درگاه:ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
صفحه اصلی   رده‌ها و موضوعات   درگاه‌ها و پروژه‌ها

درگاه ایران

IranPortal.jpg

پرچم ایران


پرچم ایران

نشان رسمی ایران.

نشان رسمی ایران

ایران (به معنی سرزمین نجیب‌زادگان) کشوری در جنوب باختری آسیا، و در خاورمیانه قرار دارد.واژه ایران برگرفته از واژه «آریانام خَشَترام» و به معنای «سرزمین آریاییان» است و از ۶۰۰ سال پیش از میلاد تا ۱۳۱۴ (۱۹۳۵) در میان اروپاییان با نام «پرشیا» شناخته می‌شد. ایران به عنوان یک سرزمین و یک ملت پیشینه‌ای کهن دارد و یکی از تاریخی‌ترین کشورهای جهان به‌شمار می‌رود. فلات ایران نام یک منطقهٔ گسترده جغرافیایی و زمین شناختی در قارهٔ آسیا (اورآسیای مرکزی) در نیمکره شمالی است. این فلات در آسیای جنوبی، آسیای جنوب غربی و قفقاز گسترده شده‌است و از سرزمین‌های کم ارتفاع مجاور خود قابل تمایز است. فلات ایران تقسیمی جغرافیایی بر پایه وجوه تاریخی است. این منطقه، زیستگاه اقوام ایرانی و محدودهٔ اصلی کشور ایران در دوره‌های مختلف تاریخی بوده‌است. بلندترین قله فلات ایران تیریچ میر با بلندی ۷۶۹۰ متر در افغانستان است. فلات ایران جزء مهم‌ترین فلات‌های آسیائی-اروپائی است.

وسعت ایران ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومترمربع و از ۳۱ استان تشکیل شده‌است و ۷۵٬۸۰۵٬۰۰۰ نفر (سال ۱۳۹۰) جمعیت دارد.پایتخت کنونی ایران تهران است و مهم ترین شهرهای آن پس از تهران شیراز،اصفهان،تبریز،مشهد ، قم ، کرمان و اهواز هستند. ایران از شمال با جمهوری آذربایجان، ارمنستان و ترکمنستان، از شرق با افغانستان و پاکستان و از غرب با ترکیه و عراق همسایه‌است. دریای خزر در شمال و خلیج فارس و دریای عمان در جنوب ایران جای دارند. بیش از نیمی از ایران کویری و نیمه کویری است. حدود یک سوم ایران نیز کوهستانی است و بخش کوچکی از ایران (شامل جلگهٔ جنوب دریای خزر و جلگهٔ خوزستان) نیز از جلگه‌های حاصلخیز تشکیل شده‌است. بلندترین کوه ایران نیز دماوند (۵۶۷۱ متر) می‌باشد. غربی‌ترین شهر ایران کلیساکندی؛ شرقی‌ترین شهر جالق؛ شمالی‌ترین شهر پارس‌آباد؛ و جنوبی‌ترین شهر چابهار است.مرتفع ترین شهر ایران نیز شهر لاله زار در استان کرمان با ارتفاع ۲۷۷۵ متر از سطح دریا است.

فرهنگ ایرانی ریشه در تاریخ دارد. برای شناخت فرهنگ ایران باید به کشورهای مستقلی که در پیرامون ایران هستند نیز نگریست. افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان، پاکستان، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان و حتّی ارمنستان و گرجستان و همچنین کردهای عراق و ترکیه همگی کم یا زیاد گوشه‌ای از فرهنگ ایران را به ارث برده‌اند. حتی سرود ملی پاکستان به زبان پارسی است.

اسلام دین رسمی، تشیّع مذهب رسمی و فارسی زبان رسمی ایران است. نظام سیاسی ایران برپایهٔ قانون اساسی مصوّب ۱۳۵۸ (و بازنگری ۱۳۶۸) پایه‌ریزی شده‌است. ایران از اعضای سازمان ملل متحد، جنبش عدم تعهّد، سازمان کنفرانس اسلامی، اوپک، سازمان اکو و چندین سازمان بین‌المللی دیگر است.

مهمترین صنایع و معادن ایران عبارتست از: نفت و گاز. ایران، سومین ذخایر نفتی جهان، دومین ذخایر گازی جهان را در اختیار خود دارد. ایران رتبه دهم جاذبه‌های باستانی و تاریخی و رتبه پنجم جاذبه‌های طبیعی را در جهان در اختیار دارد.

نوشتار برگزیده

Mount Damavand and birds.jpg

کوه دماوند کوهی در شمال ایران است که به عنوان بلندترین کوه ایران و بلندترین آتشفشان خاورمیانه شناخته می‌شود. این کوه در قسمت مرکزی رشته‌کوه البرز در جنوب دریای خزر و در بخش لاریجان شهرستان آمل قرار دارد.کوه دماوند که از نظر تقسیمات کشوری در استان مازندران قرار دارد، به هنگام صاف و آفتابی‌بودن هوا، از شهرهای تهران، ورامین و قم و همچنین کرانه‌های دریای خزر قابل دیدن است.کوه دماوند در سی‌ام برج تیر سال ۱۳۸۷ به عنوان نخستین اثر طبیعی ایران در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.همچنین کوه دماوند از سال ۱۳۸۱ به عنوان «اثر طبیعی ملی» در شمار مناطق چهارگانهٔ ارزشمند از نظر حفاظت محیط زیست قرار گرفته‌است.

از دماوند در اساطیر ایران هم یاد شده‌است و شهرتش بیش از هرچیز به این سبب است که ضحاک (پادشاهی ستمگر و اژدهافش) در آن به بند کشیده شده‌است.در آثار ادبی فارسی نیز فراوان به این اسطوره و به طور کلی‌تر کوه دماوند اشاره شده‌است.دماوند دارای چشمه‌های آب گرم لاریجان، اسک و وانه‌ است.

گفتار برگزیده

ز بهر بر و بوم و فرزند خویش زن و کودک و خرد و پیوند خویش
همه سربه‌سر تن به کشتن دهیم از آن به که کشور به دشمن دهیم
ز خاکیم باید شدن سوی خاک همه‌جای ترس است و تیمار و باک
جهان سربه‌سر حکمت و عبرت است چرا بهره ما همه غفلت است؟

فردوسی

شاهنامه

تاریخ ایران

ساسانی.jpg

امپراطوری ساسانیان نام خاندان شاهنشاهی ایرانی است که از سال ۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی بر ایران فرمانروایی کردند؛ بنیان این شاهنشاهی یکپارچه را اردشیر بابکان بنا کرد.شاهنشاهان ساسانی که ریشه‌شان از استان پارس بود.بر پهنه بزرگی از آسیای باختری چیرگی یافته، گستره فرمانروایی خود؛ کشور ایران را برای نخستین بار پس از هخامنشیان، یکپارچه ساخته و زیر فرمان تنها یک دولت شاهنشاهی آوردند.پایتخت ایران در این دوره، شهر تیسفون در نزدیکی بغداد در عراق امروزی بود.

بیشتر...

اساطیر

کاوه آهنگر شخصیتی اسطوره‌ای متعلق به ایران باستان است. در شاهنامه فردوسی آمده که او قیامی مردمی علیه فرمانروایی به نام ضحاک را پی می‌ریزد. نشان جنبش او، درفش کاویانی، پیشبند چرمی‌اش است که بر سر نیزه‌ای می‌آویزد.

بیشتر...

پرچم

فرهنگ

اسفندگان جشن اسفندگان یا سپندارمذگان یکی از جشن‌های ایرانی است که در روز ۵ اسفند برگزار می‌شود. ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه آورده‌است که ایرانیان روز پنجم اسفند را روز بزرگداشت زن و زمین می‌دانستند.روز پنجم هر برج، «سپندارمذ» بوده‌است. سپندار مذ لقب ملی زمین است.یعنی گستراننده، مقدس، فروتن. زمین نماد عشق است چون با فروتنی، تواضع و گذشت به همه عشق می‌ورزد. زشت و زیبا را به یک چشم می‌نگرد و همه را چون مادری در دامان پر مهر خود امان می‌دهد. به همین دلیل در فرهنگ باستان اسپندارمذگان را به‌عنوان نماد مهر مادری و باروری می‌پنداشتند.

بیشتر...

آشپزی ایرانی

Samosachutney.jpg

سنبوسه یا سمبوسه خوراکی است که از خمیر پهن‌شده درست می‌شود که میانش را با گوشت کوبیده و پیاز و ادویه پر کرده و در روغن برشته کرده باشند.از خوراکی‌های معروف ایرانی و متعلق به شهر آبادان ایران است. در طبخ سنبوسه از نان لواش، گوشت قرمز، سبزیجات معطر، سیب زمینی، فلفل قرمز، ادویه و برخی مواد دیگر که مرتبط با نوع سنبوسه است استفاده می‌شود. سنبوسه در ایران به عنوان خوراکی -و نه وعده غذائی- مصرف می‌شود.

بیشتر...

ایران در جهان

  • بزرگ‌ترین تولیدکنندهٔ پسته، با ۲۳۰٬۰۰۰ تن
  • بزرگ‌ترین تولیدکنندهٔ زعفران، ۹۳٫۷٪ تولید دنیا
  • بزرگ‌ترین تولیدکنندهٔ خاویار
  • بزرگ‌ترین تولیدکنندهٔ انواع توت
  • بزرگ‌ترین تولیدکنندهٔ میوه‌های هسته‌دار
  • بزرگ‌ترین تولیدکنندهٔ زرشک
  • داغ‌ترین دمای ثبت‌شده در سطح زمین، ۷۰٫۷ درجه سانتی‌گراد (۱۵۹ فارنهایت) ثبت شده در دشت لوت
  • مرگبارترین بوران ثبت‌شده در دنیا، ۴۰۰۰ کشته در بوران ایران (۱۳۵۰)
  • بالاترین نرخ فرار مغزها در جهان
  • دقیق‌ترین گاهشماری جهان: گاهشماری خورشیدی
  • بالاترین درصد شیوع مصرف مواد افیونی، ۲٫۸٪ از کل جمعیت سلامت
  • بالاترین تعداد پایتخت‌های پیشین، ۳۱ پایتخت سابق
  • میزبان بزرگ‌ترین جمعیت آوارگان خارجی، عمدتاً آوارگان عراقی و افغان
  • بزرگترین تولیدکنندهٔ فیروزه
  • بزرگترین ذخیره روی
  • بزرگ‌ترین تولیدکننده و صادرکنندهٔ قالی دست‌باف
  • سریع‌ترین رشد سالانه در علم و تکنولوژی دنیا، ۱۰۰۰٪ افزایش تولید علم و تکنولوژی در جهان

رویداد برج

زندگی‌نامهٔ برگزیده

Reza Shah Pahlavi.jpg

رضاشاه ملقب به رضاخان یا رضاشاه،شاه ایران (از ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰) و بنیانگذار دودمان پهلوی بود. سلطنت رضا شاه پایان فرمانروایی قاجاریان و آغاز دوران حکومت پهلوی بود که با انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ به پایان رسید.سلطنت رضا شاه شاهد ایجاد نظم نوین بود.وی در سال ۱۳۲۰، پس از اشغال‌شدن ایران بر دست متفقین، تحت فشار بریتانیا مجبور به ترک سلطنت گردید و سه سال بعد در شهر ژوهانسبورگ در آفریقای جنوبی به مرگ طبیعی درگذشت.

بیشتر...

نگارهٔ برگزیده

Cyrus Cylinder 2.jpg

منشور حقوق بشر کوروش یا استوانه کوروش بزرگ لوحی از گل پخته‌است که در سال ۵۳۸ پیش از میلاد به فرمان کوروش بزرگ هخامنشی پادشاه و بنیانگذار شاهنشاهی هخامنشی نگاشته شده‌است. نیمهٔ نخست این لوح از زبان رویدادنگاران بابلی و نیمهٔ پایانی آن سخنان و دستورهای کوروش بزرگ به زبان و خط میخی اکدی (بابلی نو) نوشته شده‌است. این استوانه در سال ۱۲۵۸ خورشیدی/ ۱۸۷۹ میلادی در نیایشگاه اسگیله در شهر بابل باستانی پیدا شده و در موزه بریتانیا در شهر لندن نگهداری می‌شود. این منشور یکی از بزرگترین نشانه‌های روحیهٔ بردباری در فرهنگ ایرانی است.

میراث جهانی یونسکو در ایران

Choqa Zanbil 2.jpg

چغازنبیل نیایشگاهی باستانی‌است که در زمان عیلامی‌ها و در حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد ساخته شده‌است. چغازنبیل بخش به‌جامانده از شهر دوراونتش است.این سازه در ۱۹۷۹ به عنوان نخستین میراث جهانی در ایرن در فهرست میراث جهانی یونسکو جای‌گرفت.

بیشتر...

هنر


تئاتر ایرانی یکی از هنرهای ایرانی است.پس زمینه تئاتر در ایران به دوران باستان (۶۴۱-۱۰۰۰ پیش از میلاد) برمی‌گردد. شروع اولین تئاتر و پدیده‌های بازیگری مردم این سرزمین را می‌توان در مراسم و تشریفاتی جستجو کرد که در آن‌ها به ستودن قهرمان‌های افسانه‌ای و ملی و تحقیر دشمن می‌پرداختند. که از این دست آثار می‌شود به سوگ سیاوش و روایات نمایشی از تاریخ، داستان‌های اساطیری و عشقی که توسط هرودوت و گزفون گزارش شده اشاره کرد.

بیشتر...

طبیعت ایران

PawsChinchilla2.jpg

گربه ایرانی یکی از کهن‌ترین و مشهورترین نژادهای گربه است. گربه‌های مو بلند از حدود سدهٔ ۱۶ میلادی و حتی زودتر از آن در کشور ایران دیده شده‌اند. این گربه‌ها در سال ۱۶۲۰ توسط پییترو دلا ول به ایتالیا و فرانسه و پس از آن به انگلستان وارد شدند.

بیشتر...

آیا می‌دانید...

آیا می‌دانید...

نوشتارهای برگزیده

Symbol star gold.svg

نوشتارهای برگزیده:

آرامگاه کورش بزرگ • کوه دماوند • نوروز • پرچم ایران • نشان شیر و خورشید
شیراز • تبریز • استان فارس • همدان
خیام • صادق هدایت • احمد شاملو • داریوش مهرجویی • ناصر فکوهی
باشگاه فوتبال پرسپولیس تهران
سکه بهار آزادی • دایره مینا • انقلاب فرهنگی ایران
تأثیر آیین‌های کهن ایرانی بر آیین زرتشت • نقش رستم • آرامگاه داریوش بزرگ


نوشتارهای خوب:
کرمانشاه • باشگاه فوتبال پاس تهران • محمد زکریای رازی • رضاشاه • جلیل ضیاءپور • صفویان • جمعیت نسوان وطنخواه • واقعه آمل (۱۳۶۰) • احتمال تقلب در انتخابات ریاست جمهوری ایران (۱۳۸۸)  • حمله مغول به ایران


نوشتارهای برگزیده در دیگر ویکی ها

Featured article star.png

نوشتارهای برگزیده ویکی‌پدیای انگلیسی:

زمین‌لرزه بوئین‌زهرا (۱۳۸۱) • زمین‌لرزه قائن (۱۳۷۶) • اشغال سفارت ایران در لندن • اشکانیان • عباس کیارستمی • بهائیت • جنگ‌های ایران و روم • صدرالدین آغا خان • چرخند گونو • زعفران • ۳۰۰ (فیلم) • زمین‌لرزه قشم (۱۳۸۴) • اردوکشی روس‌ها به دریای مازندران •


نوشتارهای برگزیده ویکی‌پدیای آلمانی:

کوروش بزرگ • داریوش بزرگ • زبان عیلامی • ساسانیان • جنگ‌های ایران و روم • زبان زازاکی • هخامنشیان • نبرد ماراتون • میدان نقش جهان • شوش • شهره آغداشلو • نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران • هنر اشکانیان • کنفرانس گوادلوپ • گورکانیان


نوشتارهای برگزیده ویکی‌پدیای فرانسوی:

تاریخ ایران • هخامنشیان • ایران • تهران • اصفهان • تخت جمشید • گربه ایرانی • تاریخ ازبکستان • سینمای ایران • کمال‌الدین بهزاد • جنگ‌های ایران و یونان • هنر ساسانیان • هنر دوره صفوی • هنر اسلامی • حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران • روابط ایران و فرانسه • عباس کیارستمی • هنر سرامیک در اسلام • نبرد ماراتون

سراسرنما

همسایه‌ها

درگاه‌های وابسته

در دیگر پروژه‌های ویکی‌مدیا