غزنی
مختصات: ۰″ ۲۵′ ۶۸°شرقی ۰″ ۳۳′ ۳۳°شمالی / ۶۸٫۴۱۶۶۶۷غرب ۳۳٫۵۵جنوب
| غزنی |
||
|---|---|---|
 |
||
| اطلاعات کلی | ||
| نام رسمی : | غزنی | |
| کشور : | افغانستان  |
|
| ولایت : | ||
| ولسوالی : | غزنی |
|
| نامهای قدیمی : | غزنه, غزنین |
|
|
||
| مردم |
||
| جمعیت | ۱۴۱۰۰۰[۱] |
|
| زبانهای گفتاری: | اکثریت فارسی دری[۲]، پشتو |
|
| مذهب: | مسلمان, هندو |
|
| جغرافیای طبیعی |
||
| ارتفاع از سطح دریا : | ۲۲۱۹ متر |
|
| اطلاعات شهری |
||
| پیششماره تلفنی : | 2300 | |
غزنی شناخته شده با نام تاریخی غزنین و غزنه، شهری است در مرکز شرقی افغانستان. این شهر با جمعیت تقریبی ۱۴۰۰۰۰ نفر و در ارتفاع ۲۲۱۹ متری از سطح دریا قرار دارد. این شهر مرکز ولایت غزنی است. شاهراه کابل – قندهار که شهرهای شمالی را به شهرهای جنوبی افغانستان وصل می کنید از این شهر نیز می گذرد.ساکنان شهر غزنی را «غزنوی» و در گویش عامه «غزنیچی» مینامند. در پیرامون غزنی آرامگاههای چند تن از شاعران و دانشمندان ازجمله آرامگاه ابوریحان بیرونی واقع شدهاست. ویرانههای غزنهٔ کهن، یعنی پایتخت دودمان غزنویان، در شمال شرقی این شهر به فاصلهٔ پنج کیلومتری از آن قرار دارد. غزنی همچنین به داشتن منارههای ستاره شکلی از سده دوازدهم میلادی مشهور است. این منارهها باقیماندهٔ مسجد بهرامشاه هستند. اطراف این منارهها با طرحهای هندسی و با آیات قرآن با خط کوفی مزین بودهاست. قسمت گنبد آنها خراب شدهاست. بر اساس تصویب اجلاس سال ۲۰۰۷ وزیران فرهنگ کشورهای اسلامی، غزنی پایتخت فرهنگی جهان اسلام در سال ۲۰۱۳ خواهد بود.[۳]
بیش از ۷۰ درصد مردم این شهر فارسیزبانند و ترکیب جمعیتی شهر غزنین شامل ۵۰٪ تاجیک ٬ ۲۵٪ پشتون ٬ ۲۰٪ هزاره و ۵٪ هندو میباشد.[۴]
محتویات |
[ویرایش] نام
نام غزنه تلفظی در زبانهای ایرانی شرقی است از واژه گَنزَک که در زبانهای ایرانی قدیم به معنای گنج بودهاست و نام غزنه پس از روی دادن جایگشت آوایی گنزک/گزنک به شکل کنونی در آمدهاست.[۵]
[ویرایش] تاریخچه
بر طبق گفته های کلادیوس بطلیموس دانای رومی- یونانی مقیم مصر غزنی در عهد باستان یک بازار کوچک بود. در قرن ششم قبل از میلاد سیروس دوم؛پادشاه وقت خاندان هخامنشی غزنی را تصرف کرده و آن را شامل قلمرو امپراتوری پارس کرد.[۶]
تا قرن هفتم میلادی غزنی یکی از مراکز بوادیی در آسایی مرکزی بود. با ورد ارتش اعراب مسلمان در منطقه مردم این شهر به اسلام دعوت شدند. اما مخالفت ها با دین جدید باعث شد تا یقوب لیث صفاری از زرنج این شهر را به زور تصرف و قوانین اسلام را در آنجا حاکم کند. غزنی در سال 341 هجری شمسی به عنوان پایتخت سلسله غزنویان انتخاب شد. در قرن 11 میلادی غزنی یکی از مهم ترین مراکز فرهنگی ادبی پارسی در منطقه بود. علاقه ادبی سلطان محمود غزنویی باعث شده بود تا بسیاری از شاعران و فیلسوفان پارسی در دربار او مشغول باشند.[۷]
غزنه از پیش از اسلام مرکز زابلستان بوده و مردم آن از آغاز ایرانیتبار بودهاند.[۸] زابلستان در شاهنامه فردوسی به عنوان کانون پهلوانان از اهمیت زیادی برخوردار است.[۹]
غزنه از دوران پس از اسلام نیز شهری بزرگ در خراسان بوده، و از جملهٔ آبادترین و زیباترین شهرهای آسیا به شمار میآمدهاست. این شهر هزار باب مدرسه داشته است، و مرکز تجمع دانشمندان بسیاری مانند ابوریحان بیرونی، فردوسی، ابوالفضل بیهقی، عبدالحی گردیزی، سنایی، مسعود سعد سلمان، عنصری و فرخی سیستانی بودهاست.[۱۰]
غزنی پایتخت سلطنت غزنویان در سالهای (۱۱۸۷-۹۷۵ میلادی) بود و سلطان محمود غزنوی سالها در آبادی و گسترش آن کوشید. در دهههای نخست سده یازده میلادی غزنی مهمترین کانون ادبیات فارسی بود و این نتیجه کوششهای سلطان محمود غزنوی بود که انجمنی از دانشوران، فیلسوفان و شاعران را به گرد تختگاه خود گرد هم آوردهبود.[۱۱]
در جنگهایی که میان افغانها و انگلستان در سالهای ۱۸۴۲ - ۱۸۳۸ م. واقع شد، غزنی به تصرف انگلیسیها درآمده بود.
[ویرایش] جغرافیا
شهر غزنی در شمال ولایت غزنی قرار دارد. این شهر مانند مانند اکثر مناطق افغانستان در محصار کوه ها بوده و داری آب و هوای خیلی گرم در تابستان و خیلی سرد در زمستان می باشد.
آب و هوا[۱]
 آب و هوای غزنی |
|||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ژانویه | فوریه | مارس | آوریل | مـــــه | ژوئـن | ژوئیـه | آگوست | سپتامبر | اکتبـر | نوامبر | دسامبر | سـال | |
| گرمترین C° |
۲ | ۴ | ۱۱ | ۱۷ | ۲۳ | ۲۹ | ۳۱ | ۳۱ | ۲۷ | ۲۰ | ۱۲ | ۵ | ۳۷ |
| میانگین گرمترینها C° |
۵ | ۸ | ۱۳ | ۲۱ | ۲۶ | ۳۳ | ۳۶ | ۳۵ | ۳۱ | ۲۳ | ۱۵ | ۸ | ۲۱ |
| میانگین سردترینها C° |
-۱ | ۱ | ۵ | ۱۲ | ۱۶ | ۲۲ | ۲۵ | ۲۴ | ۲۱ | ۱۴ | ۷ | ۲ | ۱۲ |
| سردترین C° |
-۱۱ | -۸ | -۱ | ۳ | ۷ | ۱۲ | ۱۴ | ۱۳ | ۸ | ۲ | -۳ | -۷ | -۱۲ |
| بارش mm |
۳۸ | ۵۶ | ۳۷ | ۸۹ | ۲۳ | ۳ | ۲۳ | ۰ | ۰ | ۳ | ۱۸ | ۳۸ | ۲۷
|
| منبع: ودربیس[۱۲] اکتبر ۲۰۰۸ | |||||||||||||
[ویرایش] فرهنگ
تعلیم و تربیت
شهر غزنی دارای 39 مکتب دولتی و 11 مکتب خصوی برای آموزشی محصلین برای تحصیلات ثانوی دارد.بر طبق آمار وزارت معارف غزنی داری 59960 محصل ثانویه می باشد که 13886 نفر از آنها را دختران تشکیل می دهند.[۷]دانشگاه غزنی در سال 1388 راه اندازی شد که در آن رشته های؛تربیت معلم؛کشاورزی و طب در آن تدریس می شود. در سال 2010 ایالات متحده با راه اندازی یک کتابخانه عمومی دسترسی به اطلاعات را در این شهر برای مردم آسان تر کرد.
[ویرایش] مکانهای تاریخی غزنین
- ارگ غزنی
- منارههای غزنی
- قصر سلطان مسعود غزنوی
- مقبرهٔ سبکتگین، بنیانگذار دودمان غزنوی
- مقبرهٔ سلطان محمود غزنوی
- مقبرهٔ سنایی غزنوی
- تپه سردار
مکانهای دیدنی دورهٔ غزنوی:
- باغ پیروزی: باغی که محل نشاط و شراب و هم چنین انجام تشریفات رسمی زمان غزنویان، خصوصاً سلطان مسعود غزنوی بودهاست. مقبرهٔ سلطان محمود نیز بر طبق وصیت خودش در آن باغ است.
- باغ صدهزار یا باغ صدهزاره
- باغ محمودی: باغی که در زمان سلاطین غزنوی محل نشاط و شراب آنان بودهاست.
- باغ هزاردرخت: باغی ساختهٔ سلطان محمود.
حکیم سنایی در حدیقةالحقیقه غزنی را اینگونه وصف کردهاست:
| عرصهٔ مملکت چو باغ بهشت | مشک اذفر سرشته با گل و خشت | |
| خاک مملکت شده کافور | چشم بد باد ازین حوالی دور | |
| گر ببینی تو ملکت غزنین | باز نشناسی از بهشت برین |
[ویرایش] شهرهای خواهرخوانده
[ویرایش] نگارخانه
-
میناره غزنی، قرن ۱۲ میلادی
-
-
-
بالاحصار غزنی
-
غزنی در سال ۱۸۳۹-۴۲
-
-
[ویرایش] منابع
- ↑ Central Statistics Office of Afghanistan, Kabul, LINK
- ↑ Gibb, H. A. R. 1954. The encyclopaedia of Islam. Leiden: Brill. Entry: Ghazna, written by C. E. Bosworth.
- ↑ وبگاه فارسی بیبیسی، .عکس: غزنی، 'پایتخت فرهنگی جهان اسلام'، بازیابی در ۱۰ نوامبر ۲۰۰۹
- ↑ . Retrieved on 2007-07-15.
- ↑ Gibb, H. A. R. 1954. The encyclopaedia of Islam. Leiden: Brill. Entry: Ghazna, written by C. E. Bosworth.
- ↑ اطلاعات غزنی،.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ادبیات پارسی، سایت بریتانیکا(انگلیسی).
- ↑ همان.
- ↑ همان.
- ↑ وبگاه فارسی بیبیسی، .عکس: غزنی، 'پایتخت فرهنگی جهان اسلام'، بازیابی در ۱۰ نوامبر ۲۰۰۹
- ↑ Encyclopædia Britannica: Persian literature, retrieved
- ↑ «آب و هوای غزنی» (انگلیسی). وبگاه ودربیس. بازبینیشده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸.
- ↑ Sister Cities International
- معجم البلدان
- آنندراج
- فتوحی، دکتر محمود، و محمدخانی، علیاصغر. شوریدهای در غزنه، اندیشهها و آثار حکیم سنایی، انتشارات سخن، تهران، 1385. ISBN:964 - 372 - 171 - x
این کتاب، در بردارنده مقالهای است با عنوان غزنه، زادگاه سنایی، که توسط دکتر عبدالجبار عابد، عضو آکادمی علوم افغانستان نوشته شدهاست.
- ویکیپدیای انگلیسی
[ویرایش] پانوشتهها
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ غزنی موجود است. |
|
|||||
|
|||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
