سبزوار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سبزوار
بیهق، سربداران
Sabzevar-City.jpg
کشور  ایران
استان خراسان رضوی
شهرستان سبزوار
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی بیهق، ساسویه،[۱] سربداران
مردم
جمعیت ۲۳۱،۵۵۷ سال ۱۳۹۰[۲]
رشد جمعیت ۱٫۳
تراکم جمعیت ۷٬۷۴۲ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت ۲۶٫۷۶ کیلومتر مربع[۳]
ارتفاع از سطح دریا ۹۷۷٫۶ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۷٫۱
میانگین بارش سالانه ۱۸۸٫۶ میلی‌متر
اطلاعات شهری
شهردار دکتر محمد علی طالبی
ره‌آورد کلوچه زنجفیلی، انواع خشکبار، زعفران، پسته ، زیره سیاه
پیش‌شماره تلفنی

۰۵۱

شناسه ملی خودرو= ایران ۳۲ ج - ایران ۴۲ ن
وبگاه [.irhttp://e-sabzevar وب سایت رسمی شهر سبزوار]
تابلوی خوش‌آمد به شهر
سبزوار شهر دیرینه های پایدار و دانشوران بیدار

سبزوار دربارهٔ این پرونده تلفظ یکی از شهرهای بزرگ استان خراسان رضوی است که در غرب خراسان، در شمال شرق ایران قرار دارد. تاریخ سبزوار با بیهق پیوند خورده‌است. پس از حمله مغول به سلطنت خوارزمشاه به دلیل دلاوری مدافعان فدایی موسوم به سربداران، برای مدتی به نام سربداران نیز شناخته می‌شد. بعد از حکومت شیعی آل بویه حکومت شیعه بعدی در ایران به دست سربداران ایجاد گردید که مدتها بر قسمتهایی از کشور حکومت نمودند و پایتخت این حکومت سبزوار بود.

سبزوار از مهم‌ترین مراکز جمعیتی، دانشگاهی، فرهنگی، اسلامی و تاریخی شمال شرق ایران به شمار می‌آید و به عنوان یکی از نمادهای تاریخ و علم ایران مطرح شده‌است. مراکز علمی و دانشگاهی و همچنین حوزه‌های علمیه این شهر که خود نشان دهنده علم و فرهنگ دوستی مردمان این شهر است از قدمتی دیرینه برخوردارند. این شهر خاستگاه اندیشمندان بزرگی در دوران‌های مختلف تاریخی بوده است. کلاس‌های درس حاج ملا هادی سبزواری فیلسوف بزرگ جهان اسلام همواره در یاد و خاطره تاریخ ماندگار است. شاعران بزرگی از این شهر نیز به دنیای علم و ادب معرفی شده‌اند که ابن یمین فریومدی و حمید سبزواری از جمله آنها هستند. تاریخ نگار بزرگ ایران ابوالفضل بیهقی در این شهر متولد گردید و در این دیار آرمید. دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، دانشگاه حکیم سبزواری و دانشگاه آزاد اسلامی دانشگاههای مهم این شهر می‌باشند که در این شهرستان به تربیت نیروهای کارآمد می‌پردازند. هم اکنون 14 دانشگاه و موسسهٔ آموزش عالی بزرگ در این شهر مشغول به کار می‌باشند.
در سال ۱۳۸۲ فرودگاه سبزوار افتتاح شد و اکنون این فرودگاه دارای پروازهای بین‌المللی است و تنها فرودگاه موجود در خراسان رضوی است که پس از فرودگاه مشهد به جابجایی مسافر می‌پردازد. این شهر به لحاظ موقعیت تجاری و بازرگانی دربین شهرهای استان خراسان رضوی از جایگاه ممتازی برخوردار است. فرمانداری این شهرستان جزء فرمانداری‌های ویژه ایران می‌باشد.
فاصله شهر سبزوار از طریق جاده ۴۴ با مشهد در شرق ۲۲۰ کیلومتر و با تهران در غرب ۶۷۰ کیلومتر است.

محمود دولت آبادی، ملا هادی سبزواری، ملاحسین واعظ کاشفی، دکتر قاسم غنی، ابوالفضل بیهقی، دکتر علی شریعتی از بزرگ‌ترین مشاهیر سبزوارند.

سبزوار همواره در طول تاریخ یکی از مراکز بزرگ تمدنی کشور بوده است و در زمان قیام سربداران و باتسلط ایشان بر بخش‌های کثیری از ایران به پایتخت سیاسی شیعی کشور تبدیل گردید.

جایگاه[ویرایش]

این شهر در گذشته در مسیر راه ابریشم قرار داشت. شهر سبزوار از تهران تقریبا ۶۷۰ کیلومتر فاصله دارد.
بزرگراه تهران-مشهد از مرکز این شهرستان عبور می‌کند و موقعیت قرارگیری آن به گونه‌ای است که ارتباط جنوب خراسان و همچنین خراسان شمالی به تهران از طریق این شهر برقرار می‌گردد. قرار گرفتن بر چهارراه ارتباطی شمال و جنوب و ارتباط با پایتخت کشور موقعیت ممتازی به این شهر بخشیده است. این شهر به عنوان دروازه خراسان نیز نامیده می‌شود. هم اکنون این شهر پس از مشهد بزرگترین و از مهم ترین شهرهای خراسان رضوی می باشد.[۴]

در سال‌های اخیر فرودگاه سبزوار ساخته شد که در اردیبهشت ۱۳۸۵ همزمان با دور اول سفرهای استانی دولت محمود احمدی نژاد به خراسان رضوی این فرودگاه به‌عنوان مرز مجاز هوایی شناخته شد.[۵] فرودگاه سبزوار در سیزدهم دی ماه ۱۳۸۹ به صورت ۲۴ ساعته عملیاتی شد.[۶] همچنین این شهر یکی از ثروتمند ترین مردم کشور از لحاظ حساب بانکی را داراست که دارای تعداد زیادی بازرگان می باشد .

موقعیت جغرافیایی و ویژگی‌های طبیعی[ویرایش]

شهرستان سبزوار واقع در غرب استان خراسان رضوی براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای چهار بخش به نام‌های مرکزی، روداب، داورزن و ششتمد است. بخش‌های جوین و جغتای در سال ۱۳۸۷ و بخش خوشاب در سال ۱۳۸۹از شهرستان سبزوار جدا شدند و خود به شهرستان ارتقا یافتند.[۷][۸][۹]
کوه‌های جغتای عامل جدایی دشت جوین از جلگهٔ اصلی سبزوار بوده و در جنوب آن نیز کوه میش قرار دارد. به تعبیر دیگر سبزوار محصور در میان ارتفاعات شمالی و جنوبی است. چهره منطقی شرقی و شمالی این شهرستان کوهستانی و دارای اقلیم معتدل و در قسمت‌های جلگه‌ای با هوای گرم همراه است. تنها دو رشته رودخانهٔ فصلی به نام کالشور در این ناحیه وجود دارد که سیلاب‌های دشت سبزوار را به نمکزارهای کویر هدایت می‌کند.

گویش و لهجه سبزواری[ویرایش]

زبان اکثریت مردم سبزوار فارسی است. ولی در چندین روستای سبزوار مردم به زبان ترکی صحبت می‌کنند.

گویش مردم سبزوار از مجموعه گویشهای اصیل خراسانی و با منشاء فارسی دری است. با این حال لهجه سبزواری به دلیل حفظ اصالت خود در طول تاریخ ، تفاوت اساسی با سایر لهجه‌های خراسانی دارد. به دلایل تاریخی واژه‌های لهجه سبزواری هنوز اصالت فارسی خود را حفظ کرده است وکمتر از لغات دخیل درآن استفاده شده است. این واژه‌ها زنده بوده و قدمت آن گاها ً به دوران ایران باستان و گویش های رایج درآن زمان می رسد و اکنون نیز بطور روزمره در محاوره بین مردم به کار می‌روند.[نیازمند منبع]

میزان تابش آفتاب در سبزوار[ویرایش]

در جدول زیر به متوسط میزان تابش آفتاب در سبزوار در ماه‌های سال اشاره شده‌است:[۱۰]

میزان تابش آفتاب در سبزوار
Celestia sun.jpg

متوسط میزان تابش آفتاب
در سبزوار در ماه‌های سال
(ساعت)
  • ژانویه: ۱۶۶٫۲
  • فوریه: ۱۷۴٫۴
  • مارس: ۱۹۳٫۱
  • آوریل: ۲۲۷٫۹
  • می: ۲۹۰٫۷
  • ژوئن: ۳۲۸٫۸
  • جولای: ۳۴۹٫۸
  • آگوست: ۳۴۸٫۵
  • سپتامبر: ۳۰۰٫۷
  • اکتبر: ۲۶۷٫۳
  • نوامبر: ۲۰۹٫۹
  • دسامبر: ۱۶۷٫۲
  • کل سال: ۳۰۲۴٫۵

جمعیت[ویرایش]

جمعیت شهر سبزوار در سال ۱۳۹۰ برابر با ۲۳۱۵۵۷ نفر بوده‌است که پس از مشهد و نیشابور سومین شهر پر جمعیت استان خراسان رضوی (و نیز خراسان بزرگ) می‌باشد.[۱۱]

هرم جمعیتی سبزوار در سال ۱۳۸۵
مردان سن زنان
۵٬۸۴۷  ۷۵+  ۵٬۰۶۰
۵٬۴۶۳  ۷۴-۷۰  ۴٬۹۱۱
۴٬۴۹۳  ۶۹-۶۵  ۴٬۵۸۹
۵٬۴۷۴  ۶۰-۶۴  ۶٬۱۳۲
۵٬۲۱۶  ۵۵-۵۹  ۶٬۰۷۴
۸٬۰۹۷  ۵۰-۵۴  ۸٬۸۷۶
۱۱٬۳۷۴  ۴۵-۴۹  ۱۱٬۷۵۱
۱۱٬۲۹۳  ۴۰-۴۴  ۱۱٬۳۸۳
۱۳٬۷۰۹  ۳۵-۳۹  ۱۴٬۱۲۸
۱۵٬۴۰۷  ۳۰-۳۴  ۱۶٬۰۶۵
۱۹٬۶۵۶  ۲۵-۲۹  ۲۰٬۵۷۳
۲۴٬۵۴۱  ۲۰-۲۴  ۲۸٬۵۴۱
۲۷٬۵۴۹  ۱۵-۱۹  ۲۸٬۹۳۷
۲۲٬۹۲۳  ۱۰-۱۴  ۲۲٬۲۱۴
۱۸٬۲۹۰  ۵-۹  ۱۷٬۲۹۵
۱۷٬۵۸۹  ۰-۴  ۱۶٬۶۸۳

[۱۲]

اقلیم[ویرایش]

Weather-rain-thunderstorm.svgآب و هوای سبزوارNuvola apps kweather.svg
ژانویه فوریه مارس آوریل مـــــه ژوئـن ژوئیـه اوت سپتامبر اکتبـر نوامبر دسامبر سـال
گرم‌ترین
۲۳٫۰ ۲۵٫۲ ۳۴٫۰ ۳۶٫۶ ۴۱٫۰ ۴۴٫۴ ۴۵٫۵ ۴۴٫۰ ۴۱٫۲ ۳۶٫۶ ۳۰٫۴ ۲۳٫۰ ۴۵٫۵
میانگین گرم‌ترین‌ها
۸٫۸ ۱۲٫۰ ۱۷٫۳ ۲۴٫۵ ۳۰٫۳ ۳۵٫۸ ۳۷٫۷ ۳۶٫۴ ۳۲٫۷ ۲۵٫۹ ۱۸٫۱ ۱۱٫۵ ۲۴٫۲
میانگین سردترین‌ها
-۱٫۵ ۰٫۳ ۴٫۹ ۱۰٫۹ ۱۵٫۹ ۲۰٫۸ ۲۳٫۱ ۲۱٫۰ ۱۶٫۶ ۱۰٫۵ ۴٫۶ ۰٫۳ ۱۰٫۶
سردترین
-۲۰٫۰ -۱۶٫۰ -۷٫۲ -۳٫۰ ۴٫۰ ۹٫۰ ۱۳٫۰ ۹٫۰ ۴٫۰ -۲٫۰ -۱۴٫۰ -۱۹٫۰ -۲۰٫۰
بارش
mm
۳۱٫۵ ۲۹٫۲ ۳۸٫۶ ۲۶٫۸ ۱۳٫۸ ۲٫۵ ۱٫۲ ۰٫۵ ۰٫۷ ۵٫۷ ۱۲٫۴ ۲۵٫۷ ۱۸۸٫۶


منبع: سازمان هواشناسی کشور[۱۳]

آثار باستانی[ویرایش]

در میان ارتفاعات شمالی روستای ریوند و در نزدیکی روستای فشتنق واقع در ۳۰ کیلومتری شمال سبزوار بنای بر جای مانده از یک مجموعه معماری متعلق به دوره ساسانی قرار دارد. براساس شواهد معماری و کاوش‌های باستان‌شناسی این بنا آتشکده‌ای از دوره ساسانیان است و به آذربرزین مهر مشهور می‌باشد. این پدیده معماری مشتمل بر یک چهارطاقی بوده که ورودی آن از جبهه شرقی ایجاد شده و از آن طریق با تالار پیرامون چهارطاقی مرتبط می‌شود. در چهار کنج بنا چهار گوشواره جهت استقرار گنبدی بر روی قاعده مربع ساخته شده‌است. این گوشواره‌ها با کاخ سروستان و قصر شیرین قابل مقایسه می‌باشند.

مسجد جامع سبزوار با مساحتی حدود چهار هزار متر مربع مشتمل بر ایوانهای قبله، شمالی، صحن، شبستان و رواق در حاشیهٔ جنوبی خیابان بیهق این شهر واقع است. بنا بر شواهد معماری بخش‌هایی از این بنا در طول زمان مرمت و بازسازی شده‌است. در ضلع جنوبی ایوان قبله محراب قرار دارد بر بالای آن کتیبه‌ای به تاریخ ۱۲۹۲ ه. ق و بر راس این ایوان دو مناره آجری دیده می‌شود. در طرفین این قسمت شبستان‌های با طاق ضربی بلند همزمان با بنای ایوان جنوبی ایجاد شده‌است. در دالان سمت شرقی ایوان شمالی مسجد کتیبه‌هایی به صورت سنگ نوشته از دوران صفویه با تاریخ‌های ۹۷۹ و ۱۱۳۶ ه. ق درباره مراعات سکنه سبزوار و دستوری از شاه طهماسب صفوی ثبت می‌باشد. از عمده تزیینات مسجد جامع سبزوار کاشی هفت رنگ و کاشیکاری خشتی است. این بنا ویژگی‌های معماری سده هشتم هجری را نشان می‌دهد.

این بنای مذهبی کهن‌ترین مسجد شهر سبزوار است که در ضلع جنوبی خیابان بیهق این شهر قرار دارد. بنای امروزی مسجد با وسعت تقریبی ۳۵۰ متر مربع مشتمل بر شبستان ستوندار و صحن ضلع جنوبی است که بخش الحاقی به این مسجد محسوب می‌گردد. شهرت این بنا به پامنار سبب وجود مناره ای مجاور ایوان با ارتفاع بیش از ۲۰ متر است. ساقه این مناره آراسته به تزیینات و کتیبه‌ای معقلی است که در بخش پایین آن به صورت برجسته دیده می‌شود. بنا به نوشته متون این مسجد در سال ۳۱۷ ه. ق به همت امیر ابوالفضل زیاری تجدید بنا گردید و در سال ۴۲۰ ه. ق نیز توسط خواجه امیرک دبیر برای آن مناره ای ساخته شد. براساس مرمت‌ها و بازسازی‌ها در قرون مختلف قدمت این بنا از قرون اولیه اسلامی تا صفویه و معاصر تخمین زده می‌شود.

این بنای آجری واقع در حاشیه جنوبی خیابان مصلی سبزوار واقع شده‌است و مصلی شهر در قرون گذشته بوده‌است که جهت برگزاری نمازهای جمعه و اعیاد مورد استفاده قرار می‌گرفته و مشتمل بر چهار طاقی اصلی (فضای مرکزی)، با گنبدی بر فراز آن و ایوانی بزرگ است. عناصر معماری طرفین ایوان بصورت برج‌های نیم استوانه‌ای نقش پشتیبان پایه‌های طرفین ایوان و جلوگیری از رانش دیوارهای این قسمت را داشته‌اند فضای معماری چهار طاقی انتهای ایوان دارای گنبدی بلند است که به وسیلهٔ آجرهای خفته- راسته پوشش یافته‌است. اگر چه برخی از صاحب نظران بنای مصلی را به دوره سربداریه نسبت می‌دهند اما شیوه ساختمانی آن قابل مقایسه با معماری دوره صفویه است.

این بنا در جبهه غربی میدان کارگر شهر سبزوار قرار دارد. رباط کانون از نوع کاروانسراهای چهار ایوانی است که به استناد وقف نامه موجود در سال ۱۲۹۱ ه. ق توسط حاج فرامرزخان سبزواری جهت استفاده زوار رضا در کنار شاهراه خراسان ساخته شده‌است. ورودی این رباط از بخش جنوبی و از طریق یک هشتی به ایوان جنوبی منتهی می‌گردد. صحن رباط روباز بوده و علاوه بر چهار ایوان اصلی غرفه‌هایی نیز مشرف بر صحن ساخته شده‌است. در انتهای غرفه‌ها حجره‌هایی تعبیه شده که در پشت اتاق‌های شمالی، شرقی و غربی سالن‌هایی طویل جهت بارانداز، مال بند یا اصطبل در نظر گرفته شده‌است و هم اکنون قسمتی از این مکان به عنوان موزه مردم‌شناسی تغییر کاربری یافته‌است.

باغ و عمارت موسوم به اسکویی در فاصله ۴ کیلومتری غرب شهر سبزوار و در روستای ابارش واقع است. مجموع مساحت این مکان ده هکتار بوده و عمارت آن در میان باغ ساخته شده‌است. عمارت مزبور در دو طبقه ایجاد گردیده و مشتمل بر طبقه زیر زمین مشتمل بر هشتی، حوض خانه، آب انبار، مطبخ، بادگیرخانه و … می‌باشد. طبقه اول از فضاهایی مانند تالار ستوندار شرقی و شمالی، تالار پذیرایی، حجره‌های نشیمن و … تشکیل شده‌است. از جمله عناصر تزیینی این بنا می‌توان به آجرکاری‌های نمای بنا، گچبری قسمت‌های سر ستون‌ها، حوض خانه و نقاشی بر روی گچبری‌های حوض خانه اشاره نمود. قدمت این باغ و عمارت میان آن متعلق به دوره قاجار و مالک آن نیز خاندان اسکویی است.

این بنا به منار مسجد معروف است و در ۲۰۰ متری روستای خسرو شیر در صد کیلومتری شمال غربی سبزوار واقع گردیده‌است. آنچه از این مسجد باقی مانده تنها بخشی از ایوان جنوبی آن است که تزیینات گچی و کتیبه‌های پخته و زیبای دیوارهایش از عظمت و اهمیت آن در دوره آبادانی و رونق حکایت می‌کنند. سبک معماری مسجد از نوع مساجد دو ایوانی است که احتمالاٌ در دوره سلجوقیان احداث شده و در دوره‌های بعدی مرمت و قسمت‌هایی به آن الحاق شده‌است.

نمایی از مناره خسروگرد

میل خسروگرد از نوع میل راهیابی است که بر سر راه خراسان بزرگ احداث شده‌است. مناره خسروگرد براساس کتیبهٔ آن در سال ۵۰۵ ه. ق بنیان شده و به عنوان نمادی از معماری آن عصر قابل تامل است. تزیینات این بنای تاریخی شامل آجرنمای تراش و قالب زده در اشکال و فرم‌های متعدد و متنوع است.

این بنا در تقاطع خیابان اسرار و بیهق شهر سبزوار قرار دارد و مشتمل بر فضای داخلی گنبد دار، ایوان و مناره‌ها و دو فضای ارتباطی است. گنبد بقعه با کاشی‌های زیبای فیروزه‌ای رنگ پوشیده شده و نمای بنا از خیابان بیهق نیز با کاشی‌های بسیار نفیس آراسته شده‌است. گویا کهن‌ترین بخش بنا گنبد خانه آن است که با پلان مربع و به صورت چهار ایوانی به سبک ویژه معماری سده هشتم و هفتم ساخته شده‌است. تزیینات نمای بقعه در سال ۱۳۸۰ ه. ق نصب شده و فضای داخلی آن مزین به کاشی، گچ، سنگ و آینه کاری است. این مکان در حال حاضر بعنوان یک زیارتگاه مورد احترام و توجه بوده و مکان تاریخی گردشگری نیز به شمار می‌آید.

حاج ملا هادی سبزواری در سال ۱۲۱۲ ه. ق در سبزوار پای به عرصه حیات نهاد و از همان اوایل به فراگیری علوم دینی پرداخت. پس از عزیمت به شهرهای مشهد و اصفهان به مشهد بازگشت و به تدریس حکمت، فقه و تفسیر مشغول شد. مدتی در کرمان متوطن گردید و سپس به زادگاه خود بازگشت و در مدرسه فصیحیه تدریس آغاز نمود. حاج ملا هادی سبزواری متخلص به اسرار در سال ۱۲۸۹ ه. ق در سن ۷۷ سالگی دار فانی را وداع گفت. از وی آثار ارزشمندی نظیر منظومه فلسفه، شرح منظومه در منطق، شرح لیالی، حاشیه بر تجرید و … بر جای مانده‌است. بنای آرامگاه این فیلسوف بزرگ در ضلع جنوبی میدان کارگر شهر سبزوار واقع است. فضای داخلی آرامگاه شامل طرحی چلیپایی شکل بوده که در آن حجره‌ها و اتاق‌هایی تعبیه گردیده‌است. تزیینات، ترمیم و استحکام بخشی آرامگاه در اوایل سال ۱۳۴۰ ه. ش توسط انجمن آثار ملی انجام شده‌است. کاشی کاری‌های رنگارنگ بر زمینه لاجوردی و گنبد فیروزه‌ای رنگ به بنا جلوه و شکوه خاصی بخشیده‌است. بنای اولیه آرامگاه کمی پس از وفات حاج ملا هادی سبزواری توسط میرزا یوسف مستوفی المالک ساخته شد.

بنای این امارت در دوره قاجار احداث گردید که از نظر معماری با طرح و نقشهای مستطیل شکل مشتمل بر صحن کوچک و دو گنبد با تزئینات رسمی بندی و دو اتاق است این ارامگاه مدفن امین التجار مشهدی از بزرگترین بازرگانان سبزوار در دوره قاجاریه می‌باشد. این بنا در سال ۱۳۷۲ با شماره ثبت ۱۲۳۹۷ به جمع آثار باستانی سبزوار پیوست. افراد مدفون در این آرامگاه به شرح ذیل می‌باشند: میرزا محمد صادق امین التجار مشهدی ___ میرزا محمد امینی فرزند میرزا محمد صادق امین التجار ___ حاجیه خانم صغری امینی/علوی/ فرزند میرزا محمد صادق امین التجار ___ سلطان آغا امینی /صبوری/فرزند میرزا محمد صادق امین التجار ___ بیگم آغا علوی /امامی/فرزند میرزا محمد امینی ___ قوام علوی فرزند میرزا محمد امینی ___ بانو حشمت علوی فرزند قوام___ بی بی طوبی امینی فرزند معاون تولیه ___ بانو عذرا کلانتر /علوی/ فرزند نظر علی.

محلات قدیمی سبزوار[ویرایش]

کلاه فرنگی -پامنار -سبریز -دروازه عراق -حمام حکیم - پیرنیا -گود انبار - قنبرسیاه -افتخار -نه بام -پادگان عرب ها- جعفر آباد -سروستان - هفت پیچ (قربانی‌ها)-سرده -ارگ -نواش -کوشک -باغ رضوان -عطاملک -آب قصبه -باغ متولی

غذاهای محلی سبزوار[ویرایش]

غذا های محلی رایج در سبزوار دارای تنوع و فراوانی بوده و هرکدام از انها مربوط به یک مقطع زمانی خاص می باشد از مشهور ترین این غذا های می توان به آوجیج- اشکنه-کماج-مسوه-دنی-کاچی-آش جوش بره-آش قوریتی-قلیه بادمجون- کمه جوش-شوربا-آش رشته-الف ماست اشاره نمود .

هنرهای سنتی[ویرایش]

در شهرستان سبزوار هنرهای سنتی چه بسا به لحاظ تفنن و چه جهت رفع نیازهای روزمره در گذشته رواج کامل داشته و محصولات هنری در بازارهای پر رونق عرضه می‌شده‌است اما امروزه از آن خلاقیت‌ها و ابداعات و ابتکارات چندان خبری نیست و در معدود کارگاه‌ها، گیوه دوزی، نمد مالی، مسگری، سفالگری، خراطی و سبدبافی به گونه‌ای محدود رواج دارد صرفاٌ برای تامین بخش بسیار ناچیزی از نیاز روستاییان می‌باشد و چندان هم با معیارها و مصداق هنرهای سنتی شهرستان تناسب ندارد. در این شهرستان ۴۵ رشته از هنرهای سنتی فعالیت دارند.

گردشگاه‌ها و جاذبه‌های طبیعی[ویرایش]

این منطقه با مساحت تقریبی ۲۲۶۲۹ هکتار در ۵ کیلومتری جنوب سبزوار قرار دارد و بیش از این به عنوان منطقه شکار ممنوع اعلام گردیده بود که در تاریخ ۲۱/۳/۸۱ به پناهگاهی برای حیات وحش رسمیت یافت. از نظر سیمای طبیعی این پناهگاه دشتی- کویر و تپه ماهوری است و از جمله پوشش گیاهی آن تاخ، گز، درمنه، اسپند، خارشتر، اتریپلکس، اسکنبیل و حیات وحش شاخص آن آهو می‌باشد. این منطقه اخیراٌ به تفرج گاهی جهت بازدید عموم تبدیل شده‌است.

این محدوده با وسعت ۱۶۹۰۰ هکتار در جنب غربی روستای پروند شهرستان سبزوار واقع است. چهره طبیعی این منطقه بصورت کوهستانی، تپه ماهوری و دارای آب و هوای خشک می‌باشد. گونه‌های گیاهی منطقه شامل تاخ، بنه، گون، گز، بادام کوهی، اسکنبیل، اتریپلکس، قیچ و … و حیات وحش آن شامل قوچ، میش، کل، بز، آهو و انواع پرندگان است.

  • باغ ملی: خیابان اسدآبادی (۵/۱ هکتار)
  • پارک امام رضا: ۶/۵ هکتار
  • پارک لاله (معروف به شهربازی): میدان دکتر شریعتی
  • فلکه نجارآباد:از میادین قدیمی و به نام درشمال شهر سبزوار است که بعنوان نمادی از توسعه وابادانی این شهر به شمار می‌رود و امروزه به میدان صاحب الزمان تغییر نام داده است.
  • پارک جنگلی شمال شهر (شهدای گمنام): ۷۰ هکتار
  • پارک ارم: خیابان طالقانی (۷ هکتار)
  • پارک خطی امید: حاشیه بلوار توحید شهر (۴ هکتار)
  • پارک بهمن: کمربندی جنوب شهر (۵ هکتار)
  • رودخانه ششتمد: شهر ششتمد
  • رودخانه ریوند: ۳۵ کیلومتری سبزوار
  • آتشکده آذربرزین‌مهر:و به قول اهالی محلی روستای ریوند: خانه دیو، یکی از سه آتشکده بزرگ دوره ساسانیان و آتشکده دهقانان است این آتشکده در ارتفاع ۲۰۶۱ متری از سطح دریا و در کوهستان فشتنق بین شاهرود، سبزوار و در حوالی روستای فشتنق قرار دارد.
  • رودخانه دلبر: ۲۵ کیلومتری شمال غربی سبزوار
  • طبیعت جغتای: شهر جغتای شمال غربی سبزوار
  • مناظر طبیعی روستای طبس: کوهپایه‌های روستای روستای طبس
  • طبیعت روستای بلاش آباد: شمال سبزوار
  • طبیعت روستای نشیب: روستای نشیب بخش خوشاب (توضیح: شهرستان خوشاب اخیرا از شهرستان سبزوار مستقل شده‌است)
  • طبیعت روستای استاج: بخش روداب ۵۰ کیلومتری جنوب سبزوار

صنایع دستی[ویرایش]

رایج‌ترین و پر رونق‌ترین هنر سنتی شهرستان هنر قالیبافی است که در شهر و روستا رواج دارد اما این هنر هم مثل دیگر هنرهای سنتی رو به زوال است. در حال حاضر قالی بافان سبزواری از طرح‌های مشهدی، تبریزی و کاشانی استفاده می‌کنند که تعداد آن ۲۲ طرح است. در روستای جوین نیز طرح‌های بلوچی و کردی بیشتر توسط بانوان بافته می‌شود. طرح‌ها و نقشه‌های قالی سبزوار مثل دیگر شهرها و روستای خراسان شاد و اصیل و زیباست و در صورت توجه و عنایت بیشتر می‌توان علاوه بر پاسداری از فرهنگ اصیل و هنرهای سنتی، منبع اقتصادی مهمی نیز باشد.

سوغات و بازارهای سنتی[ویرایش]

هنوز در گوشه و کنار سبزوار می‌توان مراکز تولید صنایع دستی و مشاغل سنتی روبرو شد. بازارهایی که همانند سالیان گذشته در آن استاد کاران به کار مشغولند. از جمله این مشاغل سنتی در شهرستان سبزوار می‌توان به آهنگری، خراطی، نمدمالی و نخ تابی اشاره نمود. مهمترین سوغات سبزوار کلوچه زنجفیلی سبزواری است که در میان مردم محلی و گردشگران طرفداران بسیاری دارد.

مشاهیر و بزرگان سبزوار[ویرایش]

اسطوره‌ها و افسانه‌ها[ویرایش]

مردم سبزوار معتقدند جنگ ایرانیان و تورانیان در حوالی سبزوار اتفاق افتاده‌است. همین طور معتقدند گور سهراب در این شهر و در محل فعلی شهرداری سبزوار قرار داشته‌است و کلاه خود و زره مکشوفه در سال‌های گذشته به موزه آستان قدس رضوی تحویل شده و شهرداری سبزوار در حال حاضر بنای یادبودی بر آن نهاده‌است. هر چند بسیاری داستان رستم و سهراب را اثری اساطیری می‌دانند. در تاریخ بیهقی (تاریخ مسعودی) مطالبی در این خصوص آمده‌است و در شرح مسافرت شاه طهماسب صفوی به خراسان و گذرش از شهر سبزوار به هنگام اجرای نمایش رستم و سهراب توسط کسانی که برای خیر مقدم به پیشواز شاه آمده‌اند از اینکه مردم سبزوار این گونه با شاهنامه و مضامین آن آشنایند متعجب می‌شود.[نیازمند منبع]

چهره‌های ماندگار سبزوار[ویرایش]

دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی[ویرایش]

گفتاوردها[ویرایش]

میرزا سراج:

«سبزوار یکی از شهرهای معظم حکومت‌نشین و آباد خراسان است. بسیار شهرچهٔ مرغوب و خوش آب و هوای قشنگ است. نسبت به سایر شهرهای خراسان پاکیزه و آزاده است.»[نیازمند منبع]

«هانری رنه دالمانی» در سفرنامهٔ از خراسان تا بختیاری درباره نام سبزوار:

«شاید به‌مناسبت باغ‌های زیادی که مانند کمربند آن را فراگرفته‌اند، چنین (سبزوار) نامیده می‌شود.»[نیازمند منبع]

حکایت محمد خوارزمشاه:

حکایت محمد خوارزمشاه کی شهر سبزوار کی همه رافضی باشند به جنگ بگرفت اما جان خواستند گفت آنگه امان دهم کی ازین شهر پیش من به هدیه ابوبکر نامی بیارید.

شد محمد الپ الغ خوارزمشاه / در قتال سبزوار پر پناه

تنگشان آورد لشکرهای او / اسپهش افتاد در قتل عدو

سجده آوردند پیشش کالامان / حلقه‌مان در گوش کن وا بخش جان

هر خراج و صلتی که بایدت / آن ز ما هر موسمی افزایدت

جان ما آن توست ای شیرخو / پیش ما چندی امانت باش گو

گفت نرهانید از من جان خویش / تا نیاریدم ابوبکری به پیش

منابع[ویرایش]

  1. ساسویه در لغتنامه دهخدا
  2. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  3. «نقشهٔ بافت‌های فرسودهٔ مصوب شهرها: سبزوار». وب‌گاه شرکت مادرتخصصی عمران و بهسازی شهری ایران. بازبینی‌شده در ۶ آوریل ۲۰۱۳. 
  4. http://roostanet.ir/index.aspx?siteid=3&fkeyid=&siteid=3&pageid=2382
  5. «فرودگاه سبزوار مرز مجاز هوایی شد». خبرگزاری فارس. 
  6. «فرودگاه بین المللی سبزوار از ۱۳ دی ماه به صورت ۲۴ ساعته عملیاتی شد». خبرگزاری ایرنا. 
  7. «بخش جوین به شهرستان ارتقا می‌یابد». خبرگزاری فارس. 
  8. «فرمانداری شهرستان جدیدالتاسیس جغتای گشایش می‌یابد». خبرگزاری فارس. 
  9. «خوشاب شهرستان شد». خبرگزاری ایرنا. 
  10. «مرکز هواشناسی جمهوری اسلامی ایران»(انگلیسی). بازبینی‌شده در ۱۲ آوریل ۲۰۱۱. 
  11. استانداری خراسان رضوی، تاریخ 20 بهمن 1391
  12. «جمعیت شهرستان‌ها بر حسب سن و جنس و وضع سکونت به تفکیک شهرستان»(فارسی)‎ (اکسل). مرکز آمار ایران. بازبینی‌شده در ۱۲ آوریل ۲۰۱۱. 
  13. «آب و هوای سبزوار»(انگلیسی)‎. سازمان هواشناسی کشور. بازبینی‌شده در ۲۳ اسفند ۱۳۸۹. 
  14. وب‌گاه مشاهیر

پیوند به بیرون[ویرایش]

در پروژه‌های خواهر می‌توانید در مورد سبزوار اطلاعات بیشتری بیابید.


Search Wiktionary در میان واژه‌ها از ویکی‌واژه
Search Wikiquote در میان گفتاوردها از ویکی‌گفتاورد
Search Commons در میان تصویرها و رسانه‌ها از ویکی‌انبار