ملایر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ملایر
300px
کشور  ایران
استان همدان
شهرستان ملایر
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی مال‌آگر[۱]، مل‌آگر، مال‌آیر، دولت‌آباد[۲]
سال شهرشدن ۱۱۸۷ خورشیدی[۲]
مردم
جمعیت ۱۵۹،۸۴۸ تن [۳]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۳۲۱۰ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۷۲۵ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۲۸ درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه ۳۰۰ میلیمتر
روزهای یخبندان سالانه ۵۰ روز
اطلاعات شهری
شهردار علیرضا رضایی[۴][پیوند مرده]
ره‌آورد کشمش، باسلق، شیره انگور
قالی ابریشم، صنايع چوبي
پیش‌شماره تلفنی ٠٨١
وبگاه malayer.ir[پیوند مرده]
شناسهٔ ملی خودرو  ایران۲۸ ج،ل،م[نیازمند منبع]
تابلوی خوش‌آمد به شهر

به زادگاه وکیل الرعا و دیار تاکستان‌های زرخیز خوش آمدید

به پایتخت مبل و منبت ایران خوش آمدید
نماینده مجلس علی‌نعمت چهاردولی
احمد آریائی‌نژاد

ملایر شهری در غرب ایران است. این شهر مرکز شهرستان ملایر و در جنوب شرقی استان همدان واقع شده است و قدیمی ترین شهر این استان به حساب می آید.[۵] ملایر بعد از کلان شهر همدان بزرگترین شهر استان همدان به حساب می آید، همچنین این شهر دارای ۸ شهر تابع و ۲۲۰ روستا می باشد.بر حسب آمار ۷۵ درصد جمعیت ملایر را فارس ها تشکیل می دهند.[۶] [۷] ملایر که از ترکیب دو واژه «مال» و «آیر» تشکیل شده که به معانی سرزمین آریایی ها و سرزمین آتش است. قدمت سکونت در ملایر به تمدن ایلام بازمی‌گردد. پس از ایلامی‌ها مادها در ملایر ساکن شدند. مردم ملایر به گویش ملایری تکلم می‌کنند. شهرداری ملایر در سال ۱۳۱۷ تاسیس و این شهرداری هم اکنون دو منطقه دارد. فرمانداری ویژه شهرستان ملایر در این شهر قرار داشته و ادارات ملایر نیز به معاونت سازمان و ادارات کل ارتقا پیدا کرده‌اند.
ملایر دارای ۳ میلیون و ۱۱۴ هزار متر مربع پارک است که شامل ۴۰ پارک شهری، ۴ پارک جنگی و یک پارک قدیمی به نام پارک سیفیه است. سرانه فضای سبز در ملایر بیش از ۱۹ متر مربع است.[۸] از جمله آثار دیدنی در ملایر می‌توان به شهر زیرزمینی دوره اشکانیان، پروژه مینی ورد، بام ملایر و دریاچه کوثر اشاره کرد.
ملایر دارای طبیعت معتدل کوهستانی با زمستان‌های سرد و پر برف و تابستان‌های معتدل است. وجود روستاها و زمین‌های وسیع کشاورزی و باغ های حاصل خیز انگور فاصله کمتر از ۱۵۰ کیلومتر با سه مرکز استان‌های همدان، مرکزی و لرستان و قرارگیری بر سر راه‌های مواصلاتی اصلی، همچنین گستردگی صعنت مبلمان و منبت در توسعه ملایر موثر بوده‌اند.
هم اکنون این شهر دارای ده مرکز آموزش عالی است. صنایع و کارخانه‌های فعال در ملایر در زمینه صنایع چوب و مبلمان می‌باشد. از ره‌آوردهای ملایر می‌توان به فرش، خشکبار و عسل اشاره کرد.

نام‌شناسی[ویرایش]

پرونده:آتش بازی ملایر.jpg
آتش بازی در ملایر (مل اگر تپه آتش)

ملایر از دو واژه «مال» و «آیر» تشکیل شده است. مال در زبان کردی و لری به معنی خانه و آیر به معنی آتش است. هنوز در کردستان آتش را «آگر» می‌گویند. بنابراین می‌توان مال‌آیر را به معنی سرزمین آتش معنی کرد. امروزه نیز پس از هزاران سال برروي کوه‌هاي شهر(کوه سرده و کوه گرمه) در شب هاي نوروز آتش روشن مي‌کنند. [۹] نظر دیگر بر این است که ملایر از واژگان "مال" به معنی خانه و " آیر" به معنی آریایی‌ها گرفته شده، یعنی سرزمین آریایی‌ها.[۱۰]
در دوره قاجار، به دلیل آنکه شخصی به نام محمد علی میرزا دولتشاه اقدام به تغییر در ساختار شهری ملایر کرد در یک دوره نام شهر به دولت‌آباد تغییر کرد، که در دوره پهلوي دوباره ملاير ناميده شد.[۱۱]


تاریخ[ویرایش]

دشت ملایر در آغاز دوره ی تاریخی[ویرایش]

پژوهش های باستان شناسی در تپه پری ملایر نشانگر دیرینگی دشت ملایر در آغاز دوره ی تاریخی است. بر پایه ی یافته های باستان شناسان در تپه پری ملایر، منطقه ی ملایر در دوره ی ایلام قدیم دارای حکومت مستقل محلی بوده که با همسایگان خود روابط اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بسیاری داشته است. باتوجه به نزدیکی مقر حکومت سلسله ی دوم ایلام قدیم به منطقه ی پری ملایر در این عصر روابط نزدیک این منطقه با سلسله شیماشکی محتمل به نظر می رسد.[۱۲]

دشت ملایر در دوره آریایان[ویرایش]

ملاير و مردم آن از بازماندگان مادها هستند و به علت وجود جلگه حاصلخيز حوزه رودخانه، از شازند تا شوشاب محل اسکان قبايل مختلف آن بوده است. مادها پس از تسخيرشهر هگمتانه به سمت بيرون آن پناه برده و به قبائل مختلف منشعب مي شوند. از جمله ايل کرد و زبان فعلي آنها مويد اين ادعاست که بازمانده يک زبان هستند و ريشه پهلوي دارند.

هرودت یونانی در مورد قبایل سرزمین ماد از قبیله ای به نام آریازنتی یا آریا زند یا زندآریایی یاد می کند که مانند قبیله های دیگر در تبعیت دیااکو بودند و او را یاری کردند.(هرودت، 1368 : 61 – 59 ) و این آریه زنتی می تواند همان قبیله ای باشد که بیست و چند سده بعد به نام زندیه شناخته شدند و تاریخ ساز شدند.

شاید بتوان گفت کهن ترین سندی که در آن به صراحت نام ملایر برده شده است، همان سکه های روزگار ساسانی باشد که نام Malayir بر روی آن دیده می شود.[۱۳] [۱۴]

پیرنیا(مشیرالدوله) در کتاب ایران باستان چنین می‌نویسد:

شاهان اشکانی در همدان به سر می‌بردند و در مواقع خطر برای حفاظت پادشاهی همدان را ترک کرده و به شهرهای اطراف آن زمان نظیر ملایر و دژهای مستحکم آن روی می‌آورده‌اند.

آتش کده نوشیجان-قدمت کهن شهر ملایر

ملایر پیش از ساسانیان جزو حوزه اکباتان و در دوره ساسانیان یکی از نواحی پایتخت ان زمان بوده‌است. از حوادث مهمی که در عهد ساسانیان در ملایر اتفاق می‌افتد مخفی شدن یزدگرد سوم شاه وقت ایران که پایتختش در شهرستان نهاوند بوده است هنگام حمله اعراب در قلعه‌ای بر کوهی در چند کیلومتری شهر کنونی ملایر که هنوز به کوه یزدگرد مشهور است، می‌باشد.

در ده کیلومتری جاده ملایر به سمت بروجرد کوهی است بنام یزدگرد که آثار قلعه‌ای مخروبه بر آن هنوز باقی است. در تاریخ آمده‌است که یزدگرد سوم آخرین شاه ساسانی هنگامی که از اعراب در مداین شکست خورد برای تجدید قوا و جمع آوری لشکر به حوالی نهاوند گریخت. از آنجا که ملایر در آن زمان یکی از نواحی پایتخت بوده این نام گذاری بی‌حکمت نبوده و این مکان آخرین پناهگاه یزدگرد سوم بوده‌است. انوج نیز یکی از روستاهای بسیار قدیمی آن می‌باشد که دارای قلعه‌ای بسیار قدیمی بنام قلعه انوج است که در حال نابودی است. به نظر می‌رسد این قلعه مربوط به دوره اشکانی باشد. [۱۵] [۱۶] [۱۷] [۱۸]

برابر مدارک موجود مردم ملایر در زمان حمله ی عربان، دلیرانه از خود مقاومت کردند.ابن شادی (520ه.ق) در مجمل التواریخ و القصص، در ضمن شرح جنگ نهاوند می نویسد:«جماعتی از شهدای تازیان و از صحابه، بهری از ایشان با جراحت در حدود خوابق و ملایر هرجا افتاده اند و بعضی را در این جای های مشهد ظاهر است».[۱۹]

استان پنجم
استان پنجم

طبق قانون تقسیمات کشوری مصوب سال ۱۶ آبان ۱۳۱۶ ایران به شش استان تقسیم می‌شد که ملایر در استان غرب قرار داشت. چندی بعد در تاریخ ۳ بهمن همان سال تعداد استان‌ها از شش به ده استان تغییر یافت. طبق این تغییرات که تا سال ۱۳۲۷ پایدار بود ملایر بخشی از استان پنجم بود.[۲۰]

تاریخچه بلدیه و شهرداری ملایر[ویرایش]

برابر اسناد و شواهد، شهرداري ملاير عملاً در قالب تشکیلاتی به طور نیمه رسمی با تاسیس دفتری تحت عنوان فوائد عامه در سال 1303 شروع به کار نموده که رييس آن حاکم وقت ملاير(فرماندار) بوده است.[۲۱] سپس، ميرزا تقي خان اکرامي در شهريور ماه سال 1310 خورشيدي رسماً برکرسي رياست شهر تکیه زد و يک نهاد اداري را بنیاد نهاد.[۲۲] بنابر اسناد موجود در مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در این دوران بلدیه ی ملایر بعنوان یک نهاد اداری، رسما اداره ی امور شهر را در دست گرفته بود. [۲۳] [۲۴] پس از يک دوره چندساله از مديريت خان‌ها بر شهرداري ، با گذر زمان مديراني کار آزموده تر مسئولیت ها را در دست گرفتند و نخستین گام آنان ساخت عمارتي بنام شهرداري در سال 1317 خورشيدي بود که در ملاير در مکان فعلي شهرداری ساخته شد که جزء نخستین ساختمان هاي اداري شهر به شمار می آمد. از آن دوران تا کنون 45 شهردار به کرسی شهرداری ملایر تکیه زده اند.[۲۵]


-->

نمای منطقه یک شهری ملایر در شب

مناطق شهری[ویرایش]

شهر ملایر دارای دو منطقه است که مستقیما تحت نظارت شهرداری مرکزی اداره می‌شوند. همچنین نماینده مردم ملایر در گفتگو با خبر گزاری جمهوری اسلامی ایران از الحاق سه روستا نامیله و ازناو و حاجی اباد به شهر ملایر خبر داد که در این صورت مناطق شهری ملایر به سه منطقه و جمعیتی برابر ۴۹،۶۵۴به شهر ملایر افزوده خواهد.[۲۶] [۲۷] از سوی دیگر علیرضا رضایی شهردار کنونی ملایر در خرداد 93 اعلام کرد شهرداری منطقه 3 ملایر در مناطق امامزاده عبدالله (ع)، شمس‌آباد و طالقانی تاسیس می شود.[۲۸] از اوایل سال ۸۹ تعداد ۶۷۸ قطعه واحد مسکونی و ۴۳۲ قطعه زمین به دارای‌های شهرداری ملایر اضافه شد که لزوم ایجاد دو منطقه جداگانه را ایجاد کرد، هم اکنون ملایر دارای سه شهرداری، شهرداری منطقه یک ٬منطقه دو و شهرداری مرکزی است. همچنین بودجه شهرداری ملایر 70 میلیارد تومان می‌باشد. [۲۹] [۳۰] [۳۱] [۳۲] [۳۳]

ملایر پایتخت ایران در زمان کریم خاند[ویرایش]

شهر ملایر در زمان افشار از اهمیت بسازایی برخوردار بوده است و در کتاب خواجه تاجدار آمده است پس از فوت نادر شاه، کریم خان زند ابتدا توانست بر ملایر مسلط شده و سپس نهاوند و تویسرکان را ضمیمه این شهر نمود، و بعد از غلبه بر مهر علی خان تکلو حاکم همدان توانست همدان را به تصرف خود در بیاورد و بعد از آن اصفهان و گلپایگان را تسخیر نمود. [۳۴] و بطور موقتی ملایر را پایتخت و مقر فرماندهی خود نمود و از طریق ملایر و مردمان شجاعش توانست بر کل ایران مسلط شود و سپس پایتخت را به فارس برد. [۳۵]


مناطق جدا شده از ملایر[ویرایش]

استان پنجم

شهرستان‌های فعلی نهاوند و تویسرکان در گذشته و براساس قانون تقسیمات کشوری مصوب ۱۳۱۶ ه. ش (به ترتیب تا سال‌های ۱۳۲۶ و ۱۳۲۸) از بخشهای تابعه شهرستان ملایر در استان پنجم کشور بودندکه در سال‌های ۱۳۲۶ و ۱۳۲۸ ه. ش از ملایر منفک و به شهرستان ارتقاء یافت. [۳۶] [۳۷]

جغرافیا[ویرایش]

ناهمواری‌ها[ویرایش]

ملایر ناحیه‌ای کوهستانی است که از دره و کوه پایه‌های زاگرس تشکیل شده‌است. منطقه ملایر همراه رشته کوه زاگرس و الوند را تشکیل می‌دهد و در بین شهرهای نهاوند، بروجرد، شازند، خنداب، تویسرکان و همدان قرار گرفته‌است. بلند ترین نقطه شهرستان، کوه لشکردر است. دو کوه معروف به کوه گرمه و کوه سرده که در دو طرف شهر ملایر واقع و قابل مشاهده‌اند و شهر در کوه‌پایه قرار دارد.

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

آب و هوا[ویرایش]

بام ملایر یک روز برفی

ملایر دارای آب و هوای سرد و معتدل می باشد.دمای هوای ملایر در فصول سرد سال تا ۲۰ درجه زیر صفر نیز می رسد. در تابستان هوا معتدل و دلپذیر است.

آب و هوای ملایر در گذشته‌های دور بسیار متفاوت از وضعیت کنونی آن بوده‌است، به طوری که اشاراتی که در کتاب‌های حتی چند قرن اخیر آورده شده بیانگر وجود جنگل‌های انبوه و زمین‌های حاصلخیز مناسب برای دامداری و کشاورزی بوده‌است. حمدالله مستوفی مورخ مشهور قرن هشتم هجری قمری هنگام گذر از ملایر نوشته:

ملایر را جنگلی انبوه فراگرفته بود که وقتی از ملایر خارج میشدم به علت انبوهی جنگل آفتابی مشاهده نمی‌شد. ملایر انبار انگور ایران است. متأسفانه در حال حاضر به علت کمبود منابع زیرزمینی آب در ملایر، بیشترین منابع طبیعی استان در جنوب غربی استان قرار گرفته است به همین علت سد کلان ملایر در ۲۷ کیلومتری ملایر در سال ۱۳۸۹ تاسیس و در حال غنی سازی منابع آب زیر زمینی ملایر میباشد.

در کتاب نادر شاه افشار آمده‌است که از ملایر تا سرابهای پر آب و پوشیده از درخت و جنگل‌ها به قدری انبوه بوده‌اند که آفتاب کمتر مشاهده می‌شده‌است. همچنین هنگام خاکبرداری در کوره‌های آجرپزی اطراف شهر غباری بسیار زیاد و خاک آلود اطاف ملایر دیده می‌شود و سنگواره‌های گوناگونی در لایه‌های این خاک‌های شنی و رسی به چشم می‌خورد. بنابراین شواهد و موقعیت کوهستانی ملایر در دوران ایران باستان آب و هوای ملایر در زمستان‌ها سرد و پربرف و در تابستان‌ها سبز و پر آب و پوشیده از جنگل بوده‌است. [۳۸] [۳۹] [۴۰]


ترابری[ویرایش]

پایانه مسافربری[ویرایش]

شهر ملایر سه پایانه ی مسافربری دارد که پایانه شمال به شهرهای تهران، کرج، مشهد، اصفهان، اراک، شیراز و ارومیه و پایانه ی غرب به شهرهای همدان، تویسرکان، تبریزو سنندج وپایانه ی جنوب به شهرهای بروجرد، نهاوند، خرم‌آباد، اهوازو آبادان سرویس دهی می کنند. [۴۱] [۴۲]


راه آهن

راه آهن غرب کشور از راه آهن جنوب به سمت اهواز از ایستگاه سمنگان اراک، به سمت ملایر انشعاب پیدا کرده و در انتها به بندر لازقیه در کنار دریای مدیترانه متصل می‌شود.[۴۳]

فرودگاه ولی عصر (عج)

فرودگاهی مشترک در سه راهی شهرستان‌های ملایر، نهاوند و بروجرد مصوب شده و همچنین نام فرودگاه در قانون بودجه سال ۸۸ به عنوان حضرت ولیعصر (عج) نام‌گذاری شده است.[۴۴][۴۵]

دانشگاه‌ها[ویرایش]

از حیث دانشگاه ها و مراکز آموزشی، ملایر دارای ۱۳ دانشگاه مستقل می‌باشد و بالغ بر ۳۰۰۰۰ دانشجو و ۶۰۰ تن عضو هیئت علمی در آن به تحصیل، آموزش و پژوهش مشغول اند. ملایرازمعدود شهرستان ها در غرب کشور است که دانشگاه ملی مستقل از مرکز استان دارد. دانشگاه ملی ملایر یکی از مجهزترین دانشگاه های ایران است که در حال حاضر پذیرای بالغ بر 6000 دانشجو در مقاطع مختلف است.[۴۶] دردر سال تحصیلی 93-92 وزارت علوم بر اساس 35 شاخص مهم فعالیت های فرهنگی 99 دانشگاه کشور را مورد ارزیابی قرار داد که دانشگاه ملایر برای دومین بار موفق به کسب رتبه برتر فرهنگی شد. پیش تر نیز در سال 90 دانشگاه ملایر بعنوان دانشگاه برتر فرهنگی کشور برگزیده شده بود. هم اکنون از 6000 دانشجو در دانشگاه ملایر، 1600 تن حافظ قرآن هستند و با قرآن انس گرفته اند.[۴۷][۴۸] همچنین از سوی یک خیّر ملایری دانشکده ی قرآن و معارف در دانشگاه ملایر در حال ساخت است.[۴۹] از تاریخ27/3/91 سه شهید گمنام در دانشگاه ملایر آرمیده اند.[۵۰]

دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر با مقیاس بسیار بزرگ یکی از قدیمی‌ترین واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی است و هم اکنون 7500 دانشجو در 56 رشته در 26 دانشکده و آموزشکده ی سما در دانشگاه آزاد اسلامی ملایر مشغول تحصیل هستند.[۵۱] از تاریخ 7/8/93 دو شهید گمنام در دانشگاه آزاد ملایر آرمیده اند.[۵۲]


موزه ملایر[ویرایش]

موزه ملایر

موزه ملایر یکی از امکان تاریخی و دیدینی این شهر است که هر سال شاهد بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی است این موزه که درسال ۱۳۸۰ شروع به کار کرد در خانه تاریخی مرتضی خان لطفعلیان بنا شده است این خانه در ابتدا به دستور محسن مصدقی معروف به مصدق الممالک در دوره فتحعلیشاه قاجار ساخته شده است و امروزه از آن به عنوان موزه مردم شناسی ملایر استفاده می شود. در موزه ملایر حدود ۴۰ شی تاریخی وجود دارد که قدمت برخی از این موزه ها مربوط به هزاره اول میلادی میشود این اشیا شامل انواع ظروف و پیکره های سفالی است که در حدود ۳۰ عدد میشوند همچنین در بخشی های مختلف این موزه اشیاء و لوازم مردم شناسی در معرض دید علاقه مندان و پژوهشگران قرار گرفته است. زیربنای این موزه ۱۳۰۰ متر در زمینی به وسعت ۴۵۰۰ متر ساخته شده است. یکی از جالب ترین بخش های موزه بخش مربوط به مراحل تهیه شیره انگور است که با استفاده از تندیس ها تهیه شده و در معرض دید عموم قرار گرفته . موزه ملایر در عمارت زیبای لطفعلی خان قرار دارد.[۵۳] [۵۴] [۵۵]




موزه های در دست ساخت در ملایر[ویرایش]

  • باغ موزه دفاع مقدس ملایر[۵۶][۵۷]
  • باغ موزه مشاهیر ملایر[۵۸]
  • موزه تاریخ طبیعی ملایر[۵۹][۶۰]
  • موزه آموزش و پرورش ملایر[۶۱]
  • سایت موزه ارگ باستانی نوشیجان ملایر[۶۲]
  • موزه بلدیه ملایر[۶۳]

تاریخ چاپ کتاب در ملایر[ویرایش]

در دهه ی ۱۳۲۰ صنعت چاپ در ملایر ایجاد شد و شهر ملایر در کنار شهرهایی چون تهران، تبریز، اصفهان و چند شهر دیگر در ایران از پیشگامان صنعت چاپ در ایران است.[۶۴]

سینما ملایر[ویرایش]

پرونده:سینما ملایر.jpg
ملایر دارای مجهزترین سینما غرب کشور

ملایر دارای مجهزترین سینمای غرب کشور است سینما بهمن(نام قدیمی کوروش) ملایر دارای درجه مطلوب یک کیفیت است این سینما با ظرفیت ۶۰۰ نفر آغاز به کار کرد که در سال ۱۳۵۷ سینما تعطیل و در سال ۱۳۵۸ توسط بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی با نام جدید سینما بهمن و ظرفیت ۵۴۳ گشایش یافت. [۶۵] [۶۶] [۶۷]

تاریخ موسیقی در ملایر[ویرایش]

برخی بر این باورند آواز بیات زند، که از دورهٔ قاجار به بعد بیات ترک نیز نامیده می شود به یاد قوم زند بوده است. [۶۸] برابر اسناد موجود در یک سده گذشته تاکنون بوستان تاریخی سیفیه ی ملایر میزبان موسیقیدانان بزرگی بوده است.[۶۹] همچنین شهرستان ملایر بزرگان بسیاری در زمینه های گوناگون موسیقی (نوازندگی، آهنگسازی، آواز) به جامعه ی ایران تقدیم نموده است. افرادی چون ماشالله زندیان نوازنده و مدرس ویولون، امیرحسین زندیان عضو ارکستر سمفونیک صدا و سیما، دکتر امیرکیا زندیان عضو اركستر فيلارمونيك اتريش ودر زمینه ی آهنگسازی افرادی چون شاهپور نياكان،نوازنده ويولون، پروفسور ارژنگ ناجي دكتراي اكوستيك ساز و يكي از سازندگان بزرگ كشور، محمود تاج‌بخش، نوازنده بزرگ تار و سه تار كشور.[۷۰] همچنین در زمینه ی آواز، هنرمندانی چون ویگن دردریان در ملایر زاده شده اند.[۷۱]

هم اکنون نیز در شهرستان ملایر هنرمندان بسیاری درزمینه ی موسیقی زندگی می کنند. در حال حاضر نخستين اركستر زهي منطقه غرب كشور به نام اركستر زهي گات به سرپرستي احمد سياوشي كه به نواختن قطعات كلاسيك جهان مي‌پردازد به همراه چندین گروه موسیقی در ملایر فعال می باشند.[۷۲] همچنین در زمینه ی ساخت سازهای سنتی، ایرج کلهر، سازنده ی سازهای سنتی موفق به دریافت مهر اصالت اثر یونسکو شده است.[۷۳] در حال حاضر همه سازهاي اصيل ايراني و كلاسيك در شهرستان ملایر تدريس مي‌شود.[۷۴]

جاذبه‌ها[ویرایش]

بوستان سیفیه

یکی از قدیمی‌ترین بوستان‌های طبیعی غرب کشور بوستان سیفیه ملایر است که در شمال شرقی این شهر در دامنه کوه گرمه قرار دارد.این باغ در مساحتی در حدود ۱۰ هکتار بنا شده و در سال ۱۳۰۴ توسط سیف الدوله؛ نوه فتح‌علیشاه قاجار در زمان حکومتش بر ولایت ملایر و تویسرکان احداث شد.



مینی ورد ملایر (پنجره ای به سوی دنیا)
پرونده:Malayer.borj.jpg
تندیس برج پیزا یکی از اثار ساخته شده مینی ورد ملایر

اولین مینی ورد خاورمیانه و چهارمین مینی ورد جهان است که پس از کشورهای ژاپن، بلژیک و چین در ایران و در شهر ملایر ساخته می شود.

نمونه این پروژه در ایران و خاورمیانه وجود ندارد و ساخت این مینی ورد با بهره گیری از شهر بروکسل بلژیک ساخته خواهد شد. در این پروژه ۱۳۸ اثر تاریخی ملی و جهانی در مقیاس یک دهم ساخته می شود که ۱۵ اثر از این تعداد، از آثار تاریخی جهان هستند.

از جمله آثار در حال ساخت میتوان به برج ایفل، اهرام ثلاثه و تاج محل هندوستان به عنوان چند اثر مهم جهانی که در مینی ورد به نمایش گذاشته می شود اشاره کرد. با آغاز به کار این پروژه عظیم در ملایر نه تنها مردم این شهرستان بلکه تمام مردم ایران می توانند چندین اثر تاریخی مهم جهان و ایران را از نزدیک و در ابعاد کوچکتر ببینند.

همچنین ساخت پرسپولیس تخت جمشید، حافظیه، برج آزادی، آرامگاه باباطاهر و بسیاری دیگر از آثار تاریخی ملی را از دیگر آثار در نظر گرفته شده برای نخستین مینی ورد ایران اعلام کرد. مینی ورد در قسمت شرقی شهر ملایر در حال ساخت می باشد. [۷۵] [۷۶]

یخچال میرفتاح

یک بنای گنبدی است که با مصالحه آجر و سنگ بنا شده و متعلق به دوره قاجار است. ارتفاع گنبد در این بنا به ۱۲ متر می‌رسد و ضخامت دیوارهای آن در بیشترین نقاط به ۹۲ سانتیمتر می‌رسد.[۷۷]

بام ملایر

بام ملایر یکی از مکان‌های دیدنی این شهر است که ۴۶۰ وسعت داشته در قسمت شرقی این شهر ملایر قرار دارد.

بام ملایر

برآورد اعتبار لازم برای اجرای این طرح ۳۸۰ میلیارد ریال برآورد شده

اهدافی که در ساخت این مجموعه بزرگ تفریحی و توریستی دنبال می‌شود:

  • توسعه صنعت گردشگری، افزایش مدت اقامت گردشگران، افزایش اشتغال و درآمد سرانه شهروندان
  • ایجاد زیر بناهای مناسب برای پرکردن اوقات فراغت و رفاه شهروندان،بهبود عبور و مرور شهری و راه‌های دسترسی به معابر اصلی شهر و کاهش ترافیک
  • ایجاد فضاهای مناسبی را برای اقامت خانواده‌ها و گردشگران داخلی و خارجی

مجموعه‌هایی که در این طرح قرار خواهند گرفت:

مقبره سیف الدوله سلطان محمد در ملایر

شهربازی مسقف، کافی شاپ گردون، رستوران، هتل، کمپینگ اقامتی، تله کابین و منوریل، پیست پیاده‌روی، دوپرخه سواری، اسکیت، درشکه سواری و کارتینگ (ماشین اسباب بازی)، زمین‌های والیبال، بسکتبال، فوتسال، تنیس، بدمینتون، اسکی روی چمن، پیست‌های بدنسازی، دستگاه‌های ماساژور، پارک ترافیک، باغ موزه مشاهیر ملایر، کشور و جهان، آلاچیق، نورپردازی و آبشار مصنوعی

بخش‌هایی از بام ملایر که تاکنون به بهره‌برداری رسیده و در حال اتمام می‌باشد.

  • ساخت و نصب یادمان شهدا که با ۲۶ متر ارتفاع در زمینی به مساحت ۴۰۰ متر مربع بعنوان بلندترین یادمان شهدا در استان همدان شناخته شده است.
  • جدول کشی، آسفالت و سنگ‌فرش مسیر جاده سلامت که بخش اعظمی از این مجموعه را تشکیل داده است.
  • ساخت آلاچیق و نصب تجهیزات ورزشی در مسیر جاده سلامت.
  • ساخت و نصب مجسمه‌هایی از ایران باستان در مسیر ورودی بام ملایر.
دریاچه کوثر ملایر
  • احداث سرویس بهداشتی و رستوران.
  • ساخت آبشار مصنوعی در دامنه گرم کوه.
  • دیواره سنگ نوردی و صخره نورد[۷۸][۷۹]


دریاچه کوثر ملایر

دریاچه کوثر ملایر یک دریاچه مصنوعی با مساحت تقریبی ۲ هکتار است.[نیازمند منبع]


کاوانسرای شیخ الملوک

این کاروانسرا درشمال غربی راسته اصلی بازارتوسط شیخ الملوک ساخته شده و قدیمترین کاروانسرای بازار ملایر بوده و در حال تخریب می‌باشد[۷۷]

سوغاتی[ویرایش]

کشمش از فر اورده های انگور

تارونیه گردشگر فرانسوی نیز که در زمان سلاطین صفوی دوبار به ایران آمده ، در قسمت محصولات می گوید:« محصول پسته ی ایران از ملایر است.» [۸۰] مقدسی فلسطینی که کتاب خود را در سال 375 قمری نوشته است،از زعفران به عنوان محصول ملایر یاد می کند.[۸۱] این در حالی است که تا پایان حکومت قاجار زعفران یکی از اقلام صادراتی ملایر بوده است. [۸۲] بنا به گواه تاریخ، پسته و زعفران در گذشته از اقلام صادراتی ملایر بوده است اما امروزه دیگر در ملایر به صورت انبوه کشت نمی شود.

دیگر سوغاتی ملایر شیره ی ملایر است که پیشینه ی کهنی دارد. [۸۳] در باره ی شیره ی ملایر همین بس که حکیم نظامی درباره ی شیره ی ملایر می گوید:

امان از یاد دوشاب ملایر که آرد آب در کام جلایر

و نیز قزوینی ، 1373 : ص 441 نیز می گوید«...و محال، ملایر در جنب این محال واقع است و چون صاحب آثارالبلاد در کتاب خود، احوال آن محال را ذکر نکرده است وسیع، غله دارد و انگور بسیار خوب در آنجا به عمل آید و شیره ی آن ولایت چنان باشد که در جمیع ایران، بلکه در جمیع روی زمین چنان شیره ای به عمل نیاید.»


امروزه نیز سوغات ملایر شامل کشمش، باسلوق، مبل، منبت و شیره وانگور و عسل است.[۸۴]

تاکستان های ملایر[ویرایش]

ملایر ششمین تولید کننده انگو دنیا

شهرستان ملایر دارای بیش از ۶۳ هزار هکتار باغ است که از اين ميزان ۲۰ هزار و ۷۲۳ هکتار مربوط به تاکستان هاي انگور است که سالانه با توليد بيش از ۳۵۱ هزار تن انگور رتبه اول توليد اين محصول را در کشور دارد. ملایر سه برار متوسط جهانی انگور تولید میکند[۸۵] اين شهرستان از نظر سطح تاکستانهاي انگور ، در رده ششم جهانی قرار دارد. سطح ۱۰ هزار هکتار از تاکستان هاي انگور اين شهر و توليد ۲۰۵ هزار تن قطب توليد انگور استان و يکي از مناطق توليد عمده انگور کشور محسوب مي شود. کارشناسان سازمان جهاد کشاورزي استان همدان نيز در همين ارتباط به خبرنگار ايرنا گفت : متوسط عملکرد در هکتار باغ هاي انگور استان۱۷ هزار و ۳۰۰ کيلو گرم است و در هر هکتار از باغ هاي انگور ملاير نيز بطور ميانگين ۲۰ تن محصول بر داشت مي شود. [۸۶] مهرماه هر سال روستای مانیزان، دیار سرسبز تاک های زرخیز، میزبان گردشگران و مسافرانی است که مذاق خود را با طعم شیرین شیره انگور، شیرین تر کرده و خاطره های به یادماندنی را در ذهن خود حک می کنند.




دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی[ویرایش]

شهر ملایر دارای چند مرکز دانشگاهی و آموزش عالی است که روی‌هم‌رفته 30000 نفر دانشجو و 600 عضو هیأت علمی در آن به آموزش و پژوهش مشغولند. [۸۷] این مراکز عبارتند از:

  1. دانشگاه ملایر
  2. دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر
  3. دانشگاه پیام نور مرکز ملایر
  4. دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم دانشکده علوم قرآنی ملایر
  5. دانشگاه علمی کاربردی واحد ملایر
  6. دانشگاه فنی و حرفه ای (دانشکده خوارزمی ملایر)
  7. دانشگاه فنی و حرفه ای (دانشکده کوثر ملایر)
  8. دانشکده فنی سما واحد ملایر
  9. دانشگاه غیرانتفاعی ایمان و اندیشه ملایر
  10. دانشکده پرستاری ملایر

صنایع و کارخانجات[ویرایش]

ملایر دارای ۲۶۸ واحد صنعتی فعال، شهرک‌های صنعتی شوشاب، سهند، شهرک مبل و منبت، منطقه ویژه اقتصادی سامن و با داشتن سد کلان، بزرگترین سد آبی استان است صنایع ملایر شامل سبزه، بافتینه، لحیم سازی،سیم و کابل، کیان کرد، تولید درب و پنجره پی وی سی، پتروشیمی،شهرک شیشه کارخانه آلیاژی ذوب آهن و غیره می‌باشد.معادن نقره سیلیس و اورانیوم


صنایع دستی ملایر[ویرایش]

قالی بافی[ویرایش]

مبل و منبت کاری[ویرایش]

ملایر-تولید کنند ۶۳ درصد مبل ایران

تولید انواع صنایع دستی چوبی مانند: خراطی، ظرفیت کاری، منبت کاری از دیر باز در ملایر رواج داشته است. در سالهای اخیر علاوه بر شهرهای مذکور در روستاهای روستاهای دهنوآورزمان، حسین آباد شاملو و بخش جوکار از توابع ملایر نیز، به تولید این صنعت می‌پردازند. که البته در این بین روستای دهنوآورزمان شهرتی یافته که همه کشور این روستا را به عنوان روستایی نمونه در صنعت مبل و منبت میشناسند.[۸۸]به طوری که فقط ۶۳ درصد مبل و منبت کشور در شهرستان ملایر تولید می شود و در این زمینه می توان گفت که شهرستان ملایر رتبه اول را در کشور دارا می باشد.[۸۹]از دیگر صنایع دستی چشمگیرشهرستان ملایر می توان به مرواربافی یا همان سبد بافی اشاره کرد.وجود ترکه های چوبی با کیفیت و مرغوب در این شهرستان از عوامل موثر در رشد این صنعت دستی در این شهرستان است.به دلیل همین کیفیت مناسب ترکه های ملایر هنرمندانی که دراستان های شمالی کشور به این صنعت دستی اشتغال دارند چوب مورد نیاز خود را از شهرستان ملایر تامین می کنند.این ترکه‌ها در روستاهای گوراب، داویجان، می آباد و حرم آباد از توابع ملایر توسط کشاورزان کاشته می‌شود.مروار بافی ملایر پس از سفال لالجین رتبه دوم صادرات صنایع دستی استان همدان را به خارج از کشور به خود اختصاص داده است.[۹۰]

فرهنگ[ویرایش]

آیین های سوگواری[ویرایش]

هیئت ابولفضل ملایر یکی از بزرگترین هیئت‌ های ایران

هیئت ابولفضل ملایر با بیش از ۵۰ هزار نفر جمعیت بعد از هیئت حسینیه اعظم زنجان یکی از بزرگترین هیئت‌های عزاداری کشور است.[۹۱]

گویش ملایری[ویرایش]

نوشتار اصلی: گویش ملایری

گویش ملایری گویشی است که مردم شهرستان ملایر در جنوب استان همدان به آن تکلم می‌کنند. دانشنامه ایرانیکا به نقل از عبدالرضا فرجی زبان بیشتر مردم ملایر را لری و لکی می‌داند.[۹۲] شهلا صارمی در نشریه فرهنگستان زبان و ادب فارسی این گویش را فارسی می‌داند که به لحاظ اشتراک برخی ویژگی‌های تلفیقی از لهجه همدانی و لری دارد.[۹۳][۹۴] برخی منابع نیز ملایری را فارسی و با گویشی از لری معرفی می‌کنند.[۹۵]
در کتاب گویش ملایری این گویش را فارسی معرفی می‌کند.[۹۶][۹۷] در کتاب استان شناسی همدان نیز زبان بیشتر مردم ملایر را فارسی معرفی می‌کند.[۹۸][۹۹][۱۰۰] رودیگر اشمیت نیز معتقد است این گویش به پارسی میانه نزدیک است.[۱۰۱] علیرضا گودرزی معتقد است ملایری دنباله زبان مادی است.[۱۰۲]

سرشناسان ملایر[ویرایش]

پادشاهان:

  1. کریمخان زند[۱۰۳]

ورزشکاران:

  1. مسعود مصطفی جوکار (قهرمان کشتی، نایب قهرمان المپیک، عضو تیم ملی)[۱۰۴]
  2. میثم مصطفی جوکار (قهرمان کشتی، قهرمان جهان، عضو تیم ملی،قهرمان وزن86 کیلوگرم در بازی های آسیایی2014 اینچئون)[۱۰۴][۱۰۵]
  3. صادق گودرزی (قهرمان کشتی، نایب قهرمان المپیک، قهرمان آسیا و جهان، عضو تیم ملی)[۱۰۶][۱۰۷]


دانشمندان واساتید:

  1. محمد محمدی ملایری، ادیب و تاریخ‌نگار، استاد دانشگاه تهران و دانشگاه‌های دولتی لبنان و دانشگاه آمریکایی بیروت بود.[۱۰۸]
  2. محمد حیدری ملایری ( فیزیکدان و اخترشناس اهل ایران است)[نیازمند منبع]
  1. سعید شاملو (بنیانگذار روانشناسی بالینی ایران)[۱۰۹]
  2. احمد محمدی متولد ملایر و چهره برگزیده در نخستین همایش چهره‌های ماندگار[۱۱۰]
  3. محمود گودرزی استاد تمام دانشگاه تهران و از موسسین و رئیس دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی و وزیر ورزش کابینه حسن روحانی.[۱۱۱]
  4. خسرو فرشیدورد ادیب و استاد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران[۱۱۲]

شاعران و نویسندگان:

  1. فخرالدین اسعد گرگانی[۱۱۳]


هنرمندان:

  1. مسعود جعفری جوزانی کارگردان سینما وفارغ التحصیل ایالات متحده در رشته کارگردانی و متولد روستای جوزان ملایر[۱۱۴]
  2. مریم امیرجلالی بازیگر سینما و تلویزیون و متولد ۱۳۲۶[نیازمند منبع]

فعالان سیاسی:

  1. خسرو روزبه مبارز ملی ایران و از بنیانگزاران حزب توده شاخه افسری عنوان پیوند[۱۱۵]
  2. مهستی شاهرخی روزنامه‌نگار، منتقد تئاتر، داستان‌نویس و شاعر معاصر ایرانی است[۱۱۶]
  3. کیومرث هاشمی رئیس کمیته ملی المپیک[۱۱۷]

خوراکی‌ها[ویرایش]

سوغات ملایر شامل انگور، کشمش، شیره انگور، کشمش تیزابی (سبزه)، خشکبار، بادام، گردو، عسل و باسلق و حلوای گردو است.[نیازمند منبع]

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «"مال آگِر" کجاست؟». ایسنا. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «"مال آگِر" کجاست؟». ایسنا. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۴. 
  3. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  4. «درباره ی شهردار». شهرداری ملایر. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  5. http://www.yjc.ir/fa/news/4959607/%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1
  6. http://web.archive.org/web/20080512233242/http://www.hamedanpolitic.ir/Group.aspx
  7. http://behzisti-hamedan.ir/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D9%87/%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%B1/
  8. «سرانه فضای سبز ملایر بیش از ۱۹ متر مربع/ ۳۱۰ هکتار به سرانه فضای سبز ملایر اضافه شد». خبرگزاری مهر، ۲۸ خرداد ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  9. http://malayer-hm.ir/fa/showpages.aspx?mid=MzM4&spi=NA==
  10. http://isna.ir/fa/news/93062916952/-مال-آگ-ر-کجاست
  11. http://malayer-hm.ir/fa/showpages.aspx?mid=MzM4&spi=NA==
  12. خاکسار، علی. مجموعه مقالات همایش باستان شناسی ملایر. تهران: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، 1393. شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۶۹۵۳-۳۰-۴.  صص 275- 295.
  13. ازکایی، 1380 :3-72 و98
  14. خاکسار، علی. مجموعه مقالات همایش باستان شناسی ملایر. تهران: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، 1393. شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۶۹۵۳-۳۰-۴.  صص 157- 184.
  15. http://www.irandeserts.com/content/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D9%88_%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%A7/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D9%83%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%87_%D9%87%D8%A7%D9%8A_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86/%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%87_%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%87_%D9%82%D9%84%D8%B9%D9%87_%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DA%AF%D8%B1%D8%AF_.htm
  16. http://www.negahmedia.ir/media/show_video/13455
  17. http://aryaeinezhad.ir/page-malayer-18081
  18. http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=989&code2=38
  19. مجمل التواریخ و القصص، ابن شادی، ص 461
  20. امیراحمدیان، بهرام. «تقسیمات کشوری». در دانشنامه جهان اسلام. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۸ جولای ۲۰۱۲. 
  21. http://www.ofoghemalayer.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=201:1390-09-26-08-30-43&catid=39:1390-08-01-11-23-01&Itemid=148
  22. http://www.ofoghemalayer.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=201:1390-09-26-08-30-43&catid=39:1390-08-01-11-23-01&Itemid=148
  23. http://dlib.ical.ir/site/catalogue/643484?_afPfm=10qt6ecx2a&_afPfm=10qt6ecx2b
  24. https://mashruteh.org/wiki/index.php?title=%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA_%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3_%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D9%84%DB%8C_%DB%B1%DB%B0_%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86_%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B6_%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA_%DB%B2%DB%B0%DB%B2
  25. http://www.ofoghemalayer.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=201:1390-09-26-08-30-43&catid=39:1390-08-01-11-23-01&Itemid=148
  26. http://www7.hamedan.irna.ir/fa/NewsPrint.aspx?ID=81187910
  27. http://www.farsnews.com/printable.php?nn=13920426000932
  28. http://www.yjc.ir/fa/news/4869488/%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-3-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF
  29. http://www.dastour.ir/Brows/?lid=24595
  30. http://isna.ir/fa/news/92023020023/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%B1%D8%A7
  31. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910407001286
  32. http://www.mehrnews.com/news/1692933/%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D9%88-%D8%AF%D9%88-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D8%AF
  33. http://hamedan.isna.ir/default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=7938
  34. شعبانی، رضا‌. تاریخ تحولات سیاسی - اجتماعی ایران در دوره های افشاریه و زندیه. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، 1392. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۴۵۹-۳۰۹-۳. 
  35. گ‍وره، ذب‍ی‍ح‌ ال‍ل‍ه‌. خ‍واج‍ه‌ ت‍اج‍دار. تهران: انتشارات امیرکبیر، 1386. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۰۰-۰۰۳۰-۴. 
  36. http://www.dastour.ir/Brows/?lid=24595
  37. http://hamedan.irib.ir/web/all/25-photo/15790-1391-08-10-12-03-33
  38. http://www.satrap.org/stateDetail_desc.asp?state=88
  39. http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=989&code2=38
  40. رضازاده شفق، صادق. نادرشاه. تهران: بهزاد، 1390. شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۱۹۹-۰۰۷-۶. 
  41. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910619001405
  42. http://iranncc.ir/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B1/
  43. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930422000303
  44. http://fararu.com/vdcba5b0.rhb5wpiuur.html
  45. http://www.tabnak.ir/fa/news/135703/%D9%88%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%BE%DB%8C%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D8%AD%D9%84%E2%80%8C%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D9%88%D9%84%DB%8C%E2%80%8C%D8%B9%D8%B5%D8%B1%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85
  46. http://www.malayeru.ac.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=GeneralText&ID=aec64c8b-e714-45e4-884f-e24685adbbe4&LayoutID=217dead1-1614-455f-86b6-3f23586c215f&CategoryID=e0a8ee18-56df-49dc-94cd-dca4dbaf7b1e
  47. http://hamedan.irna.ir/fa/News/81194006/%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B1_%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87_%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1_%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D8%B1%D8%A7_%D8%AF%D8%B1_%D8%A8%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1_%DA%A9%D8%B3%D8%A8_%DA%A9%D8%B1%D8%AF
  48. http://www.bornanews.ir/Pages/News-197602.aspx
  49. http://isna.ir/fa/news/92012811166/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%A9%D8%AF%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%81
  50. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910324000833
  51. http://www.malayeriau.ac.ir/main/index.php/about-malayer-branch
  52. http://www.irna.ir/fa/News/81371506/
  53. http://hamedan.irib.ir/web/all/24-podcast/34155-1392-08-18-07-55-50
  54. http://www.tabnak.ir/fa/news/348649/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%84%D8%B7%D9%81%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B1
  55. http://www.yjc.ir/fa/news/4481978/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%DB%8C-%D9%84%D8%B7%D9%81%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D9%82%D8%B1%D9%86
  56. http://www.irna.ir/fa/News/81333310/
  57. http://www.iqna.ir/fa/News/1456316
  58. http://www.ichto.ir/Default.aspx?tabid=66&articleType=ArticleView&articleId=1658
  59. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910509000257
  60. http://tnews.ir/news/96B317054123.html
  61. http://hamedan.medu.ir/portal/Home/ShowPage.aspx?Object=NEWS&ID=7e74b3df-78d8-405f-b947-aea5bca04206&WebPartID=36de4941-1408-4cb6-83cc-45b7c1435d5a&CategoryID=1e373c4c-8cd0-4fdd-afab-33a882aaf322
  62. http://www.malayer-hm.ir/fa/news_body.aspx?spi=NA==&vid=MjUzMg==&p=MQ==
  63. http://www.mehrnews.com/news/2235601/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%AF
  64. http://www.cgie.org.ir/fa/news/25183
  65. http://isna.ir/fa/news/93062916952/-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A2%DA%AF-%D8%B1-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA
  66. http://www.wikipg.com/wiki/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%20%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86%20%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B1
  67. http://old.ido.ir/n.aspx?n=13890413271
  68. http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%88%D8%A7%D8%B2_%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%AA%D8%B1%DA%A9
  69. http://www.hamedanpayam.com/shownews/specific/0x514e6cc92e37506b.html#Scene_1
  70. http://www.hamedanpayam.com/shownews/specific/0x514e6cc92e37506b.html#Scene_1
  71. http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%AF%D9%86
  72. http://www.hamedanpayam.com/shownews/specific/0x514e6cc92e37506b.html#Scene_1
  73. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910901000381
  74. http://www.hamedanpayam.com/shownews/specific/0x514e6cc92e37506b.html#Scene_1
  75. http://hamedan.isna.ir/default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=6861
  76. http://hamedanyjc.irib.ir/module/news/index.php?id=754&nn=5158166
  77. ۷۷٫۰ ۷۷٫۱ http://dortina.com/Iran-Tourism/جاذبه-های-گردشگری-ملایر
  78. http://ofoghemalayer.ir/index.php?option=com_kunena&func=view&catid=7&id=2&Itemid=182
  79. http://hamedan.irib.ir/web/all/24-podcast/12701-roofing-malayer
  80. خاکسار، علی. مجموعه مقالات همایش باستان شناسی ملایر. تهران: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، 1393. شابک ‎۴- ۳۰- ۶۹۵۳- ۶۰۰- ۹۷۸.  صص 157- 184.
  81. مقدسی، 1361: 92 -581
  82. خاکسار، علی. مجموعه مقالات همایش باستان شناسی ملایر. تهران: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، 1393. شابک ‎۴- ۳۰- ۶۹۵۳- ۶۰۰- ۹۷۸.  صص 157- 184.
  83. خاکسار، علی. مجموعه مقالات همایش باستان شناسی ملایر. تهران: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، 1393. شابک ‎۴- ۳۰- ۶۹۵۳- ۶۰۰- ۹۷۸.  صص 157- 184.
  84. «آشنایی با جاذبه‌های گردشگری ملایر». همشهری آنلاین، ۱۷ خرداد ۱۳۹۰. 
  85. http://www3.irna.ir/fa/News/80543671/اقتصادی/ملایر_امسال_سه_برابر_متوسط_جهانی_انگور_تولید_کرده_است
  86. http://www3.irna.ir/fa/News/80543671/اقتصادی/ملایر_امسال_سه_برابر_متوسط_جهانی_انگور_تولید_کرده_است
  87. http://aryaeinezhad.ir/page-malayer-18081
  88. http://www.handicrafts.ir/Default.aspx?tabid=2920&articleType=ArticleView&articleId=2470
  89. «60 درصد مبل منبت کشور در ملایر تولید می شود». خبرگزاری مهر، 11 خرداد 1392. 
  90. «مرواربافی ملایر رقیب سفال لالجین در صادرات/ عدم برند سازی مشکل صنایع دستی همدان». خبرگزاری مهر، 27 خرداد1392. 
  91. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930811001337
  92. «HAMADĀN i. GEOGRAPHY». ایرانیکا. بازبینی‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  93. صارمی، سهیلا. ساخت فعل در گویش ملایری. زبان و ادبیات، ۱۳۸۶. ۴۵. بازبینی‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  94. «گویش شناسی». فرهنگستان زبان و ادب فارسی. بازبینی‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  95. http://www.magiran.com/ppdf/nppdf/2825/p0282538720111.pdf
  96. «حسن رضائی باغ بیدی». وب‌گاه دانشگاه تهران. بازبینی‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  97. حسین رضایی و کامران گنجی. گویش ملایری. نوین پژوهش، ۱۳۸۷. 
  98. http://www.chap.sch.ir/sites/default/files/lbooks/91-92/160/kole%20ketab-C236-7.pdf
  99. http://www.chap.sch.ir/sites/default/files/books/93-94/160/045-065-C236-7.pdf
  100. http://www.satrap.org/stateDetail_desc.asp?state=88
  101. اشمیت، رودیگر، راهنمای زبان‌های ایرانی، جلد دوم: زبان‌های ایرانی نو، ترجمه پارسی زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: انتشارات ققنوس، ص۴۳۷
  102. دانشنامه ی ملایر،پژوهشی گسترده در نام جاهای شهرستان ملایر،صص 33-43
  103. «KARIM KHAN ZAND»(انگلیسی)‎. دانشنامه ایرانیکا. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  104. ۱۰۴٫۰ ۱۰۴٫۱ «یک ملایر و این مردان بزرگ ورزشی!». ایسنا، ۲ آذر ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  105. http://www.varzesh3.com/news.do?itemid=1175894&title=ميثم_مصطفي‌جوکار_مدال_طلا_گرفت
  106. «صادق گودرزی:در ملایر به همراه پدرم کلاس کشتی داریم». مجله اینترنتی میهن پرست. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  107. «استقبال از صادق گودرزی قهرمان ملایری در ملایر به روایت تصاویر». وب‌گاه افق ملایر. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  108. «محمد ملایری». لغتنامه دهخدا. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  109. «زندگی نامه پروفسور سعید شاملو بنیانگذار روانشناسی بالینی در ایران». خانه اندیشمندان علوم انسانی. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  110. «محمدی ملایری چهره ماندگار زبان و ادب فارسی». همدان پیام. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  111. «سرمایه های ورزشی ملایر». ملایر پرس. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  112. «درگذشت خسرو فرشیدورد». بی بی سی. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  113. «فخرالدین اسعد گرگانی». پیام همدان. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  114. «مسعود جعفری جوزانی». سوره. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  115. http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88_%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%A8%D9%87
  116. «شاهرخی مهستی». بنیاد ادبیات داستانی ایرانیان. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  117. [www.hamshahrionline.ir/details/246499 «زندگینامه: کیومرث هاشمی»]. همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 

منابع[ویرایش]


پیوند به بیرون[ویرایش]