خوی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

خوی
اطلاعات کلی
نام رسمی:	خوی
کشور:	ایران
استان:	آذربایجان غربی
شهرستان:	خوی
بخش:	مرکزی
نام محلی:	خوی
خوی
مردم
جمعیت	۱۸۱٬۴۶۵ نفر
زبان‌های گفتاری:	ترکی آذربایجانی
مذهب:	شیعه
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا:	۱٬۱۴۸ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه:	۱۰
بارش سالانه:	۲۵۳ میلی‌متر
اطلاعات شهری
شهردار:	یوسف کربلای خلیلی
پیش‌شماره تلفنی:	۰۴۶۱[۱]
وب‌گاه:	شهرداری خوی

خوی یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی ایران است. این شهر مرکز شهرستان خوی است.

خوی دومین شهر بزرگ استان پس از ارومیه است. جمعیت این شهر بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۷۸٬۷۰۸ نفر بوده و نرخ باسوادی این شهرستان هفتاد درصد می‌باشد.

خوی یکی از کهن‌ترین مراکز تمدن در شمال غرب ایران و کانون حوادث تاریخی بسیاری بوده که توسط دکتر محمدامین ریاحی به‌تفصیل در کتاب تاریخ خوی مورد تحقیق قرار گرفته است^[۲]. خوی به‌دلیل واقع شدن در مسیر جاده ابریشم و جاده تجارتی شرق و غرب، مورد بازدید بسیاری از جهانگردان و ایرانشناسان واقع شده‌است. از منابع تاریخی و سفرنامه‌ها از جمله سفرنامه ناصرخسرو مطالب قابل توجهی دربارهٔ خوی بدست می‌آید.

فهرست مندرجات ۱ وجه تسمیه ۲ آثار تاریخی و مذهبی ۳ شکارگاه‌های تاریخی ۴ طبیعت ۵ محصولات ۶ سرشناسان ۷ راه ترانزیت ۸ نگارخانه ۹ پیوندها ۱۰ منابع

[ویرایش] وجه تسمیه

معنی واژه خوی و ریشه‏اش و اینکه از چه زمانی این شهر خوی نام گرفته است، روشن نیست.^[۳] عده‏ای بر این باورند که چون واژه خوی در پهلوی به معنای نمک است، به واسطه وجود معادن نمک در منطقه، به خوی معروف شده ‌است.^[۴][۵][۶] نظریه‌هایی هم خوی را تغییریافته کلمه قویون (گوسفند) به قوی و بعد به خوی گمان برده‌اند.^[۷] همچنین در زبان ارمنی نیز خوی به معنی قوچ به‌کار رفته‌است.^[۸] برخی نیز معتقدند که کلمه خوی فرم باستانی کلمه ((قوی)) Qoy,Quy در ترکی قدیم است^{[نیازمند منبع]} که مفهوم ((چوخور))(سرزمین پست) را میرساند.در دیوان لغات ترک کاشغری((قوی))به معنی بستر و بخش مسطح دره وادی بزرگ و گود بین دو کوه و ته آمده است.هم ریشه با کلمات Qoyaq-Quytu.هم ریشه با کلمه ((قویو)) نیز میباشد که در ترکی امروزی به معنی چاه است.^[۹] کسروی معتقد است نام شهر خوی به معنی قوچ نیست زیرا در کتب ارمنی خوی را هیر نامیده‌اند.^[۱۰]

[ویرایش] آثار تاریخی و مذهبی

آثار تاریخی زیادی در منطقه خوی قرار دارد از جمله دروازه سنگی، مسجد مطلب خان، برج شمس تبریز، پل خاتون، بازار خوی، کارونسراهای خوی اطراف آن، پل قطور، ساختمان شهرداری پیشین، کلیسای‌ مهلزان‌، کلیساهای‌ مارخنه‌ و سورپ‌ نشان‌، کلیسای‌ سورپ‌ سرکیس‌، مسجد شاه «سید الشهداء» خوی، مسجد ملاحسن‌ و...

شهرستان خوی دارای اماکن متبرکه زیادی است که می‌توان به امامزاده سید بهلول واقع در محله امامزاده، بقعه مبارک شیخ نوائی و بقعه متبرک میر فتاح اشاره کرد.

[ویرایش] شکارگاه‌های تاریخی

خوی به خاطر دارا بودن شکارگاه‌های زیاد مورد توجه شاه اسماعیل صفوی بود. شاه اسماعیل به خاطر آب و هوای خوش خوی زیاد به این شهر سفر می‌کرد و نقل است که جمجمه قوچ‌هایی که در عمارت برج شمس تبریزی مشاهده می‌شود توسط شاه اسماعیل شکار شده‌اند. شاه اسماعیل با الهام از طبیعت زیبای خوی شعر می‌سرود^{[نیازمند منبع]}.

[ویرایش] طبیعت

خوی در میان کوه‌های بلند واقع شده‌است به همین دلیل آب و هوای آن در تابستان گرم و در زمستان بسیار سرد است. آب و هوای این شهرستان در فصل بهار بسیار دلچسب است. کوه چله‌خانه در مجاورت این شهرستان قرار دارد و نیز کوه اورین که برای مردم این شهر کوهی با ارزش و تاریخی است. منطقه بکر جهنم دره یا به قولی دره قیریس که یک دره کاملاً بکر با کوه‌ها و صخره‌هایی است که از وسط شان راه عبوری دارند و ارتفاع آنها گاهی به ارتفاع یک برج ده طبقه می‌رسد که در بالا به همدیگر چسبیده‌اند. در این دره سر سبز جانورانی مانند خرس قهوه‌ای، آهو، و گوزن وجود دارند.

[ویرایش] محصولات

سال‌ها پیش به دلیل نوع خاک مزارع خوی پنبه در آن کاشته و بهره برداری می‌شد. و این مزارع سبب به وجود آمدن نساجی در خوی شد.ولی کم کم مزارع پنبه جای خود را با آفتاب گردان(گونه باخان)داد.
تخمه آفتابگردان از محصولات اصلی این شهرستان است و همچنین عسل مرغوب این شهرستان از دیگر محصولات غذایی می‌باشد.فرشهای نفیس دستباف از دیگر تولیدات این شهر می‌باشد.یکی از نقشهای ماندگار فرش ایرانی «نقش ماهی» است.

[ویرایش] سرشناسان

از خاندانهای معروف این شهرستان خاندان دنبلی را می‌توان نام برد سالیان متوالی در آذربایجان حکومت داشته‌اند.

از شخصیتهای معروف این شهرستان می‌توان به آیت‌الله خویی، عباس زریاب خویی ، محمدامین ریاحی اشاره کرد.

[ویرایش] راه ترانزیت

شهرستان خوی با وجود قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم تنها راه مرزی نزدیک به کشور ترکیه است. خوی تنها شهریست که مسافت آن با شهر وان در کشور ترکیه از طریق بازارچه رازی حدود یک ساعت است.

در سال ۲۰۰۶ هیتی از طرف کشور ترکیه برای بررسی وضعیت بین راهی دو کشور جلسه‌ای با حضور معاون وزیر و سایر افراد متولی صادرات و واردات استان آذربابجان غربی و افراد منتخب از این شهرستان برگزار نمودند.

به علت اینکه فاصله سایر بازارچه‌ها با وان زیاد است بنابراین کشور ترکیه اعتراض کتبی خود را راجع به این مسئله به مقامات ایران اعلام کرد که چرا رانندگان ما با وجود راه نزدیک مسافتی در حدود ۴:۳۰ ساعت را برای رسیدن به جاده ترانزیتی بین المللی طی کرده و ضررهای زیادی را متحمل شوند.^{[نیازمند منبع]}

[ویرایش] نگارخانه

خانه کبیری

دروازه سنگی، خوی

بازار خوی

طبیعت خوی

[ویرایش] پیوندها

• دانلود كتاب " زندگي و شعر خنياگران خوي " / عليرضا ذيحق / به زبان تركي آذري
• دانلود كتاب " قصه هاي آذربايجان - روايت خوي " ( جلد اول) / عليرضا ذيحق / به زبان تركي آذري
• وب سایت رسمی مجمع خویی ها
• هفته نامه خبر عصر خوی(بیزنده)
• هفته نامه خبر عصر خوی

[ویرایش] منابع

	استان آذربایجان غربی
مرکز	ارومیه
شهرستان‌ها	ارومیه • اشنویه • بوکان • پلدشت • پیرانشهر • تکاب • چالدران • چایپاره • خوی • سردشت • سلماس • شاهین‌دژ • شوط • ماکو • مهاباد • میاندوآب • نقده
شهرها	آواجیق • ارومیه • اشنویه • ایواوغلی • باروق • بازرگان • بوکان • پلدشت • پیرانشهر • تازه‌شهر • تکاب • چهاربرج • خوی • ربط • سردشت • سرو • سلماس • سیلوانه • سیمینه • سیه‌چشمه • شاهین‌دژ • شوط • فیرورق • قره‌ضیاءالدین • قوشچی • کشاورز • گردکشانه • ماکو • محمدیار • محمودآباد • مهاباد • میاندوآب • میرآباد • نالوس • نقده • نوشین‌شهر
جای‌های دیدنی	آبشار شلماش • بازار خوی • پل قطور • پیست اسکی خوشاکو • تپه حسنلو • تخت سلیمان • دخمه سنگی فرهاد • دریاچه ارومیه • دژ بسطام • سد زرینه‌رود • غار سهولان • غار فخریگاه • فقرگاه • قره‌کلیسا • کاخ و موزه باغچه‌جوق • کتیبه کله‌شین • کلیسای ننه‌مریم • گردشگاه بند • گردشگاه سیر • مسجد سردار • موزه ارومیه