شهرستان سبزوار

برای دیگر کاربردها، سبزوار (ابهام‌زدایی) را ببینید.

شهرستان سبزوار یکی از شهرستان‌های بزرگ استان خراسان رضوی می‌باشد. جمعیت این شهرستان بر اساس سرشماری ۱۳۸۵ برابر ۴۴۰٬۸۵۶ نفر گزارش شده‌است. که پس از مشهد دومین شهرستان بزرگ و پر جمعیت خراسان پیشین و رضوی فعلی می‌باشد. مرکز این شهرستان، شهر سبزوار است. این شهرستان هم اکنون به خاطر داشتن کارکردهای مهم منطقه‌ای و کشوری نظیر برخورداری از چندین دانشگاه معتبرملی، داشتن فرودگاه بین‌المللی که به عنوان پشتیبان فرودگاه بین‌المللی هاشمی نژاد مشهد در نظر گرفته شده‌است، مرکزیت جغرافیایی و اداری در شهرهای غربی خراسان رضوی، جمعیت زیاد و پیشینه مهم تاریخی... دارای یک نقش مهم و تأثیر گذار در سطح استان خراسان و منطقه شرق کشور است.

نقش و جایگاه علمی

شهرستان سبزوار به خاطر داشتن چندین دانشگاه بزرگ و پذیرفتن سالانه بیش از ۲۵ هزار دانشجود در دانشگاه‌های تربیت معلم، علوم پزشکی، فنی امام خمینی، آزاد، پیام نور و... از اواسط دهه ۱۳۷۰ تازمان نوشتن این مقاله - ۱۳۸۹ - پس از شهر مشهد همواره جزء یکی از قطب‌های دانشگاهی شرق کشور محسوب شده‌است.

نقش و جایگاه فرهنگی

شهرستان سبزوار در گذشته و اکنون به خاطر دارا بودن پتانسیل‌های فرهنگی مختلف از جمله پروراندن چهره‌های برجسته علمی و ادبی و تاریخی، چون دکتر علی شریعتی، حکیم سبزواری، ابوالفضل بیهقی، محمود دولت آبادی، دکتر بسکی و...، تشکیل حکومت شیعی سربه داران در این شهر و به پایتختی آن، داشتن مدارس علمیه فعال و دانشگاه‌های بزرگ در گذشته و امروز... همواره دارای یک نقش فرهنگی عمده بوده‌است چنانکه در اکثر برهه‌های تاریخی ایران و خراسان به عنوان یک فرهنگ شهر بزرگ محسوب می‌شده و هم اکنون نیز محسوب می‌شود.

نقش و جایگاه ارتباطی

شهرستان سبزوار با قرار داشتن در محل عبور چندین جاده ارتباطی مهم کشور و استان و نیز به خاطر دارا بودن فرودگاه بین‌المللی تازه تأسیس - راه اندازی شده در سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۸۰ - و نیز عبور خط آهن سراسری تهران - مشهد از نزدیکی این شهرستان دارای یک نقش ارتباطی است که سالانه میلیون‌ها مسافر از آن عبور می‌کنند.

نقش و جایگاه بازرگانی

شهرستان سبزوار با دارا بودن محصولات کشاورزی گوناگون از جمله زیره، گندم، انواع میوه جات، صیفی جات و برخی تولیدات با ارزش محلی از دیرباز دارای نقش بازرگانی و اقتصادی بوده‌است.

مشاهیر

۱) دکتر علی شریعتی نویسنده روشنفکر و چیره دست ایرانی. اندیشه‌های انتقادی او از از محبوبیت بسیاری بین جوانان برخوردار است. از آثار ارزشمند او می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد: کویر، فاطمه فاطمه‌است، حج و...

۲) استاد محمد تقی شریعتی(پدر دکتر علی شریعتی)

۳) حکیم حاج ملا هادی سبزواری

۴) محمود دولت آبادی رمان نویس چیره دست معاصر خالق اثر جاودانه کلیدر بزرگترین رمان فارسی است. از دیگر آثار او می‌توان به این موارد اشاره کرد: سفر، لایه‌های بیابانی، اتوبوس، مَرد، تنگنا و...

۵) ابوالفضل بیهقی (تاریخ نویس برجسته ایرانی مولف تاریخ مسعودی از معتبرترین کتب مربوط به وقایع تاریخی عهد غزنویان)

۶) زید بیهقی (ملقب به ابن فُندُق)

۷) ملا حسین واعظ کاشفی

۸) ابن یمین فریومدی (از بزرگترین شاعران دوران سربداران، چنان که از نام این شاعر قطعه سرای فارسی پیداست در روستای فریومد که در گذشته جزء آبادی‌های بیهق (سبزوار) بوده اما در تقسیمات کشوری جدید به شهرستان شاهرود ملحق شده‌است، زندگی می‌کرده‌است. نام او در تاریخ ادبیات فارسی در کنار قطعه سرایان بزرگی چون پروین اعتصامی و انوری آورده می‌شود)

۹) شیخ حسن داورزنی (از روحانیون مبارز زمان حمله مغول‌ها به ایران)

۱۰) علی امینی یکی از نخست وزیران محمد رضا شاه پهلوی. او مجری اصلی برنامه انقلاب سفید یا انقلاب شاه و مردم بود که در اواخر دهه ۱۳۳۰ و اوایل دهه ۱۳۴۰ شمسی در ایران اجرا می‌شد.

...

زبان

در اکثر روستاها مردم به زبان فارسی (گویش سبزواری) و در روستاههای بخش شمالی شهرستان به زبان‌های ترکی و کرمانجی صحبت می‌کنند. در شهر سبزوار بیشتر به لهجهٔ سبزواری سخن می‌گویند. لهجهٔ سبزواری با لهجهٔ گنابادی شباهت‌هایی دارد..

آثار باستانی

• آتش کدهٔ آذربرزین مهر در نزدیکی روستای ریوند.
• مسجد جامع سبزوار واقع در خیابان بیهق.
• مسجد پامنار سبزوار واقع در خیابان بیهق.
• آرامگاه اسطوره‌ای سهراب واقع در شهرداری سبزوار.
• آرامگاه حاج ملا هادی سبزواری.
• آرامگاه ملا حسین کاشفی.
• مناره خسروگرد در نزدیکی روستای خسروگرد.
• یخ دان‌های جنوب سبزوار معروف به شیش یخدونا(مشابه این یخدانها در شهر سلطان آباد نیز وجود دارد)
• کاروان سراهای متعدد.
• بازار سرپوشیده واقع در چهارراه بیهق.

تقسیمات کشوری

• بخش مرکزی شهرستان سبزوار
  • دهستان رباط
  • دهستان قصبه شرقی
  • دهستان قصبه غربی
  • دهستان کراب

شهرها: سبزوار

• بخش داورزن
  • دهستان باشتین
  • دهستان کاه
  • دهستان مزینان

شهرها: داورزن

• بخش رودآب
  • دهستان خواشد
  • دهستان فروغن
  • دهستان کوه همایی

شهرها: رودآب

• بخش ششتمد
  • دهستان بیهق
  • دهستان تکاب کوه میش
  • دهستان ربع شامات
  • دهستان شامکان

شهرها: ششتمد

نامشناسی

سبزوار به دلیل آبادی زیاد به این نام خوانده می‌شود. نام‌های پیشین سبزوار ساسویه آباد، بیهه و بیهق بوده‌است.