قزوین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
قزوین
Ghazvin logo3.tif
کشور  ایران
استان قزوین
شهرستان قزوین
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی ارساس، ارسا سیا، راژیا،کشوین، قسوین،
کاسپین ،شاد شاپور،
باب الجنه[۱][۲]
مردم
جمعیت ۳۸۱،۵۹۸ نفر سال ۱۳۹۰ [۳]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۶۴/۱۳۲ کیلومتر مربع [۶]
ارتفاع از سطح دریا ۱۲۷۸ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۳ درجه سانتی‌گراد[۷]
میانگین بارش سالانه ۳۰۲ میلی‌متر[۸]
اطلاعات شهری
شهردار مسعود نصرتی
ره‌آورد پسته، فندوق، باقلوا، شیرینی، زغال‌اخته، گیلاس
پیش‌شماره تلفنی ٠٢٨
وبگاه شهرداری قزوین
المان مینودر دروازه ورودی شهر قزوین

قزوین (دربارهٔ این پرونده تلفظ )(به پارسی میانه: کاسپین) یکی از شهرهای بزرگ ایران در باختر ایران و مرکز استان و شهرستان قزوین است. این شهر در بلندای ۱۲۷۸ متری از سطح دریا واقع شده است. قزوین در زمان حکومت صفوی پایتخت ایران بوده است و به همین دلیل دارای اماكن و موزه های تاریخی بسیاری می باشد.قزوين ازنظرتعداداثرتاريخي رتبه اول رادرايران وسوم رادرجهان دارد[۹] قزوین پایتخت خوشنویسی ایران است و از جمله خوشنویسان معروف می توان به میرعماد قزوینی اشاره کرد.[۱۰] در شهر قزوین آثار کهن و باستانی گوناگونی از جمله حمام قجر، کاخ چهل‌ستون، امامزاده حسین قرار دارد.

قزوین به دلیل قرار گرفتن در گلوگاه ارتباطی استان‌های شمالی و غربی کشور، نزدیکی به تهران، دارابودن چندین شهر صنعتی و نیز برخورداری از چندین دانشگاه -از جمله دانشگاه‌های بین‌المللی امام خمینی، علوم پزشکی و آزاد اسلامی- و شماری دانشگاه غیردولتی از موقعیت خوبی برخوردار است.[۱۱]


قزوین به علت دارا بودن ۲ هزار و ۵۰۰ هکتار باغستان[۱۲] در اطراف شهر و وجود بوستان ۱۴۰۰ هکتاری باراجین در سال ۱۳۹۲ از سوی معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور به عنوان شهر پاک ایران انتخاب شد .[۱۳]

فارسی زبان رایج در بین عموم اهالی قزوین است.[۱۴] قزوینی ها،اصالتا فارسی زبان هستند. بعد از فارسی زبانهای ترکی و تاتی از زبانهای بومی قزوین می باشد و گویشوران بسیاری دارد و عمده روستاهای دشت قزوین ترک زبان هستند.از آنجا که این شهر بمانند شهرهای تهران و کرج یکی از شهرهای مهاجر پذیر است، برخی از ساکنان این شهر که به قزوین مهاجرت کرده اند به زبان های مختلفی از قبیل تاتی، مراغی، کردی، لری، ترکی و رمانلویی نیز سخن می‌گویند.[۱۵] ره آورد شهر قزوین پسته ، باقلوا و شیرینی است.

محتویات

نام[ویرایش]

نوشتار اصلی: پیشینه نام قزوین
نقشه محدوده قزوین در نقشه ایران و توران در دوره قاجاریه.
در این نقشه شهر قزوین به انگلیسی: Kaswin ذکر شده‌است.

نوشته های باستانی یونان قزوین را با نام "راژیا" معرفی می کند و پس از آن در نوشته های اروپایی این شهر با نام شهر باستانی "آرساس" و یا "آرساسیا" شناخته می شده است . [۱۶] اشکانیان قزوین را به نام موسس آن "اردپا" می خواندند. و ساسانیان نام این شهر را "کشوین" (یعنی سرزمینی که نباید از آن غافل شد) نهاده بودند. در برخی متون نام این شهر "قسوین" (یعنی شهری که مردمی پر صلابت و استوار دارد) ذکر شده است . به هر روی مورخان و باستان شناسان عصر حاضر قزوین را عربی شده "کاسپین" می دانند. و بر این باورند که قوم کاسپی‌ها که در سواحل دریای خزر می زیستند به مرور کوچ کردند و شهر قزوین را بنا نهادند. [۱۷] و به همین دلیل است که در متون کهن عثمانی و عربی نام دریای خزر "بحرالقزوین" ذکر شده است.

تاریخچه[ویرایش]

نوشتار اصلی: تاریخ قزوین

این شهر باستانی در زمان شاه تهماسب صفوی پایتخت ایران بوده‌است. نخستین خیابان ایران (خیابان سپه) در قزوین ساخته شد.[۱۸] آب انبار سردار بزرگ‌ترین آب انبار تک گنبدی جهان در قزوین می‌باشد.[۱۹]

پیش از اسلام[ویرایش]

در منطقه قزوین صدها تپه باستانی شناسایی شده‌است و تنها تپه سگزآباد نشانگر شهرمندی ۹۰۰۰ ساله یکجانشینی در این دشت برومند است. منطقه قزوين به لحاظ موقعيت جغرافيايى، نظامى و ارتباطى در دوران‏هاى مختلف تاريخ مورد توجه حكومت‏هاى مختلف بوده است. در زمان حكومت مادها يكى از نقاط مهم كشور بوده و دژ «ماگ بيتو» در جنوب غربى قزوين و تحت فرمان «هانا سيروكا» از اميران ماد بوده است. در نيمه نخست قرن نهم پيش از ميلاد، دژ «ماگ بيتو» در قزوين مورد هجوم «آداد پنجم» فرمانرواى آشور قرار گرفت و ويران شد.

کلیسای کانتور قزوین

بنای شهر قزوین را به شاپور ذوالاکتاف نسبت داده و می‌گوید آنجا را شاد شاپور نامید. امام ابوالقاسم عبدالکریم بن محمد رافعی در نسک التدوین فی اخباراهل الدانش به قزوین و زکریای بن محمد محمود ممکونی در آثارالبلاد و یاقوت حموی درمعجم البدان بهگفته ازاین فقیه و شاهزاده فرهاد میرزا معتمدالدوله در نسک هدایه السبیل و کفایه الدلیل باستناد شهرت قزوین را از بناهای شاپور ذوالاکتاف نگاشته‌اند ولی ولی احمد بن ابی عبدالله برقی در نسک النبیان و خواجه حمدالله مستوفی درتاریخ گزیده و محمد حسنخان اعتماد السلطنه در نسک مرآت البدان و امین احمد رازی در هفت ا. قلیم به گفته از البنیان واستاد و بارزایش خاور شناس نامی روس در نسک جغرافیای تاریخی ایران بنای شهر قزوین را بشاپور اول منسوب داشته‌اند. شمس الدین سامی بیک در قاموس الاعلام ترکی در این باره تردید کرده و نوشته‌است که از ایرانیان شاپور ذوالاکتاف با یکی از بهرام‌ها شهر قزوین را بنیاد نموده‌اند. سرچشمه اصلی این دو قول یکی اخبار البدان ابن فقیه و دیگری البنیان احمد بن ابی عبدالله برقعی است که نویسندگان پیشین نیز عموماً با این دو ماخذ استناد داشته‌اند. البته نمی‌توان در این باره دید قطعی داد ولیکن با بررسی اوضاع دوران فرمانروائی این دو پادشاه میمیانیم زمان شاپور ذوالاکتاف که بواسطه صغر سن نمی‌توانست در کارهای کشور کارآمد باشد سراسر مملکت دستخوش کشتار و تاراج طوایف درونی و بیرونی بود

بنابراین باره‌است بانی قزوین را بنا به نگارش ابن دانشور شاپور ذوالاکتاف بدانیم اما این که ابن دانشورآوردهاست شاپور ذوالاکتاف شهر قزوین را بنا کرده و آن را شاد شاپور نامید. دیگران نیز در این زمینه شرحی نگاشته‌اند از جمله حمدالله مستوفی در دیرینه گزیده به گفته از نسک البنیان قدری بتفصیل پرداخته‌اند و نوشته‌است شهر قزوین را شاپور بن اردشیر بابکان ساخته و آنرا شادشاپور نام کرد همانا آن شهری که در میان قزوین ساخته‌اند چنانچه رودخانه چند بر جنوبی آن روانست و رودخانه ابهر بر شمالی آن و از آنجا اطلال بار و پدیدارست.

محمد حسنخان اعتماد السلطنه نیز در نسک مرآت البلدان به گفته از نسک البنیان این موضوع را تا اندازه‌ای روشن تر به کلک آورده و می‌گوید قزوین را شاپور بن اردشیر بابکان ساخت و شاد شاپور نام نهاد و همانا آن شهری بود که میان رودخانه‌های خررود و ابهر رود می‌ساخته‌اند و آنجا اطلال بار و پدیدار است و مردم آنجا در دیه نرجه که به اردشیر بابکان منسوب است مسکونند و مشهور است در نسک گردآوری رافعی مسطور که حصار شهرستان قزوین اکنون جایی است در میان شهر شاپور ذوالاکتاف ساسانی ساخته‌است.

پس از اسلام[ویرایش]

قزوین به دنبال گشایش آن در سال ۲۱ هجری به نام مرز و ثغر مسلمین شناخته شد و مسلمانان برای جهاد با کفار دیلم به سوی آن رهسپار گشتند. روایات فراوانی که دربزرگی قزوین بازگویی شده و کارکرد زمامداران حکومت اسلامی در پشتیبانی از نگاهبانان قزوین ارج والای آن را می‌نماید.

اعزام چهار هزار تن از مسلمانان به فرماندهی ربیع بن خثیم در سال ۳۶ هجری وپیش از جنگ صفین به قزوین به دست علی نمونه‌ای از این توجه‌است. بدیهی است که شهر کهن قزوین که به استواری محدود بوده و گنجایش گسیل سترگ کوچندگان و مجاهدان را نداشته و لزوم گسترش آن برای کشش بیشتر مسلمین اعزامی به قزوین احساس می‌شده‌است.

سعید بن العاص بن امیه که از طرف عثمان والی کوفه بوده برای جنگ با دیلمیان به قزوین می‌آید و آن را شهری استوار و آباد می‌کند قطعا این عمران اولیه قبل از سال ۳۵ هجری که سال قتل عثمان است صورت گرفته‌است.

خانه سازی در بیرون از قلعه کهن شهر ظاهراً نخستین بار بدست محمد بن سنان عجلی و در سال ۹۰ هجری انجام شده و دیگران نیز به تقلید از او در بیرون از شهر به خانه سازی پرداخته‌اند و شهر را گسترش بخشیده‌اند. پیش از سال ۱۶۹ هجری در سالهای خلافت مهدی عباسی و زمانی که فرزندش موسی الهادی ولیعهد بوده و شهرک به نامهای مدینه موسی و مبارکیه در کنار قزوین ساخته شد و همین دستور به گسترش شهر کمک شایانی کرد.

دوران سلجوقیان[ویرایش]

طغرل در سال 433 ه .ق قزوين، را فتح كرد ويكى از شيعيان علوى را به حكومت قزوين انتخاب نمود. وى در سال 455 ه .ق در گذشت و بنابر وصيتش سليمان پسرش به جانشينى او برگزيده شد اما سران لشگر كه به آلب ارسلان پسر ديگر طغرل دلبستگى داشتند در قزوين جمع شده و خطبه پادشاهى را به نام وى خواندند. چنين رويدادى نشانگر آن است كه قزوين در آغاز دوره سلجوقى داراى موقعيتى ويژه بوده است. در دوره آلب ارسلان حكومت قزوين در يك دوره شصت ساله بر عهده خاندان جعفرى از اصيل‏ترين خاندان‏هاى علمى شيعى در ايران و از نوادگان جعفر طيار بوده است[۲۰]

در عصر صفوی[ویرایش]

شاه تهماسب اول ، قزوین را به عنوان پایتخت برگزید.

شاه تهماسب صفوی به سال ۹۵۳ ه.ق به علت نزدیکی تبریز به مرز های عثمانی و آسیب پذیر بودن این شهر و نیز دور بودن از خراسان و هجوم مداوم ازبکان به ایران پایتخت را به قزوین انتقال داد. که این پایتختی تا سال ۱۰۰۶ ه.ق ( به مدت نیم قرن ) ادامه داشت .[۲۱]

عمارت چهل ستون قزوین محل استقرار دولت در زمان شاه طهماسب[۲۲] و شاه اسماعیل دوم صفوی
  • تحولات شهر قزوین پس از پایتختی

شاه تهماسب پس از انتقال پایتخت به قزوین دستور ساخت باغ بزرگی را در مرکز شهر قزوین داد . که عبدی بیگ شیرازی مراحل ساخت این باغ را در مقدمه روضةالصفات اینگونه توصیف می کند .

خسرو والاگهر دین پناه خطه قزوین چو شدش تختگاه
رونق این خطه به حسب مراد گشت به یمین قدم شه زیاد
خاست نوای فرح از خانه ها یافت عمارت همه ویرانه ها
ابر کرم خاست ز هر سوی او آب فزون گشت به هر جوی او
کشت وی از خاک برآورد سر خشتش از افلاک بر آورد سر
شاه در آن خطه همچون بهشت ساخت عمارات بهشتی سرشت
هر که نشان جست ز تاریخ آن داد به گلزار بهشتش نشان

لازم به توضیح است که عبارت ( گلزار بهشتش )به حساب ابجد عدد ۹۶۷ را نشان می دهد که این عدد تاریخ اتمام ساخت باغ ها و عمارت ها بوده است .[۲۳]


با آغاز دوره صفوی و استقرار آنها در مرزهای کهن با مرکزیت نواحی شمال و غرب ایران و اعلام حکومت شیعی، باب جدیدی را برای گسترش همه جانبه شهر قزوین فراهم آورد که آثار مکتوب مورخان وسیاحان و یادمان های تاریخی _فرهنگی، نمایانگر این گسترش است.
تغییرات سیاسی و جابه جایی پایتخت از قزوین به اصفهان که با تحولات در جنوب ایران با حضور دولت های اروپایی همراه بود، نتوانست اهمیت کلیدی منطقه قزوین را در پیوند غرب به شرق ایران با دولت های همسایه در مرزهای شمال و غرب ایران کمرنگ کند.

  • تحولات کالبدی - فضایی شهر قزوین به هنگام پایتختی

یکی از دوران های طلایی تاریخ قزوین، انتخاب این شهر به عنوان پایتخت حاکمیت شیعی صفوی است. با استقرار دولت شیعی صفوی در قرن دهم هجری، عصر جدیدی در تاریخ ایران آغاز شد و از این زمان قزوین به محل تجمع دولتمردان، علما و اندیشمندان و صاحبان حرفه و فن و هنر تبدیل شد. حکومت صفوی با تکیه بر مفاهیم عرفانی از سویی و تعابیر و تفسیر شریعت از نظرگاه مذهب شیعه از دیگر سو، موفق شد تا پایگاه اجتماعی بسیارگسترده ای در خطه ای بس وسیع به دست آورد.[۲۴]

ژان شاردن که در مجموع یازده سال در دوره صفویان (۷۰ ـ ۱۶۶۴ و ۷۷ ـ ۱۶۷۱ میلادی) در ایران بوده در سال  ١۶٧۴  میلادی در شهر قزوین چهار ماه اقامت می‌کند و در باره آن می‌نویسد:[۲۵]

قزوين شهر بزرگ و زيبايى است كه در دشتى وسيع واقع در سه فرسنگى كوه الوند بنا شده است....دوازده هزارخانه و صد هزار تن جمعيّت دارد.صد خانوار يهودى،و چهل خانوار مسيحى در اين شهر به سر مىبرند.ميدان شاه كه اسب‌دوانى نيز در آن‌جا به عمل مىآيد زيباترين نقاط اين شهر است....قزوين مسجد بسيار ندارد....بعد از مسجد مهم‌ترين و مجلل‌ترين عمارات قزوين مدارسى است كه طلاّب‌علوم دينى در آن تحصيل مىكنند....آنچه قزوين را در انظار بينندگان باشكوه‌و رفيع مىنمايد كاخها و خانه‌هاى قصرآساى بزرگان و اعيان شهر است كه همه‌تماشائى و ديدنى است.....اما اين شهر نسبت‌به شهرت و عظمتش باغ و بستان زياد ندارد،زيرا هم خاك دشتى كه شهر در آن بناشده شنى و هم آبش كم است.برخى از كشتزارهايش از آب شاخهء كوچكى ازشاهرود آبيارى مىشود.كاريزهايى نيز دارد.آب آشاميدنى بيشتر مردم از چاه‌هايىكه غالبا متجاوز از سى پا گودى دارد برآورده مىشود.آب اين چاهها خنك اماسنگين و بىمزه است.كمبود آب گذشته از اين كه بزرگ‌ترين مانع رشد كشاورزىو توسعهء باغها و بوستانهاست مايهء سنگينى و ناسازگارى هوا و عدم رعايت بهداشت‌عمومى است،و اين عوامل زيان‌زا مخصوصا در تابستانها بيشتر ظاهر مىشود.زيراچنان كه ياد شد قزوين رودخانه و آب جارى ندارد كه كثافات شهر را بزدايد وهمراه خود به جاهاى دور ببرد...

نبرد با افغان ها[ویرایش]

با سقوط اصفهان به دست افغانها و تسليم شدن شاه سلطان حسين در سال ۱۱۳۵ ه .ق طهماسب ميرزا، فرزند سلطان حسين كه در قزوين به سر مى‏برد در آنجا تاجگذارى كرد. با اعلام تاجگذارى طهماسب ميرزا، افغانها با سپاهى گران به سوى قزوين حركت كردند و شاه طهماسب در نهايت خفت و خوارى با شتاب فراوان قزوين را ترك و به سوى تبريز فرار كرد. سپاه افغان وارد شهر قزوين شد و مورد پذيرايى قزوينى‏ها قرار گرفت اما افغان‏ها به غارت اموال تجاوز به حقوق مردم پرداختند. مردم قزوين نيز همراه با قزلباشان به يك باره بر سر افغان‏ها ريخته و بسيارى را كشته و بسيارى از افغان‏ها نيز به سوى اصفهان متوارى شدند. باستانى پاريزى اين حادثه را كه به «لوطى بازار قزوين» معروف است چنين توصيف مى‏كند: «اما افغانان بيست هزار تومان از قزوينيان خواستند، مردم قريب شش هزار تومان دادند. امان الله از اين گذشته فرستاد و مطالبه ۶۰ دوشيزه نمود. اين مطالبه آخرين، سخت بر قزوينيان گران افتاد. امان الله محصلانى بر مردم شهر گماشت تا پول نقدى كه بر آنان نهاده بود مطالبه نمايند و همچنين در تحويل دختران تسريع كنند. رئيس محصلان افغانى گفت: اى سگان تا چند ما را مى‏فريبيد؟ اگر امروز پول و خواربار و دختران را نزد ما نفرستيد همه را قتل عام خواهيم كرد. يك نفر لوطى پاسخ داد سگ ما نيستيم، سگ شماييد و آن كس كه شما را فرستاده است! دست محصل ماليات به سوى شمشيرش رفت ولى قزوينى چالاك‏تر بود، شمشير بر آميخت و محصل ماليات را به دو نيم كرد، پس آنگاه قزوينيان طبلها كوفتن گرفتند تا مردان خويش را فراخوانند كه با افغانان به جنگ برخيزند». بعد از حادثه لوطى بازار، بار ديگر نيز قزوين مورد هجوم سپاه افغان، قرار گرفت و اشرف افغان در قزوين پادگانى را براى مقابله با طهماسب ميرزا و سردار دلير او نادر بنا كرد. اما در جريان نبرد نادر و اشرف افغان، سپاه افغان‏ها دچار شكست فاحشى شدند و عملاً پادگان قزوين توانايى نبرد را از دست داد. در جريان حمله به افاغنه در قزوين، يكى از چهره‏هاى برجسته دينى به نام شيخ آقامحمد رضى قزوينى حكم به جهاد با افاغنه را صادر فرمود. آقا محمدرضى هنگام محاصره قزوين به وسيله افاغنه حكم به جهاد با آنان را داد و پس از سخنرانى آتشين، سپاه عظيمى گرد آورد و خود پيشاپيش سپاه به جنگ با افاغنه رفت و پس از يك نبرد دليرانه در قريه ديال آباد (از توابع قزوين) به شهادت رسيد. ولى سپاه او افاغنه را در پشت دروازه‏هاى قزوين شكست دادند و اين شكست سر آغاز بيرون راندن افاغنه از ايران گرديد.[۲۶]

جغرافیا[ویرایش]

مکان‌نگاری‌ جغرافیایی[ویرایش]

قزوین در مدار °۵۰٫۰۰ شرقی و °۳۶٫۱۶شمالی قرار دارد. قزوین از سمت شمال به لاهیجان، از شمال شرق به رازمیان، از شرق به بیدستان و محمدیه، از جنوب شرق به الوند، از جنوب به شهر صنعتی لیا، از جنوب غرب به اقبالیه، از غرب به محمود آباد نمونه و از شمال غرب به منجیل راه پیدا می‌کند.

اقلیم[ویرایش]

نقشهٔ آب و هوایی ایران؛ شهر قزوین در شمال غربی کشور قرار گرفته و آب و هوای آن سرد و کوهستانی است.

آب و هوای این شهر قزوین در تابستان خنک و در زمستان سرد است. میزان بارش سالیانه قزوین حدود ۳۱۸ میلیمتر و دمای متوسط هوا ۲۶ درجه سانتی‌گراد است.[۲۷]

تأثیر توده هواهای باران‌زا و ارتفاعات موجب شده است که توزیع رطوبت هوا در شهر قزوین از شرایط مناسبی برخوردار باشد. روند تغییرات رطوبت نسبی در طول سال نشان‌دهنده رطوبت حداکثر در ماه‌های زمستان و رطوبت حداقل در ماه‌های تابستان است. میانگین سالانه نم نسبی در قزوین ۵۱٪ است. براساس آمارهای اقلیمی تیر و مرداد گرمترین و دی و بهمن سردترین ماه‌های سال در شهر قزوین اند. دوره یخبندان از اواخر آبان آغاز و تا ۹۰ روز ادامه می‌یابد. کمترین دمای ثبت شده در ایستگاه سینوپتیک قزوین ۲۴ درجه زیرصفر بوده که در ۲۰ دی ۱۳۵۵ رخ داده است.[۲۸]

میانگین دما و بارش برای آب و هوای قزوین در سال ۲۰۱۳ میلادی
ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر
دمای بیشینه (°C) ۵٫۱ ۷٫۶ ۱۳٫۷ ۲۰٫۰ ۲۵٫۹ ۳۲٫۲ ۳۵٫۶ ۳۴٫۶ ۳۰٫۹ ۲۳٫۱ ۱۵٫۴ ۸٫۱ Ø ۲۱
دمای کمینه (°C) -۴٫۷ -۲٫۹ ۱٫۷ ۶٫۴ ۱۰٫۶ ۱۴٫۶ ۱۷٫۷ ۱۶٫۹ ۱۲٫۹ ۷٫۸ ۲٫۹ -۱٫۹ Ø ۶٫۸
بارش (mm) ۴۴٫۵ ۴۰٫۸ ۵۲٫۱ ۴۱٫۰ ۳۴٫۵ ۵٫۹ ۱٫۲ ۱٫۹ ۰٫۸ ۲۱٫۷ ۲۱٫۸ ۴۴٫۰ Σ ۳۱۰٫۲
روزهای بارانی ۱۰٫۵ ۱۰٫۱ ۱۳٫۳ ۱۳٫۳ ۱۲٫۷ ۴٫۵ ۲٫۴ ۲٫۳ ۲٫۰ ۷٫۷ ۷٫۹ ۹٫۷ Σ ۹۶٫۴
دما
۵٫۱
-۴٫۷
۷٫۶
-۲٫۹
۱۳٫۷
۱٫۷
۲۰٫۰
۶٫۴
۲۵٫۹
۱۰٫۶
۳۲٫۲
۱۴٫۶
۳۵٫۶
۱۷٫۷
۳۴٫۶
۱۶٫۹
۳۰٫۹
۱۲٫۹
۲۳٫۱
۷٫۸
۱۵٫۴
۲٫۹
۸٫۱
-۱٫۹
ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر
بارش ۴۴٫۵
۴۰٫۸
۵۲٫۱
۴۱٫۰
۳۴٫۵
۵٫۹
۱٫۲
۱٫۹
۰٫۸
۲۱٫۷
۲۱٫۸
۴۴٫۰
  ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر


منبع: سرویس اطلاعاتی آب‌ و ‌هوای جهان[۲۹]

زمین‌شناسی[ویرایش]

زمین‌لرزه[ویرایش]

استان قزوین همواره یکی از مناطق لرزه خیز کشور بوده است و زلزله های بسیاری تا کنون در آن رخ داده است. در شب پنجم رمضان ۵۱۳ ه .ق زلزله شديدى در قزوين رخ داد كه آسيب‏هاى گسترده به شهر وارد كرد و نزديك به نيمى از شهر ويران شد و بسيارى از افراد كشته شدند. در سال ۵۷۲ ه .ق زمين لرزه‏اى در دامنه‏هاى جنوبى البرز تا آن سوى رى به وقوع پيوست. در اين زلزله قزوين و رى دستخوش ويرانى شديد شد و افراد زيادى در آن حادثه كشته شدند. در زلزله سال ۱۰۴۹ ه .ق در قزوين نزديك به ۱۲۰۰۰ نفر كشته شدند از فاجعه آميزترين زلزله‏هاى دوران معاصر مى‏توان از زلزله بوئين زهرا در سال ۱۳۴۱ ه .ش ياد كرده كه در آن ۹۱ روستا به كلى ويران شد و بيش از ۳۰۰ روستا آسيب ديد و ۱۲۲۰۰ تن كشته شدند.[۳۰]

‌تقسیمات‌کشوری‌[ویرایش]

ساختار شهری[ویرایش]

انجمن اسلامی شهر قزوین[ویرایش]

زین اسب - متعلق به اولین شهردار قزوین - موزه مردمشناسی حمام قجر

انجمن اسلامی شهر قزوین، انجمنی است ساخته از ۹ نماینده[۳۱] که بر طبق قانون شوراها مسئول اداره شهر قزوین است.[۳۲] مهم‌ترین وظایف شورا انتخاب شهردار به مدت چهار سال، نظارت بر عملکرد شهرداری و در صورت لزوم برکناری شهردار، تصویب طرح‌های لازم برای رفاه بیش‌تر شهروندان و نظارت بر اجرای آن‌ها، تصویب بودجه سالانه شهرداری، تصویب اساسنامه موسسات و شرکت‌های وابسته به شهرداری هستند.[۳۳]

نخستین بلدیه یا شهرداری قزوین در اسفند سال ۱۳۰۶ هجری قمری تاسیس گردید. شهرداری قزوین مانند دیگر شهرداری‌های ایران سازمانی غیردولتی است. نخستین شهردار شهر قزوین میرزا حسین شهیدی(صدرالعلما) بوده است.[۳۴]

شهرداری قزوین[ویرایش]

نوشتار(های) وابسته: عمارت شهرداری قزوین
لوگوی شهرداری قزوین

اولین بلدیه یا شهرداری قزوین در سال ۱۲۸۵ تاسیس گردید. شهرداری قزوین مانند دیگر شهرداری‌های ایران سازمانی غیردولتی است و وظیفه آن اداره شهر قزوین می‌باشد.[۳۵]

با انتخاب خواجه نوری به عنوان فرماندار قزوین در سال ۱۲۹۸ هجری شمسی، سید کاظم سرکشیک زاده به قزوین فرا خوانده می‌شود و کار سازمان دهی بلدیه قزوین به او واگذار می‌گردد، وی سازمان مرتبی را با شعبه‌هایی چند و تعیین بودجه مشخص برای بلدیه قزوین ایجاد می‌کند. از آنجا که بلدیه آن روز جز دریافت عوارض دروازه‌ها (نواقلی) محل درآمد دیگری نداشت فقط می‌توانست حقوق کارمندان خود را تامین کند و اقدامی در زمینه آبادانی و پاکیزگی شهر انجام نمی‌دادند.

پس از به سلطنت رسیدن رضا شاه و برگزیده شدن بوذر جمهری به سمت کفالت شهرداری تهران وانجام فعالیتهای گسترده در سطح شهر تهران، شرایط بد شهر قزوین در آن زمان که با تهران فاصله اندکی داشت بیشتر به چشم می‌آید و از این رو روزنامه‌های محلی و شخصیت‌های موثر شهر و وکلای برای جلب توجه دستگاه حکومت و شخص رضا شاه به مشکلات شهر قزوین و ایجاد یک بلدیه فعال دست به یک رشته فعالیتهای چشم‌گیر می‌زنند که از آن‌ها می‌توان به فوق العاده (روزنامه) رعد در قزوین به تاریخ ۲ مهر ۱۳۰۶ خورشیدی اشاره نمود. این فوق العاده به مناسبت سفر رضا شاه به همراه ولیعهد به قزوین و عبور از آن شهر انتشار یافت و وظیفه آن نقل مشکلات مردم شهر قزوین بوده‌است.[۳۶]

آخرین شهردار قزوین محمود کمالی بود که طی استعفاء وی هم اکنون مسعود نصرتی به جای او شهردار قزوین می‌باشد.[۳۷]

زیرساخت‌های اولیه شهر[ویرایش]

شهر قزوین از جمله شهرهایی است که همیشه با کمبود آب مواجه بوده است و حتی ناصرخسرو در سفرنامه خود به آن اشاره کرده است. در قرن پنجم هجری قمری خیرین اقدام به حفر قناتی برای تأمین آب شهر کردند، اما چون در تابستان میزان آب قنات کافی نبود، مردم شهر اقدام به ساخت ده‌ها آب‌انبار کردند. به علت تعدد آب‌انبار، قزوین به «شهر آب‌انبارها» شهرت یافته است.[۳۸]

نیروگاه بخار و سیکل ترکیبی شهید رجایی در بیرون از قزوین

این نیروگاه در آزادراه قزوین به تهران ساخته شده‌است. نیروگاه برق شهید رجایی دارای دو سیکل مجزای بخار و ترکیبی می‌باشد که مجموعا ۲۰۴۰ مگاوات تولید برق دارد؛ که این میزان، ۸ درصد برق مصرفی در کشور می‌باشد. سوخت مورد استفاده در این نیروگاه مازوت و گاز طبیعی است.[۳۹]

گستره شهری[ویرایش]

نقشه مجموعه شهری بزرگ قزوین

مراکز تفریحی[ویرایش]

قزوین دارای شهربازی‌های متعدد است. که از جمله مهم تری آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

|تصویر =

مقبره شهدای گمنام بوستان باراجین

فروشگاه ها و مراکز خرید[ویرایش]

مراکز درمانی[ویرایش]

شهر قزوین دارای مراکز درمانی متعدد و ۱۱ بیمارستان می باشد. از جمله بیمارستان های شهر می توان به بیمارستان بوعلی سینا، بیمارستان شهید رجایی، بیمارستان ذکریای رازی، بیمارستان کوثر(زنان و زایمان)، بیمارستان قدس(کودکان)، بیمارستان تخصصی پاستور، بیمارستان دهخدا، مرکز جراحی پارس، بیمارستان ولایت، بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی مهرگان، بیمارستان ۵۵۳ ارتش و بیمارستان روانی ۲۲ بهمن می توان اشاره کرد.[۴۰] همچنین نخستین مرکز درمان ناباروری از راه دور کشور در شهر قزوین مشغول به فعالیت می باشد که هزینه های درمان ناباروری در این مرکز نسبت به سایر مراکز بسیار پایین می باشد[۴۱]

فضای سبز[ویرایش]

باغستان های سنتی - جنوب شهر قزوین

به گواهی عبدی بیگ شیرازی و همچنین واعظ قزوینی ، شهر قزوین از باغستان های سرسبزی تشکیل شده بود که گرداگرد شهر را فرا می گرفت ؛ درختان انگور ، پسته و بادام که صفا و طراوتشان شهر را پر کرده و سایه سار دلکششان موجب آسودگی مردم شده بود.
ولی متاسفانه با توسعه ناموزون شهری لطمه جبران ناپذیری به فضای سبز تاریخی قزوین زده شد؛ با این وجود باز هم می توان آثار خرمی و سرسبزی را در باغستان های ۱۴۰۰ ساله پیرامون شهر مشاهده کرد. از جمله باغستان های سنتی قزوین که امروزه تبدیل به پارک و بوستان شده است . باغ تاریخی حکم آباد ( پارک ملت ) است. سبزیکار آقا جمالی و یا حکم آباد از تفرجگاه های سنتی مردم قزوین است. از دیگر باغستان های برجای مانده می توان به باغ تاریخی مصلای قزوین اشاره کرد که در بیرون شهر بوده و هر ساله در مراسم سنتی پنجاه بدر میزبان اهالی قزوین است. بوستان دهخدا نیز در باغستان سنتی " ماریان " ساخته شده است .[۴۲]ضمنا سرانه فضای سبز در قزوین ۱۱٫۱۴ متر به ازای هر نفر است.

نمایشگاه بین المللی[ویرایش]

نوشتار اصلی: نمایشگاه بین المللی قزوین

نمایشگاه بین المللی قزوین فعالیت خود را از سال ۱۳۷۸ آغاز کرد. این نمایشگاه ضمن دارا بودن استانداردهای بین المللی در سطوح مختلف در دو سالن سرپوشیده به مساحت ۳۶۰۰ متر مربع احداث شده است. نمایشگاه بین المللی قزوین هم اکنون دارای سالن کنفرانس، بیش از ۲۰۰۰ متر مربع فضای مفید نمایشگاهی، نمازخانه خواهران و برادران، اتاق رادیو و پارکینگ داخلی با ظرفیت ۱۰۰۰ خودرو می‌باشد.[۴۳]

کیفیت زندگی و هزینه های شهری[ویرایش]

به دلیل وجود شهركهاي صنعتي متعدد در اطراف قزوين و مهاجرت از سایر استانها برای یافتن شغلی مناسب و زندگی بهتر و همچنین گسترش مراكز دانشگاهی و آموزشی، شهر قزوین همواره یکی از شهرهای گران در زمینه مسکن بوده است؛ در سال ۱۳۹۱ قزوین از نظر گرانی مسکن و زمین، پس از تهران در جایگاه دوم کشور قرار گرفت[۴۴]

مجموعه شهری قزوین[ویرایش]

با تصویب شورای عالی شهرسازی و معماری، مجموعه شهری قزوین به عنوان ششمین مجموعه شهری بزرگ کشور پس از مجموعه های تهران، مشهد، تبریز، اصفهان و شیراز می باشد. این مجموعه شهری شامل شهر قزوین و شهرها، شهرک ها و نواحی شهری اطراف آن است که جمعیتی در حدود ۷۵۰-۸۰۰ هزار نفر را در خود جای داده است. وسعت این مجموعه ۱۴۲۳ کیلومتر مربع ( دو برابر مساحت شهر تهران ) است.[۴۵][۴۶]

مردم‌شناسی[ویرایش]

زبان[ویرایش]

نوشتار اصلی: لهجه قزوینی

زبان رایج مردم شهر قزوین فارسی با لهجه خاص قزوینی می‌باشد.[۴][۵][۴۷]. در سفرنامه ادوارد براون به نام "یک سال در میان ایرانیان"(۱۸۸۷-۱۸۸۸) زبان غالب مردم قزوین نیز فارسی ذکر شده‌است.[۴۸]

مردم قدیمی قزوین به فارسی با لهجه و گویش ویژه قزوینی سخن می‌گویند که مبنی بر گشایشه‌گرایی در انتهای الفاظ است و به فارسی نوشتاری نزدیک است. در واقع گویش مردم این شهر گونه‌ای از پارسی اصیل و باستانی ایران است و معمولاً بدون شکستن الفاظ. گویش اصلی مردم شهر قزوین فارسی با لهجه مخصوص قزوینی است اما گویش بسیاری از[نیازمند منبع] روستاهای قزوین ترکی ، تاتی و کردی است.

جامه[ویرایش]

مردم قزوین در گذشته بر اساس موقعیت اجتماعی خود پوشش متفاوتی داشته‌اند اما امروزه زنان و مردان قزوینی دیگر به ندرت از پوشاک و لباس‌های رسمی و سنتی خود استفاده می‌کنند، لباس‌های رسمی قزوینیان در گذشته بدین شرح بوده‌است:

مردان

برای متمایز بودن افراد اعیان از قشر کم در آمد، کلاه‌های متفاوتی بر سر می‌گذاشتند، پیراهن‌ها معمولاً به رنگ سفید و ساده و دکمه یقه آن بر شانه چپ بسته می‌شد و در میان سینه چپ، از شانه تا زیر سینه، چاکی داشت. پس از آن پیراهن‌هایی با یقه‌های بلند به نام یقه «قزاقی» متداول شد و سپس یقه «ملایی» جای آن را گرفت. دیگر تن پوش مردان قزوینی «ارخالق» نام داشت که ارخالق پیراهن جلو باز بسیار بلندی بود که تا انتهای پا می‌رسید و در ناحیه کمرتنگ و دامن آن بسیار گشاد بود و در دو پهلو، دو چاک بلند تا کمر داشت. همچنین شلوار قشر کم در آمد از جنس کرباس و به رنگ آبی یا مشکی بوده‌است که کمر آن‌ها با نخ‌های پنبه‌ای سفت می‌شده و بلند و گشاد بوده‌اند، ولی افراد ثروتمند از شلوارهای دکمه دار استفاده می‌کردند. پاپوش مردان قزوین گیوه‌های به نام جوراب و آجیده بوده‌است ولی افراد اعیان از گیوه‌های مرغوب و بهتری به نام ملکی استفاده می‌کردند.

زنان

زنان قزوینی زیر پیراهن خود شلیته می‌پوشیدند. به طوری که شلیته به اندازه یک وجب و یا حتی کمتر از دامن آن‌ها بیرون می‌آمد. جنس پارچه آن اغلب ململ، چیت و کرباس بود و به شکل‌ها و رنگ‌های گوناگونی ساخته می‌شد. جوانان اغلب روی شلیته‌های خود را با نخ‌های رنگی گلدوزی می‌کردند. شلیته گلدار جوانان دارای سجاف پهن بود. برخی دیگر از شلیته‌ها به جای سجاف لیفه داشت. شلیته لیفه دار از پارچه ضخیم و سنگین مانند مخمل، ترمه، تافنه ابریشمی و.. ساخته می‌شد. معمولاً قسمت پایین شلیته را با دست دوخته و آن را به حالت تزیینی در می‌آوردند که به آن دالبر و دندان موشی می‌گفتند.

در حدود صد سال پیش در زنان اعیان از یل یا نیم تنه قزوینی استفاده می‌کردند که از پارچه ترمه با آستری از پارچه تافته کرم رنگ تهیه می‌شد. در قسمت جلوی آن، هجده دکمه فلزی پی در پی می‌دوختند. زنان در زیر شلیته‌های خود شلوارهای مشکی می‌پوشیدند، دمپای این شلوارها تنگ و بالای آن گشاد بود و آن‌ها را با بند تنبان می‌بستند.

پاپوش زنان نیز بر اساس وضعیت مالی انواع مختلفی داشته‌است. اصولا اقشار کم در آمد از گیوه‌های ظریف استفاده می‌کردند و زنان اعیان نیز از کفش‌های چرمی مدل روز استفاده می‌کردند.[۴۹]

غذاها و شیرینی‌های سنتی[ویرایش]

قیمه نثار معروف ترین غذای سنتی قزوین

استان قزوین نیز مانند سایر استان های کشور دارای انواع غذاهای سنتی است که برخی از آنها در مناسبت های ویژه و تعداد بسیاری نیز به شکل عادی در طی سال تهیه می شود.برخی از انواع غذاهای سنتی قزوین عبارتند از:قیمه نثار، شیرین پلو و کوکوی شیرین ، آش دوغ (قزوین) ، آش دندان کشه ، یتیم چه، ماش پیازو ، اشکنه ، دیماج [۵۰] و کاله‌جوش نام برد.[۵۱]

مجموعه ای از شیرینی های سنتی قزوین


متداول ترین شیرینی‌های استان عبارتند از:باقلوای لوزی، نان برنجی، نان نخودی، نان قندی، باقلوای پیچ،نان بادامی، نان گردویی، پادرازی، نان نازک، نان چرخی، نان چای، اتابکی،ولی عهدی، حاج کریمی[۵۲]

در قزوین انواع اقسام نان پخت می شود که شهرت بسیاری دارد؛ در بین نان های قزوین ، نان لواش تنوری که به صورت گرد و بزرگ طبخ می شود دارای کیفیت و طعم مطبوعی می باشد که موجب شهرت آن شده است .[۵۳] قاق یکی دیگر از نان های سنتی قزوین است که خشک و شیرین بوده و با چای سِرو می شود .[۵۴] از دیگر نان های سنتی قزوین می توان به شیرمال و زنجبیلی اشاره کرد ، که کم شیرین بوده و همراه با عصرانه و چای خورده می شود.

فرهنگ و هنر[ویرایش]

قزوین پایتخت خوشنویسی ایران[ویرایش]

دوسالانه خوشنویسی، کاروانسرای سعدالسلطنه
موزه دائمی خوشنویسی، کاخ چهل ستون قزوین

قزوین از دیرباز مهد پرورش بزرگان خوشنویسی کشور بوده‌است. اساتیدی همچون میرعماد حسنی (استاد بزرگ خط نستعلیق)، میرزا محمد حسین عماد الکتاب قزوینی،میرزا محمد علی خیارجی قزوینی (اولین خوشنویسی که بسم الله را به صورت مرغ طغرا ترسیم کرد)، عبدالمجید طالقانی و ملک محمد قزوینی. از دیگر خوشنویسان به نام قزوین می‌توان به گوهرشاد حسنی سیفی، میرابراهیم قزوینی، میرمحمد امین حسنی سیفی قزوینی و یحیی قزوینی اشاره کرد.[۵۵]

به این سبب شهر قزوین از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و شوای عالی فرهنگ به عنوان «پایتخت خوشنویسی ایران» لقب داده شده‌است. و به غیر از موزه دائمی خوشنویسی قزوین که در محل کاخ چهل‌ستون قزوین برقرار است، هر ساله رویدادهای بزرگ خوشنویسی مانند: برگزاری دوسالانه خوشنویسی ایران (با حضور اساتیدی از سراسر جهان)، برگزای جشنواره خوشنویسی آیات قرآنی، جشنواره خوشنویسی غدیر و... در این شهر به وقوع می‌پیوندد.[۵۶]

روز قزوین[ویرایش]

المان روز قزوین
نوشتار اصلی: روز قزوین

۹ شهریور ماه سالروز انتخاب قزوین به عنوان پایتخت از سوی شاه تهماسب صفوی است. با تصویب شورای شهر قزوین این روز از تقویم با عنوان روز قزوین انتخاب شده‌است. و همایش قزوین با حضور سفیرانی که در زمان صفوی در این شهر حضور داشتند برگزار می‌شود. در این روز بازدید از موزهها و اماکن سیاحتی رایگان بوده و نیز تورهای رایگان برای بازدید و گشت گزار در شهر از طرف شهرداری برگزار می‌شود. نمایشگاه خوشنویسی، جشنواره موسیقی، نمایشهای محلی، سینمای تابستانه و نمایشگاه صنایع دستی را می توان از شاخص ترین مراسم‌های روز قزوین برشمرد.[۵۷]


پنجاه بدر[ویرایش]

نوشتار اصلی: پنجاه بدر

پنجاه بدر آیین سنتی و قدیمی مخصوص مردم این شهر است که به پاس بارش های بهاری ، پنجاهمین روز سال یا فصل بهار را در طبیعت سپری می کنند.

جشنواره ملی بازی و اسباب بازی[ویرایش]

جشنواره ملی بازی و اسباب بازی به همت سازمان فرهنگی ورزشی شهرداری قزوین و همه ساله همزمان با عید نوروز در قزوین برگزار می شود؛ در این جشنواره که با شعار کودکان دیروز ، امروز ، فردا کار خود را آغاز کرده است ، تولیدات اسباب بازی در گذشته و حال به نمایش گذاشته می شود . این جشنواره هر سال در محل کاروانسرای سعدالسلطنه برگزار می گردد؛ و هنرمندان عروسک ساز از سراسر کشور در آن شرکت می کنند. علاوه بر این بیش ۳۰۰ نوع اسباب بازی قدیمی توسط شهرداری قزوین جمع آوری شده که همزمان با جشنواره در موزه اسباب بازی واقع در همین مکان به نمایش گذاشته می شود . [۵۸] [۵۹] [۶۰]

قزوین از زبان بزرگان[ویرایش]

قزوین باب من الابواب الجنه ( قزوین دری از در های بهشت است )

ز تاریخ قزوین، بسی داستان شنیدم من از دوره باستان
به دوران تهماسب شد پایتخت ازین رو بدین شهر رو کرد بخت
چو عباس شد پادشه، این دیار شد آبادی و رونقش بی شمار
درین پایتخت از دیاران دور بسی داشتند از سفیران حضور
فزون داشت این شهر جاه و جلال همه چیز بودش به حد کمال

باغستان بسیار داشت ؛بی دیوار و خار و هیچ مانعی از دخول در باغات و قزوین را شهری نیکو دیدم باروی حصین و کنگره بر آن نهاده و بازار های خوب

مشاهیر قزوین[ویرایش]

نوشتار(های) وابسته: افراد سرشناس استان قزوین

خطه قزوین تا کنون مهد پرورش بزرگان علم و ادب و خوشنویسی بسیار بوده که با خلق آثار و اقدامات ارزشمند خود گام موثری در پیشبرد فرهنگ ایران داشته اند. بزرگانی همچون علامه علی‌اکبر دهخدا ،عارف قزوینی ،عبید زاکانی ،حمدالله مستوفی ،میرعماد حسنی قزوینی ،نسیم شمال ،محمد قزوینی ،عمادالکتاب،عبدالمجید طالقانی ،شهید عباس بابایی،محمدعلی رجایی ،زکریای قزوینی ،غلامحسین لطفی ، منوچهر نوذری، قمرالملوک وزیری ،ابوالحسن اقبال‌آذر، جواد مجابی، محمد دبیرسیاقی ، بهاالدین خرمشاهی و بسیاری دیگر که با اقدامات خود فرهنگ ایران را تعالی بخشیدند . [۶۱]

آداب و رسوم[ویرایش]

از آیین‌ها و جشن‌های ایرانی و رایج درگستره جشن نوروز، نوروز خوانی، چهارشنبه سوری، سیزده بدر، جشن انار، جشن فندق، جشن تیرگان، پنجاه بدر، کوسه گلین، چمچه خاتون و... را نام برد. همچنین بازی‌های «چوب جنگ»، «کشتی پهلو به پهلو» و «الک دولک» از بازی‌های مرسومگستره به شمار می‌روند.وبازی کله کله که یک بازی جایی در رودبار شهرستان می‌باشد ودر روز سیزده بدر بازی می‌کنند

  • پنجاه بدر
  • سوم امام
  • تعزیه

صنایع دستی[ویرایش]

نوشتار اصلی: صنایع دستی قزوین

و

نوشتار اصلی: قالی قزوین

از هنرهای سنتی و صنایع دستی این سرزمین می‌توان در ابتدا به نقاشی و تذهیب، نقاشی پشت شیشه، نم نم دوزی، گلابتون دوزی، پن بافی (نوار بافی)، فرش بافی، گلیم بافی، جاجیم بافی، گیوه دوزی، آینه سازی، قفل سازی، و منبت کاری اشاره نمود. همچنین در موسیقی، این شهر نوابغی همچون ابوالحسن اقبال آذر، عارف قزوینی، قمرالملوک وزیری و را به دیار ایران زمین هدیه کرده‌است.

فرش اصیل قزوین - بافته شده در کارخانه اعتماد - سال بافته شدن قبل از 1305 هجری قمری

خوشنویسی[ویرایش]

نوشتار اصلی: خوشنویسی در قزوین
نمونه‌ای از خط میرعماد بزرگترین نستعلیق نویس همه اعصار

قزوین از دیرباز مهد پرورش بزرگان خوشنویسی کشور بوده‌است. اساتیدی همچون میرعماد حسنی (استاد بزرگ خط نستعلیق)، میرزا محمد حسین عماد الکتاب قزوینی،میرزا محمد علی خیارجی قزوینی (اولین خوشنویسی که بسم الله را به صورت مرغ طغرا ترسیم کرد)، عبدالمجید طالقانی و ملک محمد قزوینی. از دیگر خوشنویسان به نام قزوین می‌توان به گوهرشاد حسنی سیفی، میرابراهیم قزوینی، میرمحمد امین حسنی سیفی قزوینی و یحیی قزوینی اشاره کرد.[۶۲]

به این سبب شهر قزوین از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و شوای عالی فرهنگ به عنوان پایتخت خوشنویسی ایران لقب داده شده‌است. و به غیر از موزه دائمی خوشنویسی قزوین که در محل کاخ چهل‌ستون قزوین برقرار است، هر ساله رویدادهای بزرگ خوشنویسی مانند: برگزاری دوسالانه خوشنویسی ایران (با حضور اساتیدی از سراسر جهان)، برگزای جشنواره خوشنویسی آیات قرآنی، جشنواره خوشنویسی غدیر و... در این شهر به وقوع می‌پیوندد.[۶۳]

موسیقی[ویرایش]

نوشتار اصلی: موسیقی قزوین
چنگ قزوین - متعلق به دوره صفوی - موزه مردمشناسی حمام قجر

موسیقی رایج در شهر قزوین تفاوت چندانی با موسیقی دستگاهی ایران ندارد. در گذشته، این آوازها و دستگاه‌ها در مکتب‌های متفاوت از جمله «مکتب خراسان»، «مکتب تهران» و... اجرا می‌شد. در آن زمان، مکتب دیگری تحت عنوان «مکتب قزوین» وجود داشت که امروزه فراموش شده است. این مکتب تا اواخر دوران قاجاریه رایج بود.

نگارگری مکتب قزوین[ویرایش]

ملکه صبا، نمونه‌ای از نگارگری مکتب قزوین
نوشتار اصلی: مکتب قزوین

مکتب قزوین از مکاتب دیگر نگارگری جدا بوده و سبک و سیاق مختص خود را دارد، از ویژگی‌های این مکتب می‌توان به ترسیم اندام ظریف جوانان، درویشان و کشاورزان و نیز ترسیم چهره‌ها به صورت سه رخ اشاره کرد؛ به گونه‌ای که ترسیم چهره‌ها به صورت تمام رخ ابداً در کار نقاشان سبک قزوین دیده نمی‌شود و نیز هیچ انسانی از پشت سر تصویر نشده‌است. سوژه‌ها بیشتر از میان افراد عادی برگزیده شده و لباس‌های فاخر در نگارگری‌ها دیده نمی‌شود و جامه زنان و مردان چندان تفاوتی در نگاره‌ها ندارد.
از آثار فاخر این مکتب می‌توان به معراج رسول (۹۶۵ ه. ق)، هفت اورنگ جامی و شاهنامه قوام ابن محمد شیرازی اشاره کرد. و نیز از جمله مشاهیر نگارگری در قزوین باید، استاد محمد قزوینی، صادق بیگ افشار، مولانا میرمصور، مولانا شیخ محمد، کاوس نقاش، عبدالحمید نقاش و رضا طالقانی ملقب به ضیع همایون را نام برد.[۶۴]

فرهنگسراها و کتاب خانه ها[ویرایش]

شهر قزوین دارای فرهنگسرا و خانه های فرهنگی متعددی است که از جمله شاخص ترین آن ها می توان به فرهنگسرای شهید رجایی ( تاسیس ۱۳۷۹ )، فرهنگسرای بانو زهرا[۶۵] ، خانه فرهنگ میرداماد ، خانه فرهنگ محمدیه ، خانه فرهنگ شهید نواب صفوی و خانه فرهنگ پردیس اشاره کرد. [۶۶]

کتابخانه امام خمینی قزوین: این کتابخانه دارای ۱۸٫۰۰۰ جلد نسک است و در شهریور ماه سال ۱۳۷۸ ساخته شد. همچنین این نسکخانه دارای سالن انتظار و سالن اجتماعات و بخشی با نام تازه‌های کتاب است که درآن جدیدترین کتاب های چاپ شده به مدت دو هفته در معرض دید علاقمندان قرار می‌گیرد.

کتابخانه عارف قزوینی:این کتابخانه در سال ۱۳۵۶ تاسیس شد و بیش از ۲۱٫۰۰۰ هزار جلد کتاب در موضوعات و عننخستن مختلف داراست و علاوه بر کتابخانه دارای سالن اجتماعات و نگارخانه‌ای به همین نام نیز هست.

کتابخانه علامه رفیعی:کهنترین کتابخانه قزوین می‌باشد که در سا ۱۳۴۲ بنا شده و به نام کتابخانه مادر و مرجع دیگر کتابخانه های شهر شامل ۴۲٫۰۰۰ جلد کتاب است.[۶۷]

سینماها[ویرایش]

نوشتار اصلی: سینما در قزوین

شهر قزوین به علت داشتن سینمای تابستانه در گراند هتل و نیز داشتن مهمانخانه سلطنتی از اولین شهرهای ایران است که فیلم در آن اکران شده است. بر اساس گفته تاریخ شناسان نخستین بار در سال ۱۳۰۷ در قزوین فیلم به نمایش در آمده است بعد از آن هم به سال ۱۳۰۸ مقابل مهمانخانه بزرگ قزوین. در این سال همچنین در مهمانخانه هتل پارس (معروف سینما مایاک) فیلم به روی پرده می‌رفت. در مدرسه ارامنه نیز گاهی فیلم نشان داده می‌شد که این محل را سینما پاته ذکر کرده اند. در سال ۱۳۱۰ اولین سالن سینما در قزوین در کنار گراند هتل بنام سینما تابستانه ایران ساخته شده است.[۶۸]

اقتصاد و صنعت[ویرایش]

سابقه فعالیت اولین واحدهای صنعتی در قزوین به عصر صفوی باز می‌گردد؛ در دوره معاصر نیز با ساخته شدن اولین شهر صنعتی کشور (البرز) در سال ۱۳۴۶، قزوین جایگاه ویژه‌ای در بخش صنعتی کشور پیدا کرد.[۶۹] در حال حاضر استان قزوین با دارا بودن ۸ شهرک صنعتی به نام‌های البرز، لیا، کاسپین، آبیک، حیدریه، آراسنج، خرمدشت، حکیمیه،[۷۰] و دو شهرک در حال احداث به نام‌های قزوین۲ و شال و نیز ۳ ناحیه صنعتی به نام‌های نیکوییه، الموت و بویین زهرا،[۷۱] ضمن فعالیت بیش از ۸۰۰ شرکت صنعتی،[۷۲] این استان از قطب‌های اقتصادی کشور محسوب می‌شود. استان قزوين از نظر توسعه يافتگي صنعتي رتبه دوم را در سطح كشور دارد[۷۳]،همچنین بر اساس داده های مرکز آمار از نظر تعداد واحدهای صنعتی فعال در جایگاه چهارم کشور قرار گرفته است.[۷۴]
از جمله شاخص ترین واحدهای صنعتی در سطح قزوین می‌توان به تولی پرس، مهرام، سپهر الکتریک، کاچیران،[۷۵] لوازم خانگی پارس، شیشه لیا، آبگینه، آپادانا سرام، سرامیک البرز، کاشی پارس، واحدهای صنعتی هفت الماس، فولاد البرز، فولاد قزوین، فولاد تاکستان و شیشه قزوین اشاره کرد.[۷۶]

بورس[ویرایش]

بورس منطقه‌ای استان قزوین از سال ۱۳۸۴ فعالیت خود را آغاز کرده و هم اکنون دارای ۱۶ کارگزاری فعال می‌باشد.[۷۷]

آموزش[ویرایش]

استان قزوین با دارا بودن ۷۷٫۶۷% سواد در بین ۳۰ استان کشور از نظر سطح سواد در رتبه هفتم قرار دارد. و دراین استان شهر قزوین با داشتن بیشترین جمعیت، بیشترین میزان با سوادی را در خود جای داده‌است.[۷۸]

آموزش و پرورش[ویرایش]

استان قزوین دارای ۲٫۲۰۹ مدرسه، در سه مقطع ابتدایی، راهنمایی و متوسطه می‌باشد.[۷۹] شهر قزوین خود دارای دو منطقه آموزش و پرورش است.[۸۰] اولین مدرسه به سبک نوین در قزوین، مدرسه امید می‌باشد که در سال ۱۲۸۳ در شرق بنای عالی قاپو ساخته شد.

آموزش عالی[ویرایش]

در حال حاضر جمعيت دانشجو در استان قزوين بيش از ۱۵۰‌هزار نفر است [۸۱] که بیشتر این دانشجویان در شهر قزوین و حومه آن مشغول به تحصیل می باشند. قزوین دارای چندین دانشگاه و تعداد زیادی موسسه آموزش عالی و غیر انتفاعی می باشد. از جمله مهمترین مراکز آموزش عالی این شهر، دانشگاه آزاد قزوین ،دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، دانشگاه علوم پزشکی قزوین،دانشگاه پیام نور مرکز قزوین، دانشکده فنی شهید بابایی، مرکز تربیت معلم شهید رجایی، موسسه آموزش عالی رجا، موسسه آموزش عالی غزالی و ..... می باشند. دانشگاه آزاد قزوین همچنین دانشگاه بین المللی امام خمینی ، از مراکز مهم آموزش عالی در کشور می باشند، که دارای امکانات بسیاری می باشند و دستاوردهای بسیاری را در سطح ملی و بین المللی کسب کرده اند.

آموزش دینی[ویرایش]

ترابری[ویرایش]

نوشتار اصلی: شبکه حمل و نقل قزوین

راه‌های ارتباطی[ویرایش]

خیابان سپه، اولین خیابان ایران

شهر قزوین همواره در توسعه معابر پیشگام بوده است، به طوری که اولین خیابان ایران به نام خیابان سپه در زمان شاه طهماسب صفوی در مقابل دارالسلطنه و بنای عالی قاپو احداث گردید که تا مسجد جامع امتداد داشت. در دوره ناصری، سعدالسلطنه حاکم وقت، خیابان سپه را تا خیابان تهران قدیم امتداد داد و با رسیدن خط راه آهن به شهر بخشی از بنای کاروانسرای سعدالسلطنه را تخریب شد و این خیابان را تا ایستگاه راه آهن در جنوب شهر امتداد یافت.[۸۲]

پل ها و تقاطع ها[ویرایش]

به منظور روانسازی ترافیک سنگین مرکز شهر و بهبود عبور و مرور شهری و پاسخگویی به نیاز مردم 46 تقاطع غیر هم سطح برای شهر پیش بینی شده که بتدریج آماده بهره برداری می شوند.[۸۳] تا کنون 12 پل و تقاطع غیر هم سطح در قزوین اجرایی شده است[۸۴] که از مهمترین آنها می توان به تقاطع غیر هم سطح شهید رجایی، پل کابلی امام علی(ع)، تقاطع غیر هم سطح نصر و سرداران اشاره کرد.

راه‌آهن[ویرایش]

اولین خط راه‌آهن در ۱۸ اسفندماه ۱۳۱۸ به قزوین رسید و در ۲۷ همان ماه مورد بهره‌برداری قرار گرفت.[۸۵]

فرودگاه[ویرایش]

شهر قزوین دارای یک فرودگاه مخصوص هواپیماهای سبک و خدمات وی‍ژه مانند تفریح و آموزش می‌باشد. شهرداری قزوین در راستای توسعه خطوط حمل و نقل این شهر، فرودگاه قزوین را خریداری کرده است. و در صدد است تا در راستای توسعه گردشگری این شهر ، فرودگاه فوق را توسعه داده و به فرودگاه مسافربری تبدیل نماید. در حال حاضر پرواز هواپیما های کوچک مسافربری ( مانند : فوکر ۱۰۰ ) در این فرودگاه امکان پذیر می باشد.[۸۶]

ترمینال[ویرایش]

اولین ترمینال مسافربری قزوین در سال ۱۳۲۰ خورشیدی با نام سـرای غیـاث نظام تأسیس شد که بعدها به گاراژ «تهران‌سیر» معروف گـردید. این گاراژ قدیمی‌ترین گاراژ شهر بوده است. پس از آن ۴ دفتر مسافربری به نام‌های دفتر ایـران‌غرب، قزوین‌تـور، تهـران‌سیر و دفتر طهماسبی در قزوین تأسیس شد که وظیفه جابجایی مسافران را بر عهده داشتند. بعد از انقلاب دو دفتر طهماسبی و تهران سیر به ترمینال شهرداری واقع در میدان ولی‌عصر منتقل شدند و در مهرماه ۱۳۷۸ سازمان پایانه‌های مسافربری شهرداری قزوین تأسیس گردید.[۸۷]در حال حاضر شهر قزوین دارای دو ترمینال مسافربری در محورهای شرق و غرب می‌باشد. ترمینال آزادگان با مساحت ۲۷٫۹۶۶ مترمربع در محور شرق قرار دارد و ترمینال غرب قزوین به مساحت ۸٫۳۲۸ مترمربع در محور غرب فعالیت می‌کند.[۸۸]

اتوبوس‌رانی[ویرایش]

سازمان اتوبوس‌رانی قزوین دارای سه بخش کلی سیستم اداری، توقف‌گاه و تعمیرگاه واقع در چهارراه ولی‌عصر و توقف‌گاه شهید‌رجایی است و روزانه ۱۶۵ هزار نفر توسط اتوبوس‌ها و ۱۳۰٫۰۰۰ نفر توسط مینی‌بوس‌های این سازمان در سطح شهر قزوین و حومه جابجا می‌شوند. همچنین در حال حاضر ۲۰ خط اتوبوس تحت پوشش سازمان اتوبوسرانی قزوین مشغول ارائه خدمات هستند که از این تعداد، ۱۵ خط درون شهری و ۵ خط نیز از مبدا شهر قزوین به شهرهای محمدیه، صنعتی و الوند، اقبالیه، محمودآباد، چوبیندر رفت و آمد می‌کنند. سازمان اتوبوس‌رانی قزوین در بحث بهره‌وری و فنی، استفاده بهینه و کامل از اتوبوس‌ها و امکانات، برنامه‌ریزی و ارائه خدمات مطلوب به شهروندان در سال ۱۳۷۸ و ۱۳۷۹ خورشیدی مقام اول را در کشور کسب کرد.[۸۹]

تاکسی‌رانی[ویرایش]

سازمان مدیریت و نظارت بر تاکسی‌رانی قزوین در شهریور ماه سال ۱۳۷۶ تشکیل شد. وظیفه این سازمان ساماندهی و کنترل تاکسی‌های شهر است.[۹۰]در حال حاضر بیش از 6000 تاکسی به مردم شهر قزوین خدمات ارائه می دهند.

دوچرخه[ویرایش]

مردم قزوین از دیرباز دوچرخه را به عنوان وسیله حمل و نقل استفاده می کردند ، به طوری که اولین گواهینامه دوچرخه سواری در سال ۱۳۴۳ در این شهر صادر شد. هم چنین بر اساس پژوهش های انجام شده توسط وزارت کشور شهر قزوین به لحاظ شبکه معابر و شیب طولی خیابان ها برای دوچرخه سواری مناسب است. به همین دلیل شهرداری قزوین در حال ساخت دستگاه مکانیزه کرایه دوچرخه در سطح شهر می باشد.تا کنون شهرداری بیش از 50کیلومتر مسیر مخصوص دوچرخه سواری در سطح شهر ایجاد کرده است.

مترو[ویرایش]

مترو قزوین به تهران در امتداد مترو تهران به کرج و هشتگرد قرار دارد. طول کل این خط از هشتگرد تا قزوین حدود ۷۰ کیلومتر بوده و در شهر های نظر آباد ، آبیک ، شهرک صنعتی کاسپین ، محمدیه و قزوین ایستگاه خواهد داشت . محل عبور مترو ضلع شمالی آزادراه خواهد بود . زیر سازی های پیش بینی شده برای این پروژه سرعت ۲۰۰ کیلومتر بوده ولی به علت ضریب اطمینان قطار ها با سرعت ۱۴۰ کیلومتر بر ساعت حرکت خواهند کرد. اعتبار کل پروژه ۵۰۰ میلیارد تومان است و یک شرکت چینی مسئول احداث آن می باشد. تا کنون ۲۰ میلیارد تومان به مطالعه و برنامه‌ریزی این خط از مترو هزینه شده و عملیات اجرایی آن از سال ۱۳۹۲ آغاز می شود. مدت انجام پروژه ۵ سال بوده و پیش بینی می شود در سال ۹۶ به بهره برداری برسد. [۹۱]

تراموا[ویرایش]

ایجاد خط تراموا جهت کنترل ترافیک در محدوده‌ی خیابان امام خمینی به عنوان هسته‌ی مرکزی و تجاری شهر قزوین از برنامه‌های حوزه ترافیک شهرداری است.[۹۲]

اتوبوس تندرو[ویرایش]

به منظور رفاه حال شهروندان و افزایش استفاده از اتوبوس در حمل ونقل عمومی برای آینده شهر سه خط BRT پیش بینی شده است که یک خط BRT از سبزه میدان به سمت شمال شهر تا اسماعیل آباد، یک خط دیگر از جنوب شرقی از مقابل ترمینال مرکزی آغاز شده و تا مینودر و کوثر است و خط BRT دیگر نیز از قسمت جنوب غربی و از میدان دفاع مقدس، خیابان شهید بابایی و متصل به دانشگاه آزاد می شود. [۹۳]

رسانه‌ها[ویرایش]

نوشتارهای اصلی: شبکه قزوین و صدا و سیمای مرکز قزوین
صدا و سیمای مرکز قزوین

صدا[ویرایش]

اولین فعالیت رادیویی در قزوین به سال‌های ۴۸ـ ۱۳۴۷ باز می‌گردد. این رادیو تحت عنوان (پیکار با بی‌سوادی) توسط ارتش یا اداره اطلاعات وقت نصب و راه‌اندازی شد که روزانه ۲ ساعت برنامه پخش می‌کرد و گلچینی بود از صحبت‌های شخصیت‌های اهل مطالعه و متدین شهر قزوین. بعد از ۲ سال فعالیت‌های آن به دلایل نامعلومی تعطیل شد و تا سال ۱۳۷۶ که رادیو محلی قزوین راه‌اندازی شد، این رادیو از برنامه‌های جعبه جادویی زنجان و تهران استفاده می‌کرد. به دنبال تصویب لایحه استان‌شدن قزوین از سوی مجلس شورای اسلامی (سال ۱۳۷۵)، در شهریور ۱۳۷۶ اداره کل صدا و سیمای مرکز قزوین فعالیت اداری خود را آغاز کرد و طی یک برنامه زمان‌بندی‌شده در ۱۳ آذر ۷۶، مصادف با ۳ شعبان خجسته میلاد امام‌حسین (ع)، رادیوشهری قزوین روی موج FM ردیف ۵/۱۰۳ مگاهرتز با تولید و پخش روزانه حدود ۳ ساعت برنامه فعالیت رادیویی خود را آغاز کرد. در ۲۸ آذر ۸۱ شبکه استانی صدا با پخش روزانه ۱۲ ساعت برنامه از اذان صبح تا ساعت ۱۹، آغاز به کار کرد و مورد بهره‌برداری قرار گرفت.

سیما[ویرایش]

اولين فعاليت سيما در قزوين مربوط به راه‌اندازي فرستنده تلويزيوني مرادتپه در نوروز ۱۳۵۶ است. اين فرستنده برنامه‌هاي شبكه يك و ۲ سيما را براي شهرهاي قزوين، تاكستان، آبيك و بوئين‌زهرا تحت پوشش قرار مي‌داد. در ادامه اين فعاليت‌ها در سال ۱۳۶۰ با شروع به كار دفتر خبري قزوين، فصل جديدي در انعكاس اخبار و وقايع شهر قزوين و مناطق اطراف آغاز شد. اين دفتر انعكاس اخبار و وقايع شهرهاي كرج، قزوين و تاكستان را به عهده داشت تا اينكه كرج از محدوده فعاليت خبري قزوين جدا شد. در سال ۱۳۷۵ لايحه تاسيس استان قزوين در مجلس شوراي اسلامي تصويب شد و در شهريور ۱۳۷۶ با صدور حكمي از سوي آقاي لاريجاني، آقاي محمدحسين پيله‌وري به عنوان اولين مديركل صدا و سيماي مركز قزوين فعاليت خود را آغاز كرد. در ۲۶ فروردين ۱۳۷۸ استوديوي دومنظوره پخش سيما و توليد صدا، فرستنده پرقدرت تلويزيوني شهيدبابايي (مرادتپه) و ساختمان اداري و مالي مركز به مرحله بهره‌برداري رسيدند و روزانه به مدت ۱۵ دقيقه خبر سيماي استان پخش شد. در ۲۸ آذر ۱۳۸۱ شبكه محلي سيما كه در روزهاي جمعه از ساعت ۸ تا ۱۴ برنامه داشت، آغاز به كار كرد و مورد بهره‌برداري قرار گرفت.

همچنين همزمان با سفر رهبر معظم انقلاب به استان قزوين در ۲۵/۹/۸۲ هزينه راه‌اندازي شبكه استاني سيماي مركز قزوين در طرح‌ها و پروژه‌هاي مصوب سفر قرار گرفت و از ۱۰/۲/۸۳ عمليات اجرايي آن شروع شد و در ۱۳/۱۲/۸۴ همزمان با ولادت امام محمد باقر(ع) شبكه استاني سيماي مركز قزوين آغاز به كار كرد.[۹۴]

نشریه‌ها[ویرایش]

  • هفته نامه مینودر [۹۵]
  • روزنامه ولایت قزوین [۹۶]

گردشگری[ویرایش]

جاذبه های تاریخی[ویرایش]

مجموعه باغ صفوی[ویرایش]

نوشتار اصلی: مجموعه باغ صفوی

مجموعه دولتخانه صفوی در مرکز شهر قزوین با مساحتی بالغ بر ۶ هکتار واقع شده است، دولتخانه صفوی و یا باغ فرهنگی قزوین از ساختمان عالی‌قاپو در شمال خیابان سپه آغاز شده و در انتها به محوطه عمارت چهلستون اتصال می‌یابد و در طول مسیر خود با گذشتن از چندین حیاط و محوطه باز، امکان بازدید از آثار و بقایای به‌جا مانده از دوره‌های مختلف (صفوی، افشاریه، زندیه و قاجاریه) همانند سردر عالی‌قاپو، باغ حیاط عالی‌قاپو، عمارت شهربانی، شترخان، گراند هتل قزوین، سینما گراندهتل ، پیغمبریه ، کاخ چهل‌ستون قزوین و موزه قزوین را فراهم می کند .[۹۷] هم اکنون این مجموعه در حال بازسازی بر اساس شواهد تاریخی و باغستان های سنتی قزوین است .نقشه باغستان زمان شاه تهماسب (معروف به باغ سعادت )از روی ابیات شاعر برجسته همان عصر عبدی بیگ شیرازی تبیین شده است .

عرصه این روضه ی عشرت مدار تخته ی نردیست به نقش و نگار
گشته دو سطح متقاطع دو چار چار خیابان ز دو سطح آشکار
فاصله ی نظم خیابان درو دیده ی عقل آمده حیران درو
شکل خیابان ز یمین و یسار حاشیه اش گشته بنقش و نگار
جوی ز هر سو شده زنجیره اش دیده ادراک شده خیره اش
پهلوی هم عرعرو بید و چنار سایه فکن بر گل نازک عذار
از در این روضه جنه نشان تا بسر حوض خیابان کشان
راست رهی از پی کسب کمال آمده از قبله بحد شمال
تا بسر حوض خطی مستقیم کرده بعرضش خط دیگر دو نیم
گشته خیابان دگر زان عیان ازحد مغرب سوی مشرق کشان
در وسط باغ به وضعی سعید گشته یکی سطح مربع پدید
قایمه تاک سر افراخته سایه به هر کنج وی انداخته

عمارت ها[ویرایش]

قزوین به علت پایتختی در دوره صفویه و نیز حضور شاهزادگان و امیران در دوره های مختلف تاریخی دارای عمارت ها و کاخ های متعددی است. معروف ترین عمارت موجود در قزوین کاخ چهلستون می باشد که تنها کاخ بر جای مانده از کاخ های موجود زمان صفوی می باشد؛این کاخ در اصل اروشی خانه و محل پذیرایی از میهمانان پادشاه بوده است. [۹۸] از دیگر عمارت های موجود در قزوین باید به عمارت شهرداری اولین شهرداری ایران به سال ۱۳۰۶ اشاره کرد که توسط روس ها ساخته شده است .[۹۹] عمارت باغ سپهدار[۱۰۰] ، موزه کشاورزی کنونی [۱۰۱] ، عمارت سردار مفخم [۱۰۲] یا خانه فرهنگ امیر کبیر ، عمارت شهربانی و میمون‌قلعه که از کاخ های سلطنتی آل بویه است را می توان از شاخص ترین کاخ ها و عمارات موجود در قزوین دانست.

خانه های تاریخی[ویرایش]

دروازه‌های شهر[ویرایش]

نوشتار اصلی: دروازه‌های قزوین

شهر قزوین در گذشته هشت دروازه داشت که به نام‌های دروازه رشت، دروازه باغ‌شاه، دروازه درب کوشک، دروازه تبریز، دروازه تهران قدیم، دروازه شیخ‌آباد، دروازه امام‌زاده حسین و دروازه خندقبار معروف بودند. امروزه از آن میان، تنها دو دروازه درب کوشک و تهران باقی مانده‌اند.[۱۰۳]

گرمابه ها[ویرایش]

حمام قجر، موزه مردم شناسی قزوین

گرمابه های بسیاری در قزوین موجود است که از میان آن ها می توان حمام رضوی ،حمام قجر ،حمام دودر ،حمام سیدیان ،حمام میرزا کریم،حمام حاجی محمد رحیم( صفا )،حمام بلور ،حمام راه ری ،حمام داروغه ،حمام آخوند قزوین ،حمام پیر حصار،حمام بایندر کوچه ،حمام قوشه،حمام سعدیه،حمام حاج بیگلر و … را نام برد که همگی آن ها با معماری و تزیینات متفاوت و ارزشمند از نقاط دیدنی شهر قزوین محسوب می شوند .[۱۰۴]

آب انبار ها[ویرایش]

قزوين را بايد به يك اعتبار،شهر آب انبارها بدانيم . ساخت و وقف بيش از يكصد بناي ويژه و پر هزينه براي انباشت و ذخيره آب در شهري كه از دير باز به كم آبي شهره بوده – افزون بر هزاران واحد آب انبار خانگي – نشان از همت بلند مردم نيكو كار قزوين دارد . زمان آبگيري آنها – كه معمولا در چله زمستان صورت مي گرفت – علاوه بر رعايت بهداشت در حد ممكن ، بهره برداران را از مصرف يخ در تابستان بي نياز مي كرد.[۱۰۴] آب انبار های بسیاری در قزوین موجود است که از میان آن ها می توان به آب انبار حکیم،آب انبار زنانه بازار،آب انبار سردار کوچک،آب انبار سردار بزرگ،آب انبار حاج کاظم ،آب انبار مسجد جامع (خیابان)،آب انبار ملاوردی خان ، آب انبار آقا ، آب انبار حکیم ، آب انبار شیشه گر ، آب انبار پنجه علی ، آب انبار حاج کریم ، آب انبار حاجی بابا ، آب انبار زرگره کوچه و ... اشاره کرد.

بازارها و سرا ها[ویرایش]

کاروان‌سرای سعدالسلطنه با مساحت ۲۶ هزار متر مربع از کامل ترین و وسیع ترین سرا های سنتی ایران محسوب می شود. این بنای تاریخی در مجموعه بازار تاریخی قزوین قرار گرفته است و در دوره ناصر الدین شاه قاجار و به دستور باقر خان سعدالسلطنه ( سعدیه ) بنا شده است . در کتیبه این بنا ذکر شده "خدایگان کرم سعدالسلطنه عادل، بنا نهاد به قزوین سرای سعدیه " . این کاروان سرا به صورت چهار ضلعی ساخته شده و چهار ایوان در چهار ضلع حیاط دار آن که طاق نمای ایوان ها دارای آجرکاری و سقف داخلی ایوان ها دارای تزیین و مقرنس کاری است. این کاروان سرا یاد آور رونق نسبی تجارت بخش خصوصی ایران در عهد قاجاریه با اروپا از طریق روسیه می باشد؛ و با توجه به وسعت این کاروانسرا یکی از مهم ترین مراکز تجاری در زمان قاجار و محل تبادل کالا های تجار در داخل کشور بوده است . ورودی اصلی کاروانسرای سعدالسلطنه در خیابان امام خمینی(ره) قزوین دارای هشتی زیبایی در ورودی بنا بوده،که خیابان را به حیاط اصلی مجموعه متصل می کند . این مجموعه ارزشمند در ردیف ۳۸ بنا های منتخب میراث فرهنگی کشور جای گرفته است. مهم ترین و با ارزش ترین بخش های این کاروانسرا عبارتند از : سرای نگارالسلطنه،سرای سعدیه، چهارسوق بزرگ و کوچک ، حیاط قهرمانی ،راسته وزیر ، سرای بهشتی و شتر خان . متن اصلی مقاله از هفته نامه هتلداری و صنایع وابسته اخذ شده است.[۱۰۵]

مدرسه ها[ویرایش]

آرامگاه ها[ویرایش]

کلیساها[ویرایش]

نمایی از کلیسای کانتور

جاذبه های طبیعی[ویرایش]

جاذبه های مذهبی[ویرایش]

پیغمبریه آرامگاه چهار تن از پیامبران خدا[۱۰۶]
امامزاده شاهزاده حسین فرزند امام رضا(ع)[۱۰۷]

شهر قزوین از دیرباز میزبان قدوم پاک امامزادگان بسیاری بوده است ، که مزارشان امروزه زیارتگاه شیعیان است . گفته شده که امامزاده شاهزاده حسين(ع) فرزند دو ساله امام رضا(ع)بود که در سفر ایشان از مرو حين عبور از قزوین، در این شهر درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد. در زمان صفوی زینب بیگم دختر شاه تهماسب صفوی بنای باشکوهی برای شاهزاده حسین ساخت که تا امروز پا بر جاست.[۱۰۸] سلسله صفوی علاوه بر ساخت بنا بر مزار قدیمی شاهزاده حسین ، مزار آمنه خاتون، حلیمه خاتون و نیز بقعه پیغمبریه معروف به چهار انبیاء، مزار چهار تن از پیامبران به نام های سلام ، سلوم ، سلوهی و القیا را ساخت که تا به امروز نیز زیارتگاه عموم مردم است . از دیگر امام زاده های قزوین می توان به امامزاده اباذر،امامزاده اسماعیل،امامزاده علی قزوین ، امامزاده سلطان سید محمد و امامزاده باراچین اشاره کرد .[۱۰۹]

نمایی از رواق بیرونی مسجد النبی قزوین
نمایی از سردرب ورودی مسجد جامع قزوین

در گوشه گوشه قزوین مساجد تاریخی بسیاری وجود دارد که حاکی از باور های مذهبی مردم این خطه و نیز ذوق هنری آن ها می باشد. به طور مثال مسجد جامع قزوین که بر روی بقایای آتشکده بنا شده است یکی از زیبا ترین مساجد موجود می باشد که با دارا بودن طاق هارونی ، ایوان سلجوقی و معماری صفوی گنجینه ای با ارزش از معماری اعصار مختلف را به نمایش می گذارد. از دیگر مساجد تاریخی قزوین می توان به مسجد النبی ، مسجد حیدریه ، مسجد پنجه علی ، سنجیده مسجد ، مسجد سوخته چنار( كه آرامگاه داودبن سلیمان غازی از یاران امام رضا (ع) را در خود جای داده است)، مسجد آقامیرعبدالصمد، مسجد آقا معصوم، مسجد شهید( كه محراب شبستان زیرین آن محل ضربت خوردن شهید ثالث است)، مسجد خواجه شهدا، مسجد سبز، مسجد محمدیه ، مسجدلله (لعل)، مسجد راه چمن، مسجد احمدیه، مسجد مقبره اشاره کرد . [۱۱۰]

موزه ها و نگارخانه ها[ویرایش]

قزوین با توجه به تاریخی بودن و پایتخت بودن قزوین در زمان صفویه دارای موزه ها و نگارخانه های متعددی می باشد که می توان به موارد زیر اشاره کرد:

هتل ها و مراکز اقامتی[ویرایش]

  • هتل مرمر
  • هتل البرز
  • هتل ایران
  • هتل ورزش
  • هتل میرعماد
  • هتل ایرانیان

ورزش[ویرایش]

نوشتار اصلی: ورزش در قزوین

مراکز ورزشی[ویرایش]

ورزشگاه سردار آزادگان قزوین در زمینی به وسعت ۷۰ هکتار ساخته شده و قرار است در مرحله دوم، یک سالن ورزشی به ظرفیت هزار نفر، یک سالن سرپوشیده و پیست دو و میدانی هم به آن اضافه شود. همچنین ساخت استخر، سالن چند منظوره، زمینهای تنیس، زمین سوارکاری، زمین اسکیت و دریاچه قایقرانی در مراحل بعدی ساخت این مجموعه ورزشی پیش بینی شده است.[۱۱۱]

رخدادهای بین المللی[ویرایش]

شهرهای خواهرخوانده[ویرایش]

ایالات سلانگور مالزی یکی از خواهرخوانده‌های قزوین

قزوین با توجه جاذبه های تاریخی و طبیعی ، منابع طبیعی و توانایی بالقوه تولیدی با توجه به شرکت های صنعتی موجود، با شهر های زیر دارای پیوند خواهر خواندگی است.

تاریخ   شهر خواهر
۲۰۱۱ مالزی سلانگور، مالزی[۱۱۲]
۲۰۱۱ قرقیزستان بیشکک، قرقیزستان[۱۱۳]
۲۰۱۲ روسیه چوواش، روسیه[۱۱۴]
۲۰۱۳ ترکیه غازی عینتاب، ترکیه[۱۱۵]
۲۰۱۳ لبنان بعلبک، لبنان[۱۱۶]
۲۰۱۴ چین هایکو، چین[۱۱۷]


جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. تاریخچه قزوین
  2. وجه تسمیه استان قزوین
  3. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ «زبان و دین مردم قزوین». صدا و سیمای مرکز قزوین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۲ آوریل ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۶ مارس ۲۰۱۰. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «جغرافیای انسانی». شبکهٔ اطلاع‌رسانی استان قزوین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۲ آوریل ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۶ آوریل ۲۰۱۰. 
  6. «نقشهٔ بافت‌های فرسودهٔ مصوب شهرها: قزوین». وب‌گاه شرکت مادرتخصصی عمران و بهسازی شهری ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۲ آوریل ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۴ ژانویهٔ ۲۰۱۳. 
  7. جغرافیای شهر قزوین، آب و هوا - وب پایگاه اطلاع رسانی استان قزوین
  8. جغرافیای شهر قزوین، آب و هوا - وب پایگاه اطلاع رسانی استان قزوین
  9. http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D8%AE%D8%AA+%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&SSOReturnPage=Check&Rand=0
  10. http://www.irna.ir/fa/News/173964/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7/%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%9B_%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D8%AE%D8%AA_%D9%87%D9%86%D8%B1_%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
  11. موقعیت جغرافیایی شهر قزوین، تقسیمات اداری و سیاسی - پورتال شهر قزوین
  12. «۵۰۰ هكتار از باغستان‌هاي سنتي قزوين در حال نابودي». ایسنا، ۱۸ /۵/ ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۱۳۹۲/۲/۷. 
  13. «شهر قزوین به عنوان شهر پاک ایران انتخاب شد». شهرداری قزوین، ۱۳۹۲/۲/۷. بازبینی‌شده در ۱۳۹۲/۲/۷. 
  14. پورتال شهر قزوین، بازدید: دسامبر ۲۰۰۸.
  15. پورتال شهر قزوین، زبان‌های رایج قزوین
  16. پیشینه فرهنگی قزوین
  17. تاریخچه قزوین
  18. خیابان سپه قزوین در فهرست آثار ملی کشور ثبت شد، فارس
  19. سایت خبری وزارت نیرو - آب انبار سردار" قزوین بزرگترین آب انبار تک گنبدی در ایران
  20. http://af.samta.ir/atlas/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86
  21. صفویان
  22. سید مهدی میر دانش. «فصل چهارم:کاخ‌ها». در آشنایی با بناهای تاریخی. ۱۳۸۴. صفحه ۵۵ و ۵۶. 
  23. باغ سعادت آباد قزوین (بر اساس منظومه های عبدی بیگ نویدی شیراز)
  24. نگاه جهانی به پایتخت صفوی
  25. شاردن، ژان. سفرنامه شاردن جلد دوم صفحه 506 تا 507. توس. 
  26. http://af.samta.ir/atlas/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86
  27. «معرفی استان قزوین، شهرستان‌ها». سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری کشور. بازبینی‌شده در ۱۴ دی ۱۳۹۲. 
  28. «عناصر اقلیمی». وب‌گاه هواشناسی استان قزوین. بازبینی‌شده در ۱۴ دی ۱۳۹۲. 
  29. «Weather Information for Ghazvin». world weather information service، ۰۴ ژانویه ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۱۴ دی ۱۳۹۲. 
  30. http://af.samta.ir/atlas/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86
  31. فهرست نمایندگان شورای شهر قزوین
  32. مسئولیت‌های شورای شهر قزوین
  33. مسئولیت‌های شورای شهر قزوین
  34. شهرداری شهر قزوین، فهرست شهرداران از آغاز
  35. شهرداری شهر قزوین، فهرست شهرداران از ابتدا
  36. شهرداری شهر قزوین، تاریخچه شهرداری
  37. شهرداری شهر قزوین، صفحه معارفه شهردار کنونی ارجاع شده به عنوان منبع در سال ۸۷
  38. «آب انبارها، بهترین جاذبه گردشگری قزوین». وب‌گاه خبرگزاری مهر، ۳۰ اسفند ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۲۱ دی ۱۳۹۲. 
  39. «آشنایی با شرکت تولید برق شهید رجایی». شرکت تولید برق شهید رجایی. بازبینی‌شده در ۲۱ دی ۱۳۹۲. 
  40. «لیست بیمارستان ها». معاونت درمان وزارت بهداشت. 
  41. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920524000688
  42. بوستان های شهری
  43. شرکت نمایشگاه‌های بین المللی استان قزوین
  44. «قزوين دومين استان در گراني مسكن». 
  45. «مصوبه شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران در خصوص طرح مجموعه شهري قزوين». 
  46. «طرح مجموعه شهری قزوین در شورایعالی شهرسازی مورد بررسی قرار گرفت». ایرنا، ۱۳۹۲/۱۰/۳۰. 
  47. Mohammad Jalal Abbasi-Shavazi, Peter McDonald, Meimanat Hosseini-Chavoshi, "The Fertility Transition in Iran: Revolution and Reproduction", Springer, 2009. pp 100-101: "The first category is 'Central' where the majority of people are Persian speaking ethnic Fars (provinces of Fars, Hamedan, Isfahan, Markazi, Qazvin, Qom, Semnan, Yazd and Tehran..."
  48. Edward Brown-A YEAR AMONGST THE PERSIANS - IMPRESSIONS AS TO THE LIFE, CHARACTER, & THOUGHT OF THE PEOPLE OF PERSIA - Received during Twelve Months' Residence in that Country in the Year 1887-1888. excerpt 1: It isnot till Kazvin is reached, and only four or five stages separate the traveler from Tehran, that the Persian distinctly predominates over the Turkish excerpt 2: The bazaars were much like those which we had already seen at Khuy, Tabriz, and Zanjan; but as regards the people, the advantage was decidedly in favor of Kazvinis who are more pleasing in countenance, more gentle in manners and rather darker in complex than the Azerbaijanis. Persian is spoken by them universally,
  49. جامه قزوینیان-شبکه اطلاع رسانی قزوین
  50. طرز تهیه دیماج
  51. http://qazvin.irib.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=110
  52. http://qazvin.irib.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=99&Itemid=110
  53. نان لواش قزوین
  54. نیم چاشت در قزوین
  55. دومین دوسالانه خوشنویسی ایران
  56. قزوین پایتخت خوشنویسی ایران می‌شود، ایسنا
  57. روز قزوین
  58. قزوین سومین جشنواره اسباب بازی رادر سطح بین المللی برگزار خواهد کرد
  59. جشنواره اسباب بازی در کشور بی نظیر است
  60. سنت های ایرانی باجشنواره اسباب بازی احیاء شد
  61. مفاخر استان قزوین
  62. دومین دوسالانه خوشنویسی ایران
  63. قزوین پایتخت خوشنویسی ایران می‌شود، ایسنا
  64. مکتب نگارگری قزوین
  65. فرهنگسرای بانو حضرت زهرا(س)
  66. تاریخچه سازمان فرهنگی و ورزشی شهرداری قزوین
  67. فهرست کتابخانه های شهر قزوین - درگاه شهر قزوین
  68. مدیریت تبلیغات اسلامی-معاونت فرهنگی و تبلیغی استان قزوین
  69. شرکت شهرک‌های صنعتی استان قزوین
  70. شهرک‌های صنعتی قزوین
  71. نواحی صنعتی استان قزوین
  72. آمار واحدهای صنعتی استان قزوین
  73. «استان قزوين از نظر توسعه يافتگي صنعتي رتبه دوم را در سطح كشور دارد». 
  74. «ترازوی نامیزان توسعه صنعتی, 60 درصد صنعت کشور فقط در 7 استان ایران متمرکز شده‌اند». 
  75. شهر صنعتی البرز قطب تولید چرخ خیاطی در خاورمیانه
  76. شاخص ترین واحدهای صنعتی در سطح استان قزوین
  77. یک میلیون سهم در بورس قزوین مبادله شد
  78. الگو:جمعیت و میزان سواد در استان‌های ایران
  79. [۱]
  80. [۲]
  81. http://www.eghtesadpress.ir/content/3079
  82. «تاریخچه معابر شهر قزوین». معاونت ترافیک شهرداری قزوین. بازبینی‌شده در 18 دی 1392. 
  83. «46 تقاطع غیر همسطح در قزوین ساخته می شود». 
  84. «احداث ۴۴ تقاطع غیرهمسطح در دستور کار شهرداری قزوین». 
  85. «افتتاح راه آهن تهران - تبریز». اداره کل راه اهن شمالغرب. بازبینی‌شده در 18 دی 1392. 
  86. http://www.mehrnews.com/detail/News/1694669
  87. «تاریخچه حمل و نقل و ترمینال در قزوین». ساطمان پایانه‌های شهرداری قزوین. بازبینی‌شده در 18 دی 1392. 
  88. «پایان طراحی محوطه سازی و ساماندهی پایانه‌های آزادگان وغرب قزوین». شهرداری قزوین. بازبینی‌شده در 18 دی 1392. 
  89. «سازمان اتوبوس‌رانی شهر قزوین - تاریخچه». سازمان اتوبوس‌رانی قزوین. بازبینی‌شده در 18 دی 1392. 
  90. «اهداف و وظایف سازمان تاکسیرانی قزوین». سازمان تاکسی‌رانی شهر قزوین. بازبینی‌شده در 18 دی 1392. 
  91. http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87_%D8%AD%D9%85%D9%84_%D9%88_%D9%86%D9%82%D9%84_%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86
  92. http://ilna.ir/news/news.cfm?id=19775
  93. http://www.shabestan.ir/NSite/FullStory/News/?Serv=0&Id=236402&Mode=
  94. پيشينه غني قزوين در برنامه‌هاي فاخر
  95. «وبگاه هفته نامه مینودر». بازبینی‌شده در ۱۳۹۲/۰۲/۰۳. 
  96. «وبگاه روزنامه ولایت». بازبینی‌شده در ۱۳۹۲/۰۲/۰۳. 
  97. باغ فرهنگي قزوين در انتظار توجه مسئولين
  98. کاخ چهلستون قزوین
  99. عمارت شهرداری قزوین
  100. عمارت باغ سپهدار
  101. اولین موزه کشاورزی کشور
  102. عمارت سردار مفخم
  103. http://www.shakibzade.com/?type=dynamic&lang=1&id=35
  104. ۱۰۴٫۰ ۱۰۴٫۱ «آب انبارها و حمام هاي قديمي در شهرستان قزوين». شهرنما. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۲ آوریل ۲۰۱۳. 
  105. [ نخستین هفته نامه هتلداری و صنایع وابسته/ ۳۰ مهر ۱۳۹۰ صفحه ۱۲ ]
  106. بقعه چهار انبیاء
  107. امامزاده حسین قزوین
  108. امامزاده های استان قزوین
  109. مساجد تاریخی قزوین
  110. ورزشگاه قزوین در انتظار تکمیل
  111. «خواهرخوانده‌های قزوین». خبرگزاری مهر. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۲ آوریل ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۷ آیان ۱۳۹۰. 
  112. «خواهرخوانده‌های قزوین». شبکه اطلاع رسانی بازرگانی ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۲ آوریل ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۷ تیر ۱۳۹۰. 
  113. «قزوین و جمهوری چوواش خواهر خوانده می شوند». خبرگزاری مهر. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۲ آوریل ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳ شهریور ۱۳۹۰. 
  114. «فراهم شدن زمينه انعقاد عقد خواهرخواندگي شهر قزوين با شهر قاضيان تپ ترکيه»(فارسی)‎. شهرداری قزوین. بازبینی‌شده در ۱۶ آذر ۱۳۹۰. 
  115. «فراهم شدن زمينه انعقاد عقد خواهرخواندگي شهر قزوين با شهر بعلبک لبنان»(فارسی)‎. شهرداری قزوین. بازبینی‌شده در ۱۳۹۲/۰۹/۱۶. 
  116. «شهرهاپکو چین با قزوین تفاهم نامه همکاری امضا کرد»(فارسی)‎. خبرگزاری مهر. بازبینی‌شده در ۲۰ مهر ۱۳۹۳. 

منابع[ویرایش]

فارسی

پیوند به بیرون[ویرایش]

اخبار قزوین
مراکز شهری
نقشه‌شهر
تصاویر شهر