ارمنستان

جمهوری ارمنستان Հայաստանի Հանրապետություն ارمنستان
پرچم نشان
شعار ملی: موجود نیست
سرود ملی: میهن ما
پایتخت (و بزرگترین شهر)		ایروان شرقی′۳۱°۴۴ شمالی′۱۱°۴۰
زبان رسمی		ارمنی
نوع حکومت		جمهوری
نام حاکمان  • رئیس جمهور • نخست وزیر		سرژ سرکیسیان تیگران سرکیسیان
موارد منجر به تشکیل جمهوری دموکراتیک استقلال از شوروی		۱۹۰ ۲۸ مه ۱۹۱۸ ۲۱ سپتامبر ۱۹۹۱
مساحت
-	مساحت	۲۹٬۸۰۰کیلومتر مربع (۱۴۲ام)
جمعیت
-	سرشماری	۳,۲۳۱,۹۰۰  ([[فهرست کشورها بر پایه جمعیت|۱33ام]])
-	تراکم جمعیت	۱۰۱‎/km۲‏ (۱۰۳ام)
تولید ناخالص داخلی	(تخمین ۲۰۰۸)
-	مجموع	۱۹، ۲۹۸ میلیارد دلار
-	سرانه	۵، ۴۳۷ دلار
شاخص توسعه انسانی ( ۱۳۸۶)		۷۷۵/۰ (میانه) (۸۳ام)
واحد پول		درام (AMD)
منطقه زمانی		CET (ساعت جهانی+4)
-	تابستانی (DST)	CEST (ساعت جهانی)
دامنه اینترنتی		.am
پیش‌شماره تلفنی		+۳۷۴

ارمنستان (به ارمنی: Հայաստան، تلفظ: هایاستان) با نام رسمی جمهوری ارمنستان (Հայաստանի Հանրապետություն، هایاستانی هانراپِتوتیون) کشوری در قفقاز جنوبی به پایتختی ایروان است. ارمنستان در قفقاز جنوبی (ماورای قفقاز) در میان دریای سیاه و دریای خزر قرار دارد که مرز میان آسیا و اروپا محسوب می‌شود. همسایگان ارمنستان در غرب ترکیه، در شمال گرجستان، در شرق جمهوری آذربایجان، و در جنوب ایران و جمهوری خودگردان نخجوان (جزئی از جمهوری آذربایجان) می‌باشند.

نام

نام بومی این کشور در زبان ارمنی هایک می‌باشد که در سده‌های میانه با افزودن پسوند فارسی ستان (به معنای سرزمین) به هایاستان تغییر یافت. این نام به طور سنتی از نام هایک، بنیان‌گذار افسانه‌ای ملت ارمنی و نتیجهٔ نتیجهٔ نوح پیامبر، گرفته شده‌ است که بر اساس نوشتهٔ موسی خورنی، تاریخ‌نویس ارمنی، در سال ۲۴۹۲ قبل از میلاد بل پادشاه بابل را شکست داد و ملت ارمنی را در منطقهٔ آرارات بنیان گذاشت.

زبان ارمنی، زبان رسمی کشور ارمنستان است.

جغرافیا

ارمنستان کشوری کوهستانی و پرباران است و نیز یک کشور محاط در خشکی است. بزرگ‌ترین دریاچه این کشور دریاچه سوان است که آب شیرین دارد و پهنه نسبتاً بزرگی از بخش میانی کشور را پوشانده‌ است. پهناوری ارمنستان ۲۹٬۸۰۰ کیلومتر مربع (۱۴۲ام در جهان) است و حدود ۳٬۲۰۰٬۰۰۰ تن جمعیت دارد. مردم ارمنی پیرو آیین مسیحیت هستند.

فلات ارمنستان سرزمین بلندی است که قسمتی از شرق ترکیه‌، جنوب گرجستان‌، جنوب غربی جمهوری آذربایجان‌، و تمامی اراضی جمهوری ارمنستان را در برمی‌گیرد. مساحت تقریبی این فلات ۴۰۰ هزار کیلومتر مربع است‌. سطح آن را فلات توف و گدازه نوزیستی (قره‌باغ‌)، چاله‌های زمین‌ساختی (آرارات‌) و رشته‌کوه‌های چین‌خورده (زنگه‌زور، دره له‌یَز) و کوه‌های آتش‌فشانی (جاواختی‌، آرسیان‌) تشکیل می‌دهد. این فلات دارای تعدادی کوه آتش‌فشانی است (آرارات بزرگ به ارتفاع ۵۱۶۵ متر، سبحان ۴۴۳۴ متر، آراگاتس‌۴۰۹۰ متر). فلات ارمنستان از خاک‌های بلوطی روشن‌، زرد و بلوطی پررنگ پوشیده شده است‌ و در این فلات مواد معدنی ارزشمندی از جمله کرومیت‌، آلونیت‌، طلا، مس‌، سیانور، منگنز، فلزات پلی متال‌، نمک سنگ و تعدادی دیگر، وجود دارد.

اقلیم فلات ارمنستان قاره‌ای نیمه‌مداری است‌. میانگین دمای آن در ژانویه بین ۳- تا ۱۵- درجه سانتی گراد و در ژوئن بین ۱۵ تا ۲۰ درجه و در چاله‌ها تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است‌. میانگین بارندگی سالانه آن ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی متر است که در چاله‌ها از ۱۵۰ تا ۳۰۰ میلی‌متر در سال در نوسان است‌. سرچشمه رودهای ارس‌، کُر، زاب بزرگ (شاخه چپ رودخانه دجله‌) و فرات در فلات ارمنستان قرار دارد.

دریاچه‌های مهم فلات ارمنستان عبارتند از: سوان و وان. پوشش گیاهی در چاله‌ها، گیاهان بیابانی خشک و نیمه‌بیابانی کوهستانی و در امتداد رودها، چمنزارها و بیشه‌زارهاست‌. اراضی واحدهای پرجمعیت‌، آبیاری می‌شود. در دامنه‌های مرطوب کوه‌ها، در ارتفاع ۸۰۰ تا ۱۴۰۰ متری‌، دشت‌های کوهی و در ارتفاع ۱۰۰۰ تا ۲۳۰۰ متری‌، جنگل‌های بلوط و کاج‌، چشم‌انداز غالب را شکل می‌دهد. قله‌های آرارات بزرگ و سبحان‌، از برف‌های دائمی و یخچال‌های طبیعی پوشیده شده است‌. از جانوران این فلات می‌توان از جوندگان و خزندگان‌، آهو، بز کوهی‌، قوچ و میش وحشی‌، خرس‌، ببر (انقراض در اوایل قرن بیستم) و کفتار راه‌راه نام برد.

اقتصاد

اقتصاد ارمنستان تا اندازه زیادی به سرمایه‌گذاری و پشتیبانی ارمنیان خارج از کشور وابسته‌ است. پیش از استقلال، اقتصاد ارمنستان بیشتر بر پایه صنایع شیمیایی، الکترونیک، ماشین‌آلات، فرآوری خوراک، لاستیک‌سازی و بافندگی بنا شده‌ بود و برای مواد اولیه صنایع خود وابستگی زیادی به دیگر جمهوری‌های شوروی و خارج از کشور داشت.

ساختار اقتصادی جمهوری ارمنستان در جریان جنگ شش ساله در قره‌‌باغ آسیب فراوانی دیده است. اما، هفت سال پس از پایان جنگ بسیاری از مردم ارمنستان از وجود مافیای اقتصادی در کشورشان شکایت دارند. مافیایی که به باور آنها کمک‌های جهانی را بالا کشیده و از پخش عادلانه و برابر آن در جامعه جلوگیری می‌کند. در سالیان اخیر از «فساد مالی» به عنوان بزرگترین چالش ارمنستان در راه پیشرفت نام برده می‌شود.

زبان

زبان ارمنی (به ارمنی: Հայերեն هایِرِن) یکی از زبان‌های هندواروپایی است که در منطقه قفقاز و به ویژه در کشور ارمنستان رایج است. این زبان با خط ویژه خود یعنی الفبای ارمنی که توسط مسروب ماشتوتس ابداع گردیده نوشته می‌شود. ارمنی خود شاخه‌ای مستقل از خانواده زبانهای هندواروپایی است. زبان ارمنی دو گویش بزرگ اصلی دارد یکی ارمنی شرقی و دیگری ارمنی غربی. زبان رسمی کشور ارمنستان به گویش ارمنی شرقی است. مجموع گویشوران به زبان ارمنی در جهان ۹ میلیون است.

تاریخ

نوشتار اصلی: تاریخ ارمنستان

پادشاهی ارمنستان در سده چهارم میلادی همسایه ایران ساسانی، روم و سکاهای سرمتی بود

نقشه ارمنستان کنونی در اوایل سده ۱۹ میلادی: پادشاهی گرجستان در شمال، خانات ایروان در مرکز، خانات نخجوان در جنوب و خانات قره‌باغ در جنوب شرق

ارمنستان پیش از سال ۱۴۵۴ یک پادشاهی توانگر با فرهنگی پرمایه بود که در برهه‌ای از زمان همه سرزمینهای میان دریای سیاه و خزر را در بر می‌گرفت. مردم ارمنستان در طول تاریخ زرتشتی مزداپرست بودند که با شاخه زرتشتی زروانی ساسانیان تفاوتی داشت. ارمنی‌های زرتشتی بیشتر بر پرستش مهر تاکید داشتند ولی پس از آن دین مسیحیت در این منطقه رواج یافت. در سال ۳۰۱، ارمنستان نخستین کشوری بود که مسیحیت را دین رسمی کشور برگزید (دوازده سال پیش از روم).

ارمنستان در طول تاریخ خود محل نبرد جهانگشایان و آوردگاه امپراتوری‌های رقیب متعددی بوده‌است. از ۲۷۰۰ سال پیش تاکنون این منطقه به تصرف امپراتوری‌ ایران، اسکندر، روم، بیزانس، خلافت اسلامی اعراب، مغولان، تاتارها، عثمانی‌ها، ایرانیان و روس‌ها درآمده‌است. در طول این مدت پادشاهی‌های مختلف ارمنستان موفق شدند تا حدود ۱۷۰۰ سال بر این سرزمین حکومت کنند.

پس از سرنگونی پادشاهی ارمنستان در سال ۴۲۸ میلادی، این منطقه از نو بخشی از ایران شد. در دوران صفویه ارمنستان شرقی شاهد رقابت و جنگ‌های دو امپراتوری صفویه و عثمانی بود و ایروان چندین بار به تصرف قوای عثمانی درآمد. بر اساس پیمان زهاب در سال ۱۶۳۹ میلادی ارمنستان شرقی که شمال ایروان هم می‌شد تحت نفوذ صفویه در آمد. در دوران حکومت ایران بخش مرکزی ارمنستان کنونی جزئی از خانات ایروان بود که هشتاد درصد جمعیت آن را مسلمانان شامل ایرانی‌ها، اقوام ترکی-مغولی و کردها، تشکیل می‌دادند. در جنگ‌های ایران قاجاری و روسیه تزاری بر سر قفقاز منطقه سیونیک واقع در جنوب ارمنستان کنونی به تصرف روسیه درآمد و بر اساس پیمان گلستان ایران ادعای خود در باب گرجستان که بخش شمالی ارمنستان فعلی را در اختیار داشت، پس گرفت. در جنگ‌های دوم ایران و روسیه هم به موجب پیمان ترکمنچای خانات ایروان را هم به روسیه واگذار کرد. در آن دوران مرکز اصلی جمعیتی ارمنی‌ها در شرق ترکیه کنونی به ویژه در نواحی اطراف دریاچه وان بود، پاکسازی قومی ارامنه در سال‌های ۱۹۱۵ و ۱۹۱۶ توسط حکومت ترک‌های جوان ترکیه موجب شد تا صدها هزار آواره ارمنی وارد ارمنستان شده و ترکیب جمعیتی آن را به سود ارامنه تغییر دهند. از سال ۱۹۲۰ تا زمان فروپاشی شوروی، ارمنستان تحت عنوان جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی، یکی از ۱۵ جمهوری تشکیل‌دهندهٔ اتحاد جماهیر شوروی بود. تیره ترین بخش تاریخ ارمنستان مربوط به نسل‌کشی ارامنه توسط ترکهای جوان در سالهای پایانی امپراطوری عثمانی میباشد که در طول این فاجعۀ بشری بیش از یک میلیون و هفتصدهزار ارمنی جان باختند و در حدود دو میلیون نفر دیگر مجبور به ترک سرزمین مادری خود شدند.

ارمنستان در شهریور ۱۳۷۰ از اتحاد جماهیر شوروی استقلال یافت. پاکستان تنها کشوری است که این کشور را بدلیل اشغال اراضی جمهوری آذربایجان به رسمیت نشناخته‌است. ارمنستان روابط گرمی با ایران دارد. بسته بودن مرزهای این کشور با جمهوری آذربایجان و ترکیه و بی‌طرفی ایران در جنگ قره باغ از دلایل توسعه روابط دو کشور است.

مناقشه قره‌باغ

از زمان فروپاشی شوروی تا سال ۱۹۹۴ در پی شورش ارامنه در منطقه قره باغ که خواستار جدایی از جمهوری آذربایجان بودند جنگی بین دو کشور آذربایجان و ارمنستان درگرفت، در جریان جنگ حکومتی ارمنی در قره باغ به قدرت رسیده و بخش‌هایی از خاک آذربایجان نیز به تصرف ارمنستان درآمد. در این خصوص دولت‌های اروپایی با تشکیل گروهای ویژه بنام مینسک خواستار پایان دادن به بحران قره باغ می‌باشند.

استان‌ها

نوشتار اصلی: استان‌های ارمنستان

ارمنستان ۱۱ استان دارد:

شیراک

لوری

تاووش

آراگاتسوتن

آرماویر

ایـروان

آرارات

کوتایک

گغارکونیک

وایوتس‌جور

سیونیک

1. آراگاتسوتن
2. آرارات
3. آرماویر
4. گغارکونیک
5. کوتایک
6. لوری
7. شیراک
8. سیونیک
9. تاووش
10. وایوتس جور
11. ایروان

شهرها

شهرهای اصلی ارمنستان برآورد جمعیت در سال ۲۰۰۹
ایروان گیومری
	رتبه	شهر	استان	جمعیت	رتبه	شهر	استان	جمعیت	وانادزور اچمیادزین
	۱	ایروان	ایروان	۱٬۱۰۷٬۸۰۰	۱۱	گوریس	سیونیک	۲۱٬۹۳۵
	۲	گیومری	شیراک	۱۶۸٬۹۱۸	۱۲	آشتاراک	آراگاتسوتن	۲۰٬۶۳۶
	۳	وانادزور	لوری	۱۱۶٬۹۲۹	۱۳	استپاناوان	لوری	۱۹٬۳۴۱
	۴	اچمیادزین	آرماویر	۵۸٬۰۰۰	۱۴	اسپیتاک	لوری	۱۸٬۲۳۷
	۵	هرازدان	کوتایک	۴۲٬۱۵۰	۱۵	چارنتساوان	کوتایک	۱۷٬۷۵۲
	۶	آبوویان	کوتایک	۳۶٬۷۰۵	۱۶	سوان	گغارکونیک	۱۷٬۳۷۷
	۷	آرتاشات	آرارات	۳۵٬۱۰۰	۱۷	سیسیان	سیونیک	۱۶٬۸۲۳
	۸	کاپان	سیونیک	۳۵٬۰۷۱	۱۸	ایجوان	تاووش	۱۵٬۶۲۰
	۹	آرماویر	آرماویر	۲۶٬۳۸۷	۱۹	آرتیک	شیراک	۱۴٬۹۴۹
	۱۰	گاوار	گغارکونیک	۲۲٬۴۴۴	۲۰	دیلیجان	تاووش	۱۳٬۷۵۲

خاستگاه ارمنیان

ارمنیان از دیدگاه نژادی آمیزه‌ای از هوری-لووی‌ها (اورارتویی‌ها) و فریژیهای تراکی هستند. هورّی- از نژاد قفقازی یعنی خویشاوند با گرجی‌های امروزی بودند. لووی‌ها از خویشاوندهای نزدیک هتیت‌ها بودند و همچون هتیت‌ها ریشه هندواروپایی داشتند. فریژیهای تراکی هم هندواروپایی بودند. دسته سوم همان دسته ایست که زبان ارمنی را با خود به قفقاز آورد. پس بنا بر این ارمنیها از دیدگاه نژادی حدود دو سوم هندواروپایی و یک سوم قفقازی اند.

زبان ارمنی زبانی هندواروپایی است.

امروزه شمار ارمنی زبانان جهان پیرامون هشت تا ده میلیون نفر است. جمعیت خود جمهوری ارمنستان سه و نیم میلیون است. یکی از کشورهایی که جمعیت قابل توجهی از ارمنیان را در جهان داراست ایران است، با جمعیتی معادل صد تا دویست هزار نفر ارمنی (پس از انقلاب اسلامی تعداد زیادی از ارمنیان، کشور را ترک کردند). سایر کشورهایی که جمعیت قابل توجه ارمنی تبار دارند عبارت‌اند از: ایالات متحده آمریکا (یک و نیم میلیون)، روسیه (یک میلیون و دویست هزار)، فرانسه (نیم میلیون)، لبنان (دویست هزار) شمار دیگری نیز در بسیاری کشورها و مناطق جهان از جمله در جمهوری خودخوانده قره باغ زندگی می‌کنند. ارمنیان خود برای زبانشان نام‌های هایِرن و آشخاری را بکار می‌برند. البته نام آشخاری بیشتر از سوی ادیبان بکار می‌رود.

در ارمنستان همچنین اقلیت کرد، یزیدی و روسی-اکراینی هم زندگی می‌کنند.

جستارهای وابسته

جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی مردم ارمنی ترکهای آذری ساکن ارمنستان ارتش ارمنستان جاینامهای ایرانی در ارمنستان فهرست شهرهای ارمنستان سردارآباد دْزیدْزِرْناگاپِرْت

ریشه‌های زبان ارمنی ماتناداران اچمیادزین سخن‌سرایان ارمنی جشن‌های ارمنی دودمان آرتاشسی کارگردانان ارمنی

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار منابعی در رابطه با ارمنستان موجود است.

• بیست سالگی ارمنستان و چالش فساد (ویدئو: گزارش رادیو زمانه از ایروان)
• اخبار روز ارمنستان و ارامنه ایران و جهان به زبان فارسی
• نویان تاپان (اخبار ارمنستان به پارسی)