استان خراسان جنوبی

برای دیگر کاربردها، خراسان (ابهام‌زدایی) را ببینید.

خراسان جنوبی
مرکز	بیرجند
مساحت	۹۵٬۳۸۵ کیلومترمربع
جمعیت (۱۳۹۰)	۷۳۲٬۱۹۲ نفر
پراکندگی	۶ نفر
تعداد شهرستان‌ها	۱۱
منطقه زمانی	IRST (گرینویچ+۳:۳۰)
-تابستان (دی‌اس‌تی)	IRDT (گرینویچ+۴:۳۰)
زبان(های) گفتاری	فارسی

استان خراسان جنوبی یکی از استان‌های ایران است. این استان در شرق ایران واقع شده و مرکز آن، شهر بیرجند است. استان خراسان جنوبی، با مصوبه مجلس شورای اسلامی و پس از تقسیم استان خراسان به سه استان، در سال ۱۳۸۲ ایجاد شد.

مساحت این استان ۱۵۰٬۷۲۹ کیلومتر مربع است که از این نظر سومین استان ایران است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰، جمعیت آن برابر با ۷۳۲٬۱۹۲ نفر می‌باشد و از این نظر ۲۸اُمین استان کشور است.

موقعیت جغرافیایی

این استان از شمال با استان خراسان رضوی، از غرب با استان‌های یزد، اصفهان و سمنان، از شرق با کشور افغانستان و از جنوب با استان‌های سیستان و بلوچستان و کرمان هم‌مرز است.

پیشینه

خراسان جنوبی شامل محدوده‌ای از خراسان بزرگ است که در سده‌های پیش قهستان نامیده می‌شده‌است. شهرهای مهم ایالت قهستان، تون (فردوس امروزی) و قائن بوده‌اند. مارکوپولو نیز در سفرنامه خود، از این منطقه با نام تونوکاین (تون و قاین) یاد کرده‌است.

در سده‌های اخیر و به ویژه از دوران قاجار، دو شهر فردوس و قائن به دلیل حوادث طبیعی مختلف به تدریج موقعیت جمعیتی خود را از دست داده و بیرجند مرکزیت و اهمیت بیشتری یافت.

تقسیمات کشوری

نهبندان

درمیان

قائنات

سربیشه

فردوس

سرایان

بشرویه

بیرجند

شهرستان‌های استان خراسان جنوبی

استان خراسان جنوبی، دارای ۱۱ شهرستان، ۲۳ بخش، ۵۷ دهستان و ۲۵ شهر است.

شهرستان‌ها

شهرستان‌های این استان عبارت‌اند از:

شماره	نام شهرستان	تاریخ شهرستان شدن	جمعیت
۱	شهرستان بیرجند	۱۳۱۶	۲۵۹٬۵۰۶
۲	شهرستان فردوس	۱۳۲۳	۴۱٬۶۲۶
۳	شهرستان طبس	۱۳۳۹	۶۹٫۶۵۸
۴	شهرستان قائنات	۱۳۵۸	۱۵۲٬۴۰۱ (با احتساب زیرکوه)
۵	شهرستان نهبندان	۱۳۶۸	۵۷٬۲۵۸
۶	شهرستان سربیشه	۱۳۸۲	۳۹٬۴۸۷
۷	شهرستان درمیان	۱۳۸۴	۵۵٬۰۸۰
۸	شهرستان سرایان	۱۳۸۴	۳۲٬۴۹۳
۹	شهرستان بشرویه	۱۳۸۷	۲۴٬۶۸۳
۱۰	شهرستان زیرکوه	۱۳۹۱	۴۸٬۳۵۲ (سرشماری ۱۳۸۵)
۱۱	شهرستان خوسف	۱۳۹۱	۲۴٬۹۲۲ (سرشماری ۱۳۸۵)

شهرها

نوشتار اصلی: فهرست شهرهای استان خراسان جنوبی

مهم‌ترین شهرهای استان خراسان جنوبی، بیرجند، فردوس، طبس و قائن هستند.

جاذبه‌های گردشگری

مدرسه علیای فردوس، ساخته شده در دوره صفوی

استان خراسان جنوبی، در مسیر محورهای ارتباطی استان‌های جنوبی ایران با مشهد قرار دارد. محور اصلی ارتباطی استان‌های یزد، کرمان، اصفهان، فارس، بوشهر و هرمزگان به مشهد، از فردوس می‌گذرد. همچنین محور ارتباطی استان سیستان و بلوچستان به مشهد از شهرهای نهبندان، سربیشه، بیرجند و قائن عبور می‌کند.

• آبگرم معدنی فردوس
• آرامگاه ابن حسام خوسفی
• باغ گلشن طبس
• باغستان علیا
• بند دره
• بند عمر شاه
• چنشت
• خراشاد
• شوکت‌آباد
• غار خونیک
• قلعه فورگ
• کوچ
• ماخونیک
• مدرسه شوکتیه
• مدرسه علمیه علیا
• مسجد جامع تون
• مصعبی
• مقبره بوذر جمهرقاینی
• غار خونیک

قلعه کوه قاین مسجدجامع قاین مسجد جامع افین

کشاورزی

ارگ فورگ

استان خراسان جنوبی رتبهٔ اول تولید محصولات باغی زرشک و عناب و رتبه دوم تولید زعفران و پنبه را در سطح ایران داراست. همچنین این استان، ششمین تولیدکنندهٔ انار در بین استان‌های ایران است و شهرستان فردوس پس از شهرستان‌های ساوه و نی‌ریز، سومین تولیدکنندهٔ انار در ایران است. پسته، بادام، سیب، گلابی، به، گیلاس، آلبالو، زردآلو، هلو، خرما، توت، شاتوت، گردو، انجیر و سنجد از دیگر محصولات باغی این استان است.

در بخش محصولات زراعی، این استان در تولید چغندرقند، رتبه هشتم کشور را داشته و همچنین گندم، جو، پنبه، حبوبات، محصولات جالیزی و گیاهان علوفه‌ای در این استان کشت می‌شوند.

در بخش دامپروری، پرورش مرغ گوشتی و تخم‌گذار، گاو شیری و گوشتی، گوسفند، بز و شتر به صورت سنتی و صنعتی انجام می‌پذیرد.

اقلیم

میانگین بارندگی سالانه استان خراسان جنوبی، ۱۳۴ میلیمتر و میانگین دمای سالانه، ۱۷٫۵ درجه سلسیوس است. ۹۵ درصد وسعت این استان را عرصه‌های طبیعی در بر می‌گیرد که از این میزان، ۲۲٫۷ درصد بیابانی، ۶۳٫۳ درصد مراتع بیابانی، ۷٫۲ درصد مراتع خوب و متوسط و ۶٫۸ درصد جنگلی است. ۸۸۰٬۳۳۴ هکتار از مساحت این استان، جزء کانون‌های بحرانی فرسایش بادی است که شهرستان قاینات با ۲۴۲٬۴۷۲ هکتار مساحت کانون‌های بحرانی، دارای بیشترین سطح و شهرستان سرایان با ۲۷٬۷۸۷ هکتار، دارای کمترین سطح کانون بحران فرسایش بادی است.

مردم

نظرسنجی سال ۱۳۸۹

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه گیری شد در استان خراسان جنوبی به قرار زیر بود: ۹۹٫۳ فارس (۱۰۰% مرد، ۹۸٫۵% زن)، ۰٫۷ بلوچ (۱٫۵% زن) بودند.

صنعت

کارخانه‌ها و کارگاه‌های تولید ماشین‌آلات و تجهیزات، وسایل نقلیهٔ موتوری، محصولات فلزی، تجهیزات حمل و نقل، اکسید منیزیم، محصولات لاستیکی و پلاستیک، ماشین‌آلات و دستگاههای برقی، محصولات کانی غیرفلزی، کاغذ و محصولات کاغذی، ابزار پزشکی و اپتیکی، ساعت، رادیو و تلویزیون، فلزات اساسی، چوب و محصولات چوبی، منسوجات، مبلمان و صنایع غذایی و آشامیدنی در سطح استان و نیز در ۵ شهرک صنعتی در بیرجند، فردوس، قاین، نهبندان و سربیشه مشغول فعالیت می‌باشند.

قالی‌بافی، سفالگری، رنگرزی، آهنگری، مسگری، حصیربافی، سبدبافی، نمدمالی، زیلوبافی، پارچه بافی، نوغان داری، ریسندگی، گلیم بافی، جاجیم بافی، زرگری، دباغی و سوزن‌دوزی، از جمله صنایع دستی استان خراسان جنوبی هستند.

معدن

این استان دارای پتانسیل بالایی در بخش معادن می‌باشد به طوری که دارای تنها ذخایر منیزیت ایران (شهرستان بیرجند و شهرستان سربیشه)، بزرگ‌ترین ذخیره و تنها معدن آزبست ایران (معدن حاجات نهبندان) بوده و ذخایر و معادن مهم بنتونیت (شهرستان فردوس، سه قلعه)، گرانیت (بیرجند و سربیشه)، گل سفید (بیرجند)، بازالت (شهرستان سربیشه) در خراسان جنوبی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. یکی دیگر از مهمترین معادن این استان، معدن مس قلعه زری واقع در جنوب غرب این استان (خوسف) است که به علت عیار طلای بالای آن در سطح جهان شناخته شده است^{[نیازمند منبع]}.

معادن ولاستونیت، کائولن، تراورتن، فلدسپات، بوکسیت، مارن، گچ، آهک، دولومیت، مرمریت، خاک صنعتی، سنگ لاشه و توف از دیگر معادنی هستند که در این استان در حال بهره‌برداری هستند.

جستارهای وابسته

• جمعیت شهرهای استان خراسان جنوبی

پیوند به بیرون

• پرتال استان خراسان جنوبی

نگاره‌ها

• 

  بیرجند