تربت جام
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| تربت جام |
||
|---|---|---|
 |
||
| اطلاعات کلی | ||
| نام رسمی: | تربت جام | |
| کشور: | ایران  |
|
| استان: | خراسان رضوی | |
| شهرستان: | تربت جام |
|
| بخش: | مرکزی |
|
| نامهای دیگر: | تربت شیخ جام |
|
| نامهای قدیمی: | بوزجان ،بوِژگان ، بوجگان |
|
|
||
| مردم |
||
| جمعیت | ۸۶٫۲۴۰ |
|
| زبانهای گفتاری: | فارسی |
|
| مذهب: | سنی ، شیعه |
|
| جغرافیای طبیعی |
||
| مساحت: | ۸۱۸۴ |
|
| ارتفاع از سطح دریا: | ۹۲۸ متر |
|
| آبوهوا |
||
| میانگین دمای سالانه: | ۲۶ |
|
| بارش سالانه: | ۲۵۴ |
|
| اطلاعات شهری |
||
| رهآورد: | خربزه ، قالی |
|
| پیششماره تلفنی: | ۰۵۲۸۲۲۲ |
|
| وبگاه: | torbat-e-jam.com | |
تربت جام نام یکی از شهرهای استان خراسان رضوی در ایران است. این شهر مرکز شهرستان تربت جام است.تربت جامیها، مردمی از تبار آریایی و زبانشان فارسی با لهجه تربتی است.
آرامگاه شیخ جام در تربت جام]]بیشتر مردم این شهر پیرو مذاهب اهل سنت و شیعه جعفری هستند. تربت جام در سال ۱۳۸۵، ۸۶٫۲۴۰ نفر جمعیت داشته است.[۱] این شهرستان از شمال به شهرستان سرخس، از غرب به شهرستانهای فریمان ، مشهد و تربت حیدریه، از جنوب به شهرستان تایباد و از شرق به افغانستان محدود است.نماینده مردم تربتجام در مجلس هشتم شورای اسلامی ، غلامرضا اسداللهی با اخذ ۱۱۱٬۸۶۶ رای از مجموع ۲۱۳٬۴۹۶ رای ماخوذه میباشد. [۲] مسیر مشهد - دوغارون از شهرهای مشهد و تربتجام میگذرد که یکی از مسیرهای ارتباطی مهم از ایران به افغانشتان میباشد.اقوام مختلفی در تربتجام زندگی میکنند که ترکمنها ، اعراب ، بلوچها و فارسها از مهمترین آنها هستند.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] درباره نام تربت جام
تربت جام از روزگار باستان تاکنون به نامهای گوناگونی چون بوزگان، بوزیگان، بوزجان، پوچکان، زام، سام، جام، تربت شیخ جام و تربت جام خوانده شدهاست. شهری باستانی به نام بوزیگان و یا بوزگان از سده ۳ پ. م تا سده ۲ هـ . ق، در کنار شهر کنونی وجود داشته که ظاهراً در اثر زلزله از بین رفتهاست. شهر کنونی از حدود سده ۳ هـ . ق، ایجاد و اندک اندک گسترش یافتهاست. این شهر پس از باز سازی و آبادی دوباره، «بوزجان» یا «پوچکان» نامیده شده و کرسی ناحیه جام، (به گویش شمالی قهستان زام یا سام) گردیدهاست. شهر تربت جام نیز مانند شهر تربت حیدریه به نام شیخ بزرگی که در آن به خاک سپرده شده سرشناس است. شیخ احمد جام، مقلب به ژنده پیل، از عارفان نامی سده ۵ ه. ق. بود و نام کنونی شهر به مناسبت تربت یا آرامگاه وی تربت شیخ جام و تربت جام نامیده شدهاست.
[ویرایش] تاریخچه
تربت جام از روزگاران کهن از جایگاه ویژهای برخوردار بودهاست. اهمیت تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و بازرگانی آن، از سده ۳-۴ هـ . ق، نمایان گشته، و در زمان زندگی شیخ احمد جام (۴۴- ۵۳۶ هـ . ق) یعنی سدههای ۵ و ۶ ه. ق، شکوفا شدهاست. تربت جام در سدههای ۷ و ۸ هـ . ق، هم زمان با یورش مغولها و تیمور لنگ آسیب زیادی دید. تربت جام در دوران حکومت سلسله صفویه به ویژه شاه عباس بزرگ، اهمیت نظامی یافته و در آن، امنیت و آرامش برقرار بودهاست. اما در اواخر این دوران و در زمان شاه سلطان حسین صفوی (۱۱۰۵- ۱۱۳۵ هـ . ق) اوزبکها و افغانها به مرزهای شرقی ایران، از جمله ناحیه تربت جام، دست اندازی کردند. سرانجام سرداری از شرق ایران، به نام نادر قلی افشار برخاست و افغانها را از ایران راند و خود در ۱۱۴۸ هـ . ق، پادشاه ایران شد. در زمان نادرشاه افشار، ایران بار دیگر توانمند شد و نه تنها مرزهای شرقی آن، از یورش اوزبکها، افغانها و ترکمنها در امان ماند، بلکه به سال ۱۱۵۳ هـ . ق / ۱۷۴۰ م، آن سوی رود جیحون یا آمودریا و قلمرو اوزبکها، یعنی خوارزم و بخارا هم مطیع نادر شاه و حکومت ایران شد. با درگذشت نادر شاه در سال ۱۱۶۰ هـ . ق، بار دیگر نا آرامی در خراسان آغاز گشت و تا اوایل سده ۱۳ هـ . ق، ادامه یافت. کریم خان زند، که در شیراز بر ایران حکومت میکرد، به احترام نادر شاه افشار، خراسان را هم چنان در دست فرزندان نادرشاه باقی گذاشت. بعدها آقا محمد خان قاجار خراسان، از جمله تربت جام را، در ۱۲۱۰ هـ . ق گشود. فتحعلی شاه قاجار (۱۲۱۲- ۱۲۵۰ هـ . ق) حقوق متحدان نخستین خویش، یعنی ترکمنها که برای دستیابی به حکومت ایران، به قاجاریه کمک کرده بودند، نادیده گرفت و در نتیجه سرکشی ترکمانها آغاز شد و در دوران ناصرالدین شاه (۱۲۶۴ – ۱۳۱۳ هـ . ق) شدت یافت و یکی از شوم ترین دورانهای تاریخی را برای مردم خراسان، از جمله ناحیه تربت جام و دیگر شهرهای خراسان شرقی، پدید آورد.
استان تاریخی جام یا زام در شرق ولایت زاوه و شمال شرقی قهستان نزدیک به رودخانه هرات قرار داشت است که کرسی آن در سده چهارم شهر بوژگان بود. بوژگان شهری بزرگ و دارای صد و هشتاد دهکده بود. ایرانیان آن را بوژگان میگفتند و در زمانهای گذشته آن را پوچکان نیز مینوشتند.
درباره جام حمدالله مستوفی در سده هشتم گوید:
| ” | غریب دویست پاره از توابع آنجاست. باغستان بسیار و میوه بیشمار دارد و آب شهر و ولایت مجموع از قنوات است و از مزار اکابر تربت ژندهپیل احمد جام آنجاست و در آنجا عمارتی و گنبدی عالی خواجه علاء الدین محمد ساخته و دیگر مزارات متبرکه بسیار است. | “ |
ابن بطوطه گوید
| ” | معرفترین اولیاء آن شهر ولی زاهد شهاب الدین احمد جامی است که اولاد و احفاد وی در حول و حوش آنجا دارای ضیاع و عقار هستند. احمد جامی آنچنان شهرت داشت که در پایان سده هشتم امیر تیمور قبر وی را زیارت نمود. امروز آن شهر که هنوز آبادی و رونق خود را از کف نداده معروف است به شیخ جام. | “ |
[ویرایش] موسیقی
موسیقی تربتجام قدمت و پیشینهای طولانی در فرهنگ ایران دارد.دوتار مهمترین و شایعترین ساز در میان مردم تربتجام است که آن را به مهارت تمام مینوازند.از دوتار نوازان برجسته تربتجام میتوان با غلامعلی پورعطایی و حسین سمندری اشاره کرد.
[ویرایش] رقص محلی
رقصهای محلی زیادی در بین آداب و رسوم مردم تربتجام وجود دارد ، اما سه نوع مشهورتر ان عبارتند از:
- رقص هتن یا هتم: به معنی کرانههای کوه یا شیربیشه و نوعی سماع عارفانه است.[۳] که در آن افراد دایرهای درست میکنند و در حال گردش پاهای خود را به زمین میکوبند.به تدریج به رقص خود سرعت میدهند و در حال چرخیدن دستهای خود را به هم میکوبند و دایره را کوچکتر میکنند.[۴]
- هپل بازی: این رقص به این صورت انجام میشود که یک نفر در درون دایره به انجام حرکاتی مشغول میشود و بقیه نیز از او تبعیت میکنند.
- چوب بازی:این رقص شاید نمونه ای از شمشیربازیهای ایران باستان باشد و در آن دونفر به صورت دایرهای میچرخند و دو چوب در دست دارند و نفر اول چوبهای خود را به چوبهای نفر دوم میزند و هر که چوبش شکسته شود ، از دایره بیرون میرود.از چوببازان و هنرمندان رقص محلی تربتجام میتوان به فاروق کیانی اشاره کرد.
[ویرایش] رهآورد
خربزه معروفترین سوغات و ارمغان تربتجام است.[۵][پیوند مرده][پیوند مرده]
[ویرایش] صنایع دستی
صنایع دستی شهرستان تربت جام را قالیبافی و قالیچهبافی ، کرباسبافی، پلاسبافی، جوال و خورجین بافی، بافتن دستمال و چادرشب و ظروف سفالین تشکیل میدهد. از روزگار کهن صنعت فرش بافی در این شهرستان رواج داشتهاست و جنبه صادراتی دارد. دار قالیها معمولاً در خانهها برپا میشود و کارگاههای قالی بافی نیز در این شهرستان به فراوانی وجود دارند. قالیها با طرح قالی مشهد در رنگهای لاکی، قرمز دانه و قهوهای نیز به بازار عرضه میشود. آرامگاه شیخ جام، پل خاتون، تپه جهانگیر آباد، تپه سراب، تپه شور قلعه، تپه صدر آباد، تپه طلایی، تپه قشه توت، تپه گرماب، تپه گلارچه، تپه گنج آباد، خواجه حسام، قلعه استای، قلعه زور آباد، قلعه فیض آباد، قلعه گبری، قلعه گوش لاغر، قنقر، کاریز دیوان، گلار صارم و مسجد خواجه عزیزالله مکانهای دیدنی و تاریخی این منطقه را تشکیل میدهند.
[ویرایش] افراد مشهور
- شیخ احمد جامی - عارف و صوفی نامی
- عبدالرحمن جامی - عارف و شاعر قرن نهم
- شاهزاده قاسم انوار - عارف
- ابوالوفای بوزجانی - ریاضیدان و منجم
- ابوذر بوزجانی
- محسن نامجو - خواننده راک
[ویرایش] آثار تاریخی و تفریحی
مجموعه مزار و موزه شیخ احمد جام همراه با معماری بسیار زیبا و دیدنی که در درون شهر قرار گرفته است از مهم ترین بناهای دیدنی شهر است. همچنین از آرامگاه شاهزاده قاسم انوار در محمودآباد یکی از روستاهای نزدیک تربت جام نیز میتوان نام برد. علاوه بر این در اطراف تربت جام روستاهای با مناظر طبیعی و خوش آب و هوا وجود دارند که از جمله آنها میتوان از رونج، ابدال آباد و بزد نام برد.
[ویرایش] منابع
- ↑ پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران
- ↑ وبگاه مجلس
- ↑ Iran Newspaper
- ↑ وبگاه آفتاب- آداب و رسوم مردم تربتجام
- ↑ [۱]
«لسترنج، سرزمینهای خلافت شرقی ص ۳۸۲ س۱ تا ۱۲».
[ویرایش] پیوند به بیرون
- سایت تربت جام
- وبگاه غلامرضا اسداللهی - نماینده مردم تربت جام در مجلس شورای اسلامی
- وبگاه مجموعه آرامگاهی شیخ احمد جام
|
|
|
|---|---|
|
آزاد ده • ابدالآباد • احمدآباد • اسماعیل آباد گرجی • اغل کمر • المجوق سفلی • امغان • اندای • باغ سنگان علیا • باغ نو • بردو • بزد • بنی تاک • بیدستان • تقی آباد • تیمنک سفلی • تیمنک علیا • جعفرآباد • جعفریه • جنت آباد • جنگاه • جهان آباد ملکی • چشمه جوهر • چشمه گل • چنار • حسن آباد • حسنک • خرم آباد علیا • خرم آباد • خوکآب • خیرآباد • درس آخوند • دوسنگ • رونج • زوادر علیا • سماخون • سماقچه • سمسرای سفلی • سمسرای علیا • سمنگان • سیاه خوله • شوراب جهان • شوراب علیا • شورستان سفلی • شورستان علیا • علیآباد • فیروزکوه • قادرآباد • قشه توت • قلعه سرخ • قلعه شیر • کاریز کندل • کاریز نو • کاریزان ملااحمد • کلاته آقامحمد • کلاته بزرگ • کلاته صوفی • کلاته فاضل • کلاته مروی • گورخار • گوش لاغر • لنگر • محمودآباد سفلی • محمودآباد علیا • مخالفگاه • ممیزاب • مهمانشهر • موسی آباد • مومنآباد • نعتو • نوده • همت آباد • یاقوتین جدید • یکه پسته • یکه توت |
|
