سید

برای دیگر کاربردها، سید (ابهام‌زدایی) را ببینید.

نخستین امام شیعیان علی

زندگی شجره‌نامه، غدیر خم، لیلةالمبیت، یوم‌الدار، جانشینی محمد، سال‌شمار زندگی، نوادگان میراث نهج‌البلاغه، غررالحکم و دررالکلم، خطبه شقشقیه، خطبهٔ بی الف، خطبهٔ بی نقطه، حرم دیگر موضوعات خلافت علی، چهارده معصوم، دوازده امام

سَیّـِد، واژه‌ای عربی در اصل سیوِد (قبل از اعلال) بوده و به معنی آقا و سرور است. اما در اصطلاح به فرزندان و نوادگان هاشم جد پیامبر اسلام می‌گویند. سیادت به فرزندان محمد از طریق فاطمه دختر محمد و علی پسر ابوطالب (امام اول پیروان تشیع و خلیفه چهارم اهل سنت) می‌رسد. سادات دو شاخهٔ اصلی دارند:

1. نوادگان علی از طریق سه تن از پسران او - محمد حنفیه از خوله دختر قیس، عباس بن علی از ام‌البنین و عمر بن علی از صهباءِ ثعلبیه - که از میان پسران متعدد علی فرزند یافتند. به این سادات علوی می‏گویند.
2. نوادگان حسن و حسین - فرزندان علی از فاطمه - که به آنان سادات هاشمی و نیز بسته به انتساب به حسن یا حسین، حسنی یا حسینی گفته می‏شود. اولاد فاطمه بارها در خلافت بنی امیه و بنی عباس برای منصب خلافت خروج کرده‏ اند (مانند خروج زید بن علی و محمد بن عبدالله بن حسن مثنی معروف به نفس زکیه) و سلسله‏ های متعددی در نقاط دور از عربستان، از جمله مراکش، یمن، مصر، گیلان و مازندران تشکیل داده‏اند. مانند حکومت ادریسیان (نوادگان ادریس نوهٔ حسن بن علی) در مراکش، فاطمیان در مصر، مرعشیان (از نوادگان علی المرعش نبیرهٔ علی بن حسین و علویان طبرستان (دو شاخه از سادات حسنی و حسینی مازندران) و بنی مهنا در مدینه. مأمون، علی بن موسی از نبیرگان فاطمه را به ولیعهدی خود برگزید. محمد خوارزمشاه می‏خواست خلافت عباسیان را بردارد و خلافت را به یکی از اولاد فاطمه بسپارد.

به دختران یک فرد سید، سیده، علویه، و یا شریفه اطلاق میشود. فردی که دارای مادر سید و پدر غیر سید باشد، معمولا میرزا (برای پسران) و میرزایه (برای دختران) نامیده میشود. سیادت در سادات هاشمی که طبق نظر برخی از علما، قوی تر و شریف تر هم هست، از طرف مادر و در سادات علوی از طریق پدر می‌باشد.

اهل سنت «سَیِّد» را با نام شریف می‌شناسند.
به اعتقاد برخی از علماء، فرزندان عباس عموی پیامبر نیز جزو سادات شمره می شوند و می توان به آنها هم خمس مال را پرداخت.^{[منبع معتبر]}

از نظر قاطبه علماي شيعه به اجماع، بخصوص علماي متاخر شيعه سيادت به فرزندان فاطمه دختر پيامبر مي رسد و خمس تنها به آنها تعلق مي گيرد.

نامهای خانوادگی

بر اساس نام خانوادگی گاهی میتوان به نسبیت فرد مورد نظر پی برد. به طور مثال جدول زیر خلاصه ای از این نامها را دارا است.

جد	لقب عربی	نام خانوادگی عربی	نام خانوادگی فارسی	نام خانوادگی اردو
حسن بن علی	الهاشمی، الحسنی	الهاشمی، الحستی	هاشمی، حسنی، طباطبایی	حسنی، هاشمی
حسین بن علی	الحسینی	الحسینی	هاشمی-حسینی-احمدی	حسینی
علی بن حسین زین العابدین	العابدی	العابدی	عابدی	عابدی، عبدی
زید بن علی الشهید	الزیدی	الزیدی	زیدی	زیدی
محمد الباقر	الباقری	الباقری	باقری	باقری
جعفر الصادق	الجعفری	الجعفری	جعفری	جعفری، جفری
موسی الکاظم	الموسوی	الموسوی، الکاظمی	موسوی، کاظمی	کاظمی
علی الرضا	الرضوی	الرضوی	رضوی	رضوی
محمد التقی	التقوی	التقوی	تقوی	تقوی
علی الهادی	النقوی	النقوی	نقوی	نقوی، بخاری

القاب

القابی که به سیدها داده می شود بر دو دسته است: انتسابی و احترامی. القاب انتسابی برای بیان نَسَب شخص و انتساب وی به طایفه یا قبیله معینی به كار می روند، مانند امامی، حسینی، حسنی. القاب انتسابی برای گرامیداشت منتسبان به خاندان رسالت به آنان اطلاق می شود و خود سیدها بر خود اطلاق نمی کنند، چنان كه در مورد مراجع متأخر شیعه كه از سادات بوده اند چنین بوده است، مثلاً نقش مهر سید محسن حکیم, محسن الطباطبائى الحكیم، و نقش مهر سید ابوالقاسم خویی، ابوالقاسم الموسوى الخوئى، بود. در روزگار پیشین هم این گونه بوده و در نسخ خطى و متون كهن معمولاً سادات خود را به این القاب ننامیده اند. در ایران نیز اگر سادات پیشاپیش نام خویش لفظ «سید» می آورند، برای تفاخر و بزرگ داشتن انتساب خود به خاندان رسالت است و در این موارد سید جزئی از نام است و لقبی جداگانه نیست. برخی از القاب احترامی که در روزگار مختلف برای گرامی داشت سادات به کار برده می شده به شرح زیر است:

• امیر
• سید
• شریف
• میر
• میرزا

ایران

ایران به سبب داشتن تمایلات شیعه در بین مردم جزو امنترین مناطق در بین کشورهای اسلامی برای بازماندگان پیامبر اسلام بوده است. افراد زیادی در ایران دارای پیشوند سید میباشند. نامهای خانوادگی نظیر موسوی، هاشمی ، حسینی و طباطبایی در بین مردم ایران به کثرت یافت میشود. تقریبا در تمامی مناطق ایران مقبره های امامزاده های مختلف یافت میشود.

یمن

در یمن خانواده های شیعه و سنی از سادات وجود دارد، یعضی از این خانواده ها رسیدی، قاسمی، متوکلی، حمیدالدینی، زیدی، مریب، صناعی، ساده، الثقفی، الوزیری نام دارند.

عراق

در عراق 90 تا 95 درصد سادات از شیعیان وکردها(خاندانهای مشایخ اکثرا شافعی) هستند. بسیاری از سادات با قبائل عرب جنوب عراق مخلوط شدند، تا به وسیله آنان از کشته شدن در امان بمانند. مطالعات ژنتیکی نشان داده است که بسیاری از آنان دارای جد مشترک میباشند. بعضی از نامهای خانوادگی این سادات عبارت است از : الیاسری، الزیدی، العراجی، الحسنی، الحسینی، طباطبایی، العلوی، القوالیب، الموسوی، العوادی، الحیالی. همچنین گروهی از سادات سنی مذهب نیز در کردستان عراق وجود دارند.

عربستان سعودی

در عربستان بسیاری سادات وجود دارند. خانواده هایی نظیر الهاشمی ( بن هاشم)، العلوی، الحسینی، المسلم، الناصر گروهی از این خاندان هستند.

لبنان

افراد زیادی در لبنان دارای ادعای سیادت هستند. شیعیان لبنان به خصوص از زمان حکومت صفوی در ایران دارای ارتباط نزدیک با این کشور بوده اند. مهاجرت سادات به این کشور در قرن سوم هجری رخ داده است، که در آن زمان بسیاری از خانواده های سیلقی، حسنی، حسینی، موسوی و رضویان به منطقه جبل عامل مهاجرت کرده اند.

لیبی

تمامی سادات لیبی دارای مذهب سنی هستند. عزوز و الهاشمی از قبائل بازماندگان این سادات میباشند.

جنوب آسیا

حدود 14 میلیون از جمعیت جنوب آسیا ادعای نسل پیامبر را دارند. اجداد این افراد از کشورهای عربی، ایران، آسیای مرکزی و ترکستان به این مناطق مهاجرت کرده اند. در زمانهای مختلف سادات هند، حکومتهای کوچک محلی تشکیل داده اند ولیکن در کسب قدرت در تمامی شبه جزیره هند موفق نبوده اند. تخمین جمعیت سادات در هند و پاکستان امروزی چیزی حدود 7 میلیون در هر کدام و نزدیک به یک میلیون در بنگلادش است.

آزمایش ژنتیکی

اخیرا گروهی از محققین دانشگاه پورتموث انگلستان به سرپرستی دکتر مازیار اشرفیان بناب با آزمایش ژنتیکی کروموزوم Y بر روی یک گروه نمونه از مردم ایران به این نتیجه رسیده اند که حدود 50 درصد کسانی که خود را سید میدانند دارای یک جد مشترک میباشند.^{[نیازمند منبع]}

جستارهای وابسته

• قره‌سید
• سادات تفرش
• سادات مرعشی
• سادات وهابی
• طباطبائی
• موسوی
• کوهن صفت مشابهای در یهودیت برای نسل هارون

منابع

• اللمعة الدمشقیة
• تاریخ اسلام و اصطلاحات متدواول در بین مسلمانان
• دائره المعارف فارسی (زیر نظر غلامحسین مصاحب)، مدخل: علوی و سید
• مشارکت کنندگان ویکیپدیای انگلیسی، "Sayyid"، بارگرفته شده در ۲۰ اردیبهشت ۹۱.