آتشکده
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
آتشکده به گونهای از نیایشگاههای زرتشتیان گفته میشود که آتش در جای خاصی از آن قرار دارد و مهمترین نیایشهای دینی در آن و در برابر آتش انجام میگیرد.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] نام
آتشکده: مرکب است از آتش + کده. جزء اخیر نیز مرکب است از کد+ ه نسبت است. کد از ریشهٔ کَتَه اوستایی و آن نیز از مصدر کَن به معنی کندن مشتق شده است. زرتشتیان معبد و آتشکده را «در ِمهر» هم میگفتهاند که یادآور سنتهای پیش تاریخی در ایران و آیین مهر یا میتراییسم نیز هست.
[ویرایش] بنا
بنا بر نظر احمد تفضلی اطلاعات ما در مورد آتشکدهها عموما از دوره ساسانی و اسلامی است. شکل و بنای آتشکدهها در همه جا یکسان بوده. معمولاً ً هر آتشکده هشت درگاه و چند اتاق هشت گوشه داشته و آتشدان در وسط بنا واقع بوده و پیوسته آتش مقدس در آن میسوخته. اما با گذر زمان و به تدریج در دین زرتشت مقرر میشود که آفتاب بر آتش نتابد. بنابراین آتش را در فضای باز نگهداری نکرده و اتاقی در وسط بنا ساختند که آتشدان در آن قرار داشت. تعداد آتشکدهها بسیار بود و تأسیس آنها به زمان خیلی پیش از ظهور زرتشت، یعنی زمان پیشدادیان (هوشنگ و جمشید) میرسید. ولی در عهد ساسانیان سه آتشکدهٔ مشهور:
- آتشکده آذر گشسب یا آذر جشنس واقع در تکاب
- آتشکده آذربرزینمهر در سبزوار خراسان رضوی
- آتشکده آذر فرنبغ(یا آتشکده کاریان) در فیروز آباد فارس
به نام سه طبقهٔ اصلی اجتماعی در آن دوران یعنی طبقهٔ ارتشتاران و نظامیان، طبقهٔ کشاورزان و پیشه وران و طبقهٔ موبدان و روحانیان که با سه رنگ سرخ و سبز و سپید یا همان سه رنگ پرچم ایران مشخص میشدهاند، اهمیت مییابد. به زعم احمد تفضلی آتشكدهها بنا بر اهمیت نوع آتشی كه در آن است، به سه دسته تقسیم میشوند: آتشِ بَهْرام، آدُران و دادگاه.
[ویرایش] آتشکدههای خاموش
آتشکدههای زیادی در کشور موجود است که بعد از تازش اعراب به ایران و همینطور در دوران صفویه به اجبار خاموش شدند ، تعدادی نیز با دست اعراب و یا خود متعصبین ایرانی تخریب گشتند.
[ویرایش] آتشکدههای مشهور
- تخت سلیمان
- آتشکده نیاسر کاشان
- آتشکده آذربرزینمهر
- آتشکده بردسوره در بخارا
- آتشکده آذر شبدر بلخ
- آتشکده آذرنوش آتشکدهای در بلخ که همچون آذرشب در خراسان بوده است.
- آتشکده باکو
- آتشکده سیروان ( یا ماسبذان) در استان ایلام ، سیروان
- آتشکده اردشیر
- آتشکده دارابگرد
- آتشکده شاهپور در قسطنطنیه
- آتشکده پوران
- آتشکده کرکویه
- آتشکده بارنوا در جنوب ایران
- آتشکده سرده در تفت یزد
- آتشکده آذرباد در تبریز
- آتشکده آذر گشسب یا آذر جشنس
- آتشکده خوار اصفهان
- آتشکده درب مهر گوهر و مهربان اصفهان
- آتشگاه اصفهان
- آتشکده آتشکوه محلات
آتشکده نویس روستای نویس قم ثبت اثار ملی
[ویرایش] منابع
- اوشیدری، جهانگیر، دانشنامهٔ مزدیَسنا
- تفضلی، احمد، آتشکده، دایره المعارف بزرگ اسلامی، جلد ۱، نسخه آنلاین. مقاله ۵۵
- نوذری، جلیل، معبد مزدايی زیر کلیسای اچمیادزین (http://jalilnozari.blogspot.com/2008/12/fire-altar-beneath-echmiadzin-cathedral.html يادداشت، فیلم و عکس را این جا ببینید)

