استان همدان

همدان
مرکز	همدان
مساحت	۱۹٬۳۶۸ کیلومترمربع
جمعیت (۱۳۸۵)	۱٬۶۷۴٬۵۹۵
تعداد شهرستان‌ها	۹
منطقه زمانی	IRST (گرینویچ+۳:۳۰)
-تابستان (دی‌اس‌تی)	IRDT (گرینویچ+۴:۳۰)
زبان(های) اصلی	فارسی، ترکی، لری، لکی و کردی

استان همدان یکی از استان‌های ایران است. مرکز این استان، شهر باستانی و کهن همدان است که هرودوت بنای آن را در سدهٔ هشتم پیش از میلاد در دوران مادها به‌دست دیاکو ذکر کرده‌است. مادها این شهر را هگمتانه نامیدند و همدان صورت جدید هگمتانه‌است. استان همدان از لحاظ جمعیت، چهاردهمین و از لحاظ مساحت، بیست و سومین استان کشور محسوب می‌گردد.جمعیت آن بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵ بالغ بر ۱٫۷۰۳٫۲۶۷ نفر بوده است. بزرگترین شهرهای این استان عبارتند از : همدان، ملایر

استان همدان با ۱۹٬۴۹۳ کیلومتر مربع وسعت، از سمت شمال به استان‌های زنجان و قزوین، از سمت جنوب به استان لرستان، از سمت شرق به استان مرکزی و از سمت غرب به استان‌های کردستان و کرمانشاه محدود شده‌است. این استان بین مدارهای ۳۳ درجه و ۵۹ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۴۸ دقیقهٔ عرض شمالی از خط استوا و ۴۷ درجه و ۳۴ دقیقه تا ۴۹ درجه و ۳۶ دقیقهٔ طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ قرار گرفته و شامل ۹ شهرستان، ۲۵ بخش، ۲۷ شهر، ۷۳ دهستان و ۱۱۲۰ روستا است.

تقسیمات کشوری

مرکز استان همدان شهر همدان است و دارای شهرستانهای زیر می باشد:

اسدآباد • بهار • تویسرکان • رزن • فامنین • کبودرآهنگ • ملایر • نهاوند • همدان

استان همدان در سال 1352 از استان کرمانشاه جدا و به استان تبدیل شد .

مردم

زبان

زبان اکثریت مردم استان همدان فارسی است اما بعلت همجواری با استان های لرستان، کردستان و زنجان دارای گویشورانی از زبان های لری، کردی و ترکی نیز می باشد. در استان همدان زبان‌ها و گویش‌های گوناگونی رایج است که فارسی، ترکی، لری و لکی و کردی از مهم‌ترین آن‌ها به‌شمار می‌روند.

فارس‌زبانها بیشتر ساکنان مرکز استان (شهر همدان) را تشکیل می‌دهند و از قدیمی‌ترین مردم این منطقه محسوب می‌شوند که از دوران مادها در این سرزمین اسکان یافته‌اند. در شمال، غرب و شرق استان (۵۶۲ روستا) به زبان ترکی، در مرکز استان (شهر همدان) بیشتر به زبان فارسی، در جنوب استان (۲۵۵ روستا) به زبان‌های لری و لکی و در غرب و شمال غرب استان (۱۵۹ روستا) به زبان کردی تلکم می‌شود.

جمعیت

هرم جمعیتی استان همدان در سال ۱۳۸۵

مردان	سن	زنان
۲۰٬۰۴۸	۷۵+	۱۹٬۱۵۰
۱۷٬۸۸۳	۷۰-۷۴	۱۴٬۸۱۹
۱۸٬۱۴۵	۶۵-۶۹	۱۷٬۴۲۷
۱۸٬۱۷۲	۶۰-۶۴	۲۰٬۳۴۵
۲۰٬۸۲۰	۵۵-۵۹	۲۵٬۱۵۷
۳۳٬۷۳۴	۵۰-۵۴	۳۴٬۷۴۵
۴۱٬۴۷۹	۴۵-۴۹	۴۱٬۰۱۴
۵۰٬۱۰۵	۴۰-۴۴	۴۶٬۱۲۷
۵۶٬۵۱۹	۳۵-۳۹	۵۷٬۰۰۷
۶۶٬۲۹۵	۳۰-۳۴	۶۵٬۳۶۹
۸۳٬۵۳۱	۲۵-۲۹	۸۱٬۵۲۶
۱۰۴٬۷۶۲	۲۰-۲۴	۱۱۰٬۷۷۱
۱۱۴٬۲۴۰	۱۵-۱۹	۱۱۳٬۷۰۱
۸۷٬۷۷۷	۱۰-۱۴	۸۲٬۹۱۸
۶۲٬۵۸۷	۵-۹	۵۹٬۲۳۴
۶۰٬۷۴۰	۰-۴	۵۷٬۱۲۰

آمارهای اجتماعی

همدان یکی از بیشترین آمار نزاع های خیابانی در ایران را به خود اختصاص داده است.

صنایع دستی

فروشگاه فروش سرامیک در لالجين

استان همدان از مناطقی است که فرآورده‌های دستی آن از شهرتی بسزا در سطح کشور برخوردار است و حتی برخی از صنایع دستی آن مانند صنعت سفالگری اهمیت صادراتی و جهانی دارد. این نوع صنایع دستی، علاوه برجنبه مصرفی، از ویژگیهای هنری برخوردارند که به صورت طرح‌ها، نقوش و رنگهای گوناگون متجلی می‌شوند. برجسته‌ترین صنعت دستی استان، سفالگری و سرامیک سازی است که مرکز عمده آن " لالجین " در ۲۵ کیلومتری شهر همدان است . پیشینه سفال سازی در لالجین نزدیک به ۷۰۰ سال برآورد شده‌است .

در گذشته‌ای نه چندان دور چرم تولیدی در همدان به علت کیفیت و کمیت خاص آن مشهورترین و مرغوب‌ترین چرم در سراسر کشور شمرده می‌شد و آوازه کیفیت آن به کشورهای دیگر نیز رسیده بود. در گذشته در شهر همدان سه دباغ خانه وجود داشت. دباغ خانه سنگ شیر، دباغ خانه قانتور واقع در بلوار سفید آبی و دباغ خانه آقایی واقع در بلوار سفید آبی. متاسفانه پس از گذشت زمان دباغ خانه سنگ شیر و قانتور به مرور تعطیل و از بین رفته‌اند.

مکانهای دیدنی

آرامگاه بوعلی سینا در همدان.

سنگ‌نبشته‌های گنجنامه در همدان.

آتشکده و قلعه باستانی نوشیجان ملایر

آرامگاه میررضی‌الدین در تویسرکان.

سراب گاماسیاب نهاوند

غار علیصدربا روزانه پنج هزارگردشگر در۷۰کیلومتری شهر همدان نقش به سزایی در جذب توریست به این شهر دارد.

آرامگاه حبقوق پیامبر در تویسرکان

• غار علی‌صدر.
• مجسمهٔ شیرسنگی.
• شهر باستانی هگمتانه.
• کتیبه‌های گنجنامه.
• گنبد علویان.
• برج قربان.
• مسجد جامع همدان.
• آرامگاه استر و مردخای.
• پیامبر بنی اسراییل حضرت حیقوق نبی(ع) حیقوق.
• آرامگاه بوعلی سینا.
• آرامگاه عارف قزوینی.
• آرامگاه باباطاهر.
• ارگ باستانی نوشیجان ملایر.
• پارک سیفیه ملایر.
• آرامگاه میررضی‌الدین.
• سد اکباتان.
• تپهٔ عباس‌آباد.
• حمام حاج‌آقا تراب.
• قلعه یزدگرد ملایر.
• قلعه انوج ملایر.
• شهر زیر زمینی سامن ملایر.
• آتشکدهٔ بهرام.
• تپه باستانی گونسپان ملایر.
• غار سراب.
• غار سوباشی.
• غار قلی‌آباد.
• روستاي سيمين ابرودر 12كيلومتري همدان.
• امامزاده خاتون.
• قلعهٔ باشقورتاران.
• قلعهٔ طوراقیه.
• قلعهٔ سراب.
• روستای سراب.
• روستای آللان.
• کوهستان قلی‌آباد.
• آرامگاه حضرت یوشع بن نوح پیامبر یهود در ملایر.
• کوهستان بوقاطی.
• حمام اعظم.
• سد کبودرآهنگ.
• ستون سلوکی.
• سراب گیان.
• تپهٔ گیان
• آتشکدهٔ گره‌چقا.
• دژ گوراب ملایر.
• مسجد جامع نهاوند.
• تپهٔ باباقاسم.
• کوه گرین.
• سراب گنکاور کهنه.
• سراب فارسبان.
• سراب ملوسان.
• سراب گاماسیاب.
• امامزاده ابراهیم.
• امامزاده محمد.
• معبد لائودیسه.
• تپهٔ ابوذر.
• کوه آردوشان.
• مقبرهٔ باباپیره.
• پیل لاغه.
• پیست اسکی تاریک‌دره.
• شهر لالجین.
• دشت بهار.
• مار چهل‌دم.
• بام ملایر بزرگترین پروژه توریستی استان.
• موزهٔ بوعلی.
• موزهٔ تاریخ طبیعی همدان.
• موزهٔ هگمتانه.
• موزهٔ جامع نظری.
• گور اسکندر.
• مسجد شاه تهماسب.
• کاروانسرای فرسفج.
• امامزاده یحیی.
• امامزاده محسن.
• امامزاده اظهر درجزین.
• مسجد پیغمبر.
• مسجد میرزاتقی.
• درهٔ مرادبیگ.
• کلیسای همدان.

پیوند به بیرون

• پورتال همدان
• خبرگزاری همدان‌نیوز
• تبیان همدان
• شهروند، راهنماي آگهي و نيازمنديهاي استان همدان
• دانشگاه بوعلی سینا
• سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همدان
• اتاق بازرگانی و صنایع و معادن همدان