پایتخت

برای دیگر کاربردها، پایتخت (ابهام‌زدایی) را ببینید.

رنگ قرمز: کشورهایی که پایتخت آنها بزرگ‌ترین شهر آن کشور نیست.

پایتَخت یا مرکز سیاسی کشور، شهر اصلی یا سیاسی یک کشور یا یک محدودهٔ حکومتی است که غالباً از سایر شهرها بزرگ‌تر و پرجمعیتتر بوده و نهادهای مهم حکومتی در آن واقع است.

ویژگی‌ها

نهادهای اصلی حکومتی همچون وزارتخانه‌ها و ادارات مرکزی معمولاً در پایتخت قرار دارند. پایتخت محل استقرار حکومت است و این مسئله به طور قانونی و معمولاً در قانون اساسی کشورها وضع شده است. در کشورهای پادشاهی، شاهان و دربار ایشان معمولاً در پایتخت سکونت دارند.

ریشه واژه پایتخت نیز با همین امر مربوط است یعنی «پای تختگاه شاه»، یعنی در زمان‌های قدیم محل سکونت یک شاه اصلی‌ترین شاخص یک شهر برای پایتخت شدن بود.^{[نیازمند منبع]}

ریشه‌شناسی

در قدیم نام‌های دیگری نیز در معنی پایتخت بکار می‌رفت همچون دارالخلافه و دارالسلطنه و آستانه.

منظور از آستانه، محل ورود به دربار پادشاه بود که محل این ورودی دربار رفته رفته معنای خود شهر سکونت شاه یعنی پایتخت را بخود گرفت.

آستانه در زمان عثمانی لقب و مترادف شهر استانبول بود و همین واژه فارسی هنوز در زبان‌های آسیای میانه در معنی پایتخت بکار می‌رود، چنانکه دولت جدید قزاقستان پایتخت تازه‌ساز خود را به آستانه یعنی پایتخت نام نهاده است.^{[نیازمند منبع]}

جستارهای وابسته

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ پایتخت موجود است.

• فهرست پایتخت‌ها
• پایتخت‌های ایران در طی تاریخ