انشان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۰°۰۰′۴۲″ شمالی ۵۲°۲۴′۲۸″ شرقی / ۳۰.۰۱۱۶۷° شمالی ۵۲.۴۰۷۷۸° شرقی / 30.01167; 52.40778

منطقه ایلامی‌ها

اَنشان یا انزان نام ناحیهٔ مهم ایلامی در ایران باستان است.

اهمیتِ انشان در ایران باستان[ویرایش]

یک متن آشوری مربوط به تخریب ایلام توسط آشوربانی پال شاه پارسوَش را به عنوان کورَش ذکر می‌کند. این کورَش باید همان کوروش اول در سلسله نسب هخامنشی باشد. کورَش پیشنهاد تبعیت از آشوربانیپال را داد و پسرش نینِوِه را عنوان تصدیق حسن نیتش فرستاد. با این منبع، خاندان هخامنشی اولین ورودی گزارش تاریخی هستند.[۱]

در متن بابلی کوروش دوم (کوروش بزرگ)، او پدربزرگش، کوروش اول را عنوان شاه بزرگ انشان می‌دهد. از اینرو به نظر می‌رسد که اولین کوروش، حاکم ایالت پیشین ایلامی انشان/انزان در فارس بوده و همچنین رئیس سیاسی پَرسووَش بوده است. دو سرزمین مشخصاً منطبق برهم هستند.[۲]

گمانه‌ها در موردِ انشان[ویرایش]

نظرات مختلفی در مورد محل منطقه و شهر انشان ابراز شده‌است. این گمانه‌ها را می‌توان بر گمانه‌های نوین و قدیم بخش کرد. مورخین و باستان شناسان و تا پیش از کاوش ای باستانشناسانهٔ ویلیام سامنر در سال ۱۹۷۲ در ملیان (دشتِ بیضای استان فارس) بیشتر جایِ انشان را در خوزستان می‌پنداشتند اما پس از این کاوش‌ها، ایده‌های نوین بر وجودِ انشان در دشتِ بیضا اشاره دارد و تا کنون نیز پابر جاست.

انشان در خوزستان[ویرایش]

گروهی انشان را در ایذه یا نزدیک به آن و در استان خوزستان می‌پندارند.[نیازمند منبع]ریچارد فرای در کتاب میراث باستانی ایران در اینباره چنین نظر می‌دهد:

انزان شاید بخشی از ایلام در کوههای شرقیِ آن سرزمین بود ولی تعیینِ درستِ مرزهای آنجا ناممکن است.[۳]

ویل دورانت اما بی هیچ تردیدی انشان را در خوزستان می‌پندارد:

ولایت انشان (شامل خوزستان و بختیاری) در فرمانِ مادیان بود.[۴]

پسر و جانشین هخامنش، (چیش پیش ۶۴۰ تا ۶۷۵ پیش از میلاد) به خود لقبِ پادشاه شهر انشان داده بود و ما تصور می‌کنیم که این شهر همان مسجد سلیمان کنونی است.[۵]

در فرهنگِ معین نیز انزان و انشان، نامِ قدیمِ خوزستان درج شده است.[۶] و بدنبالِ آن در فرهنگِ دهخداو پیرنیا نیز بهمین گونه است.

انشان در فارسِ غربی[ویرایش]

اَنشان یا انزان نام ناحیه مهم ایلامی در فارس غربی و مرکز آن است. متون اکدی و سومری در اواخر هزاره سوم پیش از میلاد گواهی سرزمین انشان را می‌دهد. حاکمان ایلامی در هزاره دوم پیش از میلاد، به طور سنتی عنوان شاه انزان و شوشان (شوش) را بر می‌داشتند، انزان معمولاً لفظ ایلامی انشان بود. در اواسط هزاره پیش از میلاد، انشان سرزمین خانگی پارس‌های هخامنشی شد.[۷]

طی سالیان اخیر سرزمین و شهر انشان همواره شریک قسمت‌های مختلف جنوب ایران گرفته می‌شد. در ۱۹۷۰، محل گسترده باستانی که تپه ملیان نامیده می‌شد واقع در دشت بیضا در غرب فارس (واقع در ۳۶ کیلومتری شمال غرب شیراز) به عنوان شهر گمشده پیشنهاد شده بود. سال‌های بعدتر، قطعه پاره آجری که کتیبه‌ای به خط میخی ایلامی نشان می‌داد و در سال‌های ۱۹۷۱ و ۱۹۷۲ در محل جمع‌آوری شد، که قسمت‌هایی از یک تعهد را دربر داشت، توسط یک شاه ایلامی اواخر هزاره دوم پیش از میلاد، اعلام شده که برای معبد واقع در انشان توصیف شده است. علاوه بر این، تعدادی از متون اقتصادی-ادارای حفاری شده در مَلیان در ۱۹۷۲ و بعد از آن گواهی داد که انزان، ظاهراً همان جایی است که متون، نوشته شده بودند. این یافتن‌های می‌تواند کمک کننده پیشنهاد شناختن مَلیان به عنوان محل شهر باستانی انشان باشد.[۸] در سال ۱۳۴۹، یافته‌های باستان‌شناسی در منطقهٔ تپه مَلیان (شهرستان سپیدان) در دشت بیضای استان فارس این گمان را پیش کشید که تپه ملیان محل شهر گمشدهٔ انشان باشد. با یافتن پاره‌آجرهایی با خط میخی عیلامی در این جایگاه، این گمان تقویت شد. این نوشته‌ها که به نام یک شاه عیلامی در هزارهٔ دوم پیش از میلاد است از هدایای او به معبد انشان نام می‌برد. با توجه به این یافته‌ها، این نظریه وجود دارد که شایدمنطقه انشان شمال غربی استان فارس را در بر بگیرد.[۹][۱۰][۱۱][۱۲] پَرسووَش باید برگردان آشوری فارسی باستان پارسه باشد که بازگو کردن مشخصه استان فارس است و این نباید با گواهی پَرسووَش در در ناحیه کرمانشاه قرار دارد ما را گمراه کند. در همان زمان، انشان نامی سنتی برای جنوب بین‌النهرین برای ناحیه فارس شمالی باقی ماند.[۱۳]

پانویس[ویرایش]

  1. Hansman، ANSHAN، 103-107.
  2. Hansman، ANSHAN، 103-107.
  3. ریچارد فرای، میراث باستانی ایران، 1368، صفحه 115
  4. ویل دورانت، تاریخ تمدن، جلد ۱، صفحه 407
  5. رومن گیرشمن، ۱۳۴۶، صفحه 149
  6. فرهنگ معین، معین، 1371، جلد پنجم
  7. Hansman، ANSHAN، 103-107.
  8. Hansman، ANSHAN، 103-107.
  9. http://www.iranicaonline.org/articles/anshan-elamite-region
  10. http://www.iranicaonline.org/articles/cyrus-ii
  11. http://www.iranicaonline.org/articles/ariobarzanes-greek-form-of-old-iranian-proper-name-arya-brzana
  12. http://www.iranicaonline.org/articles/ariyaramna-greek-ariaramnes-old-persian-proper-name
  13. Hansman، ANSHAN، 103-107.

منابع[ویرایش]

  • Hansman, J. “ANSHAN”. In Encyclopædia Iranica. vol. II. 1987. 103-107. Retrieved ۵/۳۱/۲۰۱۴.