پیشوا (شهر)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
پیشوا
گلدسته های بارگاه.jpg
کشور  ایران
استان تهران
شهرستان پیشوا
بخش مرکزی
نام(های) دیگر امامزاده‌جعفر
نام(های) قدیمی سامنات، سنارک
سال شهرشدن دورهٔ صفوی
مردم
جمعیت ۴۷،۲۵۳ تن در سال ۱۳۹۰[۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۹۳۷متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۶ درجهٔ سانتی‌گراد
روزهای یخبندان سالانه ۳۶روز
اطلاعات شهری
شهردار شیرزاد یعقوبی
تأسیس شهرداری ۱۳۳۲[۲]
ره‌آورد شیر، عسل، گل، انار، قند
پیش‌شماره تلفنی ۰۲۱
وبگاه http://old.pishva.ostan-th.ir

پیشوا مرکز شهرستان پیشوا و یکی از شهرهای استان تهران در ایران است. شهر پیشوا در دامنه‌های طبیعی قرار دارد و در ۴۵ کیلومتری جنوب شرقی پایتخت واقع شده‌است.

این شهر در مسیر کهن راه ابریشم و همچنین در مسیر خط راه‌آهن سراسری تهران-مشهد قرار دارد.

پیشوا از معدود شهر هایی است که علی‌رغم نزدیکی به پایتخت، مهاجران کمی پذیرفته و بیشتر مردمان آن بومی همین منطقه هستند به همین دلیل از شهرهای کم جمعیت استان تهران محسوب می شود. طبق سرشماری سال ۱۳۹۰ مرکز آمار ایران شهر، تعداد ۴۷،۲۵۳ نفر جمعیت داشته است.

پیشوا یکی از بندرهای کویر مرکزی ایران به شمار می‌رود از این رو به آن «سناردک» می‌گفتند که در زبان پهلوی به معنای ساحل خشکی است. به پیشوا لقب «مهد انقلاب ایران» نیز می‌دهند. در سفر ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی به این منطقه، پیشوا «نگین سبز استان تهران» نام گرفت و رهبر ایران نیز در سفرش، این شهر را «مرکز شهادت» نامید.

علاوه بر این پیشوا شهری است گلخانه‌ای، که بیش از یک‌هشتم گلخانه‌های ایران را در خود جای داده‌است و یکی از قطب های تولید گل و گیاهان دارویی در ایران به شمار می‌رود.

این شهر مدفن جعفر خواری فرزند موسی کاظم (امام هفتم شیعیان) از عالمان و مجتهدان جامع‌الشرایط شیعه در زمان امامت علی بن موسی الرضا است و یکی از شهرهای زیارتی ایران محسوب می‌شود.

این شهر زادگاه کیومرث نخستین پادشاه ایران است که برای مقابله با اهریمن نخستین بار از سامنات برخاست، همچنین قیام ۱۵ خرداد نیز از کنار مرقد جعفر بن موسی آغاز شد و در نهایت منجر به انقلاب اسلامی ایران و برچیده شدن شاهنشاهی ۲۵۰۰ ساله ایران گردید.

نام[ویرایش]

سامنات[ویرایش]

در دستنویسی درباره تاریخ خوار (گرمسار امروزی) که رونویس آن هنوز باقی است حدود شهر امروزی پیشوا را سامنات نامیده‌اند.[۳] در فرهنگ دهخدا نیز دشت وسیع دامنه جنوبی کوه‌های البرز مابین تهران و سمنان، «سامنات» نامیده شده است.[۴] سامنات منتسب به سام، فرزند نوح و پدر کیومرث نخستین شاه یکتاپرست ایران است.[۵] دلیل این که چرا این نام به فراموشی سپرده شده است معلوم نیست.

سناردک[ویرایش]

یکی از نام‌هایی که به پیشوا نسبت داده می‌شود سناردک است. سنارک در لغت از دو قسمت «سنار» و «دک» تشکیل شده که در زبان پارسی میانه، «سنار» به معنی ساحل و بندر است و «دک» هم‌معنی خشکی و کویری است.[۶] سنارک، اکنون یکی از محله‌های پیشوا در جنوب شرقی این شهر است.

امامزاده جعفر[ویرایش]

پس از وقف زمین‌های اطراف آرامگاه جعفر بن موسی توسط شیخ خضرالدین جنید رازی در قرن نهم هجری قمری و رونق گرفتن بیشتر منطقه، این شهر با محوریت آرامگاه جعفر بن موسی رشد کرد و نام این شهر به امامزاده جعفر تبدیل شد . گفته می‌شود که شاید یکی از دلایل به فراموشی سپرده شدن سامنات مرکزیت امامزاده جعفر بر شهر بوده است.

پیشوا[ویرایش]

تا پایان روزگار قاجار این شهر به نام امامزاده جعفر نامیده می‌شد ولی با ساخت راه‌آهن سراسری ایران در سال ۱۳۱۷ و گذر آن از این سامان رضا شاه نام رسمی آن را از امامزاده جعفر به پیشوا تغییر داد[۷] که دو احتمال برای این تغییر نام گفته می‌شود، نخست به بزرگداشت جعفر بن موسی، پیشوایی که در این شهر مدفون است و احتمال دوم، به احترام هیتلر که در آن زمان پیشوا نامیده می‌شد.


پیشینه[ویرایش]

دیرینگی باستان‌شناسی پیشوا با کشف سنگ‌های رتوش شدهٔ دو لبه، به دورهٔ پارینه سنگی میانی بر می‌گردد.[۸]

نسخه خطی شاهنامه: کیومرث، مردم را فرمان می‌دهد تا با دیوان نبرد کنند.

پیش از میلاد[ویرایش]

حکومت کیومرث و فریدون[ویرایش]

سامنات اولین نامی است که شهر به آن نامیده شده است و منتسب به اولاد سوم سام به‌نام کیومرث است که به باور بسیاری، از این شهر برای جهان گشایی برخاست[۹] چنان که فردوسی در مورد او می نویسد:[۱۰]

نخستین خدیوی که کشور گشود سر پادشاهان گیومرث بود

او اولین پادشاه یکتاپرست ایرانی است که نوروز را عید گرفت[۱۱] و به مرور زمان شوش، بابل و شاطی فرات را گرفت و شهرهایی از جمله بلخ را بنا کرد.[۱۲] پس از او فریدون بر آن حکومت کرد و شهر سامنات را آباد کرد که وجود تخت فریدون در اطراف پیشوا گواه این مدعاست.

کاوشگری‌های باستان شناسی[ویرایش]

سامنات شهری کهن بوده و طی بررسی‌هایی که توسط هیئت باستان‌شناسی که در سال ۱۳۷۰ و ۱۳۶۳ انجام شد از عمق ۳۸۵ سانتی‌متری تپه شغالی آثار و بقایای سفالی به دست آمد. عناصر معماری در تپه مزبور خشت خام و چینه است که این آثار را متعلق به اواخر هزاره ششم و پنجم پیش از میلاد می‌دانند.[۱۳][۱۴] همچنین خشت‌هایی به صورت جفت و طاق چیده شده‌اند که قدمت این آثار به سه‌هزار سال پیش از میلاد می‌رسد.[۱۵] اهمیت دیگر تپه شغالی این است که تمدن موجود در تپه سیلک را یکجا و در یک تپه دارد.

در سال ۱۳۶۳ هنگام احداث ساختمان کمیته انقلاب شهر پیشوا هنگام حفر چاه در عمق ۶ متری مقداری استخوان و سفال کشف شد که این آثار متعلق به دوران هزاره اول پیش از میلاد است، پس از کاوشگری های بعدی مشخص شد که این مکان همان گورستان باستانی گبری است و از یک دوره ۵۵۰ ساله از اواخر هزاره دوم پیش از میلاد حکایت دارد.[۱۶] محدودهٔ این گورستان باستانی بسیار وسیع بوده که از انتهای شکستگی ناهمواری‌های پیشوا در مرکز فعلی شهر آغاز شده و تا ده پاچنار در شرق شهر در دامنه تپه ادامه دارد ، معماری قبر ها از شیوه خاصی پیروی نمی‌کند اما بطور محسوسی سنت اعتقادی ۳ در قبور تکرار شده‌است که کنار هر جسد سه ظرف بزرگ متوسط و کوچک گذاشته شده است که این ظروف قابل مقایسه با ظروف بدست آمده از تپه حصار در دامغان و تپه سیلک در کاشان است.[۱۷]

با توجه به نتایج کاوش‌های صورت گرفته می‌توان گفت یک استقرار مستمر از هزاره ششم تا هزاره اول پیش از میلاد در این منطقه وجود داشته است.

پس از میلاد[ویرایش]

از دوره ی میلاد مسیح تا شهادت جعفر بن موسی الکاظم اطلاعات دقیق تاریخی در دست نیست اما برخی شواهد حکایت از استمرار حیات در شهر پیشوا دارد.[۱۸] اما به هر حال در این دورانها و پس از آن، این منطقه قسمتی از ملک ری محسوب میشده است. در کتاب ری باستان از احوالات مردم سناردک نقل شده که آنها از شیعیان متعصب بوده اند و علاقه آنها به خاندان اهل بیت باعث شده بود که جعفر بن موسی الکاظم پس از درگیری و جراحت به این شهر پناه ببرد.

حرم جعفر بن موسی الکاظم

شهادت امامزاده جعفر[ویرایش]

نوشتار اصلی : امامزاده جعفر بن موسی الکاظم

امامزاده جعفر فرزند موسی کاظم امام هفتم شیعیان بود و در عصر امامت علی بن موسی الرضا از عالمان و مجتهدان شیعه به حساب می آمد.[۱۹][۲۰] پس از استقرار علی بن موسی الرضا در خراسان با کاروانی به سرپرستی خودش به یاری امام زمانش شتافت اما در میان راه وقتی به حوالی ساوجبلاغ رسیدند با نیروهای حکومتی مامون درگیر شدند و او در این درگیری به شدت مجروح شد. از آنجا به شهر شیعه نشین سناردک پناه برد و سرانجام در تاریخ 15 جمادی الثانی سال 217 ه‍.ق. در در اثر جراحت از دنیا رفت و مردم سناردک وی را در گورستان باستانیشان دفن نمودند و آرامگاه وی را نیز بزرگ داشتند.[۲۱][۲۲]

زلزله ویران‌گر (قرن هشتم)[ویرایش]

وقف جنید رازی (قرن نهم)[ویرایش]

صفویه[ویرایش]

معاصر[ویرایش]

قیام ۱۵ خرداد[ویرایش]
کفن پوشان قیام ۱۵ خرداد

پس از سخنرانی سید روح‌الله خمینی در ۱۳ خرداد ۱۳۴۲ در قم به مناسبت عاشورای حسینی در مدرسه فیضیه مردم تهران دست به تظاهرات جدی زدند. صبح روز پانزده خرداد آیت الله خمینی بازداشت و به تهران برده شد. پانزده خرداد سال ۴۲ مصادف با دوازدهم ماه محرم و همزمان با روز برگزاری آیین ۵۰۰ ساله بنی اسد مردم پیشوا بود.[۲۳] در پیشوا پس از برگزاری مراسم بنی اسد حسن مقدس بلندگو به دست می‌گیرد می می‌گوید:[۲۴]

«... ای مردم چرا نشسته‌اید؟ امروز عزاداری ما دو تا شد، یکی عزای امام حسین و دیگری اینکه دیشب دژخیمان شاه، ریخته‌اند منزل آیت الله خمینی و پس از دستگیری، ایشان را به تهران برده‌اند و جمعی از مردم اعتراض کرده و زخمی شده‌اند؛ ای مردم! خاک بر سرمان شد که مرجع تقلید ما دستگیر شده‌اند...»

سپس مردم از همان‌جا تصمیم به قیام علیه رژیم شاه می‌گیرند.[۲۵] در ساعت ۱۴ همان روز از پیشوا و از جوار آرامگاه جعفر بن موسی الکاظم کفن پوشان به سمت تهران حرکت کردند، در میان راه مردم ورامین نیز به کفن پوشان پیوستند. وقتی به پل باقرآباد رسیدند مورد هجوم نیروهای دولتی رژیم پهلوی قرار گرفتند و تعدادی کشته و چندین نفر زخمی شدند.[۲۶]

واقعه ۱۵ خرداد مبدا تحولات انقلاب اسلامی ایران بود.[۲۷] و این قیام نخستین بار از پیشوا آغاز گردید از این رو پیشوا را مبدا قیام ۱۵ خرداد و یا مهد انقلاب ایران می‌نامند.[۲۸]

جغرافیا[ویرایش]

موقعیت[ویرایش]

پیشوا در نیمه شمالی ایران و ۴۵ کیلومتری جنوب شرقی تهران قرار دارد.

زمین شناسی[ویرایش]

پیشوا بر روی دامنه‌ی تپه‌های طبیعی و روی گسل قرار دارد، از شمال به کوه‌های البرز و از جنوب شرق به کویر مرکزی ایران متصل است به همین دلیل منطقه‌ی مناسبی برای کشت محسوب می‌شود.

خاک[ویرایش]

تپه‌های سفالی در یک سوی گسل پیشوا که در فاصله ۲ کیلومتری از محله پاچنار در شرق پیشوا قرار دارد و برخلاف طرف دیگر کاملاً خشک و بی‌آب و علف است.

دکتر پرویز کردوانی در خصوص خاک این منطقه می‌گوید:[۲۹]

در همه جای این دشت به جز نواحی جنوبی و منتهی‌الیه شرقی برای کشاورزی و زراعت مناسب است به طوری که اگر آب به مقدار کافی موجود باشد تقریباً تمام زمین‌های آن را می‌توان زیر کشت برد.

گسل[ویرایش]

شهر پیشوا بر روی گسل قرار دارد و ناهمواری این گسل به‌راحتی پیداست. گسل پیشوا در راستای E ۱۳۰ N است، از مرکز این شهر آغاز شده و به درازای ۳۴ کیلومتری شرق آن ادامه دارد. این گسلِ فشاری با شیب به سمت شرق به روشنی رسوبات کوارتز را بریده و مرز میان کوه و دشت را در پیشوا تشکیل می دهد.[۳۰] طول شرقی جغرافیای َ۴۵ ْ۵۱ تا َ۱۵ ْ۵۲ درجه و عرض شمالی جغرافیای َ۱۵ ْ۳۵ تا َ۲۳ ْ۳۵ درجه محدوده این گسل را شامل می‌شود.[۳۱][۳۲] آخرین فعالیت بزرگ این گسل ۷۸۵ ه.ق. (۱۳۸۴ میلادی) همزمان با حمله تیمور لنگ بوده و طی آن این شهر و محدوده ورامین و ری به کلی ویران گردیده است.[۳۳]

آب و هوا[ویرایش]

نمای پیشوای قدیم

پیشوا آب و هوای معتدل و نیمه‌خشک و در دشت‌ها آب و هوای صحرایی مختص خود را دارد، نسبت به گرمسار و ورامین معتدل تر است ولی شب‌های زمستانی سردتری دارد. درجه حرارت پیشوا بین ۱۴- درجه در زمستان و ۴۵+ درجه در تابستان در نوسان است. در بهار و پاییز به علت وجود درختان فراوان و مصونیت از آلودگی های تهران هوای فرح‌بخش و دلنشینی دارد.[۳۴]

منابع آب[ویرایش]

زمین های زراعی و باغ‌های پیشوا توسط نهرها، چشمه‌ها(چشمهٔ دریاچهٔ قلعه‌کرد و...)، قنات‌ها(هرمین، سناردک و ...) و رودخانه‌های جاری شده از رشته‌کوه البرز سیراب می‌گشت. در سال‌های گذشته با هدف تامین آب مطمئن برای کشاورزی منطقه پاکدشت، پیشوا و ورامین و همچنین تامین آب شرب بخش‌هایی از شرق و جنوب تهران سدهای لار، لتیان و ماملو احداث گردید،[۳۵][۳۶][۳۷] اما با افزایش جمعیت کلانشهر تهران و خشکسالی‌های پیاپی، تامین آب شرب تهران درصد بیشتری را سهم خود کرد و رودخانه پیشوا و نهرها و چشمه‌ها و قنات‌هایش یکی پس از دیگری خشک گردید و بسیاری از باغ‌های موقوفه که از درختان انار، انگور، انجیر، توت و گردو و... تشکیل می‌شد نیز از بین رفت. امروزه زمین های پیشوا با چاه‌هایی که بعداً حفر شد آبیاری می شود.

بادها[ویرایش]

بادهای باران‌زا: مهم‌ترین منبع بارش در این منطقه بادهای مرطوب مدیترانه‌ای و اطلسی است که از سمت غرب می‌وزد. رشته کوه البرز همجون سدی به نحو موثری از نفوذ بسیاری از توده‌های هوا جلوگیری می‌کند در نتیجه باعث شده‌است که هوای شهر از یک سو خشک‌تر و از سوی دیگر از آرامش نسبی برخوردار باشد.[۳۸]

باد شهریاری: بادی خنک و دلربا است که از سمت شهریار می‌وزد و هوا را لطیف می کند و محدود به فصل خاصی نیست. در تابستان گرمای هوا را کاهش داده و موجب رشد بهتر درختان می‌شود. وزیدن باد شهریاری در تابستان برای مردم پیشوا خوشایند است.[۳۹]

باد خِشو: در اوج گرمای تابستان از سمت کویر می‌وزد و به خشکی و گرمای هوا شدت می‌بخشد و باعث ریزش گل‌ها و گرد گرفتن درختان می‌شود. این باد در روزهایی حد فاصل اواخر خرداد تا پنجم مرداد می‌وزد.

باد قبله: این باد در بهار از سمت جنوب و جنوب غرب می‌وزد و همراه با دولخ(نوعی گرد و خاک محلی) است و معمولاً با توده ای از ابر سیاه همراه است که به آن پایه می‌گویند و منجر به رعد و برق و باران و تگرگ می شود.

باد احنمود: بادی است سردو خشک و سوزان که در اوج سرمای بهمن ماه از سوی کوه‌های شمال غربی می‌وزد، و هوا را از مناطق برف‌نشین هم سردتر می‌کند. هنوز وقتی این باد بوزد مردم می‌گویند: «معلوم نیست برفش کجا اومده که سوزش داره اینجا میاد».

باد خاله‌پیرزن: معمولاً سه روز مانده به عید نوروز می‌وزد و معتقد بودند که "خاله پیرزن در اثر خستگی، شب عید خواب می‌ماند و مدت ده روز باد نمی‌وزد و بعد از این مدت عمو نوروز می‌آید و خاله‌پیرزن بیدار می‌شود. اگر عمونوروز عصایش را به آب بزند خاله‌پیرزن می‌گوید باران ببارد و اگر به خاک بزند می‌گوید باد بوزد".[۴۰]

ضرب المثلی پیشوایی می گوید: «خاله پیرزن گفته اگه پشتم به بهار نبود بچه رو توی گهواره‌اش (از سرما) خشک می کردم».

ساختار شهری[ویرایش]

نقشهٔ پیشوا

گسترش شهر[ویرایش]

بافت شهر پیشوا از نظر قدمت به ۳ قسمت تقسیم می‌شود. هستهٔ اولیه شهر در محدودهٔ قدیمی شهر پیشوا است و در گذشته داری سه دروازه بوده‌است. حرم، بازار و شهیدگاه از محله‌های شاخص و قدیمی این قسمت شهر است. با آنکه شهر قدمتی چند هزار ساله دارد ولی به جز سناردک، از قدمت قدیمی‌ترین محلات آن بیش پانصد نمی‌گذرد. بافت میانی شهر در نتیجهٔ عدم کشش جمعیتی بافت قدیمی گسترش یافت که در قسمت غربی شهر و در آن سوی رودخانهٔ مرکزی شهر پیشوا قرار دارد. این قسمت از شهر بیشتر حاصل ساخت و سازهای دهه ۳۰ تا ۸۰ خورشیدی است و معماری آن مشابه هستهٔ مرکزی ولی با مصالح مدرن است. نشانه‌های خیابان‌بندی و کوچه‌های پهن‌تر از ویژگی‌های بافت میانی است. پس از احداث دانشگاه آزاد پیشوا و ایجاد شهرک صنعتی پیشوا در سوی شرقی شهر زمین های لم یزرع آن محدوده ارزش پیدا کرد و ساخت و ساز رواج یافت و در آن محدوده چندین شهرک احداث شد که بعضی از آن ها رو به توسعه است.

قست‌های شهر[ویرایش]

نواحی پیشوا شامل کوی‌ها و محله‌های قدیمی شهر و شهرک‌های بعضاً تازه تاسیس و در حال توسعه هستند که همگی در قالب یک منطقه شهرداری اداره می‌شود. بعضی از این محلات قبلاً روستا بوده‌اند اما امروز جزء شهر پیشوا محسوب می‌شوند. نواحی مختلف شهر پیشوا عبارتند از:[۴۱]

محله‌ها: باغ ناصر، پاچنار، پل حاجی، تپه حاج آقا جلال، تپه سلام، تپه میرزاکریم، چاله امید، سرچشمه، سناردک، شوش آباد، شهرداری قدیم، صفاییه، قلعه کرد، قلعه نو، کهنک، هاشم آباد، همت آباد
کوی‌ها: ابوذر، بانک ملی قدیم، بهداری، بی‌بی‌هور، جهاد، حرم، رازی، سردار جنگل، سه‌جوبی، شهیدگاه، شیرازی‌ها، عطایی‌ها، فرهنگیان، کارخانه‌یخ، مبارز، میثم، نهضت، یاسر
شهرک‌ها: پاسارگاد، پانزده خرداد، خورشیدهشتم، شهید اردستانی، طاق سپهر، فرهنگیان، کوثر، گلها، مارگارین، معلم، نقش جهان.

مشکلات شهری[ویرایش]

حمل و نقل شهری[ویرایش]

بهداشت و درمان[ویرایش]

ترابری[ویرایش]

مسیرهای دسترسی[ویرایش]

فاصلهٔ پیشوا تا تهران ۴۵ کیلومتر، تا قم ۱۱۵ کیلومتر و تا سمنان ۱۵۵ کیلومتر است. مسیرهای دسترسی به پیشوا عبارتند از:

راه آهن[ویرایش]

ایستگاه راه آهن پیشوا یکی از ایستگاه های خط سراسری تهران - مشهد است که حد فاصل ایستگاه های ورامین و گرمسار است و در سال ۱۳۱۷ احداث گردید . علاوه بر این ، ایستگاه راه آهن دیگری در داخل شهر پیشوا ایجاد شده و ایستگاه پایانی ریل باس تهران-پیشوا است.

متروی تهران-پیشوا[ویرایش]

مردم[ویرایش]

زبان[ویرایش]

مردم پیشوا فارسی زبان هستند و لهجهٔ تهرانی دارند و با اندک گویشی محلی سخن می گویند.

اقوام[ویرایش]

جمعیت[ویرایش]

طبق سرشماری سال ۱۳۹۰ مرکز آمار ایران جمعیت پیشوا ۴۷،۲۵۳ نفر بوده که از این تعداد ۲۳،۷۳۴ نفر مرد و ۲۳،۵۱۹ نفر زن بوده‌اند و این تعداد در ۱۳،۳۵۲ خانواده زندگی می‌کنند[۴۲] که اکثراً بومی همین منطقه‌اند.

فرهنگ و هنر[ویرایش]

آداب و رسوم[ویرایش]

آیین ۵۰۰ ساله بنی‌اسد[ویرایش]

مراسم بنی اسد در پیشوا

بنی اسد قومی از طوایف عرب و از ذریه اسدبن‌خزیمه بودند که دو روز پس از نبرد کربلا کشته شدگان واقعه را تشییع و دفن نمودند.[۴۳]

مردم پیشوا همه ساله دو روز بعد از عاشورا در روز دوازدهم ماه محرم کسب و کار و بازار را رها می‌کنند و با پوشیدن لباسهایی عربی موسوم به بنی اسد طی مراسمی نمادین پیکرهای کشته شدگان نبرد کربلا را در سالروزش در صحن جعفر بن موسی تشییع می‌کنند و به عزاداری و سوگواری می‌پردازند.[۴۴]

طی این مراسم ابتدا فردی در نقش زین العابدین (امام چهارم شیعیانکشته شدگان را برای حاضرین معرفی می‌کند و از دلاوری‌های آنان می‌گوید و سپس مرثیه آنان را می‌خواند و در پایان هر بخش این کشته شدگان از در ورودی اصلی صحن تا ایوان بر روی دست افراد پوشیده با لباس بنی اسد و مردم تشییع می‌شوند. معمولاً حر بن یزید ریاحی، قاسم بن حسن ،علی اصغر، علی اکبر، زهیر بن قین، حبیب بن مظاهر، عباس بن علی و حسین بن علی (امام سوم شیعیان) در این مراسم تشییع می‌شوند.

این مراسم حدود پانصد سال است که در پیشوا و در جوار آرامگاه جعفر بن موسی برگزار می‌شود.[۴۵] قیام خونین مردم در ۱۵ خرداد سال ۱۳۴۲ پس از این مراسم و از همین مکان آغاز شد.

فرهنگ شهادت[ویرایش]

خانه هنر پیشوا[ویرایش]

اقتصاد[ویرایش]

کشاورزی[ویرایش]

گندم پیشوا در دشت سناردک

پیشوا یکی از نواحی مُلک ری کهن محسوب می‌شود.[۴۶] ملکی که عمر سعد، به سودای فرمانروایی بر آن، در کشتن امام سوم شیعیان شریک شد.[۴۷] برای درک حاصلخیزی این منطقه یک ضرب المثل معروف کافی است که: «هم از گندم ری افتاد هم خرمای بغداد».[۴۸] مردم پیشوا از دیرباز در این منطقه به کشاورزی مشغول بوده‌اند و امروز نیز کشاورزی، نقش پررنگی در میان آنها دارد بطوری که طبق سرشماری‌ها حدود ۲۶درصد مردم پیشوا کشاورزند.[۴۹] بیش از ۸۵درصد زمین‌های کشاورزی پیشوا زیر کشت می‌رود[۵۰] و سالانه بیش از ۵۰۰هزار تن محصولات کشاورزی تولید می‌شود[۵۱][۵۲] که ۳۰۰هزار تن از آن، محصولات گلخانه‌ای است[۵۳] و بخشی از آن، به خارج کشور صادر می‌شود.[۵۴] در سطح کشور، حدود ۸۰۰۰هکتار سطح گلخانه‌ای وجود دارد که بیش از ۱۰۰۰هکتار معادل یک‌هشتم آن در پیشواست،[۵۵] به‌‌همین‌دلیل این شهر یک قطب تولید محصولات گلخانه‌ای و گیاهان دارویی در سطح استان تهران و ایران به‌شمار می‌رود.[۵۶][۵۷] پیشوا در آبان‌ماه ۱۳۹۳ به‌عنوان رتبهٔ برتر ارائه محصولات کشاورزی برگزیده شد.[۵۸]

نیمی از محصولات کشاورزی پیشوا را غلات شامل ذرت، گندم و جو تشکیل می‌دهد.[۵۹] همچنین عمده محصولات گلخانه‌ای در پیشوا، خیار و گل و گیاهان دارویی است.[۶۰] در رتبه‌های بعدی، صیفی‌‌جاتی همچون بادمجان، گوجه فرنگی، کدو و نیز کاهو، کلم و آفتابگردان قرار دارد. در سال‌های اخیر کشت زرشک و زعفران رشد چشمگیری داشته‌‌است و پروش قارچ و آلوئه‌ورا مورد توجه قرارگرفته‌است.[۶۱] علاوه بر این در حوزهٔ محصولات درختی، میوه‌های انار، انگور، انجیر، زیتون، گردو و خرمالو از محبوبیت و اهمیت بالایی در بین کشاورزان و باغبان‌های پیشوا برخوردار است.[۶۲]

دامپروری[ویرایش]

زمین حاصلخیز و کشاورزی مناسب زمینهٔ مناسبی برای دامپروی به‌حساب می‌آید که به‌خوبی در این منطقه مهیاست. در پیشوا ۶۱۵واحد دامداریِ پرواری، فرصت پرورش بیش از ۱۰۰۰۰راس دام را فراهم آورده‌است که از آنها سالانه حدود ۵۱۳۷۰تن گوشت قرمز تولید می‌شود.[۶۳] بعلاوه ۱۲۷واحد دامداری شیری وجود دارد که در مجموعه‌های کاملاً مکانیزه سالانه ۳۸۷۱۷تن معادل ۱۰۶تن در روز شیر تولید می‌کنند و همین باعث شده که پیشوا به عنوان دومین تولیدکننده شیر ایران شناخته شود.[۶۴]

زنبورداری نیز در این شهر حاشیه‌کویری اهمیت ویژه‌ای دارد، در پیشوا سالانه بیش از ۳تن عسل کویری توسط زنبورداران نمونه کشوری تولید می‌شود. همچنین در واحدهای مرغداری پیشوا سالانه ۲۵۰۰۰قطعه مرغ تولید می‌شود که در خودکفایی تولید مرغ و اشتغال‌زایی مردم منطقه تاثیر زیادی داشته‌است.[۶۵] علاوه بر همه این‌ها در سال‌های گذشته پرورش شترمرغ رشد چشمگیری داشته و وجود بزرگترین مرکز پرورش شترمرغ ایران در پیشوا نمونهٔ دیگری از ویژگی های ممتاز پیشوا در حوزهٔ دامپروری است .[۶۶]

ساختمان‌مرکزی شهرک‌صنعتی پیشوا

صنعت[ویرایش]

دامپروری و در نتیجهٔ آن تولید پشم، زمینه مناسبی برای تولید فرش و صنایع دستی به حساب می‌آید که این هم در پیشوا به خوبی فراهم است، به همین دلیل هنر فرش‌بافی در روستاهای اطراف پیشوا همچنان رایج است.[۲۱]

همچنین شهرک صنعتی پیشوا در سال ۱۳۸۵ با مصوبه هیئت دولت فعالیتش را آغاز نمود[۶۷] ، نزدیکی به تهران و همجواری با شهرهای پیشوا و شریف آباد، مجاورت با شبکه راه‌های سراسری از طریق محورهای تهران-مشهد و تهران-پیشوا، مجاورت با راه آهن سراسری و نزدیکی به ایستگاه راه‌آهن پیشوا از جمله امتیازهایی است که باعث جذب سرمایه گذار و پیشرفت در این شهرک شده است . [۶۸] هم اکنون در این شهرک صنعتی صنایع مختلفی مانند صنایع غذایی، دارویی، شیمیایی، سلولزی، نساجی، فلزی، کانی غیر فلزی و صنایع تبدیلی برای ایجاد واحدهای خود مشغول به فعالیت هستند.[۶۹]

دانشگاه‌ها و مدارس علمیه[ویرایش]

دانشگاه‌ها[ویرایش]

دانشگاه آزاد اسلامی واحد پیشوا.[۷۰]
دانشگاه فرهنگیان پردیس زینبیه پیشوا.[۷۱]
دانشگاه علمی کاربردی شهرداری پیشوا.[۷۲]
دانشگاه پیام نور پیشوا.[۷۳]

مدارس علمیه[ویرایش]

مدرسه علمیه فاطمیه پیشوا (خوهران)[۷۴]
مدرسه علمیه جعفریه پیشوا (برادران)[۷۵]

گردشگری[ویرایش]

گردشگری در پیشوا با باغ‌ها و باغچه‌هایش معنی می‌شود که بیشتر خصوصی هستند. جمعه‌ها و ایام تعطیل مردم منطقه و تهران از شلوغی و آلودگی و روزمرگی شهر به آن پناه می‌آورند. با این حال این شهر تاریخی خالی از جاذبه های گردشگری برای مسافران نیست.

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  2. «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وزارت کشور. بازبینی‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۴. 
  3. «پیشوا، شهری در استان تهران». مرجع شهرهای ایران، ۱۸ اسفند ۱۳۸۹. 
  4. فرهنگ دهخدا، علی‌اکبر دهخدا، ص 735
  5. «تاریخ و آثار تاریخی پیشوا». ایران اولترا، ۲ تیر ۱۳۹۱. 
  6. «محلات قدیمی شهرستان پیشوا در گذر تاریخ/ ارشدالدوله را در بازار پیشوا تیرباران کردند». ایران اولترا، ۱۷ خرداد ۱۳۹۱. 
  7. «پیشوا، شهری در جنوب شرقی استان تهران». ایران اولترا، ۱۳۸۷. 
  8. آشنایی با سلاله پاکان امامزاده جعفر بن موسی الکاظم ، حسن اصلانی ، بهار ۱۳۷۷
  9. «معرفی جاذبه های گردشگری ایران». واضح، .. 
  10. «تاریخ سیاقی یا تاریخ پادشاهان عجم/ مریم شاه حسینی». کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ۴ تیر ۱۳۹۱. 
  11. «نوروز باستاني از كجا سرچشمه مي گيرد؟». سنترال کلوب، ۹ اسفند ۱۳۸۷. 
  12. «نگاهی بر اسطوره های ایران زمین». پارسیان دژ، .. 
  13. «کاوش تپه 7 هزارساله شغالی از سر گرفته شد». خبرگزاری میراث فرهنگی، ۱۳۸۷ شهریور ۱۳. 
  14. «معرفی تپه های تاریخی استان تهران». تبیان، .. 
  15. تهرانی مقدم ، احمد، مجله میراث فرهنگی.
  16. «ايران در هزاره‌هاي دوم و اوّل پ.م. تا آغاز سلسله‌ها و روي كار آمدن مادها». اطلاع رسانی میراث فرهنگی، .. 
  17. Kleiss wolfarm- Qal'e Gabri Bel weramin. Archaeologische mitteliungen Aus Iran. Band 1988.
  18. پیشوای بزرگ ، حسن اصلانی، ص 43
  19. «مراسم سالروز شهادت حضرت جعفربن موسی الکاظم (ع) در پیشوا برگزار شد». پایگاه اطلاع رسانی اداره کل اوقاف و امور خیریه استان تهران، .. 
  20. «درباره امامزاده جعفر بن موسی الکاظم». دبیرخانه کنگره ملی حضرت جعفر بن موسی الکاظم، بیست و ششم فروردین 1393. 
  21. ۲۱٫۰ ۲۱٫۱ «گذری بر میراثهای معنوی و تاریخی شهرستان پیشوا». خبرگزاری مهر، شنبه ۵ فروردین ۱۳۹۱. 
  22. «آشنایی با حضرت جعفرابن موسی الکاظم (ع)». تبیان، 10 آبان ۱۳۹۳. 
  23. https://fa.wikipedia.org/wiki/قیام_۱۵_خرداد
  24. «ویژه نامه هفته فرهنگ و هنر شهرستان های ورامین، قرچک، پیشوا و پاکدشت». اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان تهران، اردیبهشت ۱۳۹۳. 
  25. http://www.mehrnews.com/TextVersionDetail/2175560
  26. http://www.imam-khomeini.ir/fa/c2692/زندگی_نامه/دوران_مبارزات/واقعه_15_خرداد1342
  27. http://www.ical.ir/index.php?option=com_k2&view=item&id=12960:مجموعه-مقالات-قیام-پانزده-خرداد-در-مبدأ-نهضت&Itemid=8
  28. «اداره میراث فرهنگی استان تهران به دلیل سوابق درخشانی که پیشوا در تاریخ انقلاب دارد،این شهر را به مهد انقلاب اسلامی نامگذاری کرد.». خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲۹ مهر ۱۳۹۳. 
  29. ورامین و توسعه، ۱۳۶۹ ص۳
  30. www.ngdir.ir/state
  31. http://ww.ensani.ir/fa/content/171372/default.aspx
  32. مقاله سمینار دومین همایش زمین شناسی کاربردی و محیط زیست ۱۳۸۵
  33. «زلزله‌هاي تاريخي در گستره تهران.». عصر ایران، ۰۶ شهریور ۱۳۹۱. 
  34. «موقعیت جغرافیایی و وضعیت اقلیمی شهر پیشوا.». سیری در ایران، ۲۵ بهمن ۱۳۹۳. 
  35. http://www.thrw.ir/صفحهاصلی/تاسیساتآبیدرحالبهرهبرداری/سدهایدرحالبهرهبرداری/سدماملو.aspx
  36. http://www.thrw.ir/صفحهاصلی/تاسیساتآبیدرحالبهرهبرداری/سدهایدرحالبهرهبرداری/سدلتیان.aspx
  37. http://www.thrw.ir/صفحهاصلی/تاسیساتآبیدرحالبهرهبرداری/سدهایدرحالبهرهبرداری/سدلار.aspx
  38. «موقعیت جغرافیایی تهران». وب‌گاه سازمان صدا و سیمای ج.ا.ایران. بازبینی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۸. 
  39. http://pasmandvaramin.ir/index.php/1391-06-10-19-33-07
  40. اقلیم ورامین ، حسین حیدریان
  41. «پیشوا، شهری در جنوب شرقی استان تهران». موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، بهمن ۱۳۹۳. 
  42. http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os23.xls
  43. http://www.wikifeqh.ir/بنی‌اسد
  44. http://www.khabartehran.com/index.php/gozareshha/119-2013-03-18-10-06-05/1208-500
  45. http://www.mehrnews.com/TextVersionDetail/2175560
  46. http://www.chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=109471&Serv=0&SGr=0
  47. «وعده های امام حسین(ع) و بهانه های عمربن سعد/ از گندم ری نخواهی خورد». خبرگزاری مهر، ۲۱ آبان ۱۳۹۲. 
  48. http://www.iketab.com/index.php?Module=SMMPBPages&SMMOp=Articles&SMM_CMD=&ArticleId=1365
  49. http://www.fandis.ir/printthread.php?tid=6218
  50. «یک هشتم گلخانه های کشور در پیشوا است». خبرگزاری آفتاب ری، ۱۱ شهریور ۱۳۹۳. 
  51. «فرماندار شهرستان پیشوا گفت: رونق اقتصادی با گسترش گلخانه‌های کشاورزی محقق خواهد شد.». خبرگزاری فارس، ۲۰ فروردین ۱۳۹۳. 
  52. «فرماندار پیشوا گفت : کشاورزان شهرستان پیشوا سالانه بیش از 500 هزار تن انواع محصولات کشاورزی را تولیدمی کنند.». خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲۵ خرداد ۱۳۹۳. 
  53. http://www.p-news.ir/?p=5008
  54. «تولید 500 هزار تن محصولات کشاورزی در پیشوا/ صادرات محصولات گلخانه ای پیشوا به خارج از کشور». واضح به نقل از مهر، ۱۹ فروردین ۱۳۹۳. 
  55. http://www.dana.ir/News/137467.html?catid=34&title=137467
  56. http://hoomyan.com/index.php/1390-10-19-06-04-38/1390-11-14-18-11-27/124-latest-news/795-1391-03-28-06-52-16
  57. http://www3.irna.ir/fa/NewsPrint.aspx?ID=80557013
  58. «رتبه برتر شهرستان پیشوا در ارائه محصولات کشاورزی». خبرگزاری پانا، ۱۲ آبان ۱۳۹۳. 
  59. http://www.dana.ir/News/137467.html?catid=34&title=137467
  60. http://ebtekarnews.ir/fa/?p=914
  61. «مدیر جهاد کشاورزی از برداشت ۲۵ کیلوگرم زعفران از مزارع شهرستان خبر داد». خبرگزاری آفتاب ری، ۱۴ دی ۱۳۹۳. 
  62. http://www.varnanews.ir/?p=20418
  63. «ویژگی های سه واحد تولیدی مورد بازدید معاون اول رییس جمهوری در پیشوا». خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۱۱ فروردین ۱۳۹۳. 
  64. http://www.p-news.ir/?p=6157
  65. «رئیس جهاد کشاورزی پیشوا اظهار داشت: پیشوا با دارا بودن یک هزار هکتار گلخانه، قطب تولید محصولات گلخانه ای و گیاهان دارویی است.». خبرگزاری مهر، ۲۴ خرداد ۱۳۹۱. 
  66. http://www.p-news.ir/?p=6157
  67. «شهرک صنعتی قرچک در پیچ و خم واگذاری زمین به صنعتگران». خوب لینک، اردیبهشت ۱۳۹۱. 
  68. «ظرفیت‌های ویژه شهرک صنعتی پیشوا/ لزوم رسیدگی مسئولان استانی به مشکلات». خبرگزاری مهر، ۳ اردیبهشت ۱۳۹۱. 
  69. «استقرار صنایع تبدیلی در شهرک صنعتی پیشوا کاملا ضروری است». خبرگزاری دانا، ۷ شهریور ۱۳۹۳. 
  70. وب‌گاه رسمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین
  71. http://pzst.cfu.ac.ir
  72. http://pishva-uast.ir/
  73. http://pishva.tpnu.ac.ir
  74. http://fatemiye-pishva.womenhc.com
  75. http://www.howzehtehran.com/Files/madares.php?idVeiw=48&level=2&subid=48
  76. «بزرگترین قلعه خشتی جهان، قلعه ایرج تهران». تبیان، ۲۸ اسفند ۱۳۹۰. 

پیوند به بیرون[ویرایش]