اردبیل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

'۳۸°۱۵ شمالی، '۱۷°۴۸ شرقی

اردبیل
اطلاعات کلی
نام رسمی:	اردبیل
کشور:	ایران
استان:	اردبیل
شهرستان:	اردبیل
بخش:	مرکزی
نام‌های قدیمی:	آرتاویل
اردبیل
مردم
جمعیت	۴۱۲٬۶۶۹ نفر
زبان‌های گفتاری:	ترکی آذربایجانی
مذهب:	شیعه
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا:	۱٬۵۰۰ متر
اطلاعات شهری
شهردار:	اکبر نیکزاد
ره‌آورد:	قالی
پیش‌شماره تلفنی:	۰۴۵۱
وب‌گاه:	شهرداری اردبیل

اَردَبیل یکی از شهرهای ایران و مرکز استان اردبیل در شمال غربی کشور است. این شهر همچنین مرکز شهرستان اردبیل است. اردبیل از شهرهای باستانی و تاریخی ایران است. این شهر در نزدیکی مرز جمهوری آذربایجان قرار گرفته‌است و دارای ارتفاع زیادی است و از سردترین شهرهای ایران محسوب می‌گردد که جاذبه‌های طبیعی زیادی دارد. این شهر در ۲۱۹ کیلومتری تبریز و ۵۹۱ کیلومتری تهران واقع شده‌است.

فهرست مندرجات ۱ جغرافیا ۲ مردم ۳ وجه تسمیه ۴ لقب‌ها ۵ پیشینه ۶ کشف تاریخ 40 هزار ساله اردبیل ۷ باستان شناسی اردبیل ۸ اردبیل درعصر مفرغ ۹ سفال اردبیل دردوره مفرغ ۱۰ گورستانهای کشف شده پیش ازتاریخ دراردبیل ۱۱ اولین شهر لوله‌کشی‌شده آب ۱۲ تاریخچه کتابخانه در اردبیل ۱۳ جاذبه‌های توریستی ۱۴ هتل‌های اردبیل ۱۵ صنایع دستی اردبیل ۱۶ آب وهوای اردبیل ۱۷ غذاهای محلی ۱۸ سوغات ۱۹ بازار تاریخی اردبیل ۲۰ موزه‌ها ۲۱ حمام‌های تاریخی ۲۱.۱ حمام‌های تادوره صفویه ۲۱.۲ حمام‌های دوره قاجاریه ۲۲ پل های تاریخی اردبیل ۲۳ کاروانسراها ۲۴ خانه‌های تاریخی اردبیل ۲۵ روز ملی اردبیل ۲۶ تاریخ پست دراردبیل ۲۷ تاثیر مرثیه سرایان اردبیلی در حفظ تاریخ عاشورا ۲۸ دانشگاه‌ها ۲۹ نگارخانه ۳۰ جستارهای وابسته ۳۱ پیوند به بیرون ۳۲ منابع

[ویرایش] جغرافیا

شهر اردبیل در ارتفاع ۱۵۰۰ متری از سطح دریا و در میان کوه‌های طالش و سبلان واقع در رشته‌کوه البرز در شمال غرب فلات ایران جای گرفته‌است و دارای زمستان‌های سرد و تابستان‌های ملایم است.^{[۱] [۲] [۳]}

[ویرایش] مردم

جمعیت این شهر براساس سرشماری سراسری سال ۱۳۸۵ ایران، برابر با ۴۱۲٬۶۶۹ نفر است. زبان مردم شهر اردبیل ترکی آذربایجانی است. مذهب اکثر مردم این شهر، اسلام (شیعه دوازده‌امامی) بوده و مسلمانان اهل سنت در روستاهایی نظیر عنبران سکونت دارند. هم‌چنین مسیحیان شهر که اغلب ارمنی بوده‌اند در دهه‌های گذشته مهاجرت نموده‌اند. ^{[۴] [۵] [۶]}

[ویرایش] وجه تسمیه

غالب صاحب‌نظران نام قدیمی شهر را «آرتاویل» و از ریشه اوستایی می‌دانند. این نام از ترکیب دو کلمه «آرتا» (به‌معنی مقدس که در فارسی میانه تبدیل به «ارد» شده‌است و در کلماتی نظیر اردشیر آمده‌است) و «ویل» تشکیل شده‌است. امروزه در مناطق تالش‌نشین استان، هنوز هم به اردبیل، «آردویل» می‌گویند که معنی «شهر مقدس» را می‌دهد.^[۷]

[ویرایش] لقب‌ها

اردبیل در طول تاریخ، به نام‌های گوناگونی ازجمله «دارالارشاد»، «دارالملک»، «دارالعرفان»، «دارالامان» و «شهر مقدس» ملقب بوده‌است و در دوره‌های مختلف، مرکز ایلات آذربایجان بوده و به‌علت قرارداشتن در مسیر جاده ابریشم، از رونق اقتصادی بسیار خوبی، برخوردار بوده‌است.^[۸]

[ویرایش] پیشینه

اردبیل از شهرهای کهن ایران است که حدود ۵۰۰۰ سال قدمت دارد.در لوحه‌های گلی سومریان به صورت ارتا ثبت گردیده‌است که خود قدمت شهر را تا ۵۰۰۰ سال میرساند. ^{[۹][۱۰] [۱۱] [۱۲]} این شهر در زمان حکومت بنی‌امیه مرکز حکومت آذربایجان و در زمان بنی‌عباس مرکز قیام بابک خرمدین بوده‌ است. در سال ۶۱۸ هجری مورد حمله مغولان قرار گرفت.در دوران باستان نیز که ایران به چهار ولایت تقسیم شده بود اردبیل مرکز ولایت باختر شامل آذربایجان، ارمنستان و آران بوده‌است.^[۱۳]اما در زمان تیموریان و صفویان، نهضت تشیع و جنبش‌های سیاسی ایران از این شهر برخاست. اردبیل در زمان صفویان آباد گردید و به اوج اعتبار، عزت، و عظمت خود رسید، اما پس از انقراض این سلسله در پیشامدها و تحولات تاریخی دوره نادرشاه و اوایل قاجار و به‌خصوص با ورود قشون روسیه به ایران و حوادث دوران مشروطیت، از رونق و اهمیت افتاد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در ۲۴ فروردین ۱۳۷۲ به مرکز استان تبدیل شد.

از آثار تاریخی اردبیل که برخی به دوره پیش از اسلام می‌رسد، می‌توان از دهکده آتشگاه، شهر هیر، شهریور، و مسجد جامع اردبیل که در قدیم آتشکده بوده‌است، نام برد. با توجه به این‌که این مسجد، بزرگ‌ترین و قدیم‌ترین مسجد اردبیل است، احتمال می‌رود یکی از واحدهای آن، کتابخانه بوده، ولی در تاریخ اردبیل اشاره‌ای به آن نشده‌ است.

بسیاری از مؤلفان دوره اسلامی، بنای شهر اردبیل را به فیروز، پادشاه ساسانی نسبت می‌دهند و می‌نویسند که اردبیل به دستور این پادشاه، که در سده پنجم میلادی می‌زیست، ساخته شده‌است.فردوسی در شاهنامه بنای اردبیل را به پیروز ساسانی نسبت می‌دهد.

اما تاریخ اردبیل خیلی قدیمی‌تر از زمان فیروز ساسانی است. زیرا که فیروز درسال ۴۵۹ میلادی به سلطنت رسیده‌است و ۳۴ سال قبل از این تاریخ، بهرام پنجم ملقب به بهرام گور در مقابل حمله هیاتله از راه اردبیل به آمل وگرگان و سپس به خراسان رفته و در آن‌جا، خاقان هیاتله را کشته‌است. این موضوع در شاهنامه فردوسی آمده‌است:

چو آگاهی آمد به بهرام‌شاه

که خاقان به مرو است چندان سپاه

همی راند لشکر چو تزکوه سیل

به آمل گذشت از ره اردبیل

در زمان فیروز به دلیل حمله طوایف شمال (هون‌ها) ویران گردید و به دستور فیروز، آباد گردید و برج و بارو درآن ساخته گردید و از این‌رو بنای آن‌را به فیروز نسبت می‌دهند.

در داستان سیاوش در شاهنامه فردوسی نیز نام اردبیل آمده بود.

درقرن ششم قبل از میلاد زرتشت پیامبر بزرگ ایران ظهور کرد و بنا به روایت اوستا، کتاب یسنا در بالای کوه سبلان بر او نازل شده‌است. ^[۱۴]

شهر اردبیل به علت نزدیکی به قفقاز و گرجستان و ارمنستان، جایگاه ویژه‌ای داشت به‌طوری که در زمان جنگ‌های ایران و روس در عهد قاجار، اردبیل مرکز استقرار نیرو و ستاد عملیات سپاه ایران در برابر طوایف شمال بوده‌است.

[ویرایش] کشف تاریخ 40 هزار ساله اردبیل

کشفیات اخیر در خصوص تاریخ اردبیل در منطقه مراد لو اردبیل نشان از کشف تاریخ 40 هزار ساله در اردبیل را به اثبات میرساند.محوطه شامل بيش از يكصد تخته سنگ مزين به نقوش صخره‌ای بوده كه با بررسی و مطالعه هر يك از آنها زوايای پنهانی از نحوه زندگی و استقرار بشر در اين منطقه از كشور نمايان خواهد شد. يكی از كارشناسان باستان شناسی اردبیل گفت: نقوش خمره‌ای يا همان سنگ نگاره‌ها كهن‌ترين آثار هنری بر جای مانده از بشر هستند كه قدمت برخی از آنها به ‪ ۴۰‬هزار سال قبل برمی گردد.^[۱۵]

[ویرایش] باستان شناسی اردبیل

منطقه اردبیل حداقل از هزاره ششم قبل از میلاد مسکونی بوده‌است. براساس پژوهش، سراسر منطقه از تپه‌های باستانی پوشیده شده‌است. کاوش‌های مقدماتی در برخی از نواحی اردبیل به ویژه در قسمت‌های شمالی و شرقی آن نشان می‌دهد که اردبیل از کانونهای مهم فرهنگ مگالی تیک یا سنگ افراشتی بوده‌است. مردم مگالی تیک شرق آذربایجان که ماهیت قومی آنها می‌باید از عناصر کاسی و هوری بوده باشد، دهها اثر مگالی تیک پرارزش از خود به یادگار گذاشته‌اند. کشفیات اخیر در محوطه باستانی شهر یئری مشکین شهر، پرتو تازه‌ای به تمدن و فرهنگ هشت هزارساله اقوام ساکن در اردبیل و اطراف آن افکنده‌است و انتشار نتیجه کشفیات می‌تواند ارتباط تمدن و فرهنگ مگالی تیک اردبیل را با دیگر مناطق ایران و آذربایجان تاریخی و قفقاز و شرق آسیای صغیر مشخص کند. تصاویر هیکل‌های سنگی شهر یئری با تصاویر هیکل‌ها و سرهای آدمیانی که برروی اجاق‌های نعل اسبی ایغدیر (ایگدیر درشمال شرقی ترکیه در نزدیکی مرز ایران و ارمنستان) نقش بسته شباهت تام دارد.آثاریافت شده درموزه باستانشناسی اردبیل موجود می‌باشند. ^{[۱۶] [۱۷]}

[ویرایش] اردبیل درعصر مفرغ

آثار به‌دست‌آمده در حفاری‌های صورت‌گرفته در اردبیل، نشان از حیات در دوره مفرغ را به‌اثبات می‌رساند. آثار به‌دست‌آمده شامل شمشیرهای مسی، خنجرهای مختلف، تیر و سرنیزه، حلقه برای گرفتن زه کمان و تیردان‌های مسی، از نوع تبری که در لرستان پیدا شده و باستان‌شناسان، تاریخ آن را قریب سه‌هزارسال قبل ازمیلاد معین کرده‌اند، در ناحیه اردبیل نیز پیداشده‌است چون این اشیا ازمفرغ‌های به‌دست آمده لرستان ساده‌ترند، این امر قدمت اردبیل را فراتر هم می‌برد.باستان‌شناسان در یکی از گورها تعدادی مهره عقیق، لاجورد، شیشه، یک دکمه طلا و سفال به دست آورده‌اند.

درضمن حفاری در تپه نادری اردبیل، باستان شناسان موفق شدند بقایای معماری عصر مفرغ را به دست آورند.این بقایا از دوره‌های عصر آهن ۲ و ۳ و نمونه‌هایی از دوره‌های اشکانی، ساسانی، سلجوقی و اوایل دوره اسلامی می‌باشند.این نوع معماری بسیار شناخته شده و در تمام دنیا به ویژه در معماری شرق ترکیه بسیار دیده شده‌است.

دردیگرکاوشها درمنطقه گیلوان اردبیل مواردی به شرح ذیل کشف گردیده‌اند:

• دو گور مربوط به دوره عصر مفرغ جدید (حدود سال ۱۶۰۰ پیش از میلاد)
• یک گور مربوط به عصر آهن (حدود سال‎های ۱۲۰۰ تا ۱۵۰۰ پیش از میلاد)
• چهار گور مربوط به دوره هخامنشی
• ۹۹ گور مربوط به عصر آهن (سال‎های ۲۲۰۰ تا ۲۸۰۰ پیش از میلاد)

موضوع قابل توجه در گور‎های عصر آهن تدفین‎های دسته جمعی است که در گور‎های این عصر بی نظیر است که این موضوع نشان از همان تداوم فرهنگی از عصر مفروغ جدید تا عصر آهن است.سازه‎های گور‎های گیلوان از نوع سازه‎های چاله‎ای است و تدفین اسکلت‎ها به صورت چمباته‎ای انجام شده‌است. جهت سر این اسکلت‎ها نشان دهنده این مطلب است که: اجسادی که در صبح دفن شده‎اند سرشان به طرف شرق و آن‏هایی که در ظهر دفن شده‎اند، سرشان به طرف جنوب بوده‌است.

از اشیایی که همراه با اسکلت‎ها به دست آمده می‌توان به خنجر، سرنیزه و پیکان در گور مردان و سنجاق سینه، مهره‎های تزئینی، پولک و... در گور زنان اشاره کرد.

^{[۱۸] [۱۹] [۲۰] [۲۱] [۲۲] [۲۳]}

[ویرایش] سفال اردبیل دردوره مفرغ

بررسی باستان شناسان بر روی ۱۲ قلعه و گورستان قدیمی اردبیل که قدمت آنها به دوره عصر آهن می‌رسد سبب کشف سفال‌هایی شد که بیانگر تداوم فرهنگی از عصر مفرغ جدید تا دوره اشکانی است.این سفال از لحاظ طرح و نقش بسیار شبیه به هم بوده که به سفال نوع اردبیل درتاریخ معروف شده‌است. بر اساس آن می‌توان تداوم فرهنگی نقوش سبک اردبیل را نشان داد. چرا که سبک و فرم سفال‌ها در ملی دوران‌های مختلف تغییر چندانی نکرده‌است.^[۲۴]

[ویرایش] گورستانهای کشف شده پیش ازتاریخ دراردبیل

بررسی‌های انجام شده در۴ نوع قبر در منطقه اردبیل دوران عصر آهن I تا آهن III رابه وضوح ترسیم مینماید.. که تقریبا هیچ کدام از قبرها سالم نبود. و به نظر می‌رسد در گذشته‌های بسیار دور مورد تاراج قرار گرفته‌است.این نوع ازگورستان هارا، کورگان می‌نامند. در تمامی مناطق قفقاز و ماوراء قفقاز پراکنده هستند و به لحاظ سازه و معماری به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند. هر کدام دارای مشخصات خاصی هستند ولی عملکرد تمام آنها به یک گونه بوده‌است. گورستان‌های بررسی شده بین اردبیل و مشکین شهر قرار دارند.^[۲۵]

[ویرایش] اولین شهر لوله‌کشی‌شده آب

اردبیل، اولین شهر ایران از لحاظ لوله کشی آب مشروب می‌باشد. تاریخ این لوله کشی احتمالا به دوره صفوی معطوف می‌گردد. بطوریکه آثار آن درحفاریهای صورت پذیرفته شده موجود می‌باشد^{[۲۶][منابع معتبرتر از مسجدسلیمان به عنوان اولین نام می‌برند، جهت اثبات درستی ادعای مطرح شده نیاز به مدارک بیشتر است] [۲۷] [۲۸]}

[ویرایش] تاریخچه کتابخانه در اردبیل

نخستين كتابخانه در اردبيل در قرن 8 ق. به‌همت شیخ صدرالدین موسی ، فرزند شیخ صفی‌الدین اردبیلی ، در جوار آرامگاه پدرش جهت استفاده عموم ايجاد شد . پس از كتابخانه آستان قدس رضوی،کتابخانه اردبیل قديم‌ترين و غنی‌ترين كتابخانه ايران به‌شمار ميرفت . شيخ صفی‌الدين اردبيلی به سال 700 ق. جانشين شيخ زاهد گيلانی گرديد و خانقاهی برای مريدانش ترتيب داد و كتابخانه‌ای نيز بنيان نهاد كه پس از مرگ او، كتابخانه همچنان مجمع مريدان بود. مخصوصاً پس از تشكيل سلسله صفويه (907 ق.)، به كتابخانه و آرامگاه شيخ توجه بيشتری شد به‌حدّی كه شاه عباس اول صفوی (996-1038 ق.) در سنه 1017 ق. كتاب‌های گرانبهايی به آنجا وقف كرد. آدام اولئاری كه به سال 1047 ق./ 1637 م. از اين كتابخانه بازديد كرده، می نويسد كه اكثر كتاب‌های خطی آنجا از نظر هنر و درونمايه در دنيا بی‌نظيرند. جيمز موريه انگليسی اين كتابخانه را به سال 1227 ق./ 1812 م. در حالی‌كه كتاب‌ها بر روی هم انباشته شده بود، ديده است . در جنگ دوم ايران و روس (1241-1243ق.)، اين كتابخانه به‌عنوان غنيمت جنگی به‌تصرف روس‌ها در آمد و تعداد 114 نسخه از كتاب‌های نفيس و نادر آن به پترزبورگ فرستاده شد. در سال 1314 ش. تعداد كتاب‌های باقی‌مانده به‌دستور وزارت معارف به تهران انتقال يافت. در سال 1328 ش. كتابخانه‌ای عمومي با نام "قرائت‌خانه عمومي" با 900 جلد كتاب جهت استفاده عموم، به‌ويژه معلمان، به‌همت معاون رئيس فرهنگ اردبيل تأسيس شد. در سال 1346 با تشكيل كتابخانه عمومی اردبيل، مجموعه قرائت‌خانه عمومی به اين كتابخانه منتقل گرديد، كه با نام "كتابخانه عمومی شماره يك"، قديم‌ترين كتابخانه عمومی در مركز استان اردبيل به‌شمار می‌رود.

از آن پس، كتابخانه‌های ديگري در شهرهاي استان تأسيس شد، از جمله: كتابخانه خلخال (تأسيس 1344)، و كتابخانه شهر گيوی (1345) (1: 49، 50). علاوه بر اين، تعداد 2 واحد كتابخانه وقفی در دهه 1340 در شهرستان اردبيل موجود بوده كه ميیتوان از كتابخانه سيد حمزه (با مجموعه 1200 جلد) و كتابخانه حسين صدر (تأسيس 1342، با مجموعه 588 جلد) ياد كرد.

تا نيمه دوم سال 1378، در استان اردبيل 33 واحد كتابخانه عمومي (با مجموعه 242307 جلد، 5870 عضو، و 65 كارمند) فعاليت داشته كه از اين تعداد، بخشی (با مجموعه 5583 جلد و 9932 عضو) وابسته به جمعيت هلال احمر جمهوری اسلامی است.

همچنين، تعداد كتابخانه‌های مساجد استان در سال 1378، 28 واحد بوده كه با مجموعه‌اي در حدود 30000 جلد كتاب و 3760 عضو فعاليت داشته‌اند.

تا سال 1378، تعداد كتابخانه‌های كودكان و نوجوانان استان 9 واحد (7 واحد ثابت، 1 واحد پستي، 1 واحد سيّار) و مجموعه آن 92986 جلد و كاركنان آن 17 نفر بوده است .

^[۲۹]

[ویرایش] جاذبه‌های توریستی

آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی و مسجد جامع اردبیل از بناهای تاریخی این شهر به‌شمار می‌روند. از جاذبه‌های طبیعی این شهر دریاچه شورابیل و بقعه شیخ جبراییل در داخل شهر و دریاچه نئور، جنگل فندق‌لو، و پیکره سنگی بابا داوود عنبران و شهر توریستی سرعین در نزدیکی این شهر می‌باشد.

از دیگر آب‌های معدنی که اغلب مزین به زیبایی‌های بی‌نظیر طبیعی می‌باشند عبارت‌اند از: سردابه، قطورسویی، دودو، ایلاندو (که بر اثر زلزله ویران شده‌است)، مشه سویی، شابیل، قینرجه، ویلادره، خلخال سویی و... همچنین آبشارها و عوارض طبیعی دیدنی مانند آبشار شورشورنه عنبران، آبشار نره‌گر در روستای اسبوی خلخال، آبشار سردابه، دریاچه واقع در قله سلطان سبلان، روستای زیبای نمهیل و سواحل رود قزل اوزن، جاده فوق‌العاده زیبای خلخال به اسالم، مراتع وسیع دامنه سبلان و...^{[۳۰] [۳۱][پیوند مرده]}

^{[۳۲] [۳۳]}

[ویرایش] هتل‌های اردبیل

اردبیل به واسطه داشتن مناظربی نظیر طبیعی، شاید به جرات بتوان گفت رتبه نخست گردشگری درایران رادارا می‌باشد.اردبیل وسرعین به واسطه پذیرش گردشگر، میزبان مسافران تابستانی وزمستانی می‌باشد.درتابستان استفاده از مناطق خوش آب وهوای اردبیل ودرپاییزوزمستان به واسطه دارا بودن پیست اسکی آلوارس وآبگرمهای معدنی سرعین میزبان مسافران می‌باشد.لذا هتل عای زیردرخدمت میهمانان می‌باشد:^[۳۴]

• هتل دریا اردبیل
• هتل شیخ صفی اردبیل
• هتل لاله سرعین
• هتل آپارتمان اترک سرعین
• هتل آپارتمان سپیدسرعین
• هتل آپارتمان دنیز سرعین
• هتل آپارتمان فانوس سرعین
• هتل آپارتمان آنا
• هتل آپارتمان تخت طاووس
• هتل قصر سرعین

ضمنا دو هتل ۵ ستاره دراردبیل دردست ساخت می‌باشد. ^{[۳۵] [۳۶] [۳۷]}

[ویرایش] صنایع دستی اردبیل

اردبیل به واسطه داشتن تاریخ کهن در ادوار مختلف وتکامل در این دوره‌ها صنایع دستی مختلفی را در جهت نیاز به ان به تکامل رسانده وبه جوامع مختلف معرفی وصادر نموده است.به وضوح می‌توان اوج این شکوه را در دوره صفویه جستجو نمود که بایستی این شکوه را به نام مکتب اردبیل ثبت نمود.^[۳۸]

• آبگینه
• بافته و نساجی سنتی
• رودوزیهای سنتی
• سفال وسرامیک سنتی
• صنایع دستی تلفیقی
• صنایع دستی چرمی
• صنایع دستی چوبی وحصیری
• صنایه دستی سنگی
• نمد مالی

^{[۳۹] [۴۰]}

[ویرایش] آب وهوای اردبیل

شهرستان اردبيل دارای چهار اقليم مديترانه‌ای گرم، مديترانه‌ای معتدل، كوهستانی سرد و معتدل است. اين شهرستان به عنوان يكی از مناطق سردسير ايران و استان بين پنج تا هشت ماه از سال سرد است. بارندگی نيز در تمام فصول وجود دارد، ولی شدت آن در بهار و پاييز بيشتر است. براساس گزارش ايستگاه هواشناسی اردبيل كه در ارتفاع ۱۳۷۲ متری واقع شده، بارندگی اين شهر در سال ۱۳۷۲ برابر ۷/۳۲۷ ميلی‌متر گزارش شده است. اين شهرستان دارای زمستان‌های بسيار سرد و تابستان‌های معتدل است. متوسط درجه حرارت آن در حدود هفت درجه سانتی‌گراد است. وجود كوهستان‌های سبلان، طالش و بزغوش ، تأثير بخارهای دريای خزر و بادهای سردشمالی و وجود جنگل‌های شمال و شرق آن در ميزان بارندگی و نوسان دمای شهرستان اردبيل بسيار مؤثر است.^[۴۱]

آب و هوای اردبیل
	ژانویه	فوریه	مارس	آوریل	مـــــه	ژوئـن	ژوئیـه	آگوست	سپتامبر	اکتبـر	نوامبر	دسامبر	سـال
گرم‌ترین C°	۵	۹	۲۷	۳۲	۲۹	۳۲	۳۸	۳۶	۲۸	۲۸	۱۵	۱۸	۳۸
میانگین‌گرم‌ترین‌ها C°	-۴٫۹	۲٫۲	۱۷٫۶	۲۰٫۲	۱۸٫۴	۲۰٫۲	۳۱	۲۷٫۶	۲۱٫۶	۱۵٫۱	۸٫۱	۱٫۴	۱۴٫۸۷
میانگین‌سرد‌ترین‌ها C°	-۱۸٫۹	-۱۰٫۳	۰٫۷	۳	۴٫۳	۸	۲۱	۶	۱۰٫۹	۶٫۱	-۰٫۶	-۱۱	۱٫۶
سردنرین C°	-۳۳	-۲۲	-۷	-۴	-۱	۳	۱۲	۱۰٫۶	۶	۳	-۵	-۲۵	-۳۳
منبع سایت توتیمپو[۴۲] آگوست ۲۰۰9

[ویرایش] غذاهای محلی

آش شیر، آش دوغ، پیچاق قیمه، کوفته، لَوَنگی، خشیل، هرا، قویماق، ترشی قرمه، ساج ایچی، سبزی قرمه، سوغان سو، آش اوماج، آَش یارما، بزباش، خورشت قاتق، تاس‌کباب، چیغیرتما، حلوا زرد، تر حلوا، حلوای زنجبیل، قیساوا و قیقاناق.

آش دوغاین غذای سنتی اردبیل باتوجه به استقبال بی نظیر، به عنوانی غذای سنتی جهانی درحال ثبت می‌باشد.^[۴۳]

[ویرایش] سوغات

سرشیر، کره، حلوای سیاه، آبنبات، شیرینیهای محلی و تخمه آفتابگردان، عسل خالص سبلان، عصاره شهدآمیز گلهای رنگارنگ و عطرآگین طبیعت سرسبز سبلان مشهورترین سوغات منطقه می‌باشد. حلوای سیاه استان به صورت معجونی از جوانه گندم و کره طبیعی نشاط بخش و مقوی است.^[۴۴]

[ویرایش] بازار تاریخی اردبیل

بازار اردبیل یادگاری از دوره صفوی و ماقبل انست. در قرن دهم هجری در زمان حکومت شاه طهماسب اول بازارهای اردبیل از رونق بسیار زیادی برخوردار بوده‌اند.

تقسیم بندی کل بازاراردبیل عبارتنداز: بازار بقالان، قصابان، خراطان، سراجان، قیصریه، چاقو فروشان، کلاه دوزان و... سرای دیگر اشاره کرد.راسته‌های موجود در بازار اردبیل عبارتند: از راسته اصلی بازار، راسته قیصریه، علافان، راسته پیرعبدالملک، بازار زرگران، سراجان، پارچه فروشان، کفاشان، مسگران، چاقوسازان، آهنگران و سراهای آنها.در قرن هفتم و هشتم بازار اردبیل رونق فراوان داشته‌است. در دوره‌های بعد، قسمتی از بازار بزرگ و تیمچه‌ها و سراها از موقوفات بقعه شیخ صفی الدین بشمار می‌رفت و درآمد و عواید حاصله به مصرف مخارج این بقعه می‌رسید.^[۴۵]

[ویرایش] موزه‌ها

اردبیل به دلیل داشتن تاریخ کهن، همواره آثارتاریخی بیشماری رادر خود جای داده‌است. به همین دلیل آثار موجود در موزه‌های اصفهان، تبریز میراثی از تاریخ اردبیل به شمار می‌رود که دردوره‌های تاریخی بالاخص دوره صفویه از این دوران می‌باشد.

• موزه تاریخ طبیعی اردبیل^[۴۶]
• موزه مردم شناسی اردبیل^[۴۷]
• موزه صنایع دستی اردبیل^[۴۸]
• موزه مفاخردینی اردبیل^[۴۹]
• موزه مفاخراردبیل^[۵۰]
• موزه تخصصی باستانشناسی(درمحل بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی)^[۵۱]
• موزه سنگ و کتابخانه تخصصی بقعه شیخ صفی (درمحل بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی)^[۵۲]
• موزه چینی‌ها یا چینی خانه (درمحل بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی)^[۵۳]
• موزه باستان شناسی مشگین شهر '^[۵۴]

[ویرایش] حمام‌های تاریخی

حمام‌های تاریخی اردبیل معمولاً قدمتی طولانی دارند. نقشه‌های تاریخی موجود از بافت قدیمی شهر نشان می‌دهند که حمام‌های شهر عمدتاً در کنار مساجد قرار داشته‌اند.^[۵۵]

[ویرایش] حمام‌های تادوره صفویه

• حمام قرادگنک
• حمام حاج محسن
• حمام حاج شیخ
• حمام آقانقی
• حمام یعقوبیه
• حمام میرزاحبیب
• حمام ابراهیم آباد
• حمام زینال
• حمام منصوریه

[ویرایش] حمام‌های دوره قاجاریه

• حمام پیر
• حمام سرچشمه
• حمام اوچ دکان
• حمام پیرزرگر

^{[۵۶] [۵۷]}

[ویرایش] پل های تاریخی اردبیل

• پل یئدی گوز(هفت چشمه)
• پل یعقوبیه
• پل نادری
• پل سید آباد
• پل کلخوران
• پل سامیان
• پل قره سو
• پل ابراهیم آباد

^[۵۸]

[ویرایش] کاروانسراها

باتوجه به جایگاه تجاری-اقتصادی شهر اردبیل طی ادوارگذشته و در پی آن ورود تجار و مسافران مختلف، بدیهی است مکانهایی برای اقامت واتراق مسافران وچهارپایان درنظرگرفته شده بود که اصطلاحا کاروانسرا نامیده می‌شد.که سرا هم به اختصار نامیده می‌شد. بطور نمونه: سرای حاج احمد، سرای گلشن، کاروانسرای زنجیرلی و... در نقشه‌های سال ۱۸۲۷ میلادی ۳ کاروانسرای شهر در نزدیکی دروازه قنبلان واطراف بازار قرار داشته‌اند.^{[۵۹] [۶۰][پیوند مرده][پیوند مرده]}

^[۶۱]

• کاروانسرای عباسی نقدی کندی
• کاروانسرای سربازوطن (قانلی بلاغ)
• کاروانسرای شورگل

[ویرایش] خانه‌های تاریخی اردبیل

• خانه ابراهیمی
• خانه رضازاده
• خانه ارشادی
• خانه وکیل الرعایا
• خانه خادم باشی
• خانه مبشری
• خانه آصف
• خانه خلیل زاده
• خانه مناف زاده
• خانه می‌رفتاحی
• خانه شریعت
• دبیرستان صفوی
• تالار حکمت

^[۶۲]

[ویرایش] روز ملی اردبیل

همزمان با ۲۶ رجب سالروز تاسیس سلسله صفویه و با هدف گرامی‌داشت خدمات خاندان صفوی، این روز توسط شورای فرهنگ عمومی کشور، به نام «روز ملی اردبیل» در تقویم تاریخ فرهنگی ایران ثبت گردید.^{[۶۳] [۶۴]}

[ویرایش] تاریخ پست دراردبیل

قدمت فعالیت پستی به شکل رسمی در شهرستان اردبیل با قدمت ساختمان این شرکت که در جنب ساختمان شهرداری مرکز اردبیل قرار دارد برابر است و به ۴۵ سال می‌رسد. یک بانوی سال خورده اردبیلی می‌گوید: در آن سال‌ها به لحاظ اینکه وسایل ارتباطی امروزی وجود نداشتند برای مدت طولانی از احوال اقوام و آشنایان خود بی خبر می‌ماندیم و بطور تقریبی حداکثر در طول یک ماه نامه‌ای از این افراد می‌رسید. درنامه‌های آن زمان عبارت زیردرسربرگ نامه هاتکرارمیگرید:با عرض سلام و خسته نباشید، امیدوارم که سلامت باشید و اگر از احوالات اینجانب جویا باشید ملالی نیست به غیر از دوری شما.^[۶۵]

[ویرایش] تاثیر مرثیه سرایان اردبیلی در حفظ تاریخ عاشورا

درکشور ایران به ويژه منطقه آذربايجان مرثيه سرايان اردبیلی بی شک نقش ارزنده ای در روايت حماسه بزرگ عاشورا و انتقال آن به نسل های امروزی داشته اند و شاعران و مداحان اين ديار قرن هاست که با سروده‌ها و نوای توحيدی خود پيام و خاطره نهضت عاشورا را در اذهان زنده نگهداشته اند . در مرثيه‌های شاعران اردبيلی به واقعه بزرگ کربلا از زاويه‌های گوناگون پرداخت شده و در آن ها حماسه دشت نينوا ، مظلوميت اهل بيت (ع) و قساوت يزيد و يزيديان به زيبايی هر چه تمام عرضه شده است . اردبيل که به لحاظ پيشينه مذهبی و تاريخی خود از چندين سده قبل به دارالارشاد و دارالامان شهرت يافته است يکی از کانون های مهم مرثيه سرايی در ايران محسوب مي شود . ^[۶۶]

[ویرایش] دانشگاه‌ها

• دانشگاه محقق اردبیلی
• دانشگاه علوم پزشکی اردبیل
• دانشگاه صنعتی اردبیل

^{[۶۷] [۶۸] [۶۹]}

[ویرایش] نگارخانه

بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی	حیاط بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی	تالار بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی	بقعه سید امین‌الدین جبراییل(روستای کلخوران)
بازار تاریخی اردبیل	خانه تاریخی رضازاده اردبیلی-محله اوچ دکان	خانه تاریخی ارشادی	پل یئدی گوز
مسجد جامع اردبیل.	شهیدگاه(محل دفن شهدای جنگ چالدران)	موزه باستان شناسی ونگارخانه خطاطی شیخ صفی	دور نمای سبلان
سالن 6000 نفری جهان پهلوان رضازاده	مجسمه شاه اسماعیل کبیر	میدان جانبازان	دریاچه شورابیل.
پارک ساحلی اردبیل	کتابخانه مرکزی اردبیل	موزه تاریخ طبیعی اردبیل	مجتمع تفریحی شورابیل
زمستان اردبیل	زمستان-خیابان دانشگاه	زمستان-محوطه سردر دانشگاه محقق اردبیلی	استادیوم بیست هزار نفری علی دایی

[ویرایش] جستارهای وابسته

• پایتخت‌های ایران در طی تاریخ
• فهرست مشاهیر اردبیل
• آبشار سردابه
• بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی
• بقعه سید امین الدین جبراییل
• بقعه سید حمزه
• پیست اسکی آلوارس
• سبلان
• جمعه‌مسجد
• دریاچه شورابیل
• دریاچه نئور
• کلیسای مریم مقدس اردبیل
• گلیم عنبران
• قالی اردبیل
• قلعه خسرو
• قلعه اولتان
• نئور
• شیروان دره‌سی
• سنگ نبشه ساسانی
• بازاراردبیل
• قالی بافی دراردبیل

[ویرایش] پیوند به بیرون

• تدوین مکتب اردبیل
• معرفی اردبیل
• شاعران عاشورایی اردبیل
• آب وهوای اردبیل در BBC
• آب وهوای اردبیل درACCU WEATHER
• آب وهوای اردبیل در Wunder ground
• تصاویری از زمستان اردبیل
• تصاویری از زمستان دریاچه شورابیل دراردبیل
• تصاویری از اردبیل
• مختصات و ارتفاع اردبیل
• پروژه تله کابین جنگل فندقلو -گردنه حیران اردبیل
• تله کابین وتله سیژ آلوارس اردبیل
• آلوارس اردبیل
• ارسال مدارک بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی جهت ثبت دریونسکو
• اردبیل به روایت سایت Flickr
• ارکستر ملی اردبیل
• شروع عملیات برج دوقلوی مسکونی ۲۶ طبقه نماد اردبیل
• کتابخانه مرکزی اردبیل
• پتروشیمی اردبیل

• پروژه راه آهن اردبیل
• افق روشن وزنه برداری اردبیل
• كلنگ احداث بزرگترين پل معلق تفريحی گردشگری جهان در اردبیل
• احداث كارخانه توليد اتوبوس شهری و بين شهری دوو در اردبيل
• تولید خودروهای مرسدس بنز وهوندا دراردبیل
• اردبیل سرزمین عارفان
• پروازهای خارجی از فرودگاه بین المللی اردبیل
• اردبیل شهر بناها وخاطره ها
• روستای کزج ماسوله اردبیل
• مطالعه راه آهن اردبیل-پارس آباد
• آغاز امكان سنجی اتصال راه آهن اردبیل به سرعین
• استاتید وپیشکسوتان صنایع دستی اردبیل
• ثبت فرهنگ عشاير شاهسون اردبيل به عنوان اثر معنوی كشور
• سبک معماری در اردبیل
• تدوین مکتب اردبیل

[ویرایش] منابع

• http://www.ardabilcity.com/wiki/index.php/%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84

	استان اردبیل
مرکز	اردبیل
شهرستان‌ها	اردبیل • بیله‌سوار • پارس‌آباد • خلخال • کوثر • گرمی • مشگین‌شهر • نمین • نیر
شهرها	آبی‌بیگلو • اردبیل • اصلاندوز • بیله‌سوار • پارس‌آباد • تازه‌کند انگوت • جعفرآباد • خلخال • رضی • سرعین • عنبران • کلور • كوراييم • گرمی • گیوی • لاهرود • مشگین‌شهر • نمین • نیر • هشتجین • هیر
نقاط دیدنی	آبشار سردابه • آرامگاه شیخ صفی‌الدین • امامزاده کلور • بازار اردبیل • پیست اسکی آلوارس • دریاچه شورابیل • دریاچه قله سبلان • دریاچه نئور • سنگ‌نبشه ساسانی • غار هفت‌خانه • مجتمع آبدرمانی سرعین • موزه مردم‌شناسی اردبیل

ن . ب . و مراکز استان‌های ایران اراک • اردبیل • ارومیه • اصفهان • اهواز • ایلام • بجنورد • بندر بوشهر • بندر عباس • بیرجند • تبریز • تهران • خرم‌آباد • رشت • زاهدان • زنجان • ساری • سمنان • سنندج • شهرکرد • شیراز • قزوین • قم • کرمان • کرمانشاه • گرگان • مشهد • همدان • یاسوج • یزد

ن . ب . و پایتخت‌های ایران پیش از اسلام عیلام‌‌‌ آوان ماد هگمتانه (همدان) هخامنشیان شوش • پاسارگاد • شیراز اشکانیان دامغان • اشک‌آباد (عشق آباد) • تیسفون ساسانیان تیسفون • بیشابور • کازرون پس از اسلام طاهریان بخارا • نیشابور • مرو صفاریان زرنج • دزفول سامانیان بخارا آل ابی دلف کرج ابودلف (کرهرود) علویان آمل زیاریان اصفهان بوییان همدان • ری • شیراز غزنویان غزنین سلجوقیان نیشابور • اصفهان خوارزمشاهیان سمرقند • گرگانج ایلخانان مراغه • تبریز تیموریان معاصر صفویه تبریز • قزوین • اصفهان افشاریه مشهد زندیه شیراز قاجاریه، پهلوی، و جمهوری اسلامی تهران

ن . ب . و ۵۰ شهر پرجمعیت ایران تهران • مشهد • اصفهان • تبریز • کرج • شیراز • اهواز • قم • کرمانشاه • ارومیه • زاهدان • رشت • کرمان • همدان • اراک • یزد • اردبیل • بندر عباس • اسلام‌شهر • قزوین • زنجان • خرم‌آباد • سنندج • گرگان • ساری • کاشان • گلستان • قدس • ملارد • دزفول • بروجرد • خمینی‌شهر • آبادان • ورامین • سبزوار • نجف‌آباد • نیشابور • بابل • آمل • شهریار • ساوه • خوی • قائم‌شهر • قرچک • بجنورد • سیرجان • بوشهر • بیرجند • ایلام • ملایر

پایتخت‌های ایران  ن . ب . و
قبل از اسلام ماد هخامنشیان اشکانیان ساسانیان هگمتانه (همدان) شوش | پاسارگاد| شیراز دامغان | اشک‌آباد | تیسفون تیسفون | بیشابور | کازرون
بعد از اسلام طاهریان صفاریان سامانیان علویان زیاریان بوییان غزنویان سلجوقیان خوارزمشاهیان ایلخانیان تیموریان بخارا | نیشابور | مرو زرنج بخارا طبرستان اصفهان همدان | ری | شیراز غزنین نیشابور | اصفهان سمرقند | گرگانج مراغه | تبریز سمرقند | هرات
دوران جدید صفویان افشاریان زندیان قاجاریان پهلوی جمهوری اسلامی اردبیل | تبریز | قزوین | اصفهان | ساری مشهد شیراز | کرمان ساری | تهران تهران تهران