علم حدیث

تصویر از یک دستخط از احادیث نبوی مربوط به ۱۳۲۲ میلادی در مکه

در اسلام، علم حدیث، علمی است که توسط آن اقوال و افعال و احوال یا تقریر پیامبر اسلام و امامان شناخته می‌شود و چون احادیث رسیده ازایشان، شامل گفته‌های آنان هم می‌شود شامل گفته و نیز نام وسائطی است که کلام مزبور را از وی روایت کرده‌اند. می‌توان گفت که علم حدیث علم به قوانینی است که به وسیلهٔ آن احوال سند و متن حدیث شناخته می‌شود

تقسیمات

علم حدیث، به علم روایة الحدیث و درایة الحدیث منقسم می‌گردد، زیرا آنچه را مربوط به سند (سلسله ناقلان) است، روایة الحدیث‌ یا اصول الحدیث می‌نامند و آنچه را مربوط به فهم کلام پیامبر اسلام و امام است درایة الحدیث گویند.

حدیث

درایةالحدیث

روایةالحدیث

مصطلح‌الحدیث

رجال

روایت

روایت الحدیث (اصول الحدیث) علمی است که از کیفیت اتصال احادیث‌به پیامبر اسلام و امام، از جهت احوال روات (که آیا ضابط و عادلند؟) و از لحاظ کیفیت‏ سند (که آیا متصل است‌یا منقطع؟) و غیر اینها گفتگو می‌کند.و خود شامل دو بخش است:

• علم رجال
• مصطلح الحدیث.

درایت

درایة الحدیث (در مقابل روایة الحدیث) علمی است که از مفاد الفاظ متن حدیث چون شرح لغات حدیث و بیان حال حدیث از لحاظ اطلاق و تقیید و عموم و خصوص و داشتن معارض و مانند اینها بحث می‌کند که مناسب است نام این قسمت را فقه الحدیث گذارند.بخش اول را اصول الحدیث نیز می‌نامند.

بخش روایت الحدیث‌یا اصول الحدیث چنان که گفتیم به دو رشته تقسیم شده‌است:

• علم رجال
• مصطلح الحدیث.

۱.چه آنکه اگر از احوال یکان یکان رجال سند از لحاظ عدالت آنان و وثوق و اعتماد به روایت و نقل آنها بحث‌شود، «علم رجال‏» نامیده می‌شود.

۲.و اگر از کیفیت نقل حدیث‏به توسط راویان از لحاظ اتصال و انقطاع زنجیره حدیث و یا داشتن سند و یا ارسال و مانند آن سخن رود، به «مصطلح الحدیث‏» و گاهی به «درایه‏» تعبیر نمایند. ولی نام اول با این عمل متناسب‌تر است، چه آنکه درایه به معنی علم و فهم معانی است و شناسائی اصطلاحات متناسب با نام (مصطلح الحدیث) است.

محدث

مُحَدّث یک واژهٔ عربی مربوط به علم حدیث است.محدث یک دانشمند علوم اسلامی است که در شاخه‌های علم حدیث کاملاً متخصص است و دست کم ۴۰۰٫۰۰۰ حدیث را از حفظ دارد.

در توصیف مُحَدّث ذهبی یک سوال مطرح کرده‌است:

آن جا که دانش حدیث است، حدیث پژوهان کجایند؟

وی سپس جواب را نیز مطرح می‌کند:

من در آستانه‌ای هستم که آن‌ها نمی‌بینم.جز در یک کتاب که مجذوب آن می‌شوم و یا در زیر خاک اند.

منابع

• مدیر شانه چی، کاظم، درایة الحدیث، قم، ۱۳۸۴، دفتر انتشارات اسلامی، شابک ۰-۳۶۵-۴۷۰-۹۶۴

پیوند به بیرون

حدیث‌شناسی
حدیث متواتر	متفق علیه	مشهور	عزیز	غریب	حدیث حسن
حدیث متصل	↑حدیث صحیح↑				حدیث منکر
حدیث مسند	← از نظر سند	علم الحدیث		از نظر متن→	حدیث متروک
خبر آحاد	↓حدیث ضعیف↓				حدیث مدرج
حدیث منقطع	حدیث مضطرب	حدیث مدلس	حدیث موقوف	حدیث منقطع	حدیث موضوع