اراک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: شرقی′۷۰°۴۹ شمالی′۰۸°۳۴ / ۵۰٫۱۶۷غرب ۳۴٫۱۳۳جنوب / -۵۰٫۱۶۷;-۳۴٫۱۳۳

اراک
اراک
Arak mixed.png
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان مرکزی
شهرستان اراک
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی قلعه نظامی، سلطان‌آباد، شهرستان عراق[۱]
سال شهرشدن ۱۲۳۱ هجری قمری[۲]
مردم
جمعیت ۵۲۶،۱۸۲ نفر (سال ۱۳۹۰)[پاورقی ۱][۳][۴]
رشد جمعیت ۲/۹۷[۵]
تراکم جمعیت بیش از ۱۰ هزار[۵] نفر بر کیلومتر مربع
زبان‌ گفتاری فارسی با لهجه اراکی
مذهب شیعه
جغرافیای طبیعی
مساحت ۵۳٫۴۵ تا ۷۰ کیلومتر مربع[۶][۷]
ارتفاع از سطح دریا ۱۷۱۸ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۸/۱۳ درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه ۳۰۰ میلی متر
روزهای یخبندان سالانه بین۶۰ تا ۱۲۰ روز
اطلاعات شهری
شهردار حسن قربانی
ره‌آورد فتیر، باسلوق، کشمش
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۶۱
وبگاه www.arak.ir
شناسه ملی خودرو ایران ۴۷[۸]
تابلوی خوش‌آمد به شهر

به زادگاه میرزا تقی خان امیرکبیر خوش آمدید

به اراک پایتخت صنعتی ایران خوش آمدید
تابلوی خوش آمدگویی

اراک (دربارهٔ این پرونده تلفظ ) یکی از کلان‌شهرهای ایران[۹] و از بزرگترین شهرهای غرب و مرکز ایران و مرکز استان مرکزی و شهرستان اراک است. اراک با جمعیتی برابر با ۵۲۶،۱۸۲ نفر قطب جمعیتی استان مرکزی و چهاردهمین شهر پرجمعیت ایران[۱۰] به حساب می‌آید. از قرن دوم اسلامی ناحیهٔ میان همدان، ری و اصفهان عراق نامیده شد که بعدها برای تمایز با عَراق عرب آن را عراق عجم نامیدند. عَراق معرب اراک است. اراک نسبت به بسیاری از شهرهای ایران، شهر جوانی محسوب می‌شود. این شهر در دوران قاجار بنیان گذاشته شده و حدود دو قرن قدمت دارد. نام شهر که ابتدا قلعه‌ای نظامی بود به قلعه سلطان آباد، بعد سلطان‌آباد و شهرستان عراق و در سال ۱۳۱۶ شمسی به اراک مبدل گشت.[۱] اراک یکی از شهرهای صنعتی ایران است که از لحاظ گوناگونی محصولات صنعتی، نخستین، از لحاظ وجود صنایع مادر، دومین و به طور کلی چهارمین قطب صنعتی کشور محسوب می‌شود.[۱۱] این شهر به واسطه وجود صنایع مادر، تولید ۸۰درصد تجهیزات انرژی کشور، وجود بزرگترین کارخانه تولید کننده آلومینیوم کشور و وجود بزرگترین معدن سدیم سولفات کشور[۱۲] لقب پایتخت صنعتی ایران[۱۳] را به خود اختصاص داده‌است و به همین دلیل یکی از آلوده‌ترین شهرهای ایران است.[۱۴]

نخستین کارخانه تولید آلومینیوم کشور (ایرالکو[۱۵] نخستین و بزرگترین کارخانه واگن سازی و لوکوموتیوسازی کشور (واگن پارس[۱۶] نخستین کارخانه کمباین‌سازی کشور (کمباین‌سازی ایران[۱۷] بزرگترین کارخانه سازنده دکل انتقال نیرو در خاورمیانه (آونگان[۱۸] نخستین ایستگاه آزمایش تست دکل‌های انتقال نیرو در خاورمیانه و آسیا[۱۹] و نخستین مدرسه خورشیدی کشور[۲۰]در این شهر قرار دارند. همچنین این شهر به دلیل پایان طرح‌های گازرسانی به عنوان نخستین مرکز استان سبز کشور شناخته شده‌است.[۲۱]

محتویات

نام‌گذاری [ویرایش]

نوشتار اصلی: نام‌های اراک
قسمتی از روزنامه وقایع اتفاقیه که سندی برای نام قدیم شهر اراک است.

از قرن دوم اسلامی ناحیهٔ میان همدان، ری و اصفهان عراق نامیده شد که بعدها برای تمایز با عراق عرب آن را عراق عجم نامیدند. عراق معرب اراک است. قرن‌های متمادی این منطقه عراق نام داشت. تاریخ بنیان اراک دو قرن پیش است و به دوران قاجار باز می‌گردد. نام شهر ابتدا قلعه نظامی، بعد سلطان‌آباد و شهرستان عراق و در سال ۱۳۱۶ شمسی به اراک مبدل گشت. سعید نفیسی نظر می‌دهد که چون می‌خواستند نام قدیم را زنده کنند نام شهر عراق را به اراک تبدیل نمودند. هرتسفلد محقق آلمانی شکل فارسی اراک را به معنی سرزمین هموار می‌داند.[۱]

تاریخچه [ویرایش]

نوشتار اصلی: تاریخچه اراک


علت شکل گیری شهر [ویرایش]

حدود جبال در خلافت عباسی، منطقه‌ای که اکنون اراک در آن جای دارد.
نقشه قلعه سلطان‌آباد (بازسازی از نقشه تهیه شده توسط پروسکوریاکف و اوکرانوویچ در سال ۱۸۵۱ میلادی)

شهر اراک را تا پیش از سال ۱۳۱۷ هجری خورشیدی عراق و پیش از آن سلطان‌آباد می‌گفتند. این شهر را یوسف خان گرجی بنیان گذاشت و تاریخ بنای آن به ۱۱۹۳ خورشیدی می‌رسد. بر پایه روایت‌ها هشت یا ده قلعه به نام‌های خان باباخان، حصار، ده کهنه، مراد آباد، آقا سمیع، سلیم، نو و قادر وجود داشت که همیشه با هم در جنگ بودند و یوسف خان سپهدار گرجی شرحی از درگیری‌های محلی این قلعه‌ها به فتحعلیشاه قاجار نوشت و اجازه ویران کردن قلعه‌ها را گرفت و شهر سلطان‌آباد را بنام فتحعلیشاه در مدت ۷ سال بنا کرد.[۲۲]

یوسف خان برای احداث شهر تازه، مکانی را برگزید تا هم در میانه ولایت عراق باشد و هم از لحاظ آب و هوا مطلوب باشد. وی این مکان را در نقطه آخر منطقه فراهان و در اول خاک کزاز برگزید.[۲۳]بنای شهر اندیشیده شده مشتمل بر بنای ارگ حکومتی شامل همه اداره‌های آن روز، مدرسه‌ها، تعداد فراوانی مسجد، حمام، کوچه، مکان‌های مسکونی، بازار، برج و بارو و همه تأسیسات شهری بود.[۱]

جنبه نظامی تا سال ۱۲۷۱هجری قمری برای این شهر بیشتر مطرح بود. در این سال به نقل از اعتماد السلطنه، میرزا حسن، نایب الحکومه عراق دکان‌های شهر سلطان‌آباد و عمارت و باغ‌های دیوانی را تعمیر و درختکاری کرد و از شهرهای دیگر از هر قبیل صاحبان صنایع و حرفه‌های گوناگون را به شهر آورد و ساکن کرد.[۲۴]

اهمیت شهر با عبور راه آهن در سال ۱۹۸۳ میلادی بیشتر شد.[۲۵]

توسعه شهر [ویرایش]

در سال ۱۲۷۱ قمری سیل مهاجران از نقاط مختلف به سوی اراک آغاز گشت و موجب آغاز رونق اقتصادی شهر شد. به همین اساس محله‌هایی مانند عباس آباد، منق آباد، پشت خندق و هزاوه‌ای‌ها شکل گرفت و در سال ۱۳۰۸ شمسی با همکاری بلدیه عراق خیابان امام خمینی امروزی، عباس آباد و باغ ملی احداث شد و بافت قدیمی شهر مرمت شد.[۲۶] همچنین با عبور راه آهن از شهر، توسعه شهرنشینی شتاب گرفت. در سال‌های صلح و آرامش دیوارهای حفاظتی شهر برداشته شد و شهر بی رویه رو به توسعه نهاد.[۱] موقعیت ترابری اراک از مهمترین عوامل توسعه شهر در سال‌های اخیر بوده‌است.[۲۷]

دوران مشروطه [ویرایش]

آقا نورالدین عراقی به همراه مجاهدان مشروطه خواه اراک

در سال ۱۲۸۵ خورشیدی که فرمان مشروطه صادر شد، ۹۲ سال از عمر شهر سلطان‌آباد می‌گذشت.[۲۸] در آستانه جنبش مشروطه ناتوانی قاجار در حمایت از این بازرگانان ایرانی در مقابله کمپانی‌های خارجی حاضر در اراک، بازاریان و دست اندرکاران صنعت را به مبارزه با سرمایه‌داران خارجی کشاند. در این زمان مدارس دینی و علمای اراک بیشتر تابع روحانیون نواندیش نجف از جمله آخوند ملاحمد کاظم خراسانی قرار داشتند. این افراد در دوران مشروطه رهبری جنبش در اراک را بر عهده داشتند که مشهورترین آنها آیت‌الله آقا نورالدین عراقی بود.

پس از صدور فرمان مشروطه، آقا نورالدین عراقی اوّلین انجمن ولایتی را به همراه دیگران روحانیون نوگرا تأسیس نمود. پس از به توپ بسته شدن مجلس و دوران استبداد صغیر، آزادیخواهان اراک به خاطر حضور پر نفوذ آقا نورالدین عراقی کمتر از دیگر نقاط ایران مورد آزار و اذیت قرار گرفتند.[۲۹]

تلاش مردم اراک برای پایین آوردن مجسمه رضا شاه از میدان باغ ملی. تاسوعای ۱۳۵۷ خورشیدی

دوران انقلاب ۱۳۵۷ [ویرایش]

نخستین حرکت‌های انقلابی در اراک در میانهٔ سال‌های ۵۵ و ۵۶ با سخنرانی و دعوت به تظاهرات رخ داد. نخستین راهپیمایی انجام شده در اراک، تظاهراتی آرام و بدون شعار بود که به وسیله فرهنگیان سازمان‌دهی شده بود. در جریان ۱۰ روز سخنرانی احمد جنتی در محرم ۱۳۵۷ در اراک، مردم پس از سخنرانی‌های وی هر شب در خیابان تظاهرات می‌کردند و شعار مرگ بر شاه می‌دادند که این نخستین شعار مرگ بر شاه در اراک بود. با بالا گرفتن اوضاع در تاسوعای سال ۵۷ مردم تلاش کردند مجسمه رضاشاه را از میدان باغ ملی پایین بکشند ولی موفق نشدند و در درگیری‌هایی که رخ داد، چهار نفر کشته‌شدند. همان شب مجسمه رضاشاه توسط پلیس از آنجا منتقل شد. کشته شدن چهار نفر در این روز باعث ایجاد ترس در مردم و خاموش شدن اعتراضات برای یک هفته پس از آن شد. سرانجام با پیروزی انقلاب در بهمن سال ۱۳۵۷ نظامیانی که به مردم پیوسته بودند روی دوش مردم گردانده‌شدند.[۳۰]

جغرافیا [ویرایش]

تقسیمات کشوری [ویرایش]

شهر اراک در دوران قاجار، پس از ساخت به عنوان حکومت نشین ولایت عراق انتخاب شد.[۳۱] در دوره پهلوی، طبق قانون تقسیمات کشور و وظایف فرمانداران و بخشداران (مصوب ۱۶ آبان ۱۳۱۶ خورشیدی)، اراک یکی از ۱۳ شهرستان استان شمال بود. سپس بر اساس قانون تقسیمات کشوری و وظایف فرمانداران و بخشداران (مصوب ۳ بهمن ۱۳۱۶ خورشیدی)، اراک در کنار زنجان جزو استان یکم قرار گرفت. اراک در ۱۹۶۳ میلادی از استان یکم جدا شد.[۳۲][۳۳] در سال ۱۳۲۶ خورشیدی هم‌زمان با تشکیل استان مرکزی (به مرکزیت تهران)، شهر اراک نیز یکی از شهرهای این استان شد و در سال ۱۳۶۵ خورشیدی مرکز استان مرکزی از تهران به اراک منتقل گردید. یک سال بعد از آن استان تهران از استان مرکزی جدا شد. از آن زمان تا کنون شهر اراک به عنوان مرکز استان مرکزی در تقسیمات کشوری شناخته‌می‌شود.[۳۴]

موقعیت جغرافیایی [ویرایش]

شهر اراک روی مدار ۳۴ درجه و ۵ دقیقه و ۳۰ ثانیه در نیم‌کره شمالی از خط استوا قرار گرفته است. همچنین این شهر روی نصف النهار ۴۹ درجه و ۴۱ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد.[۳۵]

اقلیم [ویرایش]

اقلیم اراک خصوصیات اقلیمی فلات مرکزی ایران (زمستان‌های سرد و مرطوب و تابستان‌های گرم و خشک) را داراست.[۳۶] کوههای اطراف اراک و تالاب میقان و دشت فراهان در آب و هوای این منطقه اثر کرده و ویژگی‌های خاصی به آن بخشیده‌است. ابرها و جریان‌های غربی در پاییز و زمستان بیشتر رطوبت خود را در ارتفاعات غرب منطقه به خصوص رشته کوه زاگرس از دست می‌دهند و در زمستان جبهه سردی هوای اراک را اشغال می‌کند که بر اثر ارتفاعات اطراف و فشاری که تالاب میقان بر هوا وارد می‌کند، مدت زیادی در منطقه می‌ماند. فصل زمستان کثراً طولانی و از ۴ تا ۶ ماه متغیر است و بهار و پاییز فصل‌های کوتاهی هستند. تابستان در تیر و مرداد ظاهر می‌شود. مدت روزهای یخبندان از ۶۵ تا ۱۲۰ روز در سال‌های مختلف متغیر است. میزان بارندگی در سال‌های مختلف متفاوت است و میان ۲۳۰ تا ۶۳۸ میلی متر در سال می‌باشد که متوسط بارندگی حدود ۳۰۰ میلی متر بوده‌است.[۳۷]

اقلیم شهر اراک بر اساس طبقه بندی دمارتن، نیمه خشک و بر اساس طبقه بندی آمبرژه، نیمه خشک و سرد می‌باشد.[۳۸]

میانگین دما و بارش برای اراک
ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر
دمای بیشینه (°C) ۴٫۲ ۸٫۶ ۱۳٫۵ ۱۹٫۶ ۲۵٫۶ ۳۲٫۵ ۳۵٫۸ ۳۴٫۹ ۳۰٫۸ ۲۳٫۱ ۱۴٫۸ ۷٫۶ Ø ۲۰٫۹
دمای کمینه (°C) -۵٫۷ -۳٫۸ ۲٫۰ ۷٫۰ ۱۱ ۱۵٫۳ ۱۸٫۸ ۱۷٫۵ ۱۳ ۷٫۸ ۲٫۶ -۲٫۲ Ø ۶٫۹
بارش (mm) ۵۴٫۷ ۴۷٫۶ ۵۳٫۱ ۵۳٫۴ ۳۱٫۹ ۱٫۵ ۰٫۶ ۱٫۱ ۰٫۷ ۱۸٫۵ ۳۱٫۶ ۵۱٫۰ Σ ۳۴۵٫۷
روزهای بارانی ۱۰٫۸ ۹٫۸ ۱۱٫۴ ۹٫۴ ۷٫۱ ۱٫۱ ۰٫۹ ۰٫۶ ۰٫۳ ۴٫۳ ۶٫۱ ۸٫۹ Σ ۷۰٫۷
دما
۴٫۲
-۵٫۷
۸٫۶
-۳٫۸
۱۳٫۵
۲٫۰
۱۹٫۶
۷٫۰
۲۵٫۶
۱۱
۳۲٫۵
۱۵٫۳
۳۵٫۸
۱۸٫۸
۳۴٫۹
۱۷٫۵
۳۰٫۸
۱۳
۲۳٫۱
۷٫۸
۱۴٫۸
۲٫۶
۷٫۶
-۲٫۲
ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر
بارش ۵۴٫۷
۴۷٫۶
۵۳٫۱
۵۳٫۴
۳۱٫۹
۱٫۵
۰٫۶
۱٫۱
۰٫۷
۱۸٫۵
۳۱٫۶
۵۱٫۰
  ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر


منبع: سرویس اطلاعاتی آب و هوای جهان[۳۹]

رودخانه‌ها [ویرایش]

از میان شهر اراک تنها رود قره کهریز (معروف به رودخانه خشکه) می‌گذرد. این رودخانه از کوه‌های قره کهریز سرچشمه گرفته است، پس از آبیاری زمین‌های تعدادی از روستاهای نزدیک اراک و گذر از غرب آن به کویر میقان می‌ریزد. این رود، فصلی است و در تابستان خشک می‌شود.[۴۰] ورود فاضلاب شهری برخی مناطق اراک یکی از معضلات این رودخانه‌است.[۴۱]

کوه‌ها [ویرایش]

سرخ‌کوه (کوه سرخه)، اراک

شهر اراک از سمت جنوب با رشته‌کوه‌های سفیدخانی،[۴۲][۴۳] کوه‌های نظم آباد، سرخ کوه(کوه سرخه)[۴۴] و از سمت غرب با کوه مودر احاطه شده‌است. کوه‌های اطراف شهر از جمله کوه‌های مرکزی و پیشکوه‌های داخلی رشته کوه زاگرس محسوب می‌شوند.[۴۵]

زمین شناسی [ویرایش]

مقایسهٔ نسبی میزان خطر زمین‌لرزه در نقاط گوناگون ایران؛ نقاط سرخ‌تر نقاطی هستند که شتاب حداکثر جنبش زمین در آن‌ها بیش‌تر است.

چالهٔ اراک، در یک فرورفتگی حاصل از سنگ‌های رسوبی چین‌خورده مابین سنگ‌های آذرین متعلق به رشته کوه‌های آتشفشانی و سنگهای متامورفیک متعلق به رشته جبال زاگرس قرار گرفته‌است. این چاله بوسیله یک رشته کوه که حدود هزارمتر از سطح دریا ارتفاع دارد، تقسیم شده‌است.[۴۶]شهر اراک بر روی دشتی آبرفتی در حوضه آبریز دریاچه میقان واقع شده‌است. دشت اراک و در کنار آن مجموعه دریاچه (کویر) میقان به صورت فروافتادگی بوده که میان دو رشته ارتفاعات شمالی و جنوبی واقع شده‌اند. مرز اصلی ارتفاعات مورد نظر توسط دو گسل تلخاب و تبرته قطع شده‌اند. وجود این گسل‌ها سبب شده‌است که زون‌های مختلف زمین شناسی، از جمله زون سنندج-سیرجان، زون هفتادقله و زون آشتیان-نراق در حوضه منطقه وجود داشته باشند. در اواخر کرتاسه سه زون به یکدیگر متصل بودند و دریای واحدی را تشکیل می‌دادند. در این دوران، بر اثر فعالیت کوه زایی ارتفاعات جنوبی اراک و کوه‌های هفتادقله بوجود آمدند. با شروع فعالیتهای کواترنری، فرسایش یافتگی کوه‌ها و تپه‌ها باعث حمل رسوبات عظیم و ایجاد دشت آبرفتی اراک شده‌است.[۴۷]

زمین لرزه [ویرایش]

در شعاع ۶۰ کیلومتری پیرامون شهر اراک در سده اخیر، فقط ۷۲ زمین لرزه روی داده‌است که ۵۰ مورد از این زمین لرزه‌ها، زمین لرزه‌های دی و بهمن ۹۰ (عموماً کمتر از ۴ ریشتر) بوده‌است. این آمار نشان دهنده لرزه خیزی کم در استان مرکزی می‌باشد. بزرگترین این زمین لرزه‌ها دارای بزرگی حداکثر ۲/۴ می‌باشد. از نظر زمین لرزه تاریخی، فقط سه زمین لرزه تاریخی یکی در اطراف دورود، دیگری در شمال باختری ساوه و آخرین زمین لرزه، زمین لرزه ۱۴۹۵ میلادی آشتیان معروف به زمین لرزه جبال اتفاق افتاده‌است و بزرگی آن در مقیاس امواج سطحی۹/۵ MS تعیین شده‌است.[۴۸]

مردم‌شناسی [ویرایش]

جمعیت [ویرایش]

نوشتار اصلی: تغییرات جمعیتی شهر اراک

جمعیت شهر اراک در نخستین سرشماری رسمی کشور در سال ۱۳۳۵ خورشیدی، ۵۸٬۹۹۸ نفر بود ولی از آن زمان به سبب شهرگرایی شدید با شتاب روی به افزایش نهاده‌بود به گونه‌ای که جمعیت شهر در سال ۱۳۴۵ ش به ۷۱٬۹۲۵ تن و در سال ۱۳۵۵ ش به ۱۱۶٬۸۳۲ تن و در سال ۱۳۶۵ به ۲۶۵٬۳۴۹ تن رسید. مطابق آخرین داده‌های ۱۳۶۵، شهر اراک دارای ۵۵٬۰۸۹ خانوار بود.[۴۹] جمعیت اراک بر پایه نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۰ برابر با۴۸۴،۲۱۲ نفر بوده‌است.[۵۰][۵۱] جمعیت شهر اراک پس از الحاق نقاط شهریسنجان و کرهرود[۵۲] به ۵۲۶،۱۸۲ نفر افزایش یافت.

هرم جمعیتی اراک در سال ۱۳۸۵[۵۳]
مردان سن زنان
۶٬۱۷۱  بیشتر از ۷۵  ۶٬۴۹۷
۵٬۱۶۱  ۷۰-۷۴  ۵٬۶۱۰
۵٬۷۶۳  ۶۵-۶۹  ۵٬۷۷۹
۶٬۷۰۴  ۶۰-۶۴  ۶٬۳۱۸
۸٬۲۰۴  ۵۵-۵۹  ۷٬۶۴۴
۱۲٬۰۷۰  ۵۰-۵۴  ۱۲٬۰۷۰
۱۵٬۷۱۱  ۴۵-۴۹  ۱۶٬۱۱۵
۱۸٬۳۲۱  ۴۰-۴۴  ۱۹٬۹۵۱
۲۱٬۶۳۰  ۳۵-۳۹  ۲۲٬۷۳۸
۲۴٬۴۶۵  ۳۰-۳۴  ۲۶٬۱۸۵
۳۱٬۷۶۵  ۲۵-۲۹  ۳۲٬۵۹۹
۴۱٬۷۶۸  ۲۰-۲۴  ۴۰٬۷۵۷
۳۸٬۱۳۵  ۱۵-۱۹  ۳۸٬۲۰۱
۲۶٬۸۴۷  ۱۰-۱۴  ۲۸٬۳۲۸
۲۰٬۸۴۷  ۵-۹  ۲۲٬۰۹۸
۲۰٬۱۷۲  ۰-۴  ۲۱٬۰۷۸

زبان [ویرایش]

نوشتار اصلی: لهجه اراکی

پیش از بنای شهر اراک، مردم این ناحیه به گویش‌های گوناگونی مانند تاتی در منطقه وفس سخن می‌گفتند. پس از بنای شهر اراک و مهاجرت مردم این مناطق به شهر، این گویش‌ها با یکدیگر درآمیختند و گویش ویژه‌ای به وجود آوردند، تا زمانی که با پیدایش رسانه‌های جمعی این گویش رو به زوال نهاد و هم اکنون اهالی اراک تا حدی بدون لهجه بوده و کتابی یا تهرانی سخن می‌گویند ولی در روستاهای اطراف و خود شهر زبان پیرمردان و پیرزنان همان لهجهٔ قدیمی است.[۵۴]

دین و مذهب [ویرایش]

اکثر مردم شهر مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند. همچنین اقلیتی از پیرو آیین مسیحی و کلیمی نیز در شهر وجود دارد.[۵۵] ارامنه بخشی از اقلیت قومی و مذهبی شهر اراک را در برمی‌گیرند. ارامنه در طی یک سده گذشته از سرزمین‌های پیرامون اراک و همچنین جلفای اصفهان جهت کار در صنعت قالی بافی و دیگر صنایع و همچنین برای کار در کنسولگری انگلستان به عنوان حسابدار و منشی به اراک مهاجرت کرده‌اند.[۵۶]ارامنه بنیان گذار دومین مدرسه اراک به نام مدرسه شرف ارامنه و کلیسای مسروپ مقدس هستند.[۵۷] در سال ۱۳۸۹ جمعیت ارمنیان ۲۴۰ نفر ارمنی در قالب ۶۰ خانواده در اراک بوده است.[۵۸]

یهودیان نیز بخشی از اقلیت مذهبی اراک را تا یک سده گذشته تشکیل می‌دادند و زمانی جمعیتشان به حدود ۱٬۰۰۰ نفر می‌رسید و پیشه بیشتر آنها پارچه فروشی و پزشکی بود. یهودیان خود را در حمایت آقا محسن عراقی از روحانیون به نام اراک قرار می‌دادند. کلیمیان در آغاز از مناطق پیرامونی شهر اراک مانند سنجان و دیگر شهرها به این شهر مهاجرت کردند. هم اکنون همه یهودیان اراک از این شهر مهاجرت کرده‌اند.[۵۹]

مشاهیر اراک [ویرایش]

همچنین ببینید: رده: اهالی اراک

از جمله مشاهیر و مفاخر شهر اراک می‌توان به:[۶۰][۶۱]

فرهنگ [ویرایش]

آداب و رسوم [ویرایش]

از آنجا که شهر اراک سابقه تاریخی چندانی نداشته، فرهنگ مردم شهر متاثر از فرهنگ‌های مختلط است. این فرهنگ بیشتر از باورهای فولکلوریک با جنبه مذهبی یا اجتماعی شکل گرفته است.[۶۲] از جمله مراسم سنتی که در گذشته در اراک رواج داشته مراسم جشن کوسه ناقلدی و رشکی و ماسی را می‌توان نام برد.[۶۳]

کتاب فروشی عقلایی از قدیمی ترین کتاب فروشی‌های اراک

سینما [ویرایش]

نخستین سینمای اراک با نام آریان در سال ۱۳۱۰ در اراک شروع به کار کرد. مؤسس سینما «ایرمانوف»، یکی از مهاجرین روس بود و تا سال ۱۳۱۴ در شهر فعالیت می‌کرد.[۶۴]

امروزه بزرگترین سینمای کشور با نام «سینما استقلال»، در شهر اراک قرار دارد. این سینما که ظرفیت مناسب آن به بیش از ۹۰۰ صندلی می‌رسد، پس از هشت سال تعطیلی، به مرکز فرهنگی، هنری و سینمایی تبدیل شده‌است.[۶۵] علاوه بر سینما استقلال، این شهر دارای ۳ سینمای دیگر است که از میان آنها دو سینمای «فرهنگ» و «عصرجدید» فعال هستند و سینمای شهرصنعتی تعطیل شده‌است. سینما فرهنگ یکی از سه سینمای فعال اراک، قدمتی بیش از ۵۰ سال دارد.[۶۶]

کتابخانه [ویرایش]

نخستین کتابخانهٔ عمومی در شهر اراک در سال ۱۳۲۲ قمری و به همت جمعی از بزرگان اراک در این شهر تأسیس شد. پس از آن، در سال ۱۳۱۳ خورشیدی کتابخانه‌ای عمومی توسط مرحوم حسین دها در منزل شخصی او دایر گردید.[۱] کتابخانه شماره ۱، کتابخانه شهید زراستوند، کتابخانه میرجعفری، کتابخانه آیت‌الله اراکی، کتابخانه دکتر حصیبی، کتابخانه استاد دهگان، کتابخانه ولیعصر، کتابخانه سنجان و کتابخانه امام خمینی کرهرود و کتابخانه دکتر خزائلی (نابینایان) از جمله کتابخانه‌های مهم شهر هستند.[۶۷]

رسانه‌ها [ویرایش]

سیما [ویرایش]

صدا و سیمای مرکز اراک در سال ۱۳۶۲ به عنوان یک دفتر خبری آغاز به کار کرد. در آبان ماه سال ۱۳۶۵ فعالیت رسمی مرکز با نصب و بهره برداری از یک فرستنده یک کیلو وات رادیویی، با پخش برنامه‌های خبری توسط واحد اطلاعات و اخبار آغاز شد. در سال ۱۳۷۹ با بهره برداری از شبکه صدای استان مرکزی با سه استودیوی تولید و پخش، روزانه ۱۸ ساعت برنامه تهیه و پخش شد که این برنامه‌ها با یک فرستنده یکصد کیلو وات در تمام مناطق استان مرکزی و قسمتی از استانها هم جوار قابل دریافت بود. در سال ۱۳۸۲ شبکه استانی سیما (شبکه آفتاب) به عنوان بیستمین شبکه استانی ایران شروع به کار کرد. این شبکه هم اکنون روزانه ۱۵ ساعت برنامه پخش می‌کند.[۶۸]

صدا [ویرایش]

رادیو اراک [ویرایش]

رادیواراک در آبان ماه سال ۱۳۶۵ فعالیت رسمی خود را با پخش برنامه‌های خبری توسط واحد اطلاعات و اخبار آغاز کرد.[۶۸]

رادیو صدای صنعت و صدای دانشجو [ویرایش]

با توجه به ظرفیت‌های صنعتی و دانشگاهی استان مرکزی، تصمیم‌گیری و اقدامات اولیه در خصوص راه‌اندازی دو رادیوی تخصصی با موضوع صدای صنعت و صدای دانشجو یا فرهنگ صورت گرفته‌است و اعتبار لازم برای تأسیس آن نیز از محل اعتبارات دور سوم سفر ریاست جمهور وقت،محمود احمدی نژاد، به استان پیش‌بینی شده‌است.[۶۹]

نشریه‌ها [ویرایش]

نخستین روزنامهٔ اراک به نام روزنامهٔ اتفاق در سال ۱۲۸۶ منتشر شد. پس از آن روزنامه رنجبر با چاپ سنگی در سال ۱۲۸۹ توسط شیخ علی نخستین که یک مشروطه‌خواه بود انتشار یافت. در سال ۱۳۱۰ خورشیدی روزنامه نقش ایران به مدیریت آقای مکی انتشار یافت.[۱]

هم اکنون در اراک و استان مرکزی دو روزنامه، ۱۱ هفته نامه و ۷ ماه‌نامه منتشر می‌شود. روزنامه‌هایی مانند روزنامه سرچشمه، روزنامه نوید، هفته‌نامه‌های سماع قلم، عطر یاس، شهاب، لاله سرخ، آوای خمین، راوی، شمس استان مرکزی، صبح خمین، نامه امیر، مجنون، آرمان جوان، چشم براه، گل یاس، مدینه گفتگو، دو هفته نامه یاقوت سرخ ساوه و ماهنامه‌هایی چون گلهای ساوه، عهد جاوید، وهم سبز، آشتیان، بصیرت، راه دانش و صحیفه پاکدلان در استان مرکزی یا اراک منتشر می‌شوند.[۷۰]

صنعت [ویرایش]

گریدر ساخت شرکت هپکو

از سال ۱۳۴۵ اجرای پروژه‌های وسیع در جهت تبدیل اراک به یک شهر صنعتی آغاز شد و طرح کارخانه‌های ماشین‌سازی و آلومینیوم و هپکو به مرحلهٔ اجرا در آمد.[۱] کارخانه آلومینوم ایران (ایرالکو) در سال ۱۹۷۲ با همکاری منطقه‌ای در سازمان پیمان مرکزی با همکاری محدود شرکت رینولدز آمریکا و دولت پاکستان تاسیس شد. بعد از انقلاب کلیه سهام این دو کشور متعلق به ایران گردید.[۱]

شهر اراک دارای صنایع گوناگون فلزی، شیمیایی، نساجی، ساختمانی و خوراکی است که برخی از این واحدها (مانند هپکو، آونگان، املاح معدنی ایران، آذرآب، شرکت آلومینیوم ایران، نورد آلومینیم (آلومرول)، شرکت ماشین‌سازی اراک، کمباین سازی، و کارخانه واگن پارس) از صنایع اساسی کشور به شمار می‌روند.[۴۹]

ترابری [ویرایش]

مسیرهای ارتباطی [ویرایش]

به دلیل قرار گرفتن شهر اراک میان دریای خزر و خلیج فارس و همچنین قرار گرفتن آن در میان مسیرهای ترانزیتی غرب و جنوب، این شهر یکی از شاه‌راه‌های مهم کشور می‌باشد. مهم ترین مسیری که از شهر اراک عبور می‌کند، مسیر بین‌المللی و ترانزیتی آزادراه ۵ (ایران) می‌باشد. اما در حال حاضر ادامه مسیر این آزادراه از شهر قم تا اراک به صورت بزرگراه است. ساخت آزادراه اراک - سلفچگان - قم با ارتقای بزرگراه اراک - قم آغاز شده‌است. اجرای این آزادراه به صورت احداث یک باند آزادراه و تأسیسات جانبی آن، تبدیل یک باند بزرگ‌راه موجود به باند دوم آزادراه و همچنین تبدیل باند دیگر بزرگ‌راه به راه اصلی دو طرفه خواهد بود.[۷۱] آزادراه اراک - خرم آباد نیز یکی از طرح‌های در دست اجرای وزارت راه و شهرسازی است که در راستای تکمیل آزادراه شماره ۵ اجرا خواهد شد. طول این آزادراه ۱۵۰ کیلومتر خواهد بود.[۷۲]

فاصلهٔ شهر اراک با برخی از مناطق پر رفت‌وآمد:[۷۳]

شهر مقصد فاصله(KM) زمان تقریبی سفر
تهران ۲۹۳ ۳:۳۰ ساعت
قم ۱۳۴ ۱:۳۰ ساعت
خرم آباد ۲۰۶ ۳ ساعت
اهواز ۵۸۱ ۷ ساعت
اصفهان ۲۸۸ ۴ ساعت
کرمانشاه ۳۶۵ ۴ ساعت
سنندج ۳۴۰ ۶ ساعت
شیراز ۷۷۳ ۱۰ ساعت
همدان ۱۷۶ ۲ ساعت

فرودگاه [ویرایش]

فرودگاه اراک

اراک دارای یک فرودگاه بین‌المللی می‌باشد اما تاکنون این فرودگاه، تنها ویژه پروازهای داخلی و هواپیماهای متوسط و ترابری و نظامی بوده‌است و امکان نشستن هواپیماهای پهن پیکر را ندارد. هم اکنون پروژه تطویل باند فرودگاه اراک برای اجرایی شدن پروازهای بین‌المللی در حال انجام می‌باشد.[۷۴][۷۵]

راه آهن [ویرایش]

ایستگاه راه‌آهن اراک

اراک از دیرباز در مسیر راه آهن سراسری شمال به جنوب ایران قرار داشته و راه آهن نقش مهمی را در رونق همه جانبه شهر اراک داشته‌است. محدوده حفاظتی اداره کل راه آهن اراک از ایستگاه ساقه دراستان قم شروع شده و از یک سو تا ایستگاه مومن آباد در استان لرستان و از سوی دیگر تا ایستگاه ملایر در استان همدان را تحت پوشش خود قرار داده‌است.[۷۶]

پروژه راه آهن غرب کشور نیز از اراک شروع شده‌است و شهرهای نهاوند و ملایر از استان همدان را به شبکه ریلی متصل می‌کند. ادامه این مسیر ریلی در استان کرمانشاه از شهرهای صحنه، کرمانشاه و اسلام آباد غرب عبور کرده و در مرز خسروی به کشور عراق وصل می‌شود. افتتاح راه‌آهن اراک - ملایر، گام بلندی در توسعه ترانزیت از کشور خواهد داشت.[۷۷] راه آهن اراک-ملایر به طول ۹۰ کیلومتر و هزینه اعتباری بالغ بر یک هزار و ۲۵۰ میلیارد ریال در مهر سال ۱۳۹۰ افتتاح شده‌است که بخشی از پروژه راه آهن غرب کشور به شمار می‌رود.[۷۸]

همچنین راه آهن اراک - اصفهان از پروژه‌های دیگری است که عملیات مطالعه و احداث آن آغاز شده‌است.[۷۹]

احداث قطار محلی اراک - مهاجران که در شورای مسکن استان مرکزی در فروردین سال ۱۳۹۰ تصویب گردیده‌است، از جمله مصوبات بخش ترابری ریلی اراک بوده‌است.[۸۰]

پایانه مسافربری [ویرایش]

پایانه مسافربری مرکزی اراک

اراک دارای سه پایانه به سراسر کشور و استان مرکزی می‌باشد:

  • مرکزی: که در مجاورت هتل ۵ ستاره امیرکبیر قرار دارد.
  • شمال: که واقع در شمال شهر و در مجاورت میدان امیرکبیر است.
  • جنوب (غدیر):که واقع در جنوب غربی شهر و در مجاورت میدان بسیج است.[۸۱]

تاکسی‌رانی [ویرایش]

شهر اراک در سال ۱۳۸۹ دارای بیش از ۲۷۰۰ دستگاه تاکسی عمومی و ۲۸۳ دستگاه تاکسی ویژه بوده‌است.[۸۲]

اتوبوس‌رانی [ویرایش]

شرکت واحد اتوبوس‌رانی اراک و حومه که در سال ۱۳۷۰ تأسیس شد، دارای خطوط متعدد مسافربری در داخل و حومه شهر می‌باشد. ناوگان ترابری شهری اراک روزانه ۱۸۰ هزار نفر را در ۶۰ خط اتوبوسرانی و توسط ۱۶۰ دستگاه اتوبوس جا به جا می‌کند.[۸۳]

ساختار شهری [ویرایش]

نقشه (کروکی) کلانشهر اراک

شهرداری [ویرایش]

ساختمان نخستین شهرداری (بلدیه) در اراک

شهرداری اراک در سال ۱۲۹۸ تاسیس گردید[۸۴] پیش از پیوستن شهرداری‌های سنجان و کرهرود، شهر اراک دارای ۴ منطقه شهرداری بود[۸۵] که اکنون به ۶ منطقه افزایش یافته‌است. شهردار جدید اراک حسن قربانی است که جانشین مرتضی میری شده‌است. قربانی حدود سه سال معاون اداری مالی شهرداری اراک بوده‌اند و هم اکنون هم معاون برنامه ریزی فرمانداری اراک و مسئول تطبیق مصوبات شورای اسلامی شهر می‌باشند.[۸۶] بودجه شهر اراک در سال ۱۳۸۹ بالغ بر ۶۵ میلیارد تومان بود که این رقم در سال ۱۳۹۰ به ۱۸۰ میلیارد تومان[۸۷] و در سال ۱۳۹۱ به ۲۰۰ میلیارد تومان افزایش یافته‌است.[۸۸]

مراکز درمانی [ویرایش]

نوشتار اصلی: فهرست مراکز درمانی شهر اراک

بیمارستان ولی عصر(دانشگاهی)،بیمارستان امیرالمؤمنین(دانشگاهی)،بیمارستان آیت‌الله خوانساری(دانشگاهی)، بیمارستان امیرکبیر (دانشگاهی)، بیمارستان آیت‌الله طالقانی (دانشگاهی)[۸۹] ، بیمارستان امام خمینی (تامین اجتماعی)،[۹۰] بیمارستان قدس (خصوصی)[۹۱] از جمله مراکز درمانی مهم شهر اراک هستند.

تامین آب شهر [ویرایش]

آب شرب شهر اراک از سد کمال صالح تامین می‌شود. سد سنگریزه‌ای کمال صالح که بر روی رودخانه تیره از سرشاخه‌های دز و در ۷۴ کیلومتری جنوب غربی شهر اراک احداث شده، آب مورد نیاز شهرهای اراک، شازند و صنایع بزرگ منطقه را تأمین می‌کند.[۹۲]

مراکز تفریحی [ویرایش]

شهربازی لاله [ویرایش]

شهربازی (پارک لاله) یکی از جاذبه‌های تفریحی اراک است. این شهربازی که در سال ۶۹ با سرمایه بخش خصوصی افتتاح گردید و دارای سه لونا پارک، رستوران و سایر خدمات تفریحی و رفاهی است. این مکان در ساعت‌های اوج شلوغی، پذیرای ۲۰ هزار نفر بازدید کننده‌است.[۹۳]

مجموعه طوفان [ویرایش]

این مجموعهٔ در حال ساخت، بزرگترین شهربازی سرپوشیده خاورمیانه است که در کیلومتر هفت بزرگراه امام خمینی اراک قرار دارد. این شهربازی در زمینی به مساحت ۱۱۰ هزار متر مربع و زیر بنای ۲۲٬۰۰۰ متر است که در سه فاز اجرا خواهد شد.[۹۴] این مجموعه دارای یک هتل ۴ ستاره، پیست اتومبیلرانی (باز و سرپوشیده)،رستوران، سالن تنیس، سالن اسکواش و اسکیت، مجتمع بازی‌های کودکان، پارک آبی و ترن هوایی است.[۹۵]

شهربازی پامچال [ویرایش]

نمایی از پارک امیرکبیر اراک

این شهربازی جنب پارک ازادی انتهای خیابان قائم مقام می‌باشد.[۹۶]

باغ وحش [ویرایش]

باغ وحش اراک به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری کم نظیر کشور در حاشیه جنوب شرقی شهر اراک واقع شده‌است. این باغ وحش با وسعت ‪ ۳۲‬هکتار از سال ‪ ۷۴‬بنا شده و سالانه پذیرای حدود ‪ ۸۰‬هزار بازدیدکننده علاقه‌مند به تنوع زیستی و طبیعت است. حیوانات پارک وحش اراک: شیر، قوچ و میش، بز وحشی، مرال (گاو کوهیعقاب طلایی، خرس قهوه‌ای، اسب، جغد شاخدار، غاز وحشی، مرغ لهستانی، کبک و قرقاول، شتر دو کوهان، درنا و مرغ دریایی، سارگپه، شترمرغ، گوزن زرد ایرانی، سگ تازی، سگ پودل، گرگ، کبوتر، آکواریومماهی، گراز، خوک، شغال، گربه وحشی، طاووس، خرگوش، بوقلمون، مرغ شاخدار، کفتار، میمون رزوس، رودک (گورکنشاه بوف و...[۹۷]

فضای سبز [ویرایش]

در حال حاضر میزان فضای سبز شهر اراک حدود ۹۰۰ هکتار است که با ایجاد ۱٬۰۰۰ هکتار مصوب در طرح جامع آلودگی هوا در آینده، این میزان به ۱٬۹۰۰ متر مربع افزایش خواهد یافت.[۹۸]هم اکنون سرانه فضای سبز در اراک به ازای هر نفر، ۲۰ مترمربع است.[۹۹]

مشکلات شهری [ویرایش]

آلودگی هوا [ویرایش]

همچنین ببینید: طرح جامع کاهش آلودگی هوای اراک
نیروگاه سیکل ترکیبی شازند، یکی از منابع آلوده کننده هوای اراک

هوای اراک در زمره آلوده ترین کلان شهرهای ایران قرار دارد. عواملی همچون رشد جمعیت و به پیرو آن افزایش خودرو و همچنین افزایش روند صنعتی شدن و ساخت کارخانه‌های گوناگون باعث شده‌است این شهر جزو یکی از هشت کلان شهر آلوده کشور به حساب بیاید.[۱۰۰]

هوای اراک از نظر داشتن عوامل آلوده کننده از تهران آلوده‌تر است. ورود حجم زیادی از آلودگی‌ها به این شهر نشان می‌دهد که درصد بالایی از آلودگی در شهری با وسعت کم متمرکز شده‌است و این حجم از آلودگی هم برای انسان و هم برای محیط زیست بسیار خطرناک است.[۱۰۱] به منظور کاهش آلودگی هوای شهر، دولت در سال ۱۳۸۶ مصوبه‌ای با نام طرح جامع کاهش آلودگی هوای اراک را تصویب کرد.[۱۰۲] در این طرح راهکارهایی برای کاهش آلودگی هوا ارائه شد. هر چند که برخی از منابع دولتی از روند اجرای این طرح در شهر اراک را مناسب جلوه می‌دهند،[۱۰۳] امّا تعلل برخی از سازمان‌ها در اجرای بندهای این طرح از جمله کمبود فضای سبز شهری،[۱۰۴] توجه نکردن مسئولین برخی از صنایع آلوده کننده هوا نسبت به رفع منابع آلودگی[۱۰۵] و کمبود اعتبار مورد نیاز اجرای طرح، موجب کندی روند اجرای طرح شده‌است.

ترافیک [ویرایش]

همچنین ببینید: طرح جامع ترافیک شهر اراک

ترافیک معابر و خیابان‌ها نیز یکی از چالش‌های مهم شهر اراک است. از جمله عوامل به وجود آورنده ترافیک در شهر اراک افزایش روزافزون تعداد خودروها، شرایط نامناسب خیابان‌ها، عدم تعیین تکلیف تملک اراضی و تعریض معابر شهری، ضعف فرهنگ ترافیک، ضعف شبکه حمل و نقل شهری و نبود مدیریت واحد شهری است.[۱۰۶]

برخی از مسئولان شهر مدعی هستند که وضعیت ترافیک شهر مشکل ساز نیست و مدت زمان بار ترافیکی شهر حتی گاهی کمتر از ۱۰ دقیقه‌است، اما شواهد امر بازگو کننده شکل دیگری از این مشکل است. برای ساماندهی به ترافیک طرح‌های مختلفی پیشنهاد شده‌است که از جمله آنها طرح جامع ترافیک شهر اراک، احداث بزرگراه درون شهری امیرکبیر،[۱۰۷] آموزش فرهنگ ترافیک به مردم، سامانه کنترل هوشمند ترافیک اشاره کرد، اما اجرای بسیاری از این طرح‌ها بلاتکلیف مانده‌است.[۱۰۸]

گرانی مسکن [ویرایش]

اراک چهارمین شهر گران ایران در زمینه مسکن، پس از تهران، اصفهان و کرج است.[۱۰۹] این شهر از جمله شهرهایی است که قیمت مسکن در آن همواره بالاتر از میانگین کشور بوده‌است.[۱۱۰] از جمله دلایل گرانی مسکن در این شهر، صنعتی بودن شهر و استقرار صنایع بزرگ در پیرامون شهر،[۱۱۱] نبود عوامل نظارتی و نبود قوانین بازدارنده برای کنترل قیمت در کشور می‌باشد.[۱۱۲]

آموزش [ویرایش]

آموزش و پرورش [ویرایش]

نخستین مدرسه به سبک نوین در اراک را صمصام‌الملک بیات به نام مدرسه صمصامی و در سال ۱۳۲۱ قمری تأسیس کرد که سومین مدرسه نوین ایران بود. دومین مدرسه، منتصریه نام داشت که در سال ۱۳۲۵ قمری و به دست منتصرالدوله (حاکم وقت) تأسیس شد. سهام السلطان نیز سومین مدرسه شهر به نام سهامیه را بنیان نهاد. اولین مدرسه دخترانه بنام شمس المخدرات در سال ۱۳۳۲ قمری افتتاح شد. در سال ۱۲۸۶ خورشیدی، ارامنه مقیم اراک مدرسه شرف ارامنه را تأسیس کردند.[۱] در سال ۱۳۶۵ شمسی در ۲۴۶ آبادی دبستان، ۷۲ مدرسه راهنمایی و ۹ دبیرستان وجود داشته‌است.[۴۹]

آموزش عالی [ویرایش]

نوشتار اصلی: فهرست مراکز آموزش عالی شهر اراک
درگاه دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک، شعبه امیرکبیر

تاریخچه آموزش عالی [ویرایش]

در مهر ماه سال ۱۳۵۰ تعدادی از اساتید دانشگاه تهران و دانشسرای عالی سابق مقدمات تاسیس یک موسسه آموزش عالی خصوصی را به عنوان نخستین مرکز آموزش عالی در استان مرکزی با نام مدرسه عالی مرجان، در شهر اراک فراهم نمودند. مدرسه عالی مرجان ابتدا برای چهار رشتهٔ فیزیک، شیمی، زیست شناسی، و زبان و ادبیات فارسی تعداد ۲۴۰ نفر دانشجو پذیرفت. این موسسه در اواخر سال ۱۳۵۱ با نام مدرسه عالی علوم اراک وابسته به دانشگاه تربیت معلم تهران و با مدیریت دولتی به فعالیت خود ادامه داد. در سال ۱۳۵۴ که کلیهٔ مؤسسات آموزش عالی به صورت خصوصی اداره می‌شدند به دولت واگذار شدند، این مدرسه هم دولتی شد.[۱]

مراکز آموزش عالی [ویرایش]

دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی در اراک، این شهر را به یکی از قطب‌های دانشگاهی کشور تبدیل کرده‌است که از آن میان می‌توان به دانشگاه اراک، دانشگاه علوم پزشکی اراک، دانشگاه صنعتی اراک، دانشگاه آزاد اسلامی اراک اشاره کرد. دانشگاه اراک، به عنوان دانشگاه جامع و مادر استان مرکزی و سیاستگذار طرح آموزش عالی در استان مرکزی می‌باشد. پس از دانشگاه اراک، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک با اجرای دو فاز شهرک دانشگاهی - تحقیقاتی، دارا بودن ۱۴۸ رشته تحصیلی در ۶ دانشکده و جذب بیش از ۲۲۰۰۰ دانشجو، بزرگترین شهرک دانشگاهی را در مرکز کشور در اختیار دارد.[۱۱۳]همچنین با پیگیری‌های نماینده وقت محلات و دلیجان، ساخت دانشگاه محلات در این شهر و زیر نظر دانشگاه اراک آغاز شده است.[۱۱۴]

مدارس علوم دینی [ویرایش]

اولین مدرسه علوم دینی در اراک مدرسه سپهدار بود که توسط یوسف خان گرجی میان سال‌های ۱۲۲۷ تا ۱۲۳۱ قمری ساخته شد. پس از گذشت ۹۰ سال از احداث مدرسه سپهدار، میان سال‌های ۱۳۱۵ تا ۱۳۲۰، مدرسه‏و مسجد حاج محمد ابراهیم خوانساری در محله عباس آباد تاسیس گردید. سومین مدرسه علوم دینی در اراک نیز میان سال‌های ۱۳۱۸ تا۱۳۲۰، مدرسه آقا ضیاالدین به دست مرحوم حاج‏حسین‏ملک‏التجار تبریزی ساخته شد. چون مرحوم‏آقاضیاءالدین‏ در مسجد این مدرسه امام‏جماعت ‏بود، این مدرسه و مسجد به مدرسه و مسجد آقاضیاءالدین معروف ‏شده‌است. بعد از این سه مدرسه دینی، مدرسه دیگری به وجود نیامد.[۱۱۵]

ورزش [ویرایش]

کوهنوردان در بلندی‌های اراک

اراک دارای امکانات ورزشی مانند سالن‌های سرپوشیده، پیست موتورسواری، پیست اسکیت سواری، زمین چمن و ورزشگاه پانزده هزار نفری جهت انجام مسابقات فوتبال، پیست اسکی و استخرهای شنا می‌باشد.[۱۱۶]

فوتبال [ویرایش]

اراک تا کنون دارای یک سهمیه در لیگ دسته اول بوده‌است. هم اکنون این شهر دارای یک تیم فوتبال با نام شهرداری اراک در لیگ دسته اول فوتبال ایران می‌باشد.[۱۱۷] تیمهای مهر اراک و دارایی اراک، نمایندگان اراک در لیگ دسته سوم باشگاه‌های فوتبال کشور هستند.

ورزشگاه [ویرایش]

شهر اراک دارای ورزشگاه ۱۵ هزار نفری به نام ورزشگاه امام خمینی، ورزشگاه شهدای پنجم مرداد و استادیوم آذرآب (شهر صنعتی) می‌باشد.[۱۱۸]

دهکده المپیک [ویرایش]

دهکده المپیک اراک در زمینی به مساحت ۳۰۰ هکتار در حال ساخت است. این مجموعه شامل پیست دوچرخه سواری، سالن سرپوشیده دو میدانی، استخر سرپوشیده و سالن شش هزار نفری خواهد بود.[۱۱۹]

گردشگری [ویرایش]

نوشتار اصلی: جاذبه‌های گردشگری اراک


آثار تاریخی [ویرایش]

بازار اراک
حمام چهارفصل

با توجه به اینکه شهر اراک در دوره قاجار ساخته شد، بیشتر آثار باستانی باقی‌مانده در این شهر از این دوره می‌باشد. از جمله مهمترین اثر تاریخی شهر، می‌توان به مجموعه تاریخی بازار اراک اشاره کرد که از بناهای نخستین شهر اراک بوده‌است.[۱۲۰] مدرسه سپهداری که همزمان با بازار ساخته شده‌است، از مکان‌هایی است که امام خمینی بخشی از سال‌های عمر خود را در این مدرسه سپری کردند.[۱۲۱] حمام چهارفصل که از نظر مساحت بزرگترین حمام ایران است، یکی دیگر از آثار تاریخی شهر است که اکنون به موزه تبدیل شده‌است.[۱۲۲] خانه حسن پور از بناهای قدیمی شهر اراک است که به صورت درونگرا ساخته شده و اکنون به موزه صنایع دستی تبدیل شده‌است.[۱۲۳] برج شیشه از دیگر بناهای معروف شهر بوده که به دلیل وجود تزئینات کاشی معقلی به این نام معروف شد. متأسفانه این بنا در سال ۱۳۶۱ تخریب شد.[۱۲۴]

کلیسای مسروپ مقدس، یکی از بناهای مذهبی ارامنه شهر اراک است که در دوره قاجار ساخته شد.[۱۲۵]بقعه پیر مرادآباد که در روستای مرادآباد قرار دارد از بناهای دوره سلجوقی است.[۱۲۶] قلعه حاج وکیل نیز یکی از بناهای دوره قاجار است که در قدیم یکی از کارگاه‌های بزرگ فرشبافی کمپانی زیگلر و کنسولگری انگلیس در اراک بود.[۱۲۷] همچنین ارگ حکومتی اراک، کاروانسرای شاه عباسی، خانه حاج آقا محسن عراقی و خانه خاکباز از دیگر آثار تاریخی شهر می‌باشند.

جاذبه‌های طبیعی [ویرایش]

  • تالاب میقان:این تالاب با وسعت ۲۵ هزار هکتار در ۱۵ کیلومتری شمال شرق شهر اراک و در جنوب شهر داوودآباد واقع شده‌است.[۱۲۸] به دلیل وجود تنوع پرندگان مهاجر در این منطقه، تالاب به یکی از مناطق اکوتوریستی شهر اراک تبدیل شده‌است.[۱۲۹]
  • منطقه نمونه گردشگری دره گردو: این منطقه با وسعت ۱۰۰ هکتار در جنوب شهر اراک قرار دارد و از آب و هوای مناسب و طبیعت بکر برخوردار است. این منطقه در سال ۱۳۸۵ توسط هیأت دولت به عنوان منطقه نمونه گردشگری تصویب شد.[۱۳۰]
  • منطقه نمونه گردشگری تخت سادات (باغ‌های کرهرود و سنجان): یکی از جاذبه‌های طبیعی با وسعت ۱۰۰ هکتار و در نزدیکی منطقه کرهرود و سنجان است. از جاذبه‌های منطقه وجود چشمه، باغ‌های میوه و آرامگاه سادات کرهرود است.[۱۳۱]
  • منطقه تفرجگاهی سرخ کوه (کوه سرخه): از جمله مکان‌های تفرجگاهی شهر اراک و در مجاورت منطقه نمونه گردشگری دره گردو است.

جاذبه‌های مذهبی [ویرایش]

امامزاده محمد عابد

امامزاده محمد عابد(دوره صفویه[۱۳۲] امامزاده عبدالله و آمنه خاتون[۱۳۳] و مقبره آقا نورالدین عراقی از جمله بناهای مذهبی اراک هستند.

موزه‌ها [ویرایش]

از جمله موزه‌های شهر اراک می‌توان به موزه سلطان‌آباد(هنرهای اسلامی)،[۱۳۴] موزه مفاخر،[۱۳۵] موزه مردم شناسی[۱۳۶] موزه صنایع دستی[۱۳۷]موزه تنوع زیستی،[۱۳۸] موزه سنگ و گوهر[۱۳۹] و موزه آموزش و پرورش اشاره کرد. همچنین ساخت موزه بزرگ اراک[۱۴۰] و موزه دفاع مقدس[۱۴۱] نیز در حال اجراست.

هتل‌ها و مراکز اقامتی [ویرایش]

نمای هتل امیرکبیر در شب

از جمله هتل‌های شهر می‌توان به هتل امیرکبیر (پنج ستاره)، هتل زاگرس(۳ستاره)، هتل پیام (۳ ستاره) و هتل معلم (۳ ستاره) اشاره کرد.[۱۴۲]

صنایع دستی [ویرایش]

قالی اراک

از صنایع دستی شهر اراک می‌توان به دستبافتهای سنتی (قالی تافی، گلیم تافی، جاجین بافی)، رودوزیهای سنتی، آثار چوبی (منبت و کنده کاری روی چوب، معرق کاری، پیکر تراشی، خراطی، ساخت سازهای سنتی، مشبک و گره چینی چوب)، سفالگری، کتابت و نگارگری (طراحی سنتی، نقاشی ایرانی، گل و مرغ، تذهیب و تشعیر، خوشنویسی، کتیبه نویسی)، آثار فلزی (مسگری، قلمزنی، سفیدگری، چلنگری، مشبک فلز، ملیله طلا و نقره)، ساخت پاپوش سنتی(گیوه دوزی[۱۴۳] و گیوه بافی)، آرایه‌های معماری (گچبری سنتی، آینه کاری...) و تراش سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی اشاره کرد.[۱۴۴]

قالی [ویرایش]

نوشتار اصلی: قالی اراک

صنعت قالی در این منطقه از گذشته رواج داشته و قالی فراهان، سربند و ساروق شهرت جهانی داشته‌اند. صنعت قالی بافی از آغاز بنیان گذاشتن این شهر توسط یوسف خان گرجی به عنوان عمده کالای صادراتی این شهر قرار گرفت.[۱۴۵]

قالی در اراک به گفته سیسیل ادوارز زمانی از اهمیت و اعتبار و فراوانی برخوردار بود و رقیب قالی کرمان بود از انواع قالی مشهور اراک می‌توان به قالی ساروق اراک اشاره نمود که از لحاظ استحکام و نقشه‌های منحصربه‌فرد و نوع خامه (پشم) استفاده شده، شهرت جهانی دارد. اراک به عنوان یکی از مهمترین مراکز صدور فرش به اروپا تا سال ۱۳۱۹ باقی‌ماند.[۱۴۶]

ره آوردهای اراک (سوغات اراک) [ویرایش]

از جمله سوغات اراک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:[۱۴۷][۱۴۸]

فتیر از ره‌آوردهای اراک است

غذاهای محلی [ویرایش]

شهرهای خواهرخوانده [ویرایش]

اراک با سه شهر جهان خواهرخوانده است:

تفلیس یکی از خواهرخوانده‌های اراک
زمان کشور شهر خواهرخوانده
۲۰۰۷ صربستانپرچم صربستان نووی ساد[۱۵۸]
۲۰۰۸ قزاقستانپرچم قزاقستان قراغندی[۱۵۹]
۲۰۱۱ گرجستانپرچم گرجستان تفلیس[۱۶۰]


جستارهای وابسته [ویرایش]

پانویس [ویرایش]

  1. ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ محتاط، سیمای اراک (جامعه شناسی شهری)، ۳۲.
  2. دهگان، تاریخ اراک (جلد دوم)، ۱۰۳.
  3. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  4. «مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در خصوص الحاق نقاط جمعیتی سنجان و کرهرود به شهر اراک». مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، ۹ مرداد ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «بررسی و تحلیل نظام شهری و نظام روستایی و عشایری استان مرکزی». دفتر برنامه ریزی و بودجه استانداری استان مرکزی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 23 اردیبهشت 1392. بازبینی‌شده در ۱۲ مه ۲۰۱۳. 
  6. «نقشهٔ بافت‌های فرسودهٔ مصوب شهرها: مرکزی». وب‌گاه شرکت مادرتخصصی عمران و بهسازی شهری ایران. بازبینی‌شده در ‏۱۴ ژانویهٔ ۲۰۱۳. 
  7. «۱۵۰۰ هکتار به محدوده قانونی شهر اراک افزوده می‌شود». روزنامه دنیای اقتصاد، ۱۷ سفند ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۸ آذر ۱۳۹۱. 
  8. «لیست پلاک‌های خودروهای ایران». بانک اطلاعاتی آکو. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  9. «اراک به جمع کلانشهرهای کشور پیوست». باشگاه مهندسان ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  10. «اراک». مرجع شهرهای ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۱آذر. 
  11. «توسعه صنعتی؛ اوج استقلال / مهندسان داخلی جایگزین مستشاران خارجی». خبرگزاری مهر، ۲۰ اسفند ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۱آذر۱۳۹۱. 
  12. «گردشگری صنعتی ظرفیت مغفول مانده استان مرکزی». خبرگزاری مهر، ۱۰اردیبهشت۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. 
  13. «دوذوقه در شهر آهن و فولاد». جم جم آنلاین، ۱۰خرداد۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  14. «هوای اراک را داشته باشید». همشهری آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  15. «شمش آلومینیوم به ۹۱۰ هزار تن می‌رسد». وبسایت اخبار فلزات، ۶آبان ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۱آذر۱۳۹۱. 
  16. «اولین کارخانه لوکوموتیوسازی ایران در اراک/ سرمایه‌ای که همچنان خاک می‌خورد». باشگاه خبرنگاران، ۱۶مرداد۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۱آذر۱۳۹۱. 
  17. «تنها کـارخانه کمبـاین سـازی ایـران را منحل نکنید». مرکزی دیلی، ۵شهریور ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۱آذر۱۳۹۱. 
  18. «شرکت آونگان اراک در آستانه تولید قرار گرفت». خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲۴ بهمن ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۱آذر۱۳۹۱. 
  19. «بهره برداری از بزرگترین آزمایشگاه سازه‌های انتقال نیرو جهان در ایران». روزنامه اطلاعات، ۱۸آذر۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۱آذر۱۳۹۱. 
  20. «افتتاح اولین مدرسه بهره مند از انرژی برق خورشیدی در اراک». سازمان نوسازی و توسعه و تجهیز مدارس کشور، ۲مهر۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۱آذر۱۳۹۱. 
  21. «اراک به عنوان "اولین مرکز استان سبز کشور" شناخته شد». باشگاه خبرنگاران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  22. سعیدیان، سرزمین و مردم ایران، ۵۳.
  23. «تاریخچه شهر اراک». اتاق بازرگانی صنایع معادن و کشاورزی اراک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۵آذر۱۳۹۱. 
  24. ابراهیم دهگان، تاریخ اراک جلد دوم، ۱۳۷.
  25. «ARĀK». ایرانیکا. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  26. یزدی پسند، پایان نامه تاریخ سیاسی اجتماعی اقتصادی اراک (سلطان‌آباد)، ۱۴۲.
  27. «ARĀK». ایرانیکا. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  28. یزدی پسند، پایان نامه تاریخ سیاسی اجتماعی اقتصادی اراک (سلطان‌آباد)، ۳۹.
  29. خزائلی، «مشروطه خواه عراق عجم»، ۷۸.
  30. «روایت انقلاب در اراک». مجنون آنلاین، ۱۱ بهمن ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۷ آذر۱۳۹۱. 
  31. «عراق سلطان‏آباد، اراک». تربیت. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۴دی۱۳۹۱. 
  32. Bazin, Marcel. GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY. In Encyclopaedia Iranica. Archived from the original on 15 December 2012. 
  33. امیراحمدیان، بهرام. دانشنامه جهان اسلام. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  34. امیراحمدیان، تقسیمات کشوری، ۱۰۱.
  35. «شهر اراک». شهرداری اراک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۲ آذر۱۳۹۱. 
  36. «اثرات اقلیم بر معماری سنتی و مدرن شهر اراک». فصلنامه آمایش محیط. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. 
  37. «شهرستان اراک». تبیان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  38. «آب و هوای شهرهای استان مرکزی». اداره کل هواشناسی استان مرکزی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۰مهر۱۳۹۱. 
  39. «Weather Information for Arak». world weather information service. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۴آذر۱۳۹۱. 
  40. «منابع آب استان مرکزی». اداره کل منابع طبیعی و آب‌خیزداری استان مرکزی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  41. «مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان مرکزی گفت: ۸۵ درصد از پروژهٔ فاضلاب شهر اراک به اتمام رسیده‌است.». خبرگزاری دانشجویان ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  42. «سیمای طبیعی استان - کوه ها». اداره کل حفاظت محیط زیست استان مرکزی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۰مهر۱۳۹۱. 
  43. «استان مرکزی؛ سرزمین غارها/ از غار قندیلی تا آثار ۷۰ میلیون ساله». پایگاه خبری انتخاب، ۲ فروردین۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۴دی۱۳۹۱. 
  44. «یادمان شهدای گمنام نورالشهدا اراک تکمیل می‌شود». خبرگزاری فارس، ۱۶ آبان۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۴دی۱۳۹۱. 
  45. «ناهمواری‌های استان مرکزی». ویکی اطلس فرهنگی ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۰مهر۱۳۹۱. 
  46. عباس پاشایی، کویرهای ایران، ۴۹.
  47. فریدون قدیمی عروس محله. «بررسی پالئو جغرافی و جغرافیای حوضه آبریز میقان اراک». مجله حوضه آبریز. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  48. «گزارش فوج زمین لرزه‌های دی و بهمن ۹۰، شهرهای اراک و آشتیان». مرکز بین‌المللی زلزله شناسی، ۳بهمن۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  49. ۴۹٫۰ ۴۹٫۱ ۴۹٫۲ سعیدی، عباس، «اراک»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد ۷، صص ۴۱۷-۴۲۰، چاپ اول: ۱۳۷۵
  50. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  51. «جمعیت شهرستانها و خانوار کشور سال ۱۳۹۰». مرکز آمار ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۴آذر۱۳۹۱. 
  52. «مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در خصوص الحاق نقاط جمعیتی سنجان و کرهرود به شهر اراک». مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، ۹ مرداد ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  53. «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵»(فارسی)‎. درگاه ملی آمار ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۶ ژانویه ۲۰۰۹. 
  54. محتاط، سیمای اراک (جلد دوم، جامعه شناسی شهری، فرهنگ مردم)، ۶.
  55. اسماعیل پور و همکاران، فاطمه. استان شناسی مرکزی. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ۱۳۹۱. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۰۵-۱۹۴۶-۲. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  56. آنوشیک ملکی. «نگاهی اجمالی بر حوزه‌های انتخاباتی ارمنیان در مجلس شورای اسلامی». فصلنامه فرهنگی ارمنیان- پیمان، سال چهاردهم زمستان ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۶ دیماه ۱۳۹۱. 
  57. مرتضی ذبیحی، تاریخ اجتماعی اراک (احزاب - مطبوعات - شخصیت‌ها) از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی، ۱۱۴.
  58. «آیین عید پاک ارامنه استان مرکزی روز یکشنبه در کلیسای مسروپ مقدس اراک برگزار شد.». مرکزی دیلی، ۱۶ فروردین ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۴ دی‌ماه ۱۳۹۱. 
  59. «پیشینه تاریخی کلیمیان اراک». انجمن کلیمیان تهران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  60. «مشاهیر و مفاخر اراک». شهرداری اراک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  61. «مشاهیر». ملک اراک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۸آذر۱۳۹۱. 
  62. «بررسی باورهای فولکلوریک مردم شهر اراک از دیدگاه مردم شناختی». آفتاب، ۷اردیبهشت۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۶دسامبر۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۵دی۱۳۹۱. 
  63. نیک‌فام، یوسف. «دو آیین نمایشی کهن در اراک». صحنه، ش. ۶۷ و ۶۸ (دی و بهمن ۱۳۸۶): ۳۲-۳۶. بایگانی‌شده از /264272 نسخهٔ اصلی در ۲۶دسامبر۲۰۱۲. 
  64. «اطلاعاتی درباره تاریخچه شهر اراک». مرکزی دیلی، ۸ آذر ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۶ شهریور ۱۳۹۱. 
  65. «بزرگ‌ترین سینمای کشور به مرکز فرهنگی تبدیل شد». پایگاه خبری رسانه قانون، ۲۱شهریور۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۶شهریور۱۳۹۱. 
  66. «سینما، مکانی فراموش شده در شهر صنعتی اراک». پایگاه اطلاع رسانی دکتر محسن رضایی، ۹مرداد۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۶شهریور۱۳۹۱. 
  67. «لیست کتابخانه‌های استان مرکزی». نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۵دی۱۳۹۱. 
  68. ۶۸٫۰ ۶۸٫۱ «صدا و سیمای مرکز اراک». معاونت امور استان‌ها. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  69. «رادیو صدای صنعت». خبرگزاری مهر. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  70. «نشریات استان مرکزی». خانه مطبوعات استانی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  71. «آزادراه قم - سلفچگان - اراک چهار خطه می‌شود». فارس نیوز، ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۷ آذر ۱۳۹۱. 
  72. «آزادراه اراک-خرم آباد احداث می‌شود». تابناک، ۱۰اردیبهشت ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۷ آذر ۱۳۹۱. 
  73. «مسافت شهرهای ایران». ایرانگردی و جهانگردی، ۱۳۹۱/۱۰/۳. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۳۹۱/۱۰/۳. 
  74. «اما واگرهای فرودگاه بین‌المللی اراک». روزنامه ابتکار. 
  75. «نخستین پرواز فرودگاه اراک پس از ۲ سال وقفه». بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  76. «درباره راه آهن اراک». اداره کل راه آهن اراک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۲ آذر ۱۳۹۱. 
  77. «راه آهن سراسری اراک – ملایر افتتاح شد». پایگاه اطلاع رسانی دولت، ۱۴ مهر ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۲ آذر ۱۳۹۱. 
  78. «احداث راه‌آهن اراک ملایر ۱۲۵۰ میلیارد ریال هزینه در بر داشت». ۱۴ مهر ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۲ آذر۱۳۹۱. 
  79. «راه آهن اراک - اصفهان احداث می‌شود». ۳ خرداد۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۲ آذر ۱۳۹۱. 
  80. «قطار شهری اراک ـ مهاجران راه‌اندازی می‌شود». پایگاه خبری تحلیلی صنعت ساختمان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  81. «پایانه‌های مسافربری شهر اراک». سازمان پایانه‌های مسافربری شهرداری اراک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۰دی۱۳۹۱. 
  82. «دو هزار و ۷۰۰ دستگاه تاکسی به مردم اراک سرویس دهی می‌کند». خبرگزاری جمهوری اسلامی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  83. «۱۶۵ اتوبوس کولردار به ناوگان اتوبوسرانی اراک پیوست». روزنامه کیهان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  84. «طرح تخفیف عوارض صدور پروانه در اراک تا ۲۷ اسفند ماه تمدید شد». خبرگزاری فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  85. «صدور پروانه ساخت در اراک الکترونیکی شد». روزنامه دنیای اقتصاد. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  86. «معرفی شهردار». وبسایت شهرداری اراک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  87. «شهردار: بودجه سال۹۰ شهرداری اراک ۱۸۰میلیاردتومان است». ایسنای استان مرکزی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  88. «رشد ۲۰۰ درصدی بودجه شهر داری اراک در سال ۹۱ ناشر=باشگاه خبرنگاران». بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  89. «مراکز آموزشی درمانی». پرتال دانشگاه علوم پزشکی اراک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۴آذر۱۳۹۱. 
  90. «بیمارستان ۱۶۰ تختخوابی امام خمینی (ره) اراک». مدیریت درمان استان مرکزی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۵ دی ۱۳۹۱. 
  91. «تاریخچه بیمارستان قدس اراک». بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی قدس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۵ دی ۱۳۹۱. 
  92. «طلسم آبگیری سد کمال صالح شکسته شد». خبرگزاری فارس، ۱۹اردیبهشت ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۵شهریور۱۳۹۱. 
  93. ««شهربازی و پارک لاله» اراک در روزهای تعطیل پذیرای ۲۰ هزار گردشگر است.». خبرگزاری میراث فرهنگی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  94. «بی‌نظیرترین شهربازی خاورمیانه در اراک». مرکزی دیلی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  95. «افتتاح فاز اول شهربازی و پارک آبی در استان مرکزی با مشارکت بانک ملی». بانک ملی ایران، ۴ مهر ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۵ آذر ۱۳۹۱. 
  96. «بازرسی شهربازیها در استان مرکزی انجام شد». موسسه استاندارد ایران، ۳آبان۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۵ آذر ۱۳۹۱. 
  97. «۴۴گونه جانوری پارک وحش اراک گنجینه‌ای غنی در تنوع زیستی است». خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۴ خرداد۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲۵ آذر ۱۳۹۱. 
  98. «سرانه فضای سبز هر شهروند اراکی به ۳۰ مترمربع افزایش پیدا می‌کند». فارس نیوز، ۲۱شهریور۱۳۸۶. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  99. «سرانه فضای سبز در اراک برای هر نفر ۲۰ متر است». ایسنا، ۱۷خرداد۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  100. «هوای اراک را داشته باشید». همشهری آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  101. «هوای اراک از تهران آلوده تر است». اراک شهر اریکه‌های ماندگار. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  102. «طرح جامع کاهش آلودگی هوای شهر اراک». وبسایت مرکز پیوهش‌های مجلس، ۱۶شهریور ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۸آذر۱۳۹۱. 
  103. «اراک رتبه برتر مقابله با آلودگی هوا را در میان کلان شهرها کسب کرد». پورتال وزارت کشور، ۱۳آذر۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۸آذر۱۳۹۱. 
  104. «بیانیه رسمی شوراهای اسلامی شهرهای اراک، سنجان و کرهرود». شورای شهر اراک، ۳۰فروردین ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۸آذر۱۳۹۱. 
  105. «فاتحه اجرای طرح جامع کاهش آلودگی هوای اراک باید خوانده شود». هفته نامه وقایع استان، ۲۹آبان۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۸آذر۱۳۹۱. 
  106. مجید نیک عهد. «اجرای طرح جامع ترافیک اراک در ابهام». روزنامه دنیای اقتصاد، ۱۵فروردین۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  107. «آیا بزرگراه امیرکبیر مشکل ترافیک را حل می‌کند؟». برداشت نیوز، ۶شهریور۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  108. «طرح جامع ترافیک اراک ۶ ساله شد». خبرگزاری تابناک، ۱۳مرداد۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. 
  109. «اراک؛ چهارمین شهر گران ایران». پایگاه خبری و تحلیلی استان مرکزی، ۱۳ بهمن. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  110. «تهران گران‌ترین و ایلام ارزان‌ترین شهرهای ایران». البرز نیوز، ۵ اردیبهشت ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۳ آذر۱۳۹۱. 
  111. «گرانی مسکن در اراک». روزنامه دنیای اقتصاد، ۱۹ دی ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۳ آذر۱۳۹۱. 
  112. «از اجاره‌های چند میلیونی مغازه‌ها تا تعطیلی بازار اراک». مرکزی دیلی، ۲۱ مرداد ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۳ آذر۱۳۹۱. 
  113. «پیشینه دانشگاه آزاد اسلامی اراک». دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۵ آذر ۱۳۹۱. 
  114. «اولین دانشگاه دولتی محلات مهر ماه دانشجو می‌پذیرد». مرکزی دیلی، ۹ شهریور ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۵ آذر ۱۳۹۱. 
  115. رضا استادی. «یادنامه آیت‌الله العظمی اراکی». مرکز تعلیمات اسلامی واشنگتن. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ دسامبر۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱دی ۱۳۹۱. 
  116. «جزئیات افتتاح پروژه‌های شهرداری اراک». شهرداری اراک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  117. «تیم فوتبال همیاری به شهرداری اراک پیوست». شهرداری اراک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  118. «ورزشگاه اراک نیاز دو دیدار پیاپی فوتبال را برآورده می‌کند». خبرگزاری فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  119. «اختصاص دو میلیارد ریال به دهکده المپیک اراک». آرشیو وب فارسی واضح، ۱۹تیر۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۶شهریور۱۳۹۱. 
  120. «معرفی اراک». شهرداری اراک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  121. «'مدرسه سپهداری' اراک مهد پرورش بزرگان علوم دینی است». خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۹فروردین۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۷آبان۱۳۹۱. 
  122. «حمام ـ موزهٔ چهار فصل اراک». ایران دیدار. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. 
  123. «منزل حسن پور». صداو سیمای استان مرکزی، ۸ مهر ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۷ شهریور ۱۳۹۱. 
  124. محمد رحم دل و قاسم کاظمی دهقی، سیمای میراث فرهنگی استان مرکزی، ۱۲۲ و ۱۲۳.
  125. محمد رحم دل و قاسم کاظمی دهقی، سیمای میراث فرهنگی استان مرکزی، ۱۱۸.
  126. «معرفی شهر اراک». اطلاعات شهری اراک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۸آذر۱۳۹۱. 
  127. «قلعه حاج وکیل». تبیان، ۷شهریور۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲آذر۱۳۹۱. 
  128. «منطقه شکار ممنوع تالاب میقان اراک». سازمان حفاظت از محیط زیست استان مرکزی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۷ آذر ۱۳۹۱. 
  129. «آشنایی با تالاب میقان». همشهری آنلاین، ۲۰ فروردین ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۷ آذر ۱۳۹۱. 
  130. «اجرای طرح مجموعه گردشگری " دره گردو" اراک». پزتال میراث آریا، ۲۵ آذر ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۷ آذر ۱۳۹۱. 
  131. «تخت سادات یکی از مناطق زیبای گردشگری استان مرکزی». باشگاه خبرنگاران، ۱۲ فروردین ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در =۷ آذر ۱۳۹۱. 
  132. «درباره امامزاده». وب سایت برای آستان مقدس امامزاده محمد عابد (ع). بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۷ آبان ۱۳۹۱. 
  133. «آشنایی با بقعه متبرکه امامزادگان عبدا... (ع) و آمنه خاتون (ع) اراک». پایگاه فرهنگی هنری انارک، ۵آبان۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۱۷آبان۱۳۹۱. 
  134. «موزه هنر اسلامی سلطان‌آباد منتظر دیدگان مسافران نوروزی است». خبرگزاری فارس. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  135. «موزه مفاخر اراک، گنجینه‌ای کوچک از بزرگان استان مرکزی برای گردشگران». باشگاه خبرنگاران، ۳ مهر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  136. «آشنایی با موزه (حمام) چهارفصل - اراک». همشهری آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  137. «موزه حسن پور اراک کلکسیونی از چیره دستی هنرمندان استان مرکزی». سپیدنیوز، ۲۷اسفند۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۰آذر۱۳۹۱. 
  138. «موزه حیات وحش اراک، گنجینه‌ای ارزشمند از گونه‌های جانوری و گیاهی». خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲ فروردین ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۰آذر۱۳۹۱. 
  139. «نخستین موزه سنگ و گوهر اراک افتتاح شد». خبرگزاری مهر، ۱۸اسفند۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۸آبان۱۳۹۱. 
  140. «عملیات اجرایی پروژه موزه بزرگ اراک آغاز شد». خبرگزاری فارس، ۲۰مهر۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۸آبان۱۳۹۱. 
  141. «موزه دفاع مقدس اراک به دلیل بی مهری مسئولین نیمه کاره رها شد». برداشت نیوز، ۳۱فروردین۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۸آبان۱۳۹۱. 
  142. «هتل‌های اراک». اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان مرکزی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۸آذر۱۳۹۱. 
  143. صنایع دستی استان مرکزی-آفتاب
  144. «گزیده رشته‌های صنایع دستی استان مرکزی به تفکیک شهرستان-سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان مرکزی». اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان مرکزی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۸آذر۱۳۹۱. 
  145. اسدالله عبدلی‌آشتیانی. «اسناد اراک (عراق ـ سلطان‌آباد)؛ در دوره‌های دوم تا پنجم مجلس شورای ملّی». مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. بازبینی‌شده در ۲۵آذر۱۳۹۱. 
  146. «ARĀK». ایرانیکا. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲. 
  147. «سوغات اراک». شورای اسلامی شهر اراک، ۲۵مرداد۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۹آبان۱۳۹۱. 
  148. «معرفی شهر اراک». اطلاعات شهری اراک. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۹آبان۱۳۹۱. 
  149. «تتالی». مجله آشپزی آنلاین، ۱۵آذر۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۸آبان۱۳۹۱. 
  150. «آشنایی با روش تهیه آبگوشت کشک – غذای محلی شهر اراک». همشهری آنلاین، ۱۲ مهر۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۸آبان۱۳۹۱. 
  151. = «آب گوشت دوغ دار». ملک اراک. بازبینی‌شده در ۸آبان۱۳۹۱. 
  152. «غذاهایی که بوی خیر می‌دهند/ چرخی در غذاهای خوشمزه سنتی ایران». خبرگزاری مهر، ۶ آبان ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۸ آبان ۱۳۹۱. 
  153. «آش‌های محلی استان مرکزی». تبیان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۸آبان۱۳۹۱. 
  154. «غذاهایی که بوی خیر می‌دهند/ چرخی در غذاهای خوشمزه سنتی ایران». خبرگزاری مهر، ۶ آبان ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۸ آبان ۱۳۹۱. 
  155. «آش‌های محلی استان مرکزی». تبیان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۸آبان۱۳۹۱. 
  156. «آش‌های مصطفی (اراک)». تبیان، ۱اسفند۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۸آبان۱۳۹۱. 
  157. «شفته اراکی». آفتاب، ۲۶خرداد۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۸آبان۱۳۹۱. 
  158. «اراک و نووییساد خواهرخوانده شدند». روزنامه دنیای اقتصاد-پنجشنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. 
  159. «اراک ایران و کاراگاندای قزاقستان خواهرخوانده شدند». خبرگزاری آریا. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. 
  160. «اراک و تفلیس خواهرخوانده می‌شوند». بنیاد مطالعات قفقاز. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۹ ژانویه ۲۰۱۳. 

منابع [ویرایش]

  • امیراحمدیان، بهرام. تقسیمات کشوری. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، ۱۳۸۳. شابک ‎۹۸۴-۳۷۹-۰۰۷-x. 
  • پاشایی، عباس. کویرهای ایران و خصوصیات ژئومورفولوژیکی و پالئوکلیماتولوژی آن. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ۱۳۸۱. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۶۳۸۳-۷۳-۹. 
  • خزائلی، علیرضا. «مشروطه خواه عراق عجم». زمانه، ش. ۵۲ (دی ۱۳۸۵). 
  • دهگان، ابراهیم. تاریخ اراک (جلد اوّل)؛ از دوره داستان تا سفر دوره صفوی. چاپ اول. تهران: زرین و سیمین، ۱۳۸۳. شابک ‎۹۶۴-۷۶۷۹-۰۸-۴. 
  • دهگان، ابراهیم. تاریخ اراک (جلد دوم)؛ از بدو ظهور دولت صفوی تا سفر ناصرالدین شاه به صفحات اراک. چاپ اول. تهران: زرین و سیمین، ۱۳۸۳. شابک ‎۹۶۴-۷۶۷۹-۰۹-۲. 
  • ذبیحی، مرتضی. تاریخ اجتماعی اراک (احزاب - مطبوعات - شخصیت‌ها) از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی (۱۲۸۵ - ۱۳۵۷). اراک: پیام دیگر، ۱۳۸۱. شابک ‎۹۶۴-۹۲۵۷۱-۷-۹. 
  • سعیدیان، عبدالحسین. سرزمین و مردم ایران، مردم‌شناسی و آداب و رسوم اقوام ایرانی. چاپ چهارم. تهران: مؤسسهٔ انتشارات علم و زندگی، ۱۳۶۹. 
  • عجم، محمد. اسناد خلیج فارس؛ میراثی کهن و جاویدان. چاپ اول. تهران: اوین، ۱۳۸۸. شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۹۰۲۳۱-۴-۱. 
  • محتاط، محمدرضا. سیمای اراک (جامعه شناسی شهری). چاپ اوّل. تهران: آگه، ۱۳۶۸. 
  • محتاط، محمدرضا. سیمای شهر اراک (جامعه شناسی شهری، جلد دوم فرهنگ مردم). چاپ اوّل. ه‍م‍ا، ۱۳۶۶. 
  • محمد رحم دل، قاسم کاظمی دهقی. سیمای میراث فرهنگی استان مرکزی. تهران: تولیدات فرهنگی سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۸۳. شابک ‎۹۶۴-۷۴۳۸-۹۷-۱. 
  • یزدی پسند، علی. پایان نامه تاریخ سیاسی اجتماعی اقتصادی اراک (سلطان‌آباد) (از آغاز قاجار تا سال ۱۳۳۲ هجری شمسی). دانشگاه اصفهان، خرداد ۱۳۸۶. ۳۹. 

برای مطالعه بیشتر [ویرایش]

  • طرح شناخت مناطق اکولوژیک کشور: تیپ‌های گیاهی منطقه قم - اراک ISBN 964-473-211-1
  • یافته‌های پیمایش در اراک: ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان ISBN 964-7854-00-5
  • کتاب گزارشنامه یا فقه اللغه اسامی امکنه، تألیف ابراهیم دهگان، ۱۳۴۵
  • کتاب نامداران اراک، تالیف حسن صدیق، محمدرضا محتاط، بهار۱۳۷۲

پیوند به بیرون [ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ اراک موجود است.

پاورقی [ویرایش]

  1. به موجب مصوبه دولت و شورای عالی شهرسازی، نقاط جمعیتی کرهرود و سنجان به شهر اراک الحاق شدند. جمعیت جدید حاصل از جمعیت سه شهر اراک، سنجان و کرهرود است.