شاه محمد خدابنده

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
برای دیدن مقالهٔ ایلخان مغول سلطان محمد خدابنده الجایتو را نگاه کنید.
Shir & Khorshid1.svg شاه محمد خدابنده صفوی Shir & Khorshid1.svg
Mohammen xudabende Sefevid.jpg
سکه ضرب شده در زمان سلطنت شاه محمد خدابنده
دوران ۹۸۵ تا ۹۹۶ ه.ق
۱۵۷۷ تا ۱۵۸۸ میلادی
تاجگذاری ۹۸۵ ه.ق
۱۵۷۷ میلادی
قزوین
نام کامل محمد میرزا شاه بن طهماسب شاه اوقلو صفوی
لقب(ها) سلطان محمد شاه
زادروز ۹۳۹ ه.ق
۱۵۳۱ میلادی
مرگ ۱۰۰۳ ه.ق
۱۵۹۵ میلادی
محل مرگ قلعه الموت
پیش از شاه عباس یکم
پس از شاه اسماعیل دوم
دودمان صفویان
پدر شاه طهماسب یکم
مادر سلطانه بیگم
فرزندان حسن میرزا
حمزه میرزا
عباس میرزا (شاه عباس یکم)
ابوطالب میرزا
طهماسب میرزا
دین مسلمان شیعه

شاه محمد خدابندهٔ صفوی یا محمد میرزا (۹۸۵ تا ۹۹۶ هجری قمری) فرزند تقریباً نابینای شاه تهماسب بود که از کشتار خانوادگی شاه اسماعیل دوم به دلیل نابینایی جان سالم به در برد و پس از کشته شدن شاه اسماعیل دوم از سوی امرای قزلباش به حکومت برگزیده شد. وی پیش از رسیدن به سلطنت حاکم پارس بود.وی به علت مهربانی و نابینایی نتوانست با اقتداری مانند پدرش تهماسب یا فرزندش شاه عباس حکومت کند و در دورهٔ کوتاه حکومت وی عثمانیان از اوضاع نابسامانی که پس از مرگ شاه اسماعیل دوم ایجاد شده بود استفاده کرده و تبریز را اشغال کردند. او به دلیل نابینایی مجبور بود که قزلباش‌ها را ساکت نگاه دارد به همین علت پول‌های خزانه را به قزلباش‌ها می‌داد. به همین دلیل پس از مدتی خزانه خالی شد.

تلاش‌های شاه محمد خدابنده برای بازپس گیری تبریز به دلیل اختلافات داخلی امرای قزلباش با شکست مواجه شد و این شهر تا زمان شاه عباس یکم در تصرف عثمانیان باقی‌ماند. سلطنت کوتاه وی (به مدت ۱۰ سال) با به قدرت رسیدن فرزندش شاه عباس به کمک مرشدقلی خان حاکم مشهد به پایان رسید. با به سلطنت رسیدن شاه عباس یکم وی کاملاً از امور سیاسی فاصله گرفت تا این که در سال نهم حکومت فرزندش عباس در قزوین به بیماری مبتلا شده و درگذشت. جسد وی به عتبات نقل شده و در آنجا به خاک سپرده شد.

ولیعهدی حمزه میرزا[ویرایش]

پس از تاجگذاری شاه محمد خدابنده، مهدعلیا خیرالنساء بیگم همسر شاه که به نیابت شاه اکثر امور مملکتی را در دست گرفته بود، حمزه میرزا را که ۱۱ ساله بود به نیابت سلطنت (ولیعهدی و یا به اصطلاح آن زمان وکالت دیوان اعلی) منصوب کرد.[۱]

لقب خدابنده[ویرایش]

تاریخ عالم آرای عباسی می‌گوید از کودکی لقب خدابنده داشت ولی برخی مورخان نوشته‌اند که چون پس از نابینایی بیشتر به عبادت مشغول بود به خدابنده معروف شد.[۲]

بخشش دارایی‌های شاه طهماسب یکم[ویرایش]

پس از به قدرت رسیدن شاه محمد خدابنده، وی برای جلب سران دولت و امیران قزلباش و سپاهیان دست به بذل و بخشش‌های گسترده زد و خزانه دربار را که در مدت ۵۴ سال پادشاهی شاه طهماسب یکم جمع شده بود، خالی کرد.[۳]

شاعری[ویرایش]

شاه محمد خدابنده گاهی شعر هم می‌گفت و تخلص وی فهمی بود. وی همچنین به هزل، شوخی و مطایبه نیز علاقه‌مند بود.[۴]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پادشاه پیشین:
شاه اسماعیل دوم
شاه محمد خدابنده
محمد میرزا شاه بن طهماسب شاه اوقلو صفوی
شاهنشاه ایران

۱۵۷۷ – ۱۵۸۷

جانشین:
شاه عباس بزرگ

پانویس[ویرایش]

  1. نصرالله فلسفی. «جلد اول». در زندگانی شاه عباس اوّل. فرید مرادی. چاپ اول. تهران: انتشارات نگاه، ۱۳۹۱. ۶۳. ISBN 978-964-351-726-7. 
  2. نصرالله فلسفی. «جلد اول». در زندگانی شاه عباس اوّل. فرید مرادی. چاپ اول. تهران: انتشارات نگاه، ۱۳۹۱. ۶۳. ISBN 978-964-351-726-7. 
  3. نصرالله فلسفی. «جلد اول». در زندگانی شاه عباس اوّل. فرید مرادی. چاپ اول. تهران: انتشارات نگاه، ۱۳۹۱. ۶۳. ISBN 978-964-351-726-7. 
  4. نصرالله فلسفی. «جلد اول». در زندگانی شاه عباس اوّل. فرید مرادی. چاپ اول. تهران: انتشارات نگاه، ۱۳۹۱. ۶۳. ISBN 978-964-351-726-7. 

منابع[ویرایش]