اراک

اراک اِراک
اراک °۴۹٫۷شرقی °۳۴٫۰۸شمالی / ۴۹٫۷;۳۴٫۰۸ بازار اراک
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	مرکزی
شهرستان	اراک
بخش	مرکزی
نام(های) قدیمی	عراق، سلطان آباد
مردم
جمعیت	۴۳۸٬۳۳۸ نفر
زبان‌ گفتاری	فارسی
مذهب	شیعه
جغرافیای طبیعی
مساحت	۵۵۹۴ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا	۱۷۱۸ متر
آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه	۳۰۰ میلی متر
اطلاعات شهری
شهردار	مرتضی میری
پیش‌شماره تلفنی	۰۸۶۱
وبگاه	www.arakcity.org
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به زادگاه میرزا تقی خان امیرکبیر خوش آمدید

اَراک به عنوان پایتخت صنعتی ایران یکی از کلان‌شهرهای ایران و از بزرگترین شهر های غرب و مرکز ایران میباشد.اراک بزرگترین شهر و مرکز استان مرکزی است. سرزمین های اطراف اراک در روزگار کهن عراق نام داشت که در بعد از تسلط اعراب بر ایران در ۶۵۱ میلادی عراق عجم نامیده شد. این منقطه بخش پهناوری از نواحی مرکزی فلات ایران را در بر می گرفت. اراک با جمعیتی برابر با ۴۳۸٬۳۳۸ نفر قطب جمعیتی استان و پانزدهمین شهر پرجمعیت ایران به حساب می‌آید. شهرستان اراک در جنوب غربی تهران و در فاصله ۲۸۸ کیلومتری آن قرار دارد. این شهر از شمال به شهرستان فرمهین، از شمال غربی به همدان و از مغرب به شهرستان ملایر، بروجرد، و الیگودرز، از شرق به محلات و از شمال شرقی به تفرش و آشتیان محدود می‌باشد. اراک زادگاه مشاهیر بزرگی همچون امیرکبیر است. این شهر که در گذشته سلطان آباد نام داشته نسبت به بسیاری از شهرهای ایران شهر جوانی محسوب می شود، بطوریکه تاریخ بنیانش به دوران قاجار باز می‌گردد.

تاریخ

نام گذاری

اراک در گذشته سلطان‌آباد نام داشت. یکی از اهداف بنای شهر، ایجاد مرکزی نظامی و قلعه‌ای جنگی در بین بخشهای، فراهان، دولاخور، کزاز، سربند، چرا و کاپله با چاپلق بوده‌است؛ از اینرو نخست نام شهر یا قلعه نو بنیاد «قلعه سلطان آبادٍ» گذاشتند و پس از چندی واژه «قلعه» حذف گردیده و این شهر فقط با نام سلطان آباد نامیده می‌شد. در قرون اولیه اسلامی پس از تسلط بر حکومت ساسانیان، تیسفون و دیگر بخشهایی از ایران که اطراف پایتخت ساسانی بودند یعنی نواحی بین دو رود دجله و فرات را عراق نام نهادند و در قرن دوم اسلامی هم ناحیه بین همدان، ری و اصفهان را عراق عجم می‌نامیدند. بمرور زمان «سلطان آباد عراق» به شهر عراق تبدیل گردیده تمام اسناد موجود تا سال ۱۳۱۷ خورشیدی که در دست است نام این شهر عراق بوده‌است. این شهر در دوره رضاشاه اراک نام گرفت. درسال ۱۳۱۷ هنگام بهره برداری راه آهن سراسری ایران و اتصال راه آهن شمال و جنوب بود که کلیه ایستگاههای راه آهن شمال تا جنوب را با نام شهرها و روستاهای کنار آنها نامگذاری نمودند، که از آن سال نام این شهر از عراق به اراک تبدیل شده‌است.

برای واژه «اراک» معانی گوناگونی ذکر گردیده ‌است که تعدادی از آن‌ها عبارت‌اند از: پایتخت، باغستان، نخلستان و شهرستان. بعضی کلمه «اراک» را برگرفته از ایراک که معرب آن کلمه عراق است، دانسته‌اند. زیرا در دوره‌های باستان به مرکز فلات ایران، ایرانستان و ایرانک گفته می‌شده و در دوره اسلامی و بخصوص از قرن یازدهم میلادی مسالک و ممالک نویسان و جغرافی نویسان مسلمان منطقه یا سرزمین اراک را بصورت معرب و عربی شده آن عراق تبدیل کردند.ولایت اراک منطقه وسیعی را شامل می‌شد جفرافیا نویسان عرب بخش غربی را که منطبق با مناطق صحرایی (فلات)عراق امروزی بغیر از کردستان بود را اراک عرب(عراق عرب) نامیده و بخش شرقی را اراک عجم (عراق عجم) نام گذاری نمودند که شامل استانهای فعلی اصفهان - اراک- همدان و مناطق شرق سلسله جبال زاگرس می شود. در دوره رضا شاه نام قدیمی را برگرداندند اما این نام صرفا به بخش سلطان آباد اطلاق می شد. حدود ۷۰۰ سال ادبیات فارسی تحت تاثیر تلفظ عربی بود و حروف پ. ژ. گ. ک چ و.. حذف و دگرگون می‌کردند.

تاریخچه

بنیان شهر اراک به دوره قاجار و پادشاهی فتحعلی شاه می‌رسد. در اوایل سلطنت قاجار وسعت و جمعیت منطقه عراق عجم همواره باعث بروز ناامنی و اختلافات محلی می‌شد و این امر از لحاظ سیاسی و اقتصادی برای حکومت مرکزی مشکل ایجاد می‌کرد. در زمان فتحعلی شاه قشونی به نام عراق و سپهداری یوسف خان گرجی تشکیل گردید و فتحعلی شاه به فکر سربازگیری از مردم این سامان افتاد. یوسف خان گرجی از شاه تقاضا نمود که برای مرکز قشون قلعه‌ای نظامی احداث کند. به همین جهت تأسیس ساختمان اولیه شهر به‌صورت قلعه‌ای به نام سلطان آباد، شروع و در سال ۱۲۲۳ خورشیدی (۱۸۰۸ میلادی) به پایان رسید. اراک از معدود شهرهای ایران است که طبق نقشه ساخته شده است. تریزر، مهندس فرانسوی که به همراه ژنرال گاردان از سوی ناپلئون به ایران آمده بود، اراک را مطابق شهر نیس فرانسه طراحی کرد.

اهمیت شهر با تکمیل راه آهن سراسری جنوب به شمال ایران در سال ۱۹۳۸ افزایش می‌یابد که در طول دوره جنگ جهانی آب و سوخت در اینجا انبار می‌شده است. شهر قدیم اراک دارای چهار دروازه بوده بازار کنونی اراک شبکه ارتباطی داخلی این دروازه‌ها بود و راه‌های اصلی و خارجی از این دروازه‌ها آغاز می‌شد. این دروازه‌ها عبارتند از:

باغ ملی اراك، سال ۱۳۴۸

• دروازه شهرجرد در مشرق
• دروازه رازان در شمال
• دروازه حاج علینقی در غرب
• دروازه قبله در جنوب

با عبور راه آهن از اراک و احداث خیابان و گذرگاه‌های جدید توسعه شهر در قسمت جنوب و جنوب غربی آغاز شد. براساس آمار کتاب ایرانشهر در سال ۱۳۲۰ ش، جمعیت اراک ۵۱۰۰۰ نفر بود. از این تاریخ اراک نیز مانند سایر شهرهای کشور توسعه یافت. در سال‌های صلح و آرامش دیوارهای حفاظتی شهر برداشته شد و شهر اراک و نقشه منظم اولیه آن بی رویه رو به توسعه نهاد. موقعیت ترابری اراک از مهمترین عوامل توسعه شهر در سال‌های اخیر بوده ‌است.

جغرافیا

آب و هوا

كوه سرخه، اراک

آب و هوای اراک خصوصیات اقلیمی فلات مرکزی ایران را داراست با زمستان‌های سرد و مرطوب و تابستان‌های گرم و خشک کوههای اطراف اراک و دریاچه میقان و دشت فراهان در آب و هوای این منطقه اثر کرده و ویژگیهای به آن بخشیده‌است. ابرها و جریانات غربی در پاییز و زمستان بیشتر رطوبت خود را در ارتفاعات مغرب منطقه به خصوص رشته زاگرس از دست می‌دهد یک جبهه هوای سرد که در زمستان هوای اراک را اشغال می‌کند و بر اثر ارتفاعات اطراف وشاید فشار زیادی که دریاچه میقان ایجاد می‌کند مدت زیادی میهمان این منطقه خواهد بود.

آب و هوای اراک متغیر است زمستان‌ها، اکثراً طولانی و از ۴ تا ۶ ماه به درازا می‌کشد وبهار و پاییز فصول کوتاهی هستند تابستان در تیر و مرداد ظاهر می‌شود مدت روزهای یخبندان از ۶۵ تا ۱۲۰ روز در سال‌های مختلف متغیر است میزان بارندگی در سال‌های مختلف متفاوت است و بین ۲۳۰تا ۶۳۸ میلی متر در سال می‌باشد متوسط بارندگی حدود ۳۰۰ میلی متر بوده‌است.

وضعیت آب‌وهوای اراک
ماه	ژانویه	فوریه	مارس	آوریل	مه	ژوئن	ژوئیه	اوت	سپتامبر	اکتبر	نوامبر	دسامبر	سال
میانگین بالاترین‌ها ‎°C (°F)‎	۴٫۲ (۳۹٫۶)	۶٫۸ (۴۴٫۲)	۱۳٫۵ (۵۶٫۳)	۱۹٫۶ (۶۷٫۳)	۲۵٫۶ (۷۸٫۱)	۳۲٫۶ (۹۰٫۷)	۳۵٫۸ (۹۶٫۴)	۳۴٫۹ (۹۴٫۸)	۳۰٫۸ (۸۷٫۴)	۲۳٫۱ (۷۳٫۶)	۱۴٫۸ (۵۸٫۶)	۷٫۶ (۴۵٫۷)	۲۰٫۷۸ (۶۹٫۴)
میانگین پایین‌ترین‌ها ‎°C (°F)‎	-۵٫۷ (۲۱٫۷)	-۳٫۸ (۲۵٫۲)	۲٫۰ (۳۵٫۶)	۷٫۰ (۴۴٫۶)	۱۱٫۰ (۵۱٫۸)	۱۵٫۳ (۵۹٫۵)	۱۸٫۸ (۶۵٫۸)	۱۷٫۵ (۶۳٫۵)	۱۳٫۰ (۵۵٫۴)	۷٫۸ (۴۶)	۲٫۶ (۳۶٫۷)	-۲٫۲ (۲۸)	۶٫۹۴ (۴۴٫۵)
بارش mm (اینچ)	۵۴٫۷ (۲٫۱۵۴)	۴۷٫۶ (۱٫۸۷۴)	۵۳٫۱ (۲٫۰۹۱)	۵۳٫۴ (۲٫۱۰۲)	۳۱٫۹ (۱٫۲۵۶)	۱٫۵ (۰٫۰۵۹)	۰٫۶ (۰٫۰۲۴)	۱٫۱ (۰٫۰۴۳)	۰٫۷ (۰٫۰۲۸)	۱۸٫۵ (۰٫۷۲۸)	۳۱٫۶ (۱٫۲۴۴)	۵۱٫۰ (۲٫۰۰۸)	۳۴۵٫۷ (۱۳٫۶۱)
میانگین روزهای همراه با بارش	۱۰٫۸	۹٫۸	۱۱٫۴	۹٫۴	۷٫۱	۱٫۱	۰٫۹	۰٫۶	۰٫۶	۴٫۳	۶٫۱	۸٫۹	۷۱
منبع: World Meteorological Organisation (UN)

آلودگی هوا

هوای اراک در زمره آلوده ترین کلان شهرهای ایران قرار دارد. عواملی همچون رشد جمعیت و به پیرو آن افزایش خودرو و همچنین افزایش روند صنعتی شدن و ساخت کارخانه‌های گوناگون باعث شده‌ این شهر جزو یکی از هشت کلان شهر آلوده کشور به حساب بیاید.

هوای اراک از تهران آلوده تر است

هوای اراک از نظر داشتن عوامل آلوده کننده از تهران آلوده‌تر است و ورود حجم زیادی از آلودگی‌ها به این شهر نشان می‌دهد که درصد بالایی از آلودگی در شهری با وسعت کم متمرکز شده ‌است و این حجم از آلودگی هم برای انسان و هم برای محیط زیست بسیار خطرناک است.

جمعیت

جمعیت اراک در اواخر قرن ۱۹ م ، ۶ هزار نفر بود که در حدود سال ۱۳۲۵ ش به ۶۲ هزار نفر رسید . البته در آن زمان به علت فقر اقتصادی و مهاجرت ساکنان شهر به دیگر شهرها از جمله تهران، اهواز و آبادان، جمعیت واقعی شهر به حدود ۵۰ هزار نفر تقلیل یافت. جمعیت شهر اراک در اولین سرشماری رسمی کشور در سال ۱۳۳۵ ش ، ۵۸٬۹۹۸ نفر بود ولی از آن زمان به سبب شهرگرایی شدید به سرعت رو به افزایش نهاده بود به طوری که جمعیت شهر در سال ۱۳۴۵ ش به ۷۱٬۹۲۵ تن و در سال ۱۳۵۵ ش به ۱۱۶٬۸۳۲ تن و در سال ۱۳۶۵ به ۲۶۵٬۳۴۹ تن رسیده‌است. مطابق آخرین داده‌های ۱۳۶۵ ش، شهر اراک دارای ۵۵٬۰۸۹ خانوار استجمعیت اراک بر پایه نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۸۵ برابر با ۴۳۸٬۳۳۸ نفر بوده‌است. جمعیت اراک در اوایل دهه ۴۰ که سرآغاز موج دوم توسعه صنعت(صنایع ماشینی و کارخانه‌ای) است حدود ۶۰ هزار نفر بوده‌است که در چهار دهه گذشته بامتوسط رشد ۸/۳درصد به حدود نیم میلیون نفر در دهه ۸۰افزایش یافته‌است. جمعیت اراک طی چهار دهه گذشته حدودا ۱۰ برابر شده‌است، این در حالی است با نرخ رشد ۴ درصدی کشور در اوایل دهه ۶۰ جمعیت باید در هر ۱۷ سال یکبار دو برابر شود.

نرخ رشد جمعیت استان مرکزی در سالهای ۶۵ - ۷۵به ۱ درصد کاهش یافته ولی این نرخ در مناطق شهری با ۳/۴۸ درصد همچنان بالا بوده در حالی که در مناطق روستایی نرخ رشد جمعیت ۲/۲۷- درصد بوده‌است که حکایت از مهاجرت گسترده از مناطق روستایی به شهرها دارد.

[

هرم جمعیتی اراک در سال ۱۳۸۵

مردان	سن	زنان
۱۲٬۶۶۸	بیشتر از 75	۶٬۴۹۷
۱۰٬۷۷۱	70-74	۵٬۶۱۰
۱۱٬۵۴۲	65-69	۵٬۷۷۹
۱۳٬۰۲۲	60-64	۶٬۳۱۸
۱۵٬۸۴۸	55-59	۷٬۶۴۴
۲۴٬۱۴۰	50-54	۱۲٬۰۷۰
۳۱٬۸۲۶	45-49	۱۶٬۱۱۵
۳۸٬۲۷۲	40-44	۱۹٬۹۵۱
۴۴٬۳۶۸	35-39	۲۲٬۷۳۸
۵۰٬۶۵۰	30-34	۲۶٬۱۸۵
۶۴٬۳۶۴	25-29	۳۲٬۵۹۹
۸۲٬۵۲۵	20-24	۴۰٬۷۵۷
۷۶٬۳۳۶	15-19	۳۸٬۲۰۱
۵۵٬۱۷۵	10-14	۲۸٬۳۲۸
۴۲٬۹۴۵	5-9	۲۲٬۰۹۸
۴۱٬۲۵۰	0-4	۲۱٬۰۷۸

فرهنگ

زبان

اهالی اراک به فارسی سخن می گویند.

جاهای دیدنی

جاذبه‌های تاریخی

مجموعه تاریخی بازار اراک

نوشتار اصلی: بازار اراک

بازار اراک

بازار اراک یکی از بناهای نخستین شهر اراک است. بنای اولیه این بازار را حاکم وقت اراک (سپهدار اعظم) که نام مسجد و مدرسه‌ای در بازار نیز به نام وی می‌باشد در اوایل قرن ۱۳ گذاشت. با این همه بنای مجموعه بزرگ بازار اراک شامل حمام، مسجد، مدرسه، آب انبارها، گذرها و کاراوانسراها در زمان فتحعلی شاه قاجار و توسط یوسف خان گرجی در سال ۱۲۲۸ هجری قمری در بافت مرکزی سلطان آباد (نام قدیم اراک) بنیان گذاشته شد.

بنای تاریخی مدرسه سپهدار

دریاچه نمک میقان

نوشتار اصلی: مدرسه سپهدار

این مدرسه علوم دینی یکی از بناهای موجود در مجموعه بازار اراک است. این مجموعه در دوره قاجار و همزمان با ساخت مجموعه بازار ساخته شد. افرادی همچون امام خمینی در این مدرسه تحصیل کرده‌اند.

بنای تاریخی حمام چهارفصل

نوشتار اصلی: حمام چهارفصل

این حمام که در دوره قاجار ساخته شده ‌است دارای سه بخش مردانه، زنانه و قسمت اقلیتهای مذهبی می‌باشد. نام آن به خاطر تابلوهای کاشی که در ارتباط با چهار فصل سال نقاشی شده و در چهار طرف سربینه حمام مردانه نصب بوده، می‌باشد. این حمام اکنون به موزه تبدیل شده‌است.

سایر جاذبه‌های تاریخی

• سرای مهر (پارسیان) واقع در بازار اراک
• موزه سلطان آباد واقع در کاروانسرای کاشانی بازار اراک
• موزه مفاخر اراک در خانه خاکباز
• کلیسای ارامنه اراک واقع در خیابان نیسانیان
• شهر زیرزمینی ذلف آباد
• بنای تاریخی پیر مرادآباد
• بنای تاریخی کاروانسرای اراک
• قلعه حاج وکیل
• پل دو آب اراک
• منزل حاج سامان طلعتی
• منزل اعیانی خاکباز
• برج شیشه اراک
• ارگ حکومتی اراک

جاذبه‌های مذهبی

• امامزاده ابراهیم (اراک)
• امامزاده حوا خاتون
• امامزاده هفتاد و دوتن ساروق
• امامزاده سهل ابن علی. واقع در ۴۵ کیلو متری اراک

اقتصاد و صنعت

بخشی از خط تولید در کارخانه واگن پارس اراک

استان مرکزی از جمله استانهای صنعتی کشور محسوب می‌شود، وجود صنایع مادر در اراک این شهر را به یکی از قطبهای صنعتی کشور مبدل کرده‌است. تاریخچه ایجاد صنعت با فناوری ماشینی دراستان مرکزی به‌اوایل دهه ۴۰ باز می‌گردد، نخستین کارخانه صنعتی استان، کارخانه قند شازنداست که بیش از نیم قرن سابقه دارد. شهر اراک دارای صنایع گوناگون فلزی، شیمیایی، نساجی، ساختمانی و غذایی است که برخی از این واحدها( مانند نورد آلومینیم، ماشین سازی، کمباین سازی و کارخانه واگن پارس ) از صنایع اساسی کشور به شمار می روندبرخی از مهمترین مناطق و کارخانه‌های صنعتی استان عبارتند از:

• نیروگاه بخاری ۱۳۰۰ مگاواتی شازند
• پالایشگاه شازند
• پتروشیمی شازند
• شرکت ماشین سازی اراک سازنده انواع دیگهای بخار فایر تیوب و واتر تیوب - پل - مخازن - فلنچ - شیرآلات سرچاهی - هیتر - فیلتر.
• آلمینیوم سازی ایران (ایرالکو
• کارخانه تولید نورد آلومینیوم
• واگن پارس (سازنده انواع لوکومتیو و واگنهای باری، مسافری و مترو)]
• آذرآب
• کابل سازی
• کمباین سازی ایران(ایران جاندیر سابق)(سازنده ماشین آلات کشاورزی مثل تراکتور در سابق - کمباین - بیلر و موور)
• کارخانه هپکو(سازنده ماشین آلات راه سازی)
• کارخانه‌های سازنده پروفیل و لوله‌های آبیاری آلومینیومی
• کارخانه‌های آونگان (سازنده پایه فلزی انتقال نیرو)
• شرکت صنایع لبنی اراک (صلا)
• شركت سازه‌هاي فلزي ياسان (سازنده ی سازه های فلزی)
• لاستیک سازی پارس(تایر پیروزی)یکی از بزرگترین شرکت های لاستیک سازی در ایران می باشد که تایرهای تولیدی خود را از اول تولید با نام تجاری پیروزی وارد بازارکرده است تناژ تولیدی این شرکت 40000 تن درسال می باشد
• کارخانه ادوات کشاورزی
• کارخانه قند شازند
• شرکت رنگ روناس
• گروه صنعتی ساعی
• لجور، لجورهیدرولیک و توسن سازان اراک
• شرکت پترو صنعت نوین اعتماد
• صنايع آهن و فولاد درخشان اراک
• صنایع شیرسازی گدازش
• ناحیه صنعتی خیرآباد
• شهرک صنعتی ناحیه دو (ایبک آباد)
• شهرک صنعتی ناحیه یک واقع در ضلع شرقی اراک
• ارتعاشات صنعتی اراک
• آب سنگین اراک
• شرکت شیوا پردازه اراک
• شرکت اراک مخزن

معادن

در استان مرکزی ۱۱۲ معدن محتلف وجود دارد که بیشترین آن مربوط به مصالح ساختمانی است، از مهمترین معادن استان مرکزی می‌توان از: سنگ آهن در شمس آباد اراک، معادن سرب، روی، منگنز، بارتیتین، سنگ تراورتن، گچ و سنگ نمک را می‌توان یاد کرد. در اطراف شهر نیمور محلات معادن تراورتن بسیار زیاد است.

حمل و نقل

فرودگاه

میدان باغ ملی در شب

اراک دارای یک فرودگاه بین المللی می‌باشد اما تاکنون این فرودگاه تنها ویژه پروازهای داخلی و هواپیماهای متوسط و ترابری و نظامی بوده‌است و امکان نشستن هواپیماهای پهن پیکر را ندارد.

راه آهن

اراک از دیرباز در مسیر راه آهن سراسری شمال به جنوب ایران قرار گرفته ‌است و راه آهن نقش مهمی را در ایجاد شهر اراک داشته‌است.این اداره سرپرستی بیست ایستگاه و خط راه آهن را که از ايستگاه محمديه تا دورود به طول ۳۶۰ کیلومتر در سه استان مرکزی، قم و لرستان قرار گرفته است را بر عهده دارد.

راه آهن اراک-ملاير به طول 90 كيلومتر و هزينه اعتباري بالغ بر يك هزار و 250 ميليارد ريال در مهر سال 1390 افتتاح شده است كه بخشي از پروژه راه آهن غرب كشور به شمار مي رود.

پروژه راه آهن غرب كشور از اراک شروع شده است و شهرهاي نهاوند و ملاير از استان همدان را به شبكه ريلي متصل مي‌كند. ادامه اين مسير ريلي در استان كرمانشاه از شهرهاي صحنه، كرمانشاه و اسلام آباد غرب عبور كرده و در مرز خسروي به كشور عراق وصل مي شود.

پایانه مسافربری

اراک دارای سه پایانه به سراسر کشور و استان مرکزی می‌باشد. مرکزی:که در مجاورت هتل 5 ستاره امیرکبیر است. شمال(فراهان):که واقع در شمال شهر اراک و در مجاورت میدان فراهان است. جنوب(غدیر):که واقع در جنوب شهر اراک و در مجاورت میدان انقلاب است.

تاکسی‌رانی

شهر اراک در سال ۱۳۸۹ دارای بیش از ۲۴۰۰دستگاه تاکسی و ۵۸۰ دستگاه تاکسی ویژه بوده‌است. همچنین تعداد ۸۲ شرکت حمل و نقل فعال همراه با بیش از ۱۲۰۰ دستگاه خودرو نیز در این شهر فعالیت می‌کنند.

اتوبوس‌رانی

شرکت واحد اتوبوس‌رانی اراک و حومه دارای خطوط متعدد مسافربری در داخل و حومه شهر می‌باشد. ناوگان حمل و نقل شهری اراک روزانه ۱۸۰ هزار نفر را در ۶۰ خط اتوبوسرانی توسط ۱۶۰ دستگاه اتوبوس جا به جا می كند.

تقاطع غیر هم‌سطح میدان جهاد که در تاریخ ۲۲ بهمن سال ۱۳۸۸ در اراک به بهره‌برداری رسید.

قطار شهری

احداث قطار شهری اراک در شورای مسکن استان مرکزی در فروردین سال ۱۳۹۰ تصویب گردیده‌است.

جاذبه‌های تفریحی

شهربازی لاله

شهربازی و پارک لاله یکی از جاذبه‌های اراک است. این شهربازی که در سال ۶۹ با سرمایه بخش خصوصی افتتاح گردید دارای سه لونا پارک، رستوران و سایر خدمات تفریحی و رفاهی است. این مکان در ساعت‌های اوج شلوغی پذیرای تا ۲۰ هزار نفر بازدید کننده‌است.

مجموعه طوفان

این مجموعه بزرگترین شهربازی سرپوشیده خاورمیانه در کیلومتر هفت بزرگراه امام خمینی اراک است که در حال ساخت و تکمیل شدن است. این شهربازی در زمینی به مساحت ۱۱۰ هزار متر مربع و زیر بنای ۲۲۰۰۰ متر و در سه فاز دارای بخشهایی مانند پیست کارتینگ، رستوران، سوئیت اقامتی، استخر، هتل، سینما و غیره خواهد بود.

پارک‌ها

منطقه گردو در زمستان

• پارک امیر کیبر
• پارک لاله
• پارک الغدیر
• پارک شقایق
• پارک کلاله
• پارک آزادی
• پارک جنگلی شهید باهنر
• پارک دانشجو
• بوستان بهاران
• پارک پائیزان
• بوستان دانش آموز
• پارک ماشین سازی
• پارک پونه
• بوستان رنگین کمان
• بوستان سوم خرداد
• بوستان باران
• بوستان ولایت
• پارک شهدای گمنام
• پارک ایرالکو
• پارک شهر
• پارک ملت
• پارک جنگلی شهید رجایی
• پارک جنت
• پارک گلبرگ

پارک اعلم الهدی

هتل‌ها و مراکز اقامتی

• هتل امیر کبیر (پنج ستاره) جنب شهر بازی لاله
• هتل زاگرس (۴ ستاره) واقع در خیابان شهید قدوسی
• هتل شهرداری واقع در شهر صنعتی
• مجتمع اقامتی آفتاب جنب پارک کلاله (در حال ساخت)
• هتل پیام واقع در شهرک شهید بهشتی
• هتل طوفان (3 ستاره) واقع در شهر بازی طوفان (در حال ساخت)

جای‌های فرهنگی

سینما

بزرگترين سينماي كشور با نام سينما استقلال در شهر اراک قرار دارد. اين سينما كه ظرفيت مناسب آن به بيش از 900 صندلي مي رسد، پس از هشت سال تعطيلي، به مركز فرهنگی، هنری و سینمایی تبديل شده است. علاوه بر سينما استقلال، اين شهر داراي 3 سينماي ديگر است كه از بين آنها 2 سینمای «فرهنگ» و «عصرجدید» فعال هستند و سينماي شهرصنعتي تعطيل شده است. سینما فرهنگ یکی از سه سینمای فعال اراک قدمتی بیش از ۵۰ سال دارد.

رسانه‌ها

صدا و سیما

صدا و سیمای مرکز اراک در سال ۱۳۶۲ به عنوان یک دفتر خبری آغاز کرد. در آبان ماه سال ۱۳۶۵ فعالیت رسمی مرکز با نصب و بهره برداری از یک فرستنده یک کیلو وات رادیویی با پخش برنامه‌های خبری توسط واحد اطلاعات و اخبار آغاز شد. در سال ۱۳۷۹ با بهره برداری از شبکه صدای استان مرکزی با سه استودیوی تولید و پخش روزانه ۱۸ ساعت برنامه تهیه و پخش می‌شود که این برنامه‌ها با یک فرستنده یکصد کیلو وات در تمام مناطق استان مرکزی و قسمتی از استانها هم جوار قابل دریافت است. در سال ۱۳۸۲ شبکه استانی سیما (شبکه آفتاب) به عنوان بیستمین شبکه استانی ایران شروع به کار کرد. این شبکه هم اکنون روزانه 15ساعت برنامه پخش می‌کند.

رادیو اراک

رادیواراک در آبان ماه سال ۱۳۶۵ فعالیت رسمی خود را با پخش برنامه‌های خبری توسط واحد اطلاعات و اخبار آغاز کرد.

رادیو ساوه

رادیوساوه در بیست وچهارم بهمن سال نود فعالیت خود را با پخش سی دقیقه برنامه از طریق موج 94.2 مگاهرتز با برنامه صدای ساوه آغاز کرد.

رادیو صدای صنعت

با توجه به ظرفیت‌های صنعتی و دانشگاهی استان مرکزی، تصمیم‌گیری و اقدامات اولیه در خصوص راه‌اندازی دو رادیوی تخصصی با موضوع صدای صنعت و صدای دانشجو یا فرهنگ صورت گرفته و اعتبار لازم برای تاسیس آن نیز از محل اعتبارات دور سوم سفر ریاست جمهور به استان پیش‌بینی شده است. آغاز به کار این دو رادیوی تخصصی، گامی مهم در راستای استفاده حداکثری از پتانسیل استان مرکزی به شمار می‌رود.

رادیو صدای دانشجو

با توجه به ظرفیت‌های صنعتی و دانشگاهی استان مرکزی، تصمیم‌گیری و اقدامات اولیه در خصوص راه‌اندازی دو رادیوی تخصصی با موضوع صدای صنعت و صدای دانشجو یا فرهنگ صورت گرفته و اعتبار لازم برای تاسیس آن نیز از محل اعتبارات دور سوم سفر ریاست جمهور به استان پیش‌بینی شده است. آغاز به کار این دو رادیوی تخصصی، گامی مهم در راستای استفاده حداکثری از پتانسیل استان مرکزی به شمار می‌رود.

نشریه‌ها

در اراک و استان مرکزی دو روزنامه، ۱۱ هفته نامه و ۷ ماه‌نامه منتشر می‌شود. روزنامه‌های مانند روزنامه سرچشمه، روزنامه نوید، هفته‌نامه‌های عطر یاس شهاب، لاله سرخ، آوای خمین، راوی، شمس استان مرکزی، صبح خمین، نامه امیر، مجنون، آرمان جوان، چشم براه، گل یاس، مدینه گفتگو، دو هفته نامه یاقوت سرخ ساوه و ماهنامه‌هایی چون گلهای ساوه، عهد جاوید، وهم سبز، آشتیان، بصیرت، راه دانش و صحیفه پاکدلان در استان مرکزی یا اراک منتشر می‌شوند.

آموزش

در سال ۱۳۶۵ شمسی در ۲۴۶ آبادی دبستان، ۷۲ مدرسه راهنمایی و ۹ دبیرستان وجود داشته است.

دانشگاه‌ها و دانشکده‌ها

دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی در اراک، این شهر را به یکی از قطب های دانشگاهی کشور تبدیل کرده است. دانشگاه آزاد اسلامی اراک، به عنوان دانشگاه جامع با اجرای دو فاز از شهرک دانشگاهی - تحقیقاتی و دارا بودن ۱۴۸ رشته تحصیلی در ۶ دانشکده با بیش از ۲۲۰۰۰ دانشجو، بزرگترین شهرک دانشگاهی را در مرکز کشور در اختیار دارد.

درگاه دانشگاه آزاد اراک، شعبه امیرکبیر

• دانشگاه اراک
• موسسه آموزش عالی غیر انتفاعی مهر اراک
• دانشگاه علوم پزشکی
• دانشگاه صنعتی اراک
• دانشگاه آزاد اسلامی اراک
• دانشکدهٔ فنی مهندسی امیرکبیر
• دانشگاه پیام نور
• دانشگاه جامع علمی کاربردی استان مرکزی
• دانشگاه علمی کاربردی جهاد دانشگاهی
• دانشگاه علمی کاربردی شرکت ماشین سازی اراک
• دانشکده علمی کاربردی علوم بهزیستی

کتابخانه

• کتابخانه استاد محمدخزائلی
• کتابخانه مرکزی; استاد ابراهیم دهگان

شهرداری

شهرداری اراک در سال ۱۲۹۸ تاسیس گردید و هم اکنون دارای ۴ منطقه شهرداری است. شهردار فعلی اراک سید مرتضی میری که جانشین علی‌اکبر کریمی شده‌ است. سید مرتضی میری پیش از این به عنوان شهردار ساوه و شهردار منطقه دو اراک مشغول به فعالیت بوده‌است. بودجه شهر اراک در سال ۱۳۸۹ بالغ بر ۶۵ میلیارد تومان بود که این رقم در سال ۱۳۹۰ به ۱۸۰ میلیارد تومان افزایش یافته‌است.

سراسرنمای شهر اراک

ورزش

کوهنوردان در بلندی‌های اراک

اراک دارای امکانات ورزشی مانند سالن‌های سرپوشیده، پیست موتورسواری، پیست اسکیت سواری، زمین چمن و ورزشگاه پانزده هزار نفری جهت انجام مسابقات فوتبال، پیست اسکی و استخرهای شنا می‌باشد.

فوتبال

اراک تا کنون دارای یک سهمیه در لیگ دسته اول بوده‌است هم اکنون این شهر دارای یک تیم فوتبال با نام شهرداری در لیگ دسته اول فوتبال ایران می‌باشد. تیمهای مهر اراک و دارایی اراک نمایندگان اراک در لیگ دسته سوم باشگاه های فوتبال کشور می باشند.

ورزشگاه

شهر اراک دارای ورزشگاه ۱۵ هزار نفری امام خمینی، ورزشگاه شهدای پنجم مرداد و استادیوم آذرآب (شهر صنعتی) می‌باشد.

پیست اسکی شازند

در ۵۵ کیلومتری جنوب غربی اراک و ۱۲۰۰ متر بالاتر از سطح دریا، دامنه های شرقی زاگرس این پیست را در دامن خود جای داده است. این پیست دارای مسیر اسکی به طول ۶۰۰ متر و طول کلی ۵ کیلومتر و دارای سه دستگاه تله سیژ، رستوران، تجهیزات برفروبی و ساختمان اداری است.

• موقعیت جغرافیایی

صنایع دستی

قالی در اراک به گفته سیسیل ادوارز زمانی از اهمیت و اعتبار و فراوانی برخوردار بود و رقیب قالی کرمان بود از انواع قالی مشهور اراک می توان به قالی ساروق اراک اشاره نمود که از لحاظ استحکام و نقشه های منحصر به فرد و نوع خامه(پشم) استفاده شده، شهرت جهانی دارد. از دیگر صنایع دستی اراک می‌توان به گیوه دست دوز اشاره کرد.

مراکز درمانی

• بیمارستان ولی عصر: بیمارستان مذکور از قدیمی ترین مراکز درمانی اراک می باشد هم اکنون بیمارستان مذکور در حال بازسازی در فضايي به وسعت ۴۵ هزار متر مربع و 13 طبقه و320 تخت معمولي و 160 تخت ويژه بیمارستانی می باشد.
• بیمارستان امیرکبیر
• بیمارستان قدس: مجهز به مرکز پیشرفته vip
• بیمارستان امام خمینی(تامین اجتماعی)
• بیمارستان خوانساری: مجهز به درمان بیماران سرطانی
• بیمارستان امیر المومنین: این بیمارستان یکی از پیشرفته ترین بیمارستانهای غرب ایران در 5 طبقه و 224 تخت بیمارستانی می باشد.
• بیمارستان سینا: کنار ورزشگاه امام خمینی در حال ساخت می باشد.

سوغات

• فتیر
• ترخینه
• باسلوق
• کشمش سبز
• صابون محلی
• شیره انگور
• گوش فیل

شهرهای خواهرخوانده

• قراغندی، قزاقستان
• نوی ساد، صربستان

منبع: بازرگانی خارجی استانداری مرکزی
.

مشاهیر اراک

اهالی مشهور این شهر را در رده:اهالی اراک ببینید.

جستارهای وابسته

• استان مرکزی
• شهرستان اراک
• بخش مرکزی شهرستان اراک
• بخش خنداب
• روستای ساقی اراک

پانویس

• ↑ «اراک». ایران آنلاین. 
• ↑ «تاریخچه شهر اراک». پایگاه اطلاع رسانی شهر اراک. 
• ↑ محمد عجم، اسناد نام خلیج فارس میراثی کهن و جاودان صفحه ۲۳ تا ۵۵
• ↑ «ARĀK». ایرانیکا. 
• ↑ «شهرستان اراک». تبیان. 
• ↑ "World Weather Information Service – Klaipeda". United Nations. May ۲۰۱۱. http://worldweather.wmo.int/114/c01443.htm. Retrieved 1 January ۲۰۱۱. 
• ↑ «هوای اراک را داشته باشید». همشهری آنلاین. 
• ↑ «هوای اراک از تهران آلوده تر است». اراک شهر اریکه‌های ماندگار. 
• ↑ ^{۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲} سعیدی، عباس، «اراک»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد ۷، صص ۴۱۷-۴۲۰، چاپ اول: ۱۳۷۵
• ↑ «جمیت اراک». درگاه ملی آمار. 
• ↑ «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار ایران. بازبینی‌شده در ۲۶ ژانویه ۲۰۰۹. 
• ↑ «گویش محلی و زبان شناسی اراک». پایگاه اطلاع رسانی شهر اراک. 
• ↑ «معرفی اراک». شهرداری اراک. 
• ↑ کاظم شاملو، طرح پژوهشی اثرات متقابل صنعت و فرهنگ در توسعه اراک
• ↑ «اما واگرهای فرودگاه بین المللی اراک». روزنامه ابتکار. 
• ↑ «نخستین پرواز فرودگاه اراک پس از ۲ سال وقفه». 
• ↑ افتتاح راه‌آهن اراك - ملاير، گام بلندي در توسعه ترانزيت از كشور
• ↑ http://shasa.ir/newsdetail-120185-fa.html
• ↑ FarsNewsAgency - خبرگزاري فارس
• ↑ «پایانه‌های مسافربری شهر اراک». haghi. 
• ↑ «اتحادیه اهتمام لازم را جهت اصلاح اساسنامه سازمانهای تاکسیرانی بعمل آورد». اتحادیه تاکسیرانیهای شهری کشور. 
• ↑ «165 اتوبوس كولردار به ناوگان اتوبوسراني اراک پيوست». روزنامه کیهان. 
• ↑ «قطار شهری اراک ـ مهاجران راه‌اندازی می‌شود». پایگاه خبری تحلیلی صنعت ساختمان. 
• ↑ ««شهربازی و پارک لاله» اراک در روزهای تعطیل پذیرای ۲۰ هزار گردشگر است.». خبرگزاری میراث فرهنگی. 
• ↑ «کلان شهر اراک». تبیان. 
• ↑ «شهرستان اراک». فرمانداری اراک. 
• ↑ پایگاه خبری رسانه قانون - بزرگ‌ترین سینمای کشور به مرکز فرهنگی تبدیل شد
• ↑ پایگاه خبری تحلیلی استان مرکزی | مرکزی دیلی - بزرگترین سینمای کشور به مرکز فرهنگی تبدیل شد
• ↑ پايگاه اطلاع رسانی دکتر محسن رضايی - سینما؛ مکانی فراموش شده در شهر صنعتی اراک
• ↑ «صدا و سیمای مرکز اراک». معاونت امور استان‌ها. 
• ↑ «صدا و سیمای مرکز اراک». معاونت امور استان‌ها. 
• ↑ «رادیو صدای ساوه». ایسنا. 
• ↑ «رادیو صدای صنعت». خبرگزاری مهر. 
• ↑ «رادیو صدای دانشجو». خبرگزاری مهر. 
• ↑ «هفته نامه عطر یاس». 
• ↑ «نشریات استان مرکزی». خانه مطبوعات استانی. 
• ↑ Untitled Page
• ↑ «سرپرست شهرداری اراک خبر داد:طرح تخفیف عوارض صدور پروانه در اراک تا ۲۷ اسفند ماه تمدید شد-مطلب ۲۳۱». روباط عمومی شهرداری اراک. 
• ↑ «صدور پروانه ساخت در اراک الکترونیکی شد». روزنامه دنیای اقتصاد. 
• ↑ «معرفی شهردار». وبسایت شهرداری اراک. 
• ↑ «شهردار: بودجه سال۹۰ شهرداری اراک ۱۸۰میلیاردتومان است». ایسنای استان مرکزی. 
• ↑ «جزئیات افتتاح پروژه‌های شهرداری اراک». شهرداری اراک. 
• ↑ «تیم فوتبال همیاری به شهرداری اراک پیوست». شهرداری اراک. 
• ↑ «ورزشگاه اراک نیاز دو دیدار پیاپی فوتبال را برآورده می‌کند». خبرگزاری فارس. 
• ↑ «شازند- پیست اسکی شازند». پرتال جهانگردی پارس سیتی. 
• ↑ پورتال دانشگاه علوم پزشکی اراک
• ↑ «اراک ایران و کاراگاندای قزاقستان خواهرخوانده شدند». خبرگزاری آریا. 

منابع

• کتاب نامداران اراک-تالیف حسن صدیق-به کوشش محمدرضا محتاط-بهار۱۳۷۲
• کتاب سیمای اراک-تالیف محمدرضا محتاط-چاپ اول زمستان ۱۳۷۲

دانشنامه

• BOSWORTH, C.E (؟). "sultanabad". Encyclopaedia of Islam. ؟ (2nd ed.). Leiden: E. J. Brill. pp. 809. ISBN ?. 

برای مطالعه

• طرح شناخت مناطق اکولوژیک کشور: تیپ‌های گیاهی منطقه قم - اراک ISBN 964-473-211-1
• تاریخ اجتماعی اراک (احزاب - مطبوعات - شخصیت‌ها) از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی (۱۲۸۵ - ۱۳۵۷) ISBN 964-92571-7-9
• یافته‌های پیمایش در اراک: ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان ISBN 964-7854-00-5
• تاریخ اراک: از آغاز دوره صفوی تا سفر ناصرالدین شاه به اراک ISBN 964-7679-09-2

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ اراک موجود است.

• تصویر هوایی
• وب سایت شهرداری اراک
• وب سایت شورای شهر اراک
• پایگاه اطلاع رسانی شهر اراک