شهرستان گناباد

شهرستان گُناباد از شهرستان‌های جنوبی استان خراسان رضوی ایران است.

مرکز این شهرستان شهر گناباد است. شهرستان گناباد بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، تا قبل از جدا شدن بخش بجستان، ۱۱۰٬۱۳۵ نفر جمعیت داشته است. این شهرستان دارای ۲ بخش و ۴ دهستان است.

موقعیت شهرستان گناباد

شهرستان گناباد به مرکزیت شهر گناباد یکی از شهرستان‌های استان خراسان رضوی است که در جنوب آن قرار گرفته‌است. این شهرستان در طول شرقی ۴۶-۵۷ تا ۲۷-۵۹ و عرض شمالی ۰۳-۳۴ تا ۵۴-۳۴ قرار دارد.

با توجه به تقسیمات جدید سیاسی، این شهرستان از شمال با شهرستان‌های مه ولات، رشتخوار، خلیل آباد و بَردَسکن، از سمت شرق با شهرستان خواف، از سمت غرب با شهرستان بجستان و از سمت جنوب با شهرستان‌های فردوس، سرایان و قائنات از استان خراسان جنوبی همسایه است. مساحت این شهرستان ۹٬۵۸۴ کیلومتر مربع است. فاصله مرکز شهرستان تا شهر مشهد ۲۷۰ و تا تهران ۱٬۰۹۱ کیلومتر است.

شهرستان گناباد به دلیل واقع شدن در مسیر ارتباطی خراسان رضوی با خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان دارای اهمیت خاصی است. ارتفاع مرکز این شهرستان از سطح دریا ۱۱۵۰ متر می‌باشد.

جمعیت

براساس آمار سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان گناباد ۱۱۰۱۳۵ نفر بوده که ۲درصد از جمعیت استان را شامل می‌شود. همچنین از کل جمعیت شهرستان ۵۵۷۴۶ نفر مرد و ۵۴۳۸۹ نفر زن هستند که بنابراین نسبت جنسی این شهرستان بیانگر پائین بودن درصد تعداد زنان به مردان در این شهرستان است. این نسبت در مقایسه با وضعیت استان که برابر ۱۰۱ می‌باشد، اختلاف کمی را نشان می‌دهد.

براساس آمار سال ۱۳۸۵ از کل جمعیت شهرستان گناباد ۶۱۸۲۹ نفر (۵۶ درصد) در نقاط شهری و ۴۸۳۰۶ نفر (۴۴ درصد) در نقاط روستایی سکونت داشته‌اند.

روند تغییرات توزیع جمعیت در شهرستان گناباد به شکل متقارن بوده به گونه‌ای روند رشد و کاهش توزیع جمعیت در سکونتگاههای شهری و روستایی تقریباً مشابه بوده‌است. طی سالیان متمادی، در سالهای اخیر برای اولین بار نرخ شهرنشینی در شهرستان گناباد از نرخ روستانشینی آن پیشی می‌گیرد. در مجموع طی سالهای مورد بررسی همواره نرخ روستانشینی با کاهش و شهرنشینی با افزایش مواجه بوده‌است.

مشاهیر شهرستان گناباد

• ملا مظفر گنابادی
• ابومنصور ریابی
• حاج ملا سلطانمحمد گنابادی
• بهلول گنابادی
• سید سعید رضایی
• مهدی نوری
• علی آغازی
• [محمدکاخکی شاعر عصر شاهرخ تیموری]
• [محمدابراهیم کرباسی کاخکی]متولد1190 ه-ق از علمای بر جسته عصر صفوی وصاحب تالیفات
• [محمدابن محمودابن محمد ناسخ کاخکی متولد703 ه-ق]
• محمد پروین گنابادی
• پرفسور پاکدامن
• خواجه اختیار منشی گنابادی
• محمد حسن بیچاره بیدختی گنابادی صالح علی شاه رسالة پند صالح
• (( محمدعلی سردار نوقابی ))معروف به محمد علی نیشابوری یاغی دولت در دوره محمدعلی شاه قاجاراو که توسط نایب حسین کاشی به این لقب (سردار )نامیده شد بر علیه خوانین وملاکان منطقه فعالیت میکرد مقر فعالیتش قلعه گیسور بود ودر اواخر عمر قصد پیوستن به نهضت مشروطه را داشت که در درگیری با قشون امیرخان طبس کشته شددر حالی که فرمان عفوش که توسط دولت مشروطه صادر شده بود سه روز پس از مرگش به گناباد رسید.

آثار باستانی شهرستان گناباد

• مقبره امامزاده سلطان محمد عابد در کاخک گناباد(ساخته شده در۹۶۰هجری)
• مزار سلطانی بیدخت مدفن چند نفر از بزرگان عرفان و تصوف
• آرامگاه جغتای (از خوانین مغول وپسران چنگیز خان) در روستای گیسور
• یخدان کوثر بیدخت

• مدرسهٔ نجومیه
• مسجد جامع
• قنات قصبه بزرگترین و قدیمی‌ترین قنات جهان مربوط به ۲۷۰۰ سال پیش و تنها اثر ثبت شدهٔ خراسان در سازمان جهانی یونسکو
• قلعهٔ دختر شوراب
• درب صوفه، که در شاهنامهٔ فردوسی از آن یاد شده مقبرهٔ پیران ویسه‌است
• بناهای تاریخی عمرانی
• آسیاب‌های آبی تاریخی کاخک
• موزه تاریخی گناباد، که در آن آثار بسیار بسیار باستانی و باازش نگهداری می‌شود
• قلعه دفاعی کاخک
• چنارهای باستانی کاخک
• مسجدجامع علیا کاخک ساخته شده در تاریخ 1134 ه- ق
• مسجد جامع بازار کاخک ساخته شده در سال 902 ه- ق

[آب انبار قلعه کاخک ساخته شده در سال1198 ه- ق]

تقسیمات کشوری

• بخش مرکزی شهرستان گناباد
  • دهستان پس‌کلوت
  • دهستان حومه

شهرها: گناباد و بیدخت

• بخش کاخک
  • دهستان زیبد
  • دهستان کاخک

شهرها: کاخک

منابع

• اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳خ.
• تابنده گنابادی، حاج سلطان‌حسین، تاریخ و جغرافی گناباد، سازمان چاپ دانشگاه ۱۳۴۸خ.

امیر علی داوودی

پیوند به بیرون

• شبکه خبری تحلیلی گناباد(گنابادتایمز)
• پایگاه خبری تحلیلی صبح گناباد
• پایگاه خبری شهرستان گناباد (گنابادنیوز)
• گناپا - سایت نشریه مژده گناباد
• مرجع خبررسانی شهرستان گناباد
• جامعه مجازی گناباد (گنابادنت)
• مرکز اطلاعات و اخبار شهرستان گناباد(گنابادبیست، گناباد20)
• بنگاه خبر پراکنی بیدخت