چاپشلو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
چاپشلو
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان خراسان رضوی
شهرستان درگز
سال شهرشدن 1374
مردم
جمعیت ۲۴۵۷
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۶۳۸
آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه 360 میلیمتر
اطلاعات شهری
ره‌آورد برنج لاین
پیش‌شماره تلفنی ۰۵۸۲۵۸۲

چاپـِشلو شهری است در استان خراسان رضوی در شرق ایران. این شهر در بخش چاپشلو شهرستان درگز قرار دارد.

چاپِِشْلو(1)، بخش‌ و شهری‌ در شهرستان‌ درگز، در استان‌ خراسان‌ رضوی‌.

1) بخش‌ چاپشلو، در مركز و مغرب‌ شهرستان‌ درگز واقع‌ است‌. از شمال‌ به‌ بخش‌ مركزی‌، از مشرق‌ به‌ بخش‌ لطف‌آباد شهرستان‌ درگز، از جنوب‌ به‌ بخش‌ مركزی‌ شهرستان‌ چناران‌ و از مغرب‌ به‌ بخش‌ مركزی‌ و باجگیرانِ شهرستان‌ قوچان‌ محدود می‌شود و مشتمل‌ است‌ بر دو دهستان‌ به‌ نامهای‌ قَره‌باشلو (به‌ مركزیت‌ چاپشلو) و میانكوه‌ (به‌ مركزیت‌ آبادی‌ كَبْكان‌)، 62 آبادی‌، و شهر چاپشلو. آبادیهای‌ دهستان‌ قره‌باشلو بیشتر در دشت‌ و آبادیهای‌ دهستان‌ میانكوه‌ بیشتر در كوهستان‌ قرار دارند (رجوع کنید به مركز آمار ایران‌، 1376 ش‌ الف‌، ص‌ 2ـ6). آب‌ و هوای‌ این‌ بخش‌ معتدل‌ و در نواحی‌ كوهستانی‌ نسبتاً سرد است‌.

برخی‌ از كوههای‌ مهم‌ چاپشلو عبارت‌اند از: هزار مسجد (بلندترین‌ قله‌ ح 400 ، 3 متر)، رشته‌كوه‌ اللّه‌اكبر (بلندترین‌ قله‌ ح 804 ، 2 متر)، كه‌ برخی‌ از آبادیهای‌ دهستان‌ قره‌باشلو در دامنه شمالی‌ و آبادیهای‌ دهستان‌ میانكوه‌ در دامنه جنوبی‌ آن‌ قرار دارند، و خرپشتی‌ داغ‌ (بلندترین‌ قله‌ ح 510 ، 2 متر) در حدود 32 كیلومتری‌ جنوب‌ درگز ( فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیها، ج‌ 20، ص‌ 21؛ حاج‌علی‌ رزم‌آرا، ص‌ 6؛ جعفری‌، ج‌ 1، ص‌ 76، 231). گردنه اللّه‌اكبر نیز در این‌ بخش‌ قرار دارد (حسینعلی‌ رزم‌آرا، ج‌ 9، ص‌ 106). از رودهای‌ مهم‌ آنجاست‌: رود دائمی‌ سَنْكِزسو، به‌ طول‌ حدود چهل‌ كیلومتر، با جهت‌ جنوب‌شرقی‌ و رود فصلی‌ ریشخوار، به‌طول‌ حدود 27 كیلومتر با جهت‌ شمالی‌. رودهای‌ فصلی‌ دیگری‌، از جمله‌ رود داغدار و رود مینا قلعه از منطقه تفریحی آبگرم جاری است و همچنین رود مَیو (ریزابه‌ سنكزسو)، نیز در آنجا جاری‌اند (جعفری‌، ج‌ 2، ص‌ 245ـ246، 278، 461؛ فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیها، ج‌20، ص‌ 33).

اهالی‌ آن‌ به‌ كشاورزی‌، باغداری‌، دامداری‌، و فرش‌بافی‌ اشتغال‌ دارند ( فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیها، ج‌20، ص‌20، 33، 35، 66). آب‌ مصرفی‌ اهالی‌ از رودها و چشمه‌ و قنات‌ تأمین‌ می‌شود (تكلیفی‌ چاپشلو، ص‌20). محصولات‌ عمده آن‌ گندم‌، جو، پنبه‌، كنجد، زیره‌ و بنشن‌، و محصولات‌ باغی‌ آن‌، زردآلو، هلو، گردو، بادام‌، انگور، آلبالو، آلو، توت‌ و سیب‌ است‌. سنجد و تره‌بار نیز در آنجا به‌ عمل‌ می‌آید ( فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیها، ج‌20، ص‌ 7ـ 8، 57، 66). پنبه‌، انگور و تره‌بار آن‌ به‌ دیگر نقاط‌ بخش‌ صادر می‌شود (همان‌، ج‌20، ص‌ 22). اهالی‌ آن‌ شیعه دوازده‌ امامی‌اند و به‌ كردی‌، فارسی‌ و تركی‌ سخن‌ می‌گویند (همانجا). طوایف‌ مستقل‌ پهلوانلو، قاچكانلو، توپكانلو، بادلانلو و ورانلو به‌ آنجا ییلاق‌ می‌كنند (مركز آمار ایران‌، 1378 ش‌، ص‌ 61). در سرشماری‌ 1375 ش‌، جمعیت‌ آن‌ 719 ، 12 تن‌ بوده‌ است‌ كه‌ از این‌ میان‌ 846 ، 2 تن‌ (ح 22%) شهرنشین‌ و 873 ، 9 تن‌ (ح 78%) روستانشین‌ بوده‌اند (مركز آمار ایران‌، 1376 ش‌ الف‌، ص‌ 2؛ همو، 1376 ش‌ ب‌، ص‌ هفتادوهفت‌).

در مرداد 1328، بخش‌ چاپشلو تشكیل‌ شد (ایران‌. وزارت‌ كشور. معاونت‌ سیاسی‌، 1381 ش‌، ص‌ 37).

از آثار قدیمی‌ آنجاست‌: زیارتگاه‌ شاهزاده‌ احمد (باباغازان‌) در آبادی‌ خادمانلو، واقع‌ در حدود 51 كیلومتری‌ جنوب‌غربی‌ درگز؛ زیارتگاه‌ سیدیوسف‌ در آبادی‌ سادات‌، در حدود ده‌ كیلومتری‌ جنوب‌غربی‌ درگز؛ و امامزاده‌ای‌ در آبادی‌ اولیاء، در حدود شانزده‌ كیلومتری‌ جنوب‌ درگز ( فرهنگ‌ جغرافیائی‌ آبادیها، ج‌20، ص‌ 7، 30، 46ـ47).

2) شهر چاپشلو، مركز بخش‌، در ارتفاع‌ حدود 650 متر، در حدود دوازده‌ كیلومتری‌ جنوب‌ شهر درگز واقع‌ است‌. شهر در دشت‌ قرار دارد و چند رود فصلی‌ در جنوب‌ آن‌ جاری‌ است‌. آب‌ و هوای‌ چاپشلو نسبتاً گرم‌ و مرطوب‌ است‌. بیشترین‌ دمای‌ آن‌ ْ8 ر38 در تیر، كمترین‌ آن‌ ْ16- در بهمن‌ و میانگین‌ بارش‌ سالانه آن‌ 360 میلیمتر است‌ (سازمان‌ هواشناسی‌ كشور، ص‌ 352).

چاپشلو با راه‌ اصلی‌ (از شمال‌) به‌ شهرهای‌ درگز و نوخندان‌ و با راه‌ فرعی‌ به‌ راه‌ اصلی‌ قوچان‌ ـ باجگیران‌ (در شهرستان‌ قوچان‌) می‌پیوندد.

پیشینه‌. ظاهراً پیشینه شهر چاپشلو به‌ دوره صفوی‌ می‌رسد. در زمان‌ شاه‌عباس‌ اول‌ صفوی‌ (حك: 996ـ 1038) تیره‌هایی‌ از طوایف‌ ایل‌ افشار، از جمله‌ چاپشلو (قس‌ اسكندرمنشی‌، ج‌ 1، ص‌ 138ـ139، كه‌ پیره‌ محمدخان‌ چاوشلو/ چاپشلو، از امرای‌ بیه‌پیش‌، را از طایفه اُستاجلو آورده‌ است‌)، از مكانی‌ به‌ نام‌ قَرْشی‌ قوزی‌/ قارشی‌قُزی‌ (حدود بخارا، امروزه‌ در جمهوری‌ ازبكستان‌)، به‌ نواحی‌ درگز و ابیورد كوچ‌ كردند و در مكانی‌ كه‌ بعدها به‌ نام‌ خودشان‌ چاپشلو خوانده‌ شد، سكنا گزیدند (میرنیا، ص‌110 به‌ نقل‌ از اللهیارخان‌ چاپشلو؛ نیز رجوع کنید به مروی‌، ج‌ 1، ص‌ 4ـ5). مروی‌ در عالم‌آرای‌ نادری‌ (ج‌ 1، ص‌ 161) نام‌ آن‌ را چاوشلو (به‌ عنوان‌ مسكنِ ابراهیم‌خان‌، برادر نادرشاه‌) ضبط‌ كرده‌ است‌.

در دوره زندیه‌ (ح 1163ـ 1208)، و شاید مدتی‌ قبل‌ از آن‌، چاپشلو حكومت‌نشین‌ درگز بود. در 1203 لطفعلی‌خانِ چاپشلو (در متن‌: چایشلو)، حكمران‌ درگز، مركز حكومت‌ را به‌ دستگرد منتقل‌ كرد. امروزه‌ ویرانه‌های‌ دستگرد معروف‌ به‌ كهنه‌قلعه‌ نزدیك‌ شهر كنونی‌ درگز واقع‌ است‌ (میرنیا، ص‌ 111).

در1292/1875، مك‌گرگور آنجا را دیده‌ است(رجوع کنید به ج2، ص‌ 83).در1312/1894 ییت‌ (ص‌ 149) آن‌ را دهكده‌ای‌ بزرگ‌، با حدود چهارصد خانوار ترك‌ و كرد، معرفی‌ كرده‌ و افزوده‌ كه‌ شخصی‌ به‌ نام‌ كردوخان‌ حاكم‌ آن‌ بوده‌ است‌. وی‌ همچنین‌ از مراسم‌ پذیرایی‌ آنها یاد كرده‌ است‌. به‌ نوشته اعتمادالسلطنه‌ (ج‌ 4، ص‌ 2059) در دوره ناصرالدین‌شاه‌ (حك: 1264 ـ 1313)، آنجا ازقرای‌ دره‌ جز/ درگز، دارای‌ دو رشته‌ قنات‌ و آب‌ و هوای‌ خوب‌ و معتدل‌ بوده‌ است‌. در 1323 ش‌ چاپشلو یكی‌ از آبادیهای‌ دهستان‌ قره‌باشلو در شهرستان‌ قوچان‌ در استان‌ نهم‌ (خراسان‌) بود (ایران‌. وزارت‌ كشور. اداره كل‌ آمار و ثبت‌ احوال‌، ج‌ 3، ص‌ 181). در 1329 ش‌، حسینعلی‌ رزم‌آرا (ج‌ 9، ص‌ 106) چاپشلو را قصبه مركز بخش‌ چاپشلو، با 754 ، 1 تن‌ جمعیت‌ و محصولاتی‌ مانند غلات‌، میوه‌ و بنشن‌ معرفی‌ و از قالیچه‌، گلیم‌ و جاجیم‌ آن‌ یاد كرده‌ است‌. در مهر 1374، چاپشلو به‌ شهر بدل‌ شد (ایران‌. قوانین‌ و احكام‌، ص‌ 501).


جمعیت این شهردر سال ۱۳۸۵، برابر با ۲۴۵۷ نفر بوده است [۱].

پیشینه[ویرایش]

کردهای غرب ایران در قالب ایل بزرگ افشار در دوران صفویان (۹۱۶ ه.ق) برای جلوگیری از حملات ازبکان به مناطق مرزی خراسان منتقل شدند و این مهاجران در منطقه روستاهای به نام ایل‌های خود بر پا کردند از جمله چاپشلو و قراقوپونلو در درگز و ایده‌لو در کلات.[۲]

لغتنامه دهخدا به نقل از فرهنگ جغرافیائی ایران (جلد ۹) درباره چاپشلو چنین می‌نویسد: "قصبه مرکز بخش چاپشلو. شهرستان درگز واقع در ۱۰ هزار گزی جنوب باختری درگز. جلگه، هوا معتدل با ۱۷۵۴ تن سکنه . محصولات عمده آنجا غلات، تریاک، میوجات، بنشن، پنبه، شغل اهالی، زراعت، مالداری، کسب، صنایع دستی زنان، قالیچه و گلیم و جاجیم بافی، و راه آن ماشین رو است آب مشروبی اهالی از چشمه و قنات تامین می‌شود."

بر پایه برخی ادعاها، آب منطقه چاپشلو دارای طعمی شور است.[۱]

کتابخانه عمومی چاپشلو در سال ۱۳۵۸ تاسیس شده که دارای هفت هزار و پانصد جلد کتاب می‌باشد.[۲]

منابع[ویرایش]

[[tr:Çapeşlu]