ارمنستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۴۰°۱۱′ شمالی ۴۴°۳۱′ شرقی / ۴۰.۱۸۳° شمالی ۴۴.۵۱۷° شرقی / 40.183; 44.517

جمهوری ارمنستان
Հայաստանի Հանրապետություն
ارمنستان
پرچم نشان ملی
شعار ملیملت ما، فرهنگ ما
سرود ملیՄեր Հայրենիք (ارمنی )
Mer Hayrenik (transcription)
میهن ما

پایتخت
(و بزرگترین شهر)
ایروان
۴۰°۱۱′ شمالی ۴۴°۳۱′ شرقی / ۴۰.۱۸۳° شمالی ۴۴.۵۱۷° شرقی / 40.183; 44.517
زبان رسمی ارمنی
نوع حکومت جمهوری-نظام نیمه‌ریاستی
نام حاکمان 
رئیس جمهور
نخست وزیر
• رئیس مجلس

سرژ سرکیسیان
هوویک آبراهامیان
گالوست ساهاکیان 
موارد منجر به تشکیل
نائیری
پادشاهی آرارات
دودمان اروندی
پادشاهی ارمنستان
جمهوری دموکراتیک
استقلال از شوروی
دهه ۱۲۰۰
دهه ۸۴۰
۵۶۰
۱۹۰
۲۸ مه ۱۹۱۸
۲۱ سپتامبر ۱۹۹۱
مساحت
 -  مساحت ۲۹٬۷۴۳[۱]کیلومتر مربع (۱۴۳ام)
جمعیت
 -  سرشماری ۳٬۰۶۰٬۶۳۱[۲] 
([[فهرست کشورها بر پایه جمعیت|۱۳۷ام]])
 -  تراکم جمعیت ۱۰۱‎/km۲‏ (۱۰۳ام)
تولید ناخالص داخلی (تخمین ۲۰۱۳)
 -  مجموع ۲۰٫۶۱ میلیارد دلار[۳] (۱۳۳ام)
 -  سرانه - دلار (-)
شاخص توسعه انسانی (۲۰۱۳) ۰٫۷۳۰ (بالا) (ام)
واحد پول درام (AMD)
منطقه زمانی CET (ساعت جهانی+۴)
 -  تابستانی (DST) CEST (ساعت جهانی)
دامنه اینترنتی .am
پیش‌شماره تلفنی +۳۷۴

ارمنستان (به ارمنی: Հայաստան، تلفظ: هایاستان) با نام رسمی جمهوری ارمنستان (Հայաստանի Հանրապետություն، هایاستانی هانراپِتوتیون) کشوری در قفقاز جنوبی به پایتختی ایروان است.

نام[ویرایش]

نوشتار اصلی: نام‌های ارمنستان
نوشتار اصلی: پیشاتاریخ ارمنستان

نام بومی این کشور در زبان ارمنی هایک می‌باشد که در سده‌های میانه با افزودن پسوند فارسی ستان (به معنای سرزمین) به هایاستان تغییر یافت. این نام به طور سنتی از نام هایک (اسطوره)، بنیان‌گذار افسانه‌ای ملت ارمنی و نتیجهٔ نتیجهٔ نوح پیامبر، گرفته شده است که بر اساس نوشتهٔ موسی خورنی، تاریخ‌نویس ارمنی، در سال ۲۴۹۲ قبل از میلاد بل پادشاه بابل را شکست داد و ملت ارمنی را در منطقهٔ آرارات بنیان گذاشت.[۴]

زبان ارمنی، زبان رسمی کشور ارمنستان است.

برخی از همسایگان، ارمنستان و ارمنیان را با نام‌های دیگری نیز شناخته‌اند.

مردم گرجی ارمنیان را سُمخِبی (درحالت مفرد: سُمِخی) و ارمنستان را سُمخِتی می‌گویند. ملت‌ها و کشورهای دیگر نیز از دیر باز تا کنون ارمنیان و ارمنستان را با تلفظ‌های مختلف کلمهٔ آرمن شناخته و می‌شناسند. آنان این کشور را آرمِنیا، آرمانی، آرمینا، ارمنستان، آرمِنین، اِرمنستان و به اسامی ای دیگر نامیده و ملت ارمنی را نیز آرامان، آرمینیان، آدمیانین، آرمِنیر، اِرمَنی و اَرمنی خوانده‌اند.

تاریخ[ویرایش]

نوشتار اصلی: تاریخ ارمنستان
نوشتار اصلی: دودمان آرتاشسی
نوشتار اصلی: ارمنستان هخامنشی
نوشتار اصلی: ارمنستان سلجوقی
پادشاهی ارمنستان در سده چهارم میلادی همسایه ایران ساسانی، روم و سکاهای سرمتی بود

ارمنستان پیش از سال ۱۴۵۴ یک پادشاهی توانگر با فرهنگی پرمایه بود که در برهه‌ای از زمان همه سرزمینهای میان دریای سیاه و خزر را در بر می‌گرفت.[۵]

ارمنستان در طول تاریخ خود محل نبرد جهانگشایان و آوردگاه امپراتوری‌های رقیب متعددی بوده‌است. از ۲۷۰۰ سال پیش تاکنون این منطقه به تصرف امپراتوری ایران، اسکندر، روم، بیزانس، خلافت اسلامی اعراب، مغولان، تاتارها، عثمانی‌ها و روس‌ها درآمده‌است. در طول این مدت پادشاهی‌های مختلف ارمنستان موفق شدند تا حدود ۱۷۰۰ سال بر این سرزمین حکومت کنند.[۶]

نقشه ارمنستان کنونی در اوایل سده ۱۹ میلادی: پادشاهی گرجستان در شمال، خانات ایروان در مرکز، خانات نخجوان در جنوب و خانات قره‌باغ در جنوب شرقارمنستان

مدتهای زیادی جزئی از ایران بوده است و فرهنگ آن از ایران تاثیر زیادی پذیرفته است. پس از سرنگونی پادشاهی ارمنستان در سال ۴۲۸ میلادی، این منطقه از نو بخشی از ایران شد. در دورانی از حکومت ایران، بخش مرکزی ارمنستان کنونی جزئی از خانات ایروان بود.[۷] در دوران صفویه ارمنستان شاهد رقابت و جنگ‌های دو امپراتوری صفویه و عثمانی بود و ایروان چندین بار به تصرف قوای عثمانی درآمد. بر اساس پیمان زهاب در سال ۱۶۳۹ میلادی ارمنستان شرقی که شامل ایروان هم می‌شد تحت نفوذ صفویه و ارمنستان غربی (مناطق شمال شرقی ترکیه امروزی به مرکزیت شهرهای ارزروم، سیواس و وان) تحت تصرف عثمانی در آمد. در جنگ‌های ایران قاجاری و روسیه تزاری بر سر قفقاز منطقه سیونیک واقع در جنوب ارمنستان کنونی به تصرف روسیه درآمد و بر اساس پیمان گلستان ایران ادعای خود در باب گرجستان که بخش شمالی ارمنستان فعلی را در اختیار داشت، پس گرفت. در دور دوم جنگهای ایران و روسیه تزاری در سال ۱۲۰۶ هجری خورشیدی (۱۸۲۷ میلادی) که زمان فتحعلی شاه قاجار رخ داد، سپاه ایران به فرماندهی عباس میرزا از ارتش روسیه به فرماندهی پاسکویچ شکست خورد. سپس در پی پیمان نامه ترکمانچای، ارمنستان رسماً از ایران جدا شد و به خاک روسیه پیوست.[۸]

نوشتار اصلی: جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی


از سال ۱۹۲۰ تا زمان فروپاشی شوروی، ارمنستان تحت عنوان جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی، یکی از ۱۵ جمهوری تشکیل‌دهندهٔ اتحاد جماهیر شوروی بود.

ارمنستان در شهریور ۱۳۷۰ از اتحاد جماهیر شوروی استقلال یافت. پاکستان تنها کشوری است که این کشور را بدلیل اشغال اراضی جمهوری آذربایجان به رسمیت نشناخته‌است.[۹] ارمنستان روابط گرمی با ایران دارد. بسته بودن مرزهای این کشور با جمهوری آذربایجان و ترکیه و بی‌طرفی ایران در جنگ قره باغ از دلایل توسعه روابط دو کشور است.[۱۰]

نسل‌کشی ارامنه[ویرایش]

نوشتار اصلی: یادمان نسل‌کشی ارامنه


در گذشته مرکز اصلی جمعیتی ارمنی‌ها در شرق ترکیه کنونی به ویژه در نواحی اطراف دریاچه وان بود، که پاکسازی قومی ارامنه در سال‌های ۱۹۱۵ و ۱۹۱۶ توسط حکومت ترک‌های جوان ترکیه موجب شد تا صدها هزار آواره ارمنی وارد ارمنستان شرقی (ارمنستان کنونی) شوند. در طی نسل‌کشی ارامنه بیش از یک میلیون و هفتصدهزار ارمنی جان باختند و در حدود دو میلیون نفر دیگر مجبور به ترک سرزمین مادری خود شدند.[۱۱]

دولت[ویرایش]

نوشتار اصلی: مجلس ارمنستان


سیاست خارجی[ویرایش]

نوشتار اصلی: سیاست خارجی ارمنستان


مناقشه قره‌باغ[ویرایش]

از زمان فروپاشی شوروی تا سال ۱۹۹۴ در پی شورش ارامنه در منطقه قره‌باغ که خواستار جدایی از جمهوری آذربایجان بودند جنگی بین دو کشور آذربایجان و ارمنستان درگرفت. در جریان جنگ حکومتی ارمنی در قره‌باغ به قدرت رسیده و بخش‌هایی از خاک آذربایجان نیز به تصرف ارمنستان درآمد. در این خصوص دولت‌های اروپایی با تشکیل گروهی ویژه به نام مینسک خواستار پایان دادن به بحران قره‌باغ می‌باشند.[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]

لابی ارامنه به عنوان دومین لابی بزرگ در کنگره ایالات متحده پس از لابی یهود یکی از گروه‌های تاثیرگذار در سیاست خارجی این کشور است که منابع مالی و انسانی خود را در جهت پیشبرد منافع ارامنه و کشور ارمنستان و از آن جمله شناسایی نسل‌کشی ارامنه، جبران خسارت از سوی ترکیه، و استرداد شش ولایت ارمنی ترکیه به ارمنستان، به کار گرفته‌است.[۱۶]

جغرافیا[ویرایش]

نوشتار اصلی: جغرافیای ارمنستان
نوشتار اصلی: سرزمین کوهستانی ارمنستان

ارمنستان در قفقاز جنوبی در میان دریای سیاه و دریای خزر قرار دارد که مرز میان آسیا و اروپا محسوب می‌شود. همسایگان ارمنستان در غرب ترکیه، در شمال گرجستان، در شرق جمهوری آذربایجان (جمهوری قره‌باغ)، و در جنوب ایران و جمهوری خودمختار نخجوان (جزئی از جمهوری آذربایجان) می‌باشند.

کشور ارمنستان مابین مدارهای ۳۸ درجه و ۴۲ درجه شمالی و نصف النهارهای ۴۳ درجه و ۴۷ درجه شرقی قرار گرفته است.

ارمنستان کشوری کوهستانی و پرباران است و نیز یک کشور محاط در خشکی است. دریاچه آب شیرین سوان بزرگ‌ترین دریاچه این کشور که پهنه نسبتاً بزرگی از بخش میانی کشور را پوشانده است. مساحت ارمنستان ۲۹٬۷۴۳ کیلومتر مربع (۱۴۳ام در جهان) است و حدود ۳٬۰۶۰٬۰۰۰ نفر جمعیت دارد.

کوه‌ها[ویرایش]

Azerbaijan topographic map-it.svg

فلات ارمنستان سرزمین بلندی است که قسمتی از شرق ترکیه، جنوب گرجستان، جنوب غربی جمهوری آذربایجان، و تمامی اراضی جمهوری ارمنستان را در برمی‌گیرد. مساحت تقریبی این فلات ۴۰۰ هزار کیلومتر مربع است. سطح آن را فلات توف و گدازه نوزیستی (قره‌باغ)، چاله‌های زمین‌ساختی (آرارات) و رشته‌کوه‌های چین‌خورده (زنگه‌زور، دره له‌یَز) و کوه‌های آتش‌فشانی (جاواختی، آرسیان) تشکیل می‌دهد. این فلات دارای تعدادی کوه آتش‌فشانی است (آرارات بزرگ به ارتفاع ۵۱۶۵ متر، سبحان ۴۴۳۴ متر، آراگاتس ۴۰۹۰ متر). فلات ارمنستان از خاک‌های بلوطی روشن، زرد و بلوطی پررنگ پوشیده شده است و در این فلات مواد معدنی ارزشمندی از جمله کرومیت، آلونیت، طلا، مس، سیانور، منگنز، فلزات پلی متال، نمک سنگ و تعدادی دیگر، وجود دارد.[۱۷]

بلندترین قله ارمنستان، قله آراگاتس یا آلاگیاز است که در شمال غرب این جمهوری واقع است و ۴۰۹۰ متر (۱۳۴۱۸ پا) ارتفاع دارد. از دیگر قلل معروف این کشور می‌توان از بازوم، پامباک، آرگونی، شاخداگ و واردنیس می‌توان نام برد.[۱۸]

آب و هوا[ویرایش]

اقلیم فلات ارمنستان قاره‌ای نیمه‌مداری است. میانگین دمای آن در ژانویه بین ۳- تا ۱۵- درجه سانتی‌گراد و در ژوئن بین ۱۵ تا ۲۰ درجه و در چاله‌ها تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است. میانگین بارندگی سالانه آن ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر است که در چاله‌ها از ۱۵۰ تا ۳۰۰ میلی‌متر در سال در نوسان است.[۱۹]

رودها و دریاچه‌ها[ویرایش]

رودهای ارمنستان

اکثر رودهای ارمنستان یا به طور مستقیم به رود ارس ریخته و از طریق آن نهایتاً به دریاچه خزر سرازیر می‌شوند و یا از طریق رودهای کورا یا آخوریان به رود ارس می‌ریزند. مهمترین رودهایی که در ارمنستان جریان دارد عبارتند از: رود کورا که از گرجستان سرچشمه گرفته و از طریق رود ارس به دریاچهٔ خزر می‌ریزد، رود آخوریان که در مرزهای ارمنستان با ترکیه جریان داشته و حدود ۴۸۰ کیلومتر طول دارد، رود هرازدان که از پایتخت ارمنستان یعنی شهر ایروان می‌گذرد و حدود ۱۵۰ کیلومتر طول دارد، رود آرپا که به دریاچه سوان وصل می‌شود و حدود ۱۳۰ کیلومتر درازا دارد و رود وروتان یا بارگیوشات که ۱۸۰ کیلومتر طول درا و یکی از مهمترین رودهای ارمنستان است.[۲۰]

سرچشمه رودهای ارس، کورا، زاب بزرگ (شاخه چپ رودخانه دجله) و فرات در فلات ارمنستان قرار دارد.

دریاچه‌های مهم فلات ارمنستان عبارتند از: سوان و وان.[۱۹]

دریاچه سوان در شرق ارمنستان واقع شده است و نقش بسیار چشمگیری در اکوسیستم منطقه ایفا می‌کند و چون در ارتفاع ۱۹۲۴ متری از سطح دریا قرار گرفته، یکی از مرتفع ترین دریاچه‌های آب شیرین بزرگ جهان است. مساحت کلی این دریاچه ۵۲۵ مایل مربع است و از آب این دریاچه برای تامین نیروی الکتریسیته و همچنین آب شیرین مصرفی شهرها و زراعت استفاده می‌شود.[۲۱][۲۲][پیوند مرده]

دیگر دریاچه ارمنستان، دریاچه آرپی است که در شمال‌شرقی این کشور در استان شیراک واقع شده و مساحت آن ۲۲ کیلومترمربع است.

پوشش گیاهی و محیط زیست[ویرایش]

پوشش گیاهی در چاله‌ها، گیاهان بیابانی خشک و نیمه‌بیابانی کوهستانی و در امتداد رودها، چمنزارها و بیشه‌زارهاست. اراضی واحدهای پرجمعیت، آبیاری می‌شود. در دامنه‌های مرطوب کوه‌ها، در ارتفاع ۸۰۰ تا ۱۴۰۰ متری، دشت‌های کوهی و در ارتفاع ۱۰۰۰ تا ۲۳۰۰ متری، جنگل‌های بلوط و کاج چشم‌انداز غالب را شکل می‌دهد. قله‌های آرارات بزرگ و سبحان، از برف‌های دائمی و یخچال‌های طبیعی پوشیده شده است. از پستانداران شاخص این فلات می‌توان به مرال، شوکا، بز کوهی، قوچ و میش ارمنی، خرس قهوه‌ای، پلنگ و کفتار راه‌راه اشاره کرد. نسل ببر خزری در اوایل قرن بیستم در این منطقه منقرض شد.[۱۹]

استان‌ها[ویرایش]

نوشتار اصلی: استان‌های ارمنستان

ارمنستان ۱۱ استان دارد:

  1. آراگاتسوتن
  2. آرارات
  3. آرماویر
  4. گغارکونیک
  5. کوتایک
  6. لوری
  7. شیراک
  8. سیونیک
  9. تاووش
  10. وایوتس جور
  11. ایروان


شهرها[ویرایش]


شهرهای اصلی ارمنستان
برآورد جمعیت در سال ۲۰۰۹[۲۳]
ایروان
ایروان

گیومری
گیومری

رتبه شهر استان جمعیت رتبه شهر استان جمعیت وانادزور
وانادزور

اچمیادزین
اچمیادزین

۱ ایروان ایروان ۱٬۱۰۷٬۸۰۰ ۱۱ گوریس سیونیک ۲۱٬۹۳۵
۲ گیومری شیراک ۱۶۸٬۹۱۸ ۱۲ آشتاراک آراگاتسوتن ۲۰٬۶۳۶
۳ وانادزور لوری ۱۱۶٬۹۲۹ ۱۳ استپاناوان لوری ۱۹٬۳۴۱
۴ اچمیادزین آرماویر ۵۸٬۰۰۰ ۱۴ اسپیتاک لوری ۱۸٬۲۳۷
۵ هرازدان کوتایک ۴۲٬۱۵۰ ۱۵ چارنتساوان کوتایک ۱۷٬۷۵۲
۶ آبوویان کوتایک ۳۶٬۷۰۵ ۱۶ سوان گغارکونیک ۱۷٬۳۷۷
۷ آرتاشات آرارات ۳۵٬۱۰۰ ۱۷ سیسیان سیونیک ۱۶٬۸۲۳
۸ کاپان سیونیک ۳۵٬۰۷۱ ۱۸ ایجوان تاووش ۱۵٬۶۲۰
۹ آرماویر آرماویر ۲۶٬۳۸۷ ۱۹ آرتیک شیراک ۱۴٬۹۴۹
۱۰ گاوار گغارکونیک ۲۲٬۴۴۴ ۲۰ دیلیجان تاووش ۱۳٬۷۵۲

اقتصاد[ویرایش]

نوشتار اصلی: اقتصاد ارمنستان

اقتصاد ارمنستان تا اندازه زیادی به سرمایه‌گذاری و پشتیبانی ارمنیان خارج از کشور وابسته است.[۲۴] پیش از استقلال، اقتصاد ارمنستان بیشتر بر پایه صنایع شیمیایی، الکترونیک، ماشین‌آلات، فرآوری خوراک، لاستیک‌سازی و بافندگی بنا شده بود و برای مواد اولیه صنایع خود وابستگی زیادی به دیگر جمهوری‌های شوروی و خارج از کشور داشت.[۲۵]

ارمنستان در فاصله گرفتن از نظام اقتصادی کمونیستی و حرکت به سمت اقتصاد سرمایه‌داری گام‌های مهمی را در آزادسازی اقتصادی برداشته‌است اما محدودیت‌هایی همچون وابستگی انرژی به خارج از جمله روسیه و ایران، فقر منابع، محصور بودن در خشکی و تنش‌های این کشوربا دو همسایه شرقی و غربی (آذربایجان و ترکیه)، توان مانور این کشور را جهت مشارکت در سرمایه‌گذاری‌های منطقه‌ای و همچنین فضای تنفسی این کشور را شدیداً کاهش داده‌است.[۲۶]

ساختار اقتصادی جمهوری ارمنستان در جریان جنگ شش ساله در قره‌باغ آسیب فراوانی دیده است. اما، هفت سال پس از پایان جنگ بسیاری از مردم ارمنستان از وجود مافیای اقتصادی در کشورشان شکایت دارند. مافیایی که به باور آنها کمک‌های جهانی را به سمت خود کشیده و از پخش عادلانه و برابر آن در جامعه جلوگیری می‌کند. در سالیان اخیر از «فساد مالی» به عنوان بزرگترین چالش ارمنستان در راه پیشرفت نام برده می‌شود.[۲۷]

اقتصاد ارمنستان تحت تاثیر بحران مالی جهانی آسیب‌های فراوانی دیده است. یکی از نمودهای این بحران به صورت ورشکستگی‌های مالی است. برای نمونه شرکت هواپیمایی ملی ارمنستان، اَرم اَویا (Armavia)، در ماه فروردین ۱۳۹۲ اعلام ورشکستگی نموده و فعالیتش را متوقف کرد. "این شرکت در بیانیه‌ای، ناتوانی در پرداخت بدهی‌ها را دلیل ورشکستگی خود اعلام کرده و گفته است که این وضعیت ناشی از تاثیرات بحران مالی جهانی بوده است."[۲۸]

خاستگاه ارمنیان[ویرایش]

نوشتار اصلی: پیشاتاریخ ارمنستان

موسی خورناتسی، مورخ سدهٔ پنجم میلادی، است. ارمنیان خود را هایک و کشورشان را هایستان؛ یعنی، جایگاه هایک‌ها می‌نامند. بنابر آنچه خورناتسی در کتاب خود آورده ارمنیان از اخلاف قهرمانی اسطوره‌ای به نام هایک (اسطوره) از احفاد نوحِ پیامبرند.[۲۹]

هایک از اینکه زیر فرمان بل،[۳۰] فرمانروای مستبد تمدن بابل، قرارگیرد خودداری می‌ورزد و به دلیل آنکه می‌خواهد در آزادی زندگی کند، ملت خود را به ارمنستان می‌برد. خورناتسی دربارهٔ اسکان آنان در ارمنستان نوشته: « او در دامنهٔ کوهی در یک دشت اسکان گزید؛ جایی که افرادی قلیل از پراکنده شدگان پیشین زندگی می‌کردند. هایک آنان را فرمانبردار خود ساخت و در آنجا خانه‌هایی در زمین‌های قابل زیست بنا کرد و آنها را به کادموس، فرزند آرامانیاک، به ارث داد. روایات کهن شفاهی نقل شده این امر را تأیید می‌کند.»

« اما مارآباس[۳۱] می‌گوید خودش[هایک] با بقیهٔ افراد و خانه و کاشانه به شمال غرب رفت و در دشتی مرتفع ساکن شد. این دشت کوهستانی را هارک می‌نامند؛ یعنی، ساکنان اینجا پدران نسل خاندان توجرمه[۳۲] هستند. روستایی نیز بنا کردند که به نام هایک، هایکاشن نامیده می‌شود. »

بل نیروهای خود را جمع‌آوری کرد و به ارمنستان یورش برد اما هایک او را کشت و مهاجمان نیز از هر طرف متواری شدند.

مطمئناً اینکه چرا ارمنیان علاوه بر این نام به هایک نیز معروف‌اند ذهن خورناتسی را نیز در زمان خود مشغول کرده بوده. او برای آنکه خوانندگانش را از سردرگمی نجات بخشد، پس از ذکر چگونگی کشته شدن بل، صراحتاً در مورد این موضوع نوشته: « کشور ما به نام هایک، نیای ما، به هایگ موسوم شده است. »

آن دسته از نویسندگانی که بر نوشته‌های خورناتسی تکیه دارند ورود هایک و قوم وی به ارمنستان را اغلب مربوط به اواسط هزارهٔ سوم قبل از میلاد می‌دانند.

هرودوت می‌گوید: « مردمی که اورارتو را تسخیر کردند مستعمره‌نشینان فریگیانی معروف به ارمنیان بودند. به مرور زمان، طوایف ارمن ـ فریگیان زبان هند و اروپایی خود را بر اورارتویی‌ها تحمیل کردند و اختلاط دو ملت منجر به تشکیل ملت ارمنی شد.»

نویسندگانی هم هستند که از شیوهٔ بیانشان می‌توان چنین استنباط کرد که نام ارمنی تعلق به ملتی خاص نداشته و پیدایش آن حاصل مجموعه‌ای از فرایندها بوده است، نظیر این دیدگاه که: « ملت ارمنی از ادغام تدریجی قوم‌ها و ملل ساکن در فلات ارمنستان به وجود آمده است. در این پروسهٔ طولانی تاریخی، ملل و اقوام شرکت کننده در به وجود آمدن ملت ارمنی به طور کلی یا جزئی ویژگی‌های انسان‌شناسی، سنن، قرن‌ها فرهنگ مادی و معنوی، قسمتی از ثروت کلمات زبان‌های مختلف را داده‌اند که بعدها در تصویر فیزیکی، فرهنگ و زبان ملت ارمنی مشهود می‌گردند. مخصوصاً، تأثیر اقوام خوری ـ اورارتو چشمگیر است که در فلات ارمنستان پخش شده بودند؛ بنابراین، هستهٔ مرکزی تشکیل ملت ارمنی را هم به وجود آوردند. لیکن تأثیر عنصر خت ـ لوویا کم نیست. قوم‌های هایاسا نام خود را به ملت ارمنی داده‌اند که این نام‌گذاری از سوی خود ارمنیان می‌باشد.»[۳۳]

در مورد نقش اقوام هند و اروپایی در تشکیل ملت ارمنی نیز این گونه استدلال می‌کنند که آرمن‌های هند و اروپایی هم در تشکیل ملت ارمنی نقش داشته‌اند و در مهاجرت عظیم اقوام موسوم به ملل دریا[۳۴] در سدهٔ دوازدهم تا سیزدهم پیش از میلاد همراه با هم‌نژادهایشان، یعنی اقوام تراکو-فریژی، از بالکان به آسیای صغیر و بعد به فلات ارمنستان درآمده‌اند.

زبان[ویرایش]

نوشتار اصلی: زبان ارمنی
نوشتار اصلی: ماتناداران


زبان ارمنی (به ارمنی: Հայերեն هایِرِن) یکی از زبان‌های هندواروپایی است که در منطقه قفقاز و به ویژه در کشور ارمنستان و آرتساخ و سایر کشورهای دیگر که ارمنیان به عنوان جماعت ارمنیان پراکنده شناخته می‌شوند صحبت می‌کنند.

زبان ارمنی

ارمنیان تا پایان سده چهارم میلادی از خط سریانی یا یونانی استفاده می‌کردند و از این رو ادبیات و تاریخ آنان به خط و زبانی غیر ارمنی نوشته می‌شود. پس از رسمیت یافتن دین مسیح در ارمنستان و مسیحی شدن ارمنیان، چون کتاب مقدس این دین به زبان یونانی یا سریانی بود. در مراسم مذهبی کلیساها نیز به این زبانها سخن گفته می‌شد. در برخی از کلیساها کتاب مقدس را در هنگام مراسم به زبان ارمنی ترجمه و تفسیر می‌کردند و برای حضار بازگو می‌نمودند.[۳۵]

حروف خط ارمنی نخستین بار به کوشش و مجاهدت یک روحانی ارمنی به نام مسروب ماشتوتس، که با زبانهای یونانی و زبان پارتی و ساسانی آشنایی کامل داشت، اختراع شد.

مذهب[ویرایش]

نوشتار اصلی: کلیسای حواری ارمنی
نوشتار اصلی: واغارشاپات
نوشتار اصلی: تیرداد سوم ارمنستان

مردم ارمنستان در طول تاریخ زرتشتی مزداپرست بودند که با شاخه زرتشتی زروانی ساسانیان تفاوتی داشت. ارمنی‌های زرتشتی بیشتر بر پرستش مهر تاکید داشتند ولی پس از آن دین مسیحیت در این منطقه رواج یافت.[۳۶]

در سال ۳۰۱، ارمنستان نخستین کشوری بود که مسیحیت را دین رسمی کشور برگزید (دوازده سال پیش از روم).

فرهنگ[ویرایش]

نوشتار اصلی: جشن‌های ارمنی
نوشتار اصلی: ارمنیان


بیش‌ترین جمعیت مردم ارمنستان را نژاد ارمنی تشکیل می‌دهد که حدود ۹۸٪ جمعیت کشور است. ارامنه از زمان قدیم در جنوب منطقه قفقاز ساکن هستند. مردم ارمنی از نظر فرهنگی شباهت‌های زیادی با ایرانیان دارند و این برگرفته از تاریخ این دو کشور است. ارمنی ها تا سال ۱۹۹۰ یعنی پس از فروپاشی شوروی، مدام بین دو کشور ایران و شوروی (روسیه) تقسیم می‌شدند؛ گاهی زیر سلطهٔ ایران و گاهی هم روسیه، از این رو فرهنگ و آداب روسی نیز در بین آنان دیده می‌شود.[۳۷]

رقص ارمنی[ویرایش]

نوشتار اصلی: رقص ارمنی

رقص ارمنی میراثی قدیمی و غنی، متنوع که به جا مانده از پنجم تا هزاره سوم قبل از میلاد در مناطق بالاتر از ارمنستان سرزمینی به نام آرارات (دشت‌های آرارات) که در آن منطقه باستانی نقاشی‌هایی بر روی سنگ‌نبشته‌ها به جا مانده است، که به آن نقاشی‌های رقص می‌گویند که گاهی این نقاشی‌های رقص همراه با انواع خواصی از آلات موسیقی همراه بوده است.

رقص سنتی ارمنیان

رقص سنتی یا رقص محلی در میان جماعت ارمنیان پراکنده (دیاسپورای ارمنی) بسیار محبوب می‌باشد. دیاسپورای ارمنی در کشورهای خود برای ارائه کردن فرهنگ و رقص سنتی ارمنی اقدام به تشکیل گروهای رقص محلی و بین‌المللی کردند.

در رقص ارمنی یک احساس شور، ظرافت و فصاحت خواصی وجود دارد. همه رقصنده‌ها با پوشیدن لباس سنتی یک تجسمی از تاریخ و فرهنگ خود و از داستانهای اجداد (باستانی) گذشته خود را به ارمغان می‌آورند، و این گونه سعی در نگه داشتن فرهنگ آبا اجدادی خود را دارند.

طراحی لباس‌های رقص از عوامل مشترکی از قبیل، سنت‌های مذهبی و زندگی از خانواده‌های قدیمی و سنتی را تجلی می‌کند. رقص محلی و مذهبی ارمنی همیشه با آواز، سرودها و آلات موسیقی سنتی همراه است.[۳۸]

قالی ارمنی[ویرایش]

نوشتار اصلی: قالی ارمنی

ارمنیان، که جزو نخستین پیروان رسمی مسیحیت (از ۳۰۱م) هستند، میراث کهن انگارهها و نمادهای فرهنگ و سنت خود را با مفهوم روحانی آیین جدید تلفیق کردند و در طول روند تکامل نقشها موفق به بیان قوی و آشکار آنها به صورت نمادهای مسیحی شدند.

امروزه، آثار هنری به جای مانده و شناخته شده مانند معماری کلیساها، چلیپاسنگها، صفحات تذهیب شده انجیلها، فرسکو، هنر فلزکاری، کندهکاری چوب، سفالگری و نیز هنرهای سنتی دستبافت مانند فرش، گلیم، گلدوزی و غیره تداوم و تکرار این نقشهای سنتی را به روشنی نشان می‌دهند.

موسیقی[ویرایش]

نوشتار اصلی: موسیقی ارمنی

هنر و موسیقی نزد ارامنه جایگاه ویژه‌ای دارد. ساز دودوک سازی است ارمنی که امروزه شهرت جهانی دارد. از موسیقیدانان ارامنه می‌توان به سایات نوا، آرام خاچاتوریان و کومیتاس وارداپت اشاره کرد.[۳۹]

آشپزی[ویرایش]

نوشتار اصلی: آشپزی ارمنی

رسمی‌ترین غذای ارمنستان انواع کباب‌های مختلف است. تنوع و کیفیت محصولات گوشتی (سوسیس و کالباس) باعث شده تا در مهمانی‌ها نیز از آن استفاده کنند. در ارمنستان علاوه بر انواع کباب‌های مختلف غذاهای دیگر همچون شاورما، فلافل، فوتوچنی، اسباکتی، بیف استراناگوف، لحماژو یا لاماجو (چیزی مانند نان لواش است که با گوشت بر روی آن پوشانده شده و سپس داخل فر قرار داده می‌شود) و هاریسا (مزه‌ای شبیه به حلیم دارد. در ارمنستان هاریسا هم با گوشت مرغ و هم با گوشت گوساله تهیه می‌شود)، آش سپاس (سپاس نام یکی از سوپهای معروف و خوشمزه ارمنی است. آش دوغ ایران را به خاطر بیاورید طعم و مزه سپاس دقیق مثل آش دوغ ایرانی است. معمولا این آش یا سوپ با نان سرو می‌شود)، دلمه (یکی از غذاهای رایج در ارمنستان است. دلمه در انواع تهیه شده با گوشت و بدون گوشت و همچنین در انواع کلم پیچ و برگ مو پیچ موجود است. در ارمنستان به دلمه، دلما گفته می‌شود)

نان‌های متنوعی نیز در ارمنستان وجود دارد از جمله: نان لواش، مادناکاش، هرازدان و باگت. ارمنستان راهی به آب‌های آزاد ندارد اما غذاهای دریای در ارمنستان کم طرفدار نیست ماهی ایشخان یکی از خوش خوراکترین ماهی‌های دریاچه سوان است که شباهت زیادی به ماهی قزل آلا دارد.[۴۰]

ارتش[ویرایش]

نوشتار اصلی: ارتش ارمنستان
نوشتار اصلی: تاریخ نظامی ارمنستان
نشان نیروهای مسلح ارمنستان

نیروهای مسلح ارمنستان شامل نیروهای زمینی، هوایی و گارد مرزی هستند و این کشور فاقد نیروی دریایی است. مطابق با آمارهای سال ۲۰۰۸ این جمهوری دارای ۶۰ هزار نیروی نظامی و همچنین ۳۰۰ هزار نیروی ذخیره‌است تا سال ۲۰۰۲ تعداد ۳۸۹۰۰ نفر در ارتش ارمنستان خدمت می‌کردند که در پنج لشکر، یک تیپ تفنگ‌دار و دو هنگ توپخانه فعال بودند. این کشور از ابتدای استقلال از اتحاد جماهیر شوروی به‌منظور نیازهای نظامی و تسلیحاتی خود قراردادهای نظامی با کشورهای روسیه، آمریکا، سازمان ناتو، یونان و حوزه بالتیک منعقد نموده‌است.[۴۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «The World Factbook - CIA». 
  2. «The World Factbook - CIA». 
  3. «The World Factbook - CIA». 
  4. Razmik Panossian. The Armenians: From Kings And Priests to Merchants And Commissars. Columbia University Press, 2006. ص 106. ISBN 978-0-231-13926-7. 
  5. Brunner, Borgna (۲۰۰۶). Time Almanac with Information Please 2007. New York: Time Home Entertainment. p. ۶۸۵. ISBN 1-933405-49-X.
  6. «Joshua Project». تارنمای نژادشناسی "جاشوا پروجکت". 
  7. Erich Kettenhofen, George A. Bournoutian and Robert H. Hewsen, “ERevan,” Encyclopaedia Iranica, Online Edition, 1998, available at http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii
  8. Erich Kettenhofen, George A. Bournoutian and Robert H. Hewsen, “ERevan,” Encyclopaedia Iranica, Online Edition, 1998, available at http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii
  9. http://www.foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/Report%2021%20-%20Visit%20to%20Azerbaijan.pdf
  10. «جبهه متحد ایران و ارمنستان در برابر خطر انزوا». بی‌بی‌سی فارسی، ۰۷ مرداد ۱۳۸۷. 
  11. «Joshua Project». تارنمای نژادشناسی "جاشوا پروجکت". 
  12. «ارمنستان باید نیروهای خود را از قره‌باغ خارج کند». سرخط. 
  13. «آمریکا:ارمنستان به اشغال قره‌باغ خاتمه بدهد». TRT. 
  14. «بحران قره‌باغ در اغما». روزنامه شرق-۱۳۸۵. 
  15. «عبدالله گل: زمان پایان اشغال قره‌باغ فرا رسیده‌است». TRT. 
  16. بولتن تحقیق و پژوهش: نگاهی به لابی ارامنه در ایالات متحده آمریکا، موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران. تیر ۱۳۸۶
  17. Azarbaijan Sovet Ensiklopediasi. Baku 1976-88 سرواژه فلات ارمنستان؛ و امیراحمدیان، بهرام، جغرافیای قفقاز، انتشارات بین‌المللی الهدی، تهران ۱۳۷۷.
  18. روشندل، جلیل. ارمنستان. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، تهران ۱۳۷۷. ۷. 
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ ۱۹٫۲ همان.
  20. روشندل، جلیل. ارمنستان. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، تهران ۱۳۷۷. ۹. 
  21. روشندل، جلیل. ارمنستان. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، تهران ۱۳۷۷. ۹. 
  22. http://www.armen12.com/armenia.html
  23. World Gazetteer online
  24. Demourian, Avet (2007-10-19). «Armenian Eyes, Ears on US Genocide Vote». washingtonpost.com. Retrieved 2009-07-07.
  25. The World Factbook: Armenia". CIA. Retrieved 2007-11-15.
  26. دورنمای اقتصاد ارمنستان (با تاکید بر آثار منفی بحران اقتصاد جهانی)، ماهنامه ایراس. تیر ۱۳۸۹.
  27. «بیست سالگی ارمنستان و چالش فساد (ویدئو)». رادیو زمانه (گزارش پژمان اکبرزاده از ایروان)، یکم مهر ۱۳۹۰. 
  28. «شرکت هواپیمایی ملی ارمنستان اعلام ورشکستگی کرد». رادیو فردا، دوازده فروردین ۱۳۹۲. 
  29. خورناتسی ارمنیان را از نسل یافث، یکی از سه فرزند نوح، دانسته و دربارهٔ آنان نوشته: ((افث جومر(Gomar) را آورد. جومر تیراس(Tiras) را آورد. تیراس توجرمه(Togarmah) را آورد. توجرمه هایک را آورد. هایک آرامانیاک را آورد. آرامانیاک آراماییس(Aramayis) را آورد. آراماییس آماسیا (Amasia) را آورد. آماسیا گغام(Gegham) را آورد. گغام هارما را آورد. هارما آرام را آورد. آرام آرای زیبارو (Arathehandsome /Arageghetsik) را آورد)) (تاریخ ارمنیان، ترجمهٔ ادیک باغداساریان، [تهران: بی نا، 1380]، ج1، ص53 و54).
  30. Bel (mythology)
  31. مارآباس از اهالی سوریه بود. وی خود را معاصر نخستین شاهان اشکانی، در سدهٔ دوم قبل از میلاد، معرفی کرده است.
  32. اسم مردی از اولاد یافث بود. گویند که بیت توجرمه اسم شهر یا بلادی می‌باشد که اهل آنجا با صور تجارت اسب و استر داشتند. (از قاموس کتاب مقدس): در توراة هم از اسب و استر و گردونه توجرمه که ارمنستان و کتپتوکا باشد یاد شده است. (فرهنگ ایران باستان ص 278).
  33. سارگسیان و سایرین، تاریخ ارمنستان، ترجمهٔ آ. گرمانیک (تهران: بی نا، 1360)، ج1، ص 35.
  34. در مورد هویت این ملل یا همان اقوام دریا با اطمینان نمی‌توان اظهار نظر کرد. این اقوام دسته یا فوجی بودند که مصریان آنان را به این اسم نامیده‌اند. ملل دریا در دههٔ1180ق م بر فلسطین غلبه کردند و فرعون مصر (رامسس سوم) با دشواری‌های فراوان توانست آنان را عقب براند. برای اطلاعات بیشتر نک:N.K. Sandars, the sea peoples, warriors of the ancint Mediterranean, 1250 – 1150 (London: s.n, 1978).
  35. آرپی درنرسسیان، ارمنیان، ترجمه مسعود رجب نیا، انتشارات مرکز اسناد فرهنگی آسیا، تهران،1357، صفحه 72
  36. Brunner, Borgna (۲۰۰۶). Time Almanac with Information Please 2007. New York: Time Home Entertainment. p. ۶۸۵. ISBN 1-933405-49-X.
  37. http://babylon-tour.com/index.php/fa/armenian-people.html
  38. http://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_dance
  39. http://babylon-tour.com/index.php/fa/armenian-people.html
  40. http://babylon-tour.com/index.php/fa/armenian-foods.html
  41. ساختار و توانمندی نظامی کشورها: ارمنستان. در: ماهنامه اطلاعات راهبردی. مرداد ۱۳۸۸

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌سفر ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای ارمنستان دارد.
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ارمنستان موجود است.