کیانیان
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
کیانیان دومین سلسله پادشاهی درافسانههای ایرانی هستند که بر طبق مطالعات گروهی باستان شناس بر پایه منابعی از اوستا کتاب مقدس زرتشتیان و داستانهایی که در سلسله سامانیان رواج داشته به این تنیجه رسیدند که چنین سلسله ای وجود داشته است و وجود آن بر پایه افسانهها نبوده است٬ بر این اساس این سلسله زمانی در شرق ایران حکمرانی میکرده است.
کیانیان در اوستا نام خانوادگی سلسلهای سلطنتی نیست، اما در عهد ادبیات میانهی ایرانی، در متنهای پهلوی، افراد این خاندان پادشاهانی شمرده میشوند که بعد از پیشدادیان به فرمانروایی ایران رسیدهاند. [۱]
در شاهنامهی فردوسی نیز سلسلهی کیانیان بعد از پیشدادیان به حکمرانی میرسد و موسس این سلسله نیز بر پایه اطلاعات شاهنامه کیقباد است و با مرگ دارا پسر داراب نیز این سلسله منقرض میشود.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] واژه شناسی
کیانیان (در اصل کَیان یا کَویان) جمع واژهی «کَی»، به معنای حکیم و دانشمند میباشد. این واژه در اوستا به شکل «کَوی» آمدهاست.[۲]
[ویرایش] کَویان (کیانیان) در اوستا
کَویها و کَرپنان (karpan) در اوستا گروهی خاص از روحانیانِ دارای مذهب دیو یسنا هستند که با زرتشت دشمنی میکردند.[۲] اما از هشت تن نیز -که مردمانی نیک بودند و پیش از زرتشت زندگی میکردند- با لقب کَوی یاد شده است. اسامی این هشت تن از این قرار است:
کَویکوات (Kavi Kavat)، به فارسی: کیقباد
کَویائیپیوُهو (Kavi Aipivohu)
کَویاوسَذَن (Kavi Usazn)، به فارسی: کیکاووس
کَویاَرشن (Kavi Arshan)
کَویپیسینه (Kavi Pisinah)
کَویبیَّرشن (Kavi Byarshan)
کَویسیّاوَرشَن (Kavi Syavarshan)، به فارسی: کیسیاوش
کَویهئوسرَوَه (Kavi Haosravah)، به فارسی: کیخسرو
از این افراد، کیقباد، کیکاووس و کیخسرو به پادشاهی رسیدند. دو تن دیگر نیز خارج از این گروه، در سلسلهی کیانیان، در زمان زرتشت میزیستهاند:
اَئوروتاَسپَ (Aurvataspa)، به فارسی: کیلهراسپ و کَویویشتاسپَ (Kavi Vishataspa)، به فارسی: کیگشتاسپ.[۳]
[ویرایش] پادشاهان کیانی
سلسلهی کیانیان را به سه دوره میتوان تقسیم نمود [۴]:
[ویرایش] از کیقباد تا کیخسرو
این دوره از سلسله با پادشاه شدن کیقباد شروع میشود و با مرگ کیخسرو خاتمه میابد. خصیصهی بارز این دوره نبردهای طولانی مدت ایران و توران میباشد. این نبردها با کشته شدن سیاوش، پسر کیکاووس، بدست افراسیاب، و کین خواهی سیاوش بوسیلهی ایرانیان به اوج خود میرسد. پادشاهان این دوره از این قرار میباشند:
[ویرایش] از لهراسپ تا گشتاسپ
در این دوره دیگر از نبردهای ایران و توران اثری چندانی دیده نمیشود؛ و مهمترین ویژگی این دوره ظهور زرتشت و نبردهای گشتاسپ و پسرانش برای گسترش دینِ بهی میباشد. پادشاهان این دوره از این قرار میباشند:
[ویرایش] از بهمن تا اسکندر
این دوره از شاهنشاهی کیانیان را میتوان بخش تاریخی با خاطرات مبهم ایرانیان از دورهی هخامنشیان دانست. با توجه به اینکه خاطرهی هخامنشیان نزد ایرانیان به مقدار بسیار زیادی از بین رفته بود، همچنان داستانهایی از آنان وجود داشت. مانند برخی روایات زندگی کوروش و اردشیرهای هخامنشی که به بهمن نسبت داده شده. پادشاهان این دوره در زیر آمدهاند:
[ویرایش] شجرهنامه
| کیقباد | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کیاپیوه | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
| کیبیرش | کیپیسین | کیاَرش | کیکاووس | ||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مَنوش | سیاوش | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
| اوزان | کیخسرو | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کیلهراسپ | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
| زریر | کیویشتاسپ | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
| بستور | پشوتن | اسفندیار | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
| مهرنوش | نوشآذر | بهمن | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
[ویرایش] پانویس
[ویرایش] منابع
- بهار، مهرداد. جستاری چند در فرهنگ ایران. تهران: انتشارات فکر روز، ۱۳۷۶. ISBN 964-5838-74-6
- کریستینسن، آرتور امانوئل. کیانیان. مترجم: ذبیحالله صفا. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۱. ISBN 978-964-445-340-3
- یارشاطر، احسان، و دیگران. تاریخ ایران کمبریج جلد سوم، قسمت اول. مترجم: حسن انوشه. تهران: امیرکبیر، ۱۳۸۳. ISBN 964-00-0023-X
- نولدکه، تئودور. حماسهی ملّیِ ایران. مترجم: بزرگ علوی. تهران: موسسهی انتشارات نگاه، ۱۳۸۴. ISBN 964-6736-79-3
- صفا، ذبیحالله. حماسه سرایی در ایران. تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۴. ISBN 964-00-0635-1
|
|||||||||||||||||
|
||||
|---|---|---|---|---|
|
کیقباد | کیکاووس | کیخسرو | لهراسپ | گشتاسب | بهمن | همای | داراب | دارا |
||||
