استان همدان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۴°۴۷′۵۴″ شمالی ۴۸°۳۰′۵۳″ شرقی / ۳۴.۷۹۸۲° شمالی ۴۸.۵۱۴۶° شرقی / 34.7982; 48.5146

همدان
IranHamadan-SVG.svg
مرکز همدان
مساحت ۱۹٬۳۶۸ کیلومترمربع
جمعیت (۱۳۹۰) ١٧۵٨٢۶٨[۱]
تعداد شهرستان‌ها ۹
منطقه زمانی IRST (گرینویچ+۳:۳۰)
-تابستان (دی‌اس‌تی) IRDT (گرینویچ+۴:۳۰)
زبان(های) گفتاری فارسی، لری، لکی، ترکی و کردی

استان همدان یکی از استان‌های ایران است. مرکز این استان، شهر باستانی و کهن همدان است که هرودوت بنای آن را در سدهٔ هشتم پیش از میلاد در دوران مادها به‌دست دیاکو ذکر کرده‌است. مادها این شهر را هگمتانه نامیدند و همدان صورت جدید هگمتانه‌است. استان همدان از لحاظ جمعیت، چهاردهمین و از لحاظ مساحت، بیست و سومین استان کشور محسوب می‌گردد.جمعیت آن بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۰ بالغ بر ١٧۵٨٢۶٨ نفر بوده است.[۱] بزرگترین شهرهای این استان عبارتند از : همدان، نهاوند، ملایر

استان همدان با ۱۹٬۴۹۳ کیلومتر مربع وسعت، از سمت شمال به استان‌های زنجان و قزوین، از سمت جنوب به استان لرستان، از سمت شرق به استان مرکزی و از سمت غرب به استان‌های کردستان و کرمانشاه محدود شده‌است. این استان بین مدارهای ۳۳ درجه و ۵۹ دقیقه تا ۳۵ درجه و ۴۸ دقیقهٔ عرض شمالی از خط استوا و ۴۷ درجه و ۳۴ دقیقه تا ۴۹ درجه و ۳۶ دقیقهٔ طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ قرار گرفته و شامل ۹ شهرستان، ۲۵ بخش، ۲۷ شهر، ۷۳ دهستان و ۱۱۲۰ روستا است.[۲].



محتویات

تقسیمات کشوری[ویرایش]

مرکز استان همدان شهر همدان است و دارای شهرستانهای زیر می باشد:

اسدآباد • بهار • تویسرکان • رزن • فامنین • کبودرآهنگ • ملایر • نهاوند • همدان استان همدان در سال ۱۳۵۲ از استان کرمانشاه جدا و به استان تبدیل شد [۳] [۴]

مردم[ویرایش]

زبان[ویرایش]

نقشه توپوگرافی استان همدان

زبان اکثریت مردم استان همدان فارسی است[۵] [۶][۷] و زبان مرکز استان و زبان مرتبط استان نیز فارسی میباشد[۸]. اما بعلت همجواری با استان های لرستان، کردستان و زنجان دارای گویشورانی از زبان های لری، کردی و ترکی نیز می باشد.[۹] در استان همدان زبان‌ها و گویش‌های گوناگونی رایج است که فارسی، ترکی، لری و لکی و کردی از مهم‌ترین آن‌ها به‌شمار می‌روند.[۱۰]

فارسی‌زبانان بیشتر ساکنان مرکز استان (شهر همدان) را تشکیل می‌دهند و از قدیمی‌ترین مردم این منطقه محسوب می‌شوند که از دوران مادها در این سرزمین اسکان یافته‌اند.[۱۰] در شمال، غرب و شرق استان (۵۶۲ روستا) به زبان ترکی، در مرکز استان (شهر همدان) بیشتر به زبان فارسی، در جنوب استان (۲۵۵ روستا) به زبان‌های لری و لکی و در غرب و شمال غرب استان (۱۵۹ روستا) به زبان کردی تلکم می‌شود.[۱۰]

جمعیت[ویرایش]

هرم جمعیتی استان همدان در سال ۱۳۸۵[۱۱]
مردان سن زنان
۲۰٬۰۴۸  ۷۵+  ۱۹٬۱۵۰
۱۷٬۸۸۳  ۷۰-۷۴  ۱۴٬۸۱۹
۱۸٬۱۴۵  ۶۵-۶۹  ۱۷٬۴۲۷
۱۸٬۱۷۲  ۶۰-۶۴  ۲۰٬۳۴۵
۲۰٬۸۲۰  ۵۵-۵۹  ۲۵٬۱۵۷
۳۳٬۷۳۴  ۵۰-۵۴  ۳۴٬۷۴۵
۴۱٬۴۷۹  ۴۵-۴۹  ۴۱٬۰۱۴
۵۰٬۱۰۵  ۴۰-۴۴  ۴۶٬۱۲۷
۵۶٬۵۱۹  ۳۵-۳۹  ۵۷٬۰۰۷
۶۶٬۲۹۵  ۳۰-۳۴  ۶۵٬۳۶۹
۸۳٬۵۳۱  ۲۵-۲۹  ۸۱٬۵۲۶
۱۰۴٬۷۶۲  ۲۰-۲۴  ۱۱۰٬۷۷۱
۱۱۴٬۲۴۰  ۱۵-۱۹  ۱۱۳٬۷۰۱
۸۷٬۷۷۷  ۱۰-۱۴  ۸۲٬۹۱۸
۶۲٬۵۸۷  ۵-۹  ۵۹٬۲۳۴
۶۰٬۷۴۰  ۰-۴  ۵۷٬۱۲۰
اطلاعات نظرسنجی سال ۱۳۸۹

بر پایه نظرسنجی که در سال ۱۳۸۹ به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور تهیه شد که نمونه‌های این پزوهش در کل کشور از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور انتخاب گردیدند، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه گیری شد در استان همدان به قرار زیر بود: ۲۴٫۳ فارس (۲۳٫۴% مرد، ۲۵٫۴% زن)، ۵۸٫۹ ترک (۶۱٫۲% مرد، ۵۶٫۶% زن)، ۱۰٫۳ کرد (۱۰٫۱% مرد، ۱۰٫۶% زن)، ۰٫۳ عرب (۰٫۵% زن)، ۰٫۳ بلوچ (۰٫۵% زن)، ۵٫۴ لُر (۴٫۸% مرد، ۵٫۸% زن)، ۰٫۳ سایر و ۰٫۳ بدون‌جواب بودند.[۱۲]

آمارهای اجتماعی[ویرایش]

همدان یکی از بیشترین آمار نزاع های خیابانی در ایران را به خود اختصاص داده است.[۱۳]

صنایع دستی[ویرایش]

فروشگاه فروش سرامیک در لالجين

استان همدان از مناطقی است که فرآورده‌های دستی آن از شهرتی بسزا در سطح کشور برخوردار است و حتی برخی از صنایع دستی آن مانند صنعت سفالگری اهمیت صادراتی و جهانی دارد. این نوع صنایع دستی، علاوه برجنبه مصرفی، از ویژگیهای هنری برخوردارند که به صورت طرح‌ها، نقوش و رنگهای گوناگون متجلی می‌شوند. برجسته‌ترین صنعت دستی استان، سفالگری و سرامیک سازی است که مرکز عمده آن " لالجین " در ۲۵ کیلومتری شهر همدان است . پیشینه سفال سازی در لالجین نزدیک به ۷۰۰ سال برآورد شده‌است .

در گذشته‌ای نه چندان دور چرم تولیدی در همدان به علت کیفیت و کمیت خاص آن مشهورترین و مرغوب‌ترین چرم در سراسر کشور شمرده می‌شد و آوازه کیفیت آن به کشورهای دیگر نیز رسیده بود. در گذشته در شهر همدان سه دباغ خانه وجود داشت. دباغ خانه سنگ شیر، دباغ خانه قانتور واقع در بلوار سفید آبی و دباغ خانه آقایی واقع در بلوار سفید آبی. متاسفانه پس از گذشت زمان دباغ خانه سنگ شیر و قانتور به مرور تعطیل و از بین رفته‌اند.

مکانهای دیدنی[ویرایش]

سنگ‌نبشته‌های گنجنامه در همدان.
آتشکده و قلعه باستانی نوشیجان ملایر
آرامگاه میررضی‌الدین در تویسرکان.
سراب گاماسیاب نهاوند
غار علیصدر شهرستان کبودرآهنگ با روزانه پنج هزارگردشگر نقش به سزایی در جذب توریست دارد.[۱۴]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران-آمار سال ۱۳۹۰
  2. پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت کشور، جدول عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری پاییز ۱۳۸۸
  3. پورتال رسمی اداره پست استان همدان
  4. نشریه نتایج سرشماری‌های مرکز آمار ایران
  5. [۱]زبان اکثریت همدان فارسی است صدا و سیمای همدان
  6. http://web.archive.org/web/20121007203409/http://khabaronline.ir/detail/243248/. پاسخ صدا و سیمای همدان به کاربر خبر آنلاین:اکثر جمعیت استان فارسی زبانند. "واما شبیدی(مدیر روابط عمومی صداوسیمای همدان)در پاسخ به سوال مطرح شده گفت:ما در این مورد به قالب جمعیت نگاه می کنیم واز آن جایی که اکثر مردم این استان فارسی زبان هستند "
  7. Mohammad Jalal Abbasi-Shavazi, Peter McDonald, Meimanat Hosseini-Chavoshi, "The Fertility Transition in Iran: Revolution and Reproduction", Springer, 2009. pp 100-101: "The first category is 'Central' where the majority of people are Persian speaking ethnic Fars (provinces of Fars, Hamedan, Isfahan, Markazi, Qazvin, Qom, Semnan, Yazd and Tehran..."
  8. (Parviz Aḏkāʾi and EIr, HAMADĀN i. GEOGRAPHY in Encyclopaedia Iranica:"Languages spoken. Hamadān has been a crossroads of civilizations for millennia and a mosaic of cultures and dialects live there side by side. The main language spoken, especially in the provincial capital and its surroundings, is Persian, which is also the lingua franca in other regions. In the northern parts of the province, however, the language mostly spoken is Azeri Turkish, while in the northwest and west, near the provinces of Kurdistan and Kermānšāhān, people mostly speak Kurdish, while in some other cities such as Malāyer, Nehāvand, and Sāmen most people speak Lori and Lak (Faraji, p. 1296)."
  9. صدا و سیمای همدان
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ «نژاد، دین و زبان». استانداری همدان. بازبینی‌شده در ‏۲۷ ژانویهٔ ۲۰۱۰. 
  11. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار ایران. بازبینی‌شده در 25 ژانویه ۲۰10. 
  12. شماره کتابشناسی ملی:۲۸۹۰۶۶۶/طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:همدان/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۶-۶۵-۶۶۲۷-۶۰۰-۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۹۶ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)
  13. «اردبیل، کرمانشاه، همدان؛ دارای بیشترین نزاع های خیابانید». خبرآنلاین، 6 تیر 1390. 
  14. «غار علیصدر با روزانه پنج هزار گردشگر بدون نجات غریق است». خبرگزاری تابناک. بازبینی‌شده در ۹ مرداد ۱۳۸۹ - ۱۴:۱۰. 

پیوند به بیرون[ویرایش]