ملایر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ملایر
ملایر
ملایر5.jpg
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان همدان
شهرستان ملایر
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی مل‌آگر، مال‌آیر، دولت‌آباد
مردم
جمعیت ۱۵۹،۸۴۸ نفر [۱]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۳۲۱۰ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۷۲۵ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۲۸ درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه ۳۰۰ میلیمتر
روزهای یخبندان سالانه ۵۰ روز
اطلاعات شهری
شهردار علیرضا رضایی
ره‌آورد کشمش، باسلق، شیره انگور،
قالی ابریشم
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۱۳
وبگاه malayer.ir
شناسهٔ ملی خودرو Flag of Iran.svg ایران۲۸ ج،ل،م [۶]
تابلوی خوش‌آمد به شهر

به زادگاه وکیل الرعا و دیار تاکستان‌های زرخیز خوش آمدید

به پایتخت مبل و منبت ایران خوش آمدید

ملایر شهری بزرگ در غرب ایران است. این شهر که مرکز شهرستان ملایر در جنوب شرقی استان همدان واقع شده است.
مردم ملایر از آریایی ها و بازماندگان قوم مادها هستند.[۷] زبان مردم ملایر فارسی و بعضا لهجه ای نزدیک به پارسی میانه آمیزه ای از فارسی کردی لری و فارسی همدانی دارد.که به میزان بسیار زیادی برای سایر مناطق قابل فهم است. [۸] [۹] [۱۰] [۱۱] .[۱۲][۱۳] [۱۴]وسعت شهرستان ملایر ۳۲۱۰ کیلومتر مربع است. ملایر دارای ۸ شهر تابعه و همچنین دویست و بیست روستا می‌باشد که در نوع خود بی نظیر است. و دارای فرمانداری ویژه همچنین اداره گمرک مستقل از مرکز استان می‌باشد. ادارات ملایر هم به معاونت سازمان و ادارات کل ارتقا پیدا کرده‌اند.

بر پایه آمار سال ۱۳۷۵ استانداری همدان ۷۵ درصد جمعیت شهرستان و ۸۷ درصد جمعیت شهر ملایر را فارس ها تشکیل میدهند.[۱۵]

ملایر با داشتن ۳ میلیون و ۱۱۴ هزار متر مربع پارک شامل ۴۰ پارک شهری و ۴پارک جنگی و بزرگترین پارک غرب کشور محصور در کمربند سبز بالاترین سرانه فضای سبز کشور را دارد. [۱۶] [۱۷] [۱۸] [۱۹] [۲۰]

جمعیت شهرستان ملایر و به تبع شهر ملایر به طور فصلی می‌باشد به طوری که در اواخر تابستان و اوایل بهار جمعیت این شهرستان رشد چشم گیری پیدا می‌کند که بنابر علائم سازمان نظام پزشکی ملایر تا سقف دو برابر شدن جمعیت این شهرستان نیز پیش می‌رود اما جمعیت مهاجر در جمعیت کل شهرستان و شهر حساب نمی‌شود با این وجود جمعیت این شهر در سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۵۳٬۷۴۸ نفر[۲۱] و جمعیت شهرستان بیش از ۳۰۰٬۰۰۰ نفر گزارش شده است که با این امار ملایر دومین شهر بزرگ استان پس از همدان و سی و پنجمین شهر بزرگ ایران به شمار می‌رود. البته با احتساب جمعیت پنج روستا چسبیده به شهر جمعیت شهر در حدود ۲۱۱٬۷۵۹ نفر همچنین برخی منابع رسمی و غیر رسمی جمعیت شهر را با احتساب شش ماه فصل کاری بیش از ۲۵۰٬۰۰۰ نفر و شهرستان را بیش از ۳۷۰٬۰۰۰ نفر ذکر کرده اند. [۲۲] ملایر دارای طبیعت معتدل کوهستانی با زمستانهای سرد و پر برف و تابستانهای معتدل است. وجود روستاها و زمینهای وسیع کشاورزی و باغات حاصل خیز انگور فاصله کمتر از ۱۵۰ کیلومتر با سه مرکز استان،ارتباط زیاد با پایتخت همچنین گستردگی صعنت مبلمان و منبت و نیز قرارگیری بر سر راههای مواصلاتی اصلی، در توسعه ملایر موثر بوده‌اند.

محتویات

نام‌شناسی

در مورد وجه تسمیه نام ملایر و اصل و ریشه آن قول‌های مختلفی ازجمله موارد ذیل ذکر شده‌است:

بعضی از پژوهشگران گفته‌اند که نام ملایر ترکیبی از دو واژه «مال» و «آیر» است که در لهجه کردی و لری واژه «مال» به معنی خانه و واژه آیر معرف «آگر» است که درزبان مادی به معنای آتش بوده است و هنوز در مناطقی از لرستان آتش را «آگر» می‌گویند بنابراین «مال آیر» که در تلفظ ملایرآمده است به معنای سرزمین آتش بوده است.[۲۳]

«مل آگر» به معنی «تپه آتش» است؛ مادها با روشن کردن آتش بر روی تپه‌ها و کوه‌ها به انتقال پیام به مسافت‌های دور می‌پرداختند.[۲۴] در زمان قاجار به واسطه ساخت شهر به دست محمد علی میرزا دولتشاه، نخست به نام بانی آن «دولت‌آباد» نامیده شد و پس از آن دوباره به ملایر تغییر پیدا کرد.[۲۵]


نام ملايردر دوره قاجار به«دولت‌آباد» تغيير کرده بود که در دوره پهلوي دوباره ملاير ناميده شد.

تاریخ

نمای منطقه یک شهری ملایر در شب

ملاير و مردم آن از بازماندگان مادها هستند و به علت وجود جلگه حاصلخيز حوزه رودخانه، از شازند تا شوشاب محل اسکان قبايل مختلف آن بوده است. مادها پس از تسخيرشهر هگمتانه به سمت بيرون آن پناه برده و به قبائل مختلف منشعب مي شوند. از جمله ايل کرد و زبان فعلي آنها مويد اين ادعاست که بازمانده يک زبان هستند و ريشه پهلوي دارند. پس از کشته شدن نادرشاه افشار، کريم خان زند که يکي از سرداران اعظم او بود به پادشاهي رسيد. قوم زنديه از ملاير به شيراز مهاجرت کرد و پس از به قدرت رسيدن قاجار مجبور شد از شيراز به ملاير باز گردد. طايفه زند در چندين نقطه از اين جلگه پراکنده مي شوند بطور مثال مانيزان و شريف آباد، پري و زنگنه و کمازان. قوم زند قبل از رسيدن به قدرت در جنگ هاي ديگري رشادت خود را به اثبات رسانده بودند مثل جنگ با عثماني و افغان ها. از اين رو سران قاجار براي جلوگيري از شورش مجدد طايفه زند سعي در کنترل آنها مي نمايند. فتحعلي شاه قاجار، (دولتشاه) شاهزاده قجر را والي کرمانشاه کرد و دولتشاه در ملاير اقدام به تاسيس دارالحکومه نمود. بدين وسيله ايل زند تحت نظر قرار گرفتند و ملاير نام دولت آباد به خود گرفت. اين زمان مقارن است با سال ???? هجري شمسي. فتحعلي شاه قاجار هشت تن از دختران سران ايل زند را در حرمسراي خود داشت. يکي از آنها مريم بيگم دختر شيخعليخان زند زنگنه، سردار بزرگ کريمخان بود. فتحعلي شاه از مريم بيگم پسري به نام شيخ علي ميرزا(شيخ الملوک) داشت که او را همراه کارداران و ملازمان به سمت ملاير روانه داشت تا به عنوان حاکم ملاير در شهر تازه تاسيس مستقر گردد. پس از او سيف الدوله فرزند عضدالسطان پسر بزرگ فتحعليشاه حاکم همدان، لرستان و ملايرشد و اين زمان حکومت او مقارن است با سلطنت ناصرالدين شاه و مظفرالدين شاه قاجار. طايفه هاي ملاير را مي توان به سه دسته تقسيم کرد دسته اول قبل از ورود شيخ الملوک هستند که ازآنها ميتوان زنديه، سليماني، قهري، لطفعليان، صارمي، شاملو، ترکمان، شيرعليخان، حاج جعفرخان و مردم دهکده چوبين نام برد. دسته دوم همزمان با ورود خاندان عضدي قاجار در ملاير سکني گزيدند. مانند خاندان مصدقي، ناظمي و تاج بخش... دسته سوم پس از پس از شکل گيري ملاير بتدريج از شهرهاي اطراف وارد شدند مانند فتاحي، ميرشاهي، خوانساري، ميرکمالي، کشاورزيان، کتيرايي، مدني، رضوي و محمدي،کاشانی، فراهاني بحرینی . مبداء شهرهاي آنها نهاوند، تويسرکان ،کاشان، اصفهان، فراهان و خوانسارو کشور بحرين بود که در ان زمان جزو قلمرو ایران به شمار می امد . [۲۶]


دژها و قلعه‌های ملایر که اکنون دژ گوراب و قلعه نوشی جان و قلعه انوج از آن‌ها باقی‌مانده اهمیت بسیاری در حکومت‌های پیش از اسلام داشته‌اند. پیرنیا(مشیرالدوله) در کتاب ایران باستان چنین می‌نویسد:

شاهان اشکانی در همدان به سر می‌بردند و در مواقع خطر برای حفاظت پادشاهی همدان را ترک کرده و به شهرهای اطراف آن زمان نظیر ملایر و دژهای مستحکم آن روی می‌آورده‌اند.
اتش کده نوشیجان-قدمت کهن شهر ملایر

ملایر پیش از ساسانیان جزو حوزه اکباتان و در دوره ساسانیان یکی از نواحی پایتخت ان زمان بوده‌است. از حوادث مهمی که در عهد ساسانیان در ملایر اتفاق می‌افتد مخفی شدن یزدگرد سوم شاه وقت ایران که پایتختش در شهرستان نهاوند بوده است هنگام حمله اعراب در قلعه‌ای بر کوهی در چند کیلومتری شهر کنونی ملایر که هنوز به کوه یزدگرد مشهور است، می‌باشد.

در ده کیلومتری جاده ملایر به سمت بروجرد کوهی است بنام یزدگرد که آثار قلعه‌ای مخروبه بر آن هنوز باقی است. در تاریخ آمده‌است که یزدگرد سوم آخرین شاه ساسانی هنگامی که از اعراب در مداین شکست خورد برای تجدید قوا و جمع آوری لشکر به حوالی نهاوند گریخت. از آنجا که ملایر در آن زمان یکی از نواحی پایتخت بوده این نام گذاری بی‌حکمت نبوده و این مکان آخرین پناهگاه یزدگرد سوم بوده‌است. انوج نیز یکی از روستاهای بسیار قدیمی آن می‌باشد که دارای قلعه‌ای بسیار قدیمی بنام قلعه انوج است که در حال نابودی است. به نظر می‌رسد این قلعه مربوط به دوره اشکانی باشد. [۲۷] [۲۸]

مناطق شهری

شهر ملایر دارای دو منطقه است که مستقیما تحت نظارت شهرداری مرکزی اداره می‌شوند. همچنین نماینده مردم ملایر در گفتگو با خبر گزاری جمهوری اسلامی ایران از الحاق سه روستا نامیله و ازناو و حاجی اباد به شهر ملایر خبر داد که در این صورت مناطق شهری ملایر به سه منطقه و جمعیتی برابر ۴۹،۶۵۴به شهر ملایر افزوده خواهد.[۲۹] از اوایل سال ۸۹ تعداد ۶۷۸ قطعه واحد مسکونی و ۴۳۲ قطعه زمین به دارای‌های شهرداری ملایر اضافه شد که لزوم ایجاد دو منطقه جداگانه را ایجاد کرد هم اکنون ملایر دارای سه شهرداری، شهرداری منطقه یک ٬منطقه دو و شهرداری مرکزی است. همچنین بودجه شهرداری ملایر ۲۹ میلیارد تومان می‌باشد.[۳۰][۳۱][۳۲]

ملایر پایتخت ایران در زمان کریم خاند

شهر ملایر در زمان افشار از اهمیت بسازایی برخوردار بوده است و در کتاب خواجه تاجدار آمده است پس از فوت نادر شاه، کریم خان زند ابتدا توانست بر ملایر مسلط شده و سپس نهاوند و تویسرکان را ضمیمه این شهر نمود، و بعد از غلبه بر مهر علی خان تکلو حاکم همدان توانست همدان را به تصرف خود در بیاورد و بعد از آن اصفهان و گلپایگان را تسخیر نمود [۳۳] و بطور موقتی ملایر را پایتخت و مقر فرماندهی خود نمود و از طریق ملایر و مردمان شجاعش توانست بر کل ایران مسلط شود و سپس پایتخت را به فارس برد[۳۴]

مناطق جدا شده از ملایر

استان پنجم

شهرستان‌های فعلی نهاوند و تویسرکان در گذشته و براساس قانون تقسیمات کشوری مصوب ۱۳۱۶ ه. ش (به ترتیب تا سال‌های ۱۳۲۶ و ۱۳۲۸) از بخشهای تابعه شهرستان ملایر در استان پنجم کشور بودندکه در سال‌های ۱۳۲۶ و ۱۳۲۸ ه. ش از ملایر منفک و به شهرستان ارتقاء یافت..[۳۵][۳۶]

جغرافیا

ناهمواری‌ها

ملایر ناحیه‌ای کوهستانی است که از دره و کوه پایه‌های زاگرس تشکیل شده‌است. منطقه ملایر همراه رشته کوه زاگرس و الوند را تشکیل می‌دهد و در بین شهرهای نهاوند، بروجرد، شازند، خنداب، تویسرکان و همدان قرار گرفته‌است. بلند ترین نقطه شهرستان، کوه لشکر در است. دو کوه معروف به کوه گرمه و کوه سرده که در دو طرف شهر ملایر واقع و قابل مشاهده‌اند و شهر در کوه‌پایه قرار دارد.

موقعیت جغرافیایی


آب و هوا

بام ملایر یک روز برفی

ملایر دارای آب و هوای سرد و معتدل می باشد.دمای هوای ملایر در فصول سرد سال تا ۲۰ درجه زیر صفر نیز می رسد. در تابستان هوا معتدل و دلپذیر است.

آب و هوای ملایر در گذشته‌های دور بسیار متفاوت از وضعیت کنونی آن بوده‌است، به طوری که اشاراتی که در کتاب‌های حتی چند قرن اخیر آورده شده بیانگر وجود جنگل‌های انبوه و زمین‌های حاصلخیز مناسب برای دامداری و کشاورزی بوده‌است. حمدالله مستوفی مورخ مشهور قرن هشتم هجری قمری هنگام گذر از ملایر نوشته:

ملایر را جنگلی انبوه فراگرفته بود که وقتی از ملایر خارج میشدم به علت انبوهی جنگل آفتابی مشاهده نمی‌شد. ملایر انبار انگور ایران است. متأسفانه در حال حاضر به علت کمبود منابع زیرزمینی آب در ملایر، بیشترین منابع طبیعی استان در جنوب غربی استان قرار گرفته است به همین علت سد کلان ملایر در ۲۷ کیلومتری ملایر در سال ۱۳۸۹ تاسیس و در حال غنی سازی منابع آب زیر زمینی ملایر میباشد.

در کتاب نادر شاه افشار آمده‌است که از ملایر تا سرابهای پر آب و پوشیده از درخت و جنگل‌ها به قدری انبوه بوده‌اند که آفتاب کمتر مشاهده می‌شده‌است. همچنین هنگام خاکبرداری در کوره‌های آجرپزی اطراف شهر غباری بسیار زیاد و خاک آلود اطاف ملایر دیده می‌شود و سنگواره‌های گوناگونی در لایه‌های این خاک‌های شنی و رسی به چشم می‌خورد. بنابراین شواهد و موقعیت کوهستانی ملایر در دوران ایران باستان آب و هوای ملایر در زمستان‌ها سرد و پربرف و در تابستان‌ها سبز و پر آب و پوشیده از جنگل بوده‌است.--> [۳۷] [۳۸]

ترابری

مسیر جاده ای

ملایر یکی از شهرهای مهم در مسیر ترابری جاده‌ای در غرب کشور است.شهر ملایر در مسیر کربلا قرار دارد که این مسیر از کرمانشاه و از جاده اورزمان به ملایر میرسد و به سمت تهران پیش میرود اما متاسفانه جاده اورزمان به دلیل عدم ایمنی و عدم داشتن پلیس راه از محور های اتوبوس ممنوع بوده و با وجود کوتاهی ۶۳ کیلومتری مسیر از مسیر جایگزین ساوه تهران استفاده میشود همچنین جاده اورزمان یکی از حادثه خیز ترین جاده های استان همدان و کشور محسوب میشود به گونه ای که به جاده اورزمان لقب حرکت رو خط مرگ را داده اند اما متاسفانه هیچگونه تلاشی برای احداث پلیس راه این جاده دیده نمیشود.[۳۹] [۴۰] تمامی پنج جاده ورودی به این شهر اتوبان یا مسیر یک طرفه می‌باشند که بر سر مسیر کرمانشاه - اراک - اصفهان، کرمانشاه- تهران، همدان - اراک - اصفهان و ایلام - تهران قرار گرفته که مهم ترین محور آن، محور اراک - ملایر می‌باشد. ملایر با سه مرکز استان فاصله زیر ۱۵۰ کیلومتر دارد فاصله ملایر تا اراک ۹۵ و تا همدان ۷۸ و تا خرم اباد ۱۴۷ همچنین فاصله ملایر تا تهران۳۶۹ تا کرمانشاه۲۶۲ و تا اصفهان۳۴۸ کیلومتر است.


ترافیک

خیابان شهدا یک روز عادی

از جمله مشکلات شهر های بزرگ در دها پیشین مشکل ترافیک بوده و هست که شهر ملایر نیز از این قاعده جدا نیست با وجود اینکه بافت شهری ملایر به نسبت سایر شهر ها تقریبا بافت جدیدی هست و بسیاری از معابر و خیابان های شهر در همین ده گذشته شکل گرفته اند اما متاسفانه شهر ملایر با افزایش روز افزون ترافیک همراه است. معاون فرماندار ملایر در گفتگو با خبر گذاری جمهوری اسلامی از لزوم طرح ترافیکی در معابر اصلی شهر خبر داد همچنین طرح پارکبان را از دیگر طرح ها برای کاهش ترافیک عنوان کرد.وی افزود: با توجه به جمعیت شهرستان ملایر و وجود وسایط نقلیه در این شهر باید طرح‌های ترافیکی روان و راحت باشد تا رضایتمندی مردم را به همراه داشته باشد. شهردار ملایر نیز افزایش تعداد مراکز تقارن در شهر را یکی از موارد حل مشکل ترافیک دانست همچنین افزود با اینکه طرح ترافیک شهر ملایر چهار سال است که توسط مشاوران ترافیک ارایه شده و بر اساس آن، میدان امام خمینی(ره) مرکز تقارن این طرح است اما هنوز اقدام برای عملی شدن این طرح شکل نگرفته است. رییس پلیس راهنمایی و رانندگی ملایر نیز افزود: اجرای طرح ترافیکی یک طرفه شدن خیابان ها برای کاهش ترافیک یک طرح مطلوب است . مدیر شرکت توزیع برق ملایر نیز از جابجایی ۵۰ عدد تیر برق در سطح شهر خبر داد و افزود: جابجایی تیرهای برق به منظور اجرای طرح تعریض خیابان های اصلی یک امر ضروری است. [۴۱] [۴۲]



پایانه مسافر بری

شهر ملایر دارای سه پایانه مسافری می باشد که به نام های پایانه شمال (سرویس دهی به شهر های تهران کرج مشهد اصفهان اراک ) پایانه غرب ( سرویس دهی به شهر های همدان-تویسرکان-تبریز-سنندج ) پایانه جنوب ( بروجرد خرم آباد اهواز آبادان ) [۴۳]



فرودگاه ولی عصر (عج)

فرودگاهی مشترک در سه راهی شهرستان های ملایر، نهاوند و بروجرد مصوب شده و همچنین نام فرودگاه در قانون بودجه سال 88 به عنوان حضرت ولیعصر(عج) تثبیت شده است.


راه آهن

ایستگاه راه اهن ملایر

ملایر شهری است که راه آهن غرب کشور پروژه ای که از آن به عنوان پروژه عظیم کربلا یاد شد نیز از آن می‌گذرد.طول کل مسیر راه آهن غرب کشور ۶۲۰ کیلومتر است. شرکت راه آهن کشور بازای هر تن کیلومتر حمل بار مبلغ ۴ ریال اخذ و سرجمع آن را برای توسعه راه آهن غرب کشور و سرخس مصرف نماید.با این اعتبار عملیات ساخت راه آهن غرب کشور که یکی از بزرگ ترین راه های مواصلاتی و اقتصادی محسوب میشود آغاز شد. تاکنون قطعه اراک - ملایر تکمیل و افتتاح شده‌است. قرار است این مسیر از راه آهن نهایتابه راه آهن مرز خسروی کشور عراق و از آنجا به سوریه و بالاخره به بندر لازقیه در کنار در یای مدیترانه و اروپا وصل گردد، که میتواند علاوه بر کمک بزرگ به حمل و نقل مسافر و بار در غرب کشور ،دریچه ای نو باشد، برای حمل و نقل صادرات و واردات کالای بخش غربی کشور با هزینه ای مناسب تر از آنچه در حال حاضر از طریق خلیج فارس انجام میگردد. راه آهن غرب کشور از راه آهن جنوب به سمت اهواز از ایستگاه سمنگان اراک، به سمت ملایر انشعاب پیدا کرده و نهایتا به بندر لازقیه در کنار دریای مدیترانه متصل می شود. [۴۴]



دانشگاه‌ها

Malayer Uni logo.jpg

از حیث دانشگاهها و مراکز آموزشی ملایر دارای ۱۳ دانشگاه مستقل می‌باشد و بالغ بر ۳۰۰۰۰ دانشجو و ۶۰۰ نفر عضو هیئت علمی در آن به تحصیل، آموزش و پژوهش مشغولند. ملایرازمعدود شهرستان ها در غرب کشور است که دانشگاه ملی مستقل از مرکز استان دارد.[نیازمند منبع] دانشگاه ملی ملایر یکی از مجهزترین دانشگاههای ایران است که در حال حاضر پذیرای بالغ بر ۴،۰۰۰دانشجو در مقاطع مختلف است. [۴۵] [۴۶]


موزه ملایر

موزه ملایر

موزه ملایر یکی از امکان تاریخی و دیدینی این شهر است که هر سال شاهد بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی است این موزه که درسال ۱۳۸۰ شروع به کار کرد در خانه تاریخی مرتضی خان لطفعلیان بنا شده است این خانه در ابتدا به دستور محسن مصدقی معروف به مصدق الممالک در دوره فتحعلیشاه قاجار ساخته شده است و امروزه از آن به عنوان موزه مردم شناسی ملایر استفاده می شود. در موزه ملایر حدود ۴۰ شی تاریخی وجود دارد که قدمت برخی از این موزه ها مربوط به هزاره اول میلادی میشود این اشیا شامل انواع ظروف و پیکره های سفالی است که در حدود ۳۰ عدد میشوند همچنین در بخشی های مختلف این موزه اشیاء و لوازم مردم شناسی در معرض دید علاقه مندان و پژوهشگران قرار گرفته است. زیربنای این موزه ۱۳۰۰ متر در زمینی به وسعت ۴۵۰۰ متر ساخته شده است. یکی از جالب ترین بخش های موزه بخش مربوط به مراحل تهیه شیره انگور است که با استفاده از تندیس ها تهیه شده و در معرض دید عموم قرار گرفته . موزه ملایر در عمارت زیبای لطفعلی خان قرار دارد.[۴۷]




کتابخانه ها

ملایر بیشترین سطح کتابخانه را در استان همدان دارا میباشد شهرستان ملایر دارای ۱۶ کتابخانه و ۳۱ کتاب فروشی است که از میزان ۶ کتابخانه در شهر ملایر و ۱۱ کتابخانه در مناطق شهری ملایر وجود دارد همچنین سرانه سواد مردم ملایر بالاتر از میانگین کشوری است [۴۸]

جاذبه‌ها

مقبره سیف الدوله سلطان محمد در ملایر

شهرستان ملایر با توجه به قدمت تاریخی خود دارای جاذبه‌های گردشگری فراوانی است که از جمله می‌توان موارد زیر را یاد کرد:

* پارک جنگلی سیفیه باغ سیف الدوله

یکی از قدیمی‌ترین بوستان‌های طبیعی غرب کشور بوستان سیفیه ملایر است که در شمال شرقی این شهر در دامنه کوه گرمه قرار دارد.

این باغ در مساحتی در حدود ۱۰ هکتار بنا شده و در سال ۱۳۰۴ توسط سیف الدوله؛ نوه فتح‌علیشاه قاجار در زمان حکومتش بر ولایت ملایر و تویسرکان احداث شد.

* دریاچه مصنوعی کوثر

* بام ملایر

مقبره سیف الدوله

این مقبره از نوع مقابر غیر مذهبی است و دارای پلان ۴ ضلعی می‌باشد. ۴ ضلعی گنبد دارای پیشینه دوگانه است که یک بخش آن همان آتشکده ساسانیان و یا ۴ طاق است و دیگری به دوره قاجاریه وحتی بعد از آن می‌رسد.

در این مقبره علاوه بر قبر سیف الدوله قبرامیرالمؤید و نوه سیف الدوله و ۷ قبر دیگر قرار دارد. مسجد عاشورا[۴۹]

مسجد عاشورا در خیابانی به همین نام در محدوده مرکزی ملایر توسط حاج مهدی مهدوی ساخته شده‌است. قدمت مسجد بیش از ۱۵۰ سال است.

شبستان مسجد به صورت طاق و تویزه‌ای ساخته شده و دارای ۱۳ طاق است که روی ۸ ستون آجری چهارگوش در مرکز و تعدادی نیم‌ستون در پیرامون شبستان استوار شده است.

بازار قدیمی ملایر

قدمت هسته اولیه بازار ملایر به زمان شیخ الملوک؛ فرزندفتحعلی شاه قاجار می‌رسد. این بازار شامل دو راسته شمالی جنوبی وشرقی غربی است.

سبک معماری آن اصیل وسنتی است وسخت تحت تاثیرالگوهای بازار دوره صفویه وزندیه (بازاروکیل) قرارگرفته است.

بازارملایربه شیوه خطی وارگانیک ساخته شده ودارای در ورودی است. بازاراصلی در دوره شیخ الملوک بنا شده و افرادی چون مهرعلیخان وابوالقاسم خان نوردی و میرفتاح آن را گسترش داده‌اند. کاروانسرای میرفتاح

به کاروانسرای حلاج‌ها معروف است که در غرب راسته اصلی بازار ملایر توسط دالانی با طاق ضربی به آن متصل شده و سایر کاروانسراها با آجر، خشت و ملاط گل ساخته شده است.

کاوانسرای شیخ الملوک

این کاروانسرا درشمال غربی راسته اصلی بازارتوسط شیخ الملوک ساخته شده و قدیمترین کاروانسرای بازار ملایر بوده و در حال تخریب می‌باشد. [۵۰] [۵۱]

شهر زیرزمینی

شهر زیر زمینی دوره اشکانیان

این شهر زیرزمینی، در سال ۱۳۸۴ بطور اتفاقی هنگامی که مخابرات شهرستان ملایر قصد کشیدن فیبرهای نوری از زیر زمین را داشت کشف شد. مجموعه در بستری از سنگ گرانیت به صورت دستکند ایجاد شده که بیش از ۳ هکتار وسعت دارد و تماماً در زیر معابر و منازل ساختمانهای اداری واقع است و در طی اقدام پژوهشی در هشت کارگاه از مجموعه دستاوردهای بسیار ارزشمندی بدست است. شهری زیر زمینی پنهان در جنوب غربی شهرستان ملایر و در بخش سامن واقع شده است. باستان شناسان هسته اولیه شهر را متلعق به قبل از دوره اشکانیان میدانند که در طول تاریخ به وسعت آن افزوده شده است. موقیعت کنونی شهر این احتمال را میدهد که خرابه های شهری باشد که از آن به عنوان رامن در کتاب های المسالک و الممالک یاد شده است.

تاریخ شهر زیرزمینی سامن

در حال حاضر اطلاعی از تاریخ دقیق این شهر مرموز در دست نمیباشد اما طبق بررسی های اولیه احتمال میرود قدمت این مکان به قبل از سلسله اشکانیان باز گردد. احتمالا وسعت این شهر در زمان مهرداد یکم در حدود (از ۱۶۰ تا ۱۳۰ پیش از میلاد) به بیشترین حد خود رسیده باشد و برای انجام مراسم مذهبی درست شده باشد. وسعت این شهر بیش از ۳ هکتار برآورده شده است که در حال حاضر حدود ۲۵ اتاق این شهر کشف شده است.به علت رطوبت زیاد بخش عظیمی از این مکان هنوز در دل سنگ ها پنهان باقی مانده است.بخش های کشف نشده عموما در عمق ۶ متری و بعضا بیشتر قرار دارند که کار را برای باستان شناسان سخت میکند.این مکان به مرور در دوره های تاریخی وسعت گرفته و اتاق ها و راهرو های این شهر قدمت ها متفاوتی دارند.به نظر میرسد آنچه در حال حاضر از این مکان کشف شده تنها بخش کوچکی از این شهر باشد. به احتمال زیاد این فضا نخستین بار به منظور انجام مراسم مذهبی خاصی، احتمالاً میترائیسم،بر پایه پرستش «میترا» ایزد ایران باستان و خدای خورشید، مورد استفاده بوده شواهد و مدارک موجود حاکی از آن است که مراسم مذهبی به صورت پنهانی در زیر زمین انجام می‌گرفته است و برخی از کانال های این فضا احتمالا برای تدفین قربانیان مذهبی و یا بزرگان ادیان مورد استفاده قرار میگرفته.

دوره های تاریخی

طبق بررسی های صورت گرفته این شهر در طول تاریخ شاهد سه دوره استفاده بوده است.

دوره اول

علت شکل گیری این شهر پنهان به دوره اول باز میگردد که طبق بررسی ها هسته اولیه شهر قدمت بیشتری از برخی از کانال ها و اتاقک های اطراف شهر دارد.این احتمال وجود دارد که این شهر برای انجام مراسمی خاص میترائیسم به طور پنهان درست شده است.

دوره دوم

در این دوره از تاریخ بیشترین استفاده از این مکان صورت گرفته در این دوره مربوط یه سلسله اشکانیان میباشد. با اینکه حفر این مکان بسیار پیش تر از اشکانیان صورت گرفته امام استفاده مستمر و به نوعی دوران اوج خود را در زمان اشکانیان سپری کرده است.

دوره سوم

دوره سوم دوره افول این مکان باستانی میباشد که به نظر میرسد با کاسته شدن قدرت پادشاهان ایران هم زمان میباشد.در این دوره از این مکان به عنوان پناهگاه و تدفین مردگانی خاص استفاده میشده است. این دوره از زمان حمله اعراب به ایران وجنگ نهاوند تا جنگ جهانی اول و حتی دوره دوره قاجار ادامه داشته است. و موردی که همه باستان شناسان در مورد آن اتفاق نظر دارن مجهول بودن این شهر در تمام سه دوران خود است. به طوری که این مکان توسط افراد خاص مورد استفاده قرار میگرفته و عموم مردم از این مکان مرموز اطلاع نداشته اند.

بازید عمومی

امکان بازید از این مکان در حال حاضر میسر نمیباشد و علت آن عوامل باستان شناسی و عمرانی می باشد امید میرود که این مکان با همکاری سازمان میراث فرهنگی به یک قطب گردشگری و نمونه ای دیگر از عظمت هر چه بیشتر تاریخ این سرزمین کهن باشد.

این مجموعه تاریخی طی شماره ۲۴۶۲۲ به تاریخ ۲۷/۱/۸۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. [۵۲] [۵۳] [۵۴]


مینی ورد ملایر (پنجره ای به سوی دنیا)

تندیس برج پیزا یکی از اثار ساخته شده مینی ورد ملایر

بزرگترین پروژه تفریحی توریستی غرب کشور اولین مینی ورد خاورمیانه و چهارمین مینی ورد جهان است که پس از کشورهای ژاپن، بلژیک و چین در ایران و در شهر ملایر ساخته می شود.

نمونه این پروژه در ایران و خاورمیانه وجود ندارد و ساخت این مینی ورد با بهره گیری از شهر بروکسل بلژیک ساخته خواهد شد. در این پروژه ۱۳۸ اثر تاریخی ملی و جهانی در مقیاس یک دهم ساخته می شود که ۱۵ اثر از این تعداد، از آثار تاریخی جهان هستند.

از جمله آثار در حال ساخت میتوان به برج ایفل، اهرام ثلاثه و تاج محل هندوستان به عنوان چند اثر مهم جهانی که در مینی ورد به نمایش گذاشته می شود اشاره کرد. با آغاز به کار این پروژه عظیم در ملایر نه تنها مردم این شهرستان بلکه تمام مردم ایران می توانند چندین اثر تاریخی مهم جهان و ایران را از نزدیک و در ابعاد کوچکتر ببینند.

همچنین ساخت پرسپولیس تخت جمشید، حافظیه، برج آزادی، آرامگاه باباطاهر و بسیاری دیگر از آثار تاریخی ملی را از دیگر آثار در نظر گرفته شده برای نخستین مینی ورد ایران اعلام کرد. مینی ورد در قسمت شرقی شهر ملایر در حال ساخت می باشد. در مینی ورد ملایر ۱۳۹ اثر منتخب از سراسر دنیا انتخاب و بازسازی می شود. از این ۱۳۹ اثر ۷۶ اثر متعلق به ایران است. همچنین جاده سلامت، یادمان شهدا، پیست های پیاده روی، دوچرخه سواری، استادیوم، باغ موزه طبیعی برای این مجموعه پیش بینی و در حال تکمیل است. مساحت پروژه مینی ورد ۴۸ هکتار است که در اطراف آثار تاریخی فضای سبز و محوطه سازی انجام می شود که مساحت مجموعه جنگلی ۴۰ هکتار است و اعتبار در نظر گرفته شده برای ساخت این پروژه افزون بر ۲۰۰ میلیارد ریال است. گفتنی است؛ مکان ساخت مینی ورد ملایر در انتهای پارک کوهسار و در نزدیکی دومین دریاچه مصنوعی شهر ملایر است.

[۵۵]


بام ملایر

بام ملایر یکی از مکان های دیدنی این شهرستان است که با وسعت ۴۶۰ در قسمت شرقی شهر ملایر قرار دارد در این مجموع که با بهره گیری از چشم اندازی وسیع به عنوان بزرگترین مجتمع توریستس غرب کشور دارد. وسعت این مجموعه زبیا۴۶۰ هکتار بر وارد شده است . یکی از مهمترین قسمت های این مجموعه ، بخش ۴۸ هکتاری مینی بورد یا پنجره ای رو به جهان است . این طرح بزرگ برای نخستین بار در خاورمیانه پیاده سازی شده است و در آن ۱۳۹ اثر منتخب از سراسر دنیا انتخاب و بازسازی شده است .از این ۱۳۹ اثر ۷۶ اثر متعلق به ایران است . بلندترین پرچم کشورمان به ارتفاع ۵۰ متر بر بام ملایر برافراشته شده است . همچنین جاده سلامت ، یادمان شهدا ، پیست های پیاده روی ، دوچرخه سواری ، استادیوم ، باغ موزه طبیعی برای این مجموعه پیش بینی و در حال تکمیل است.

بام ملایر

بر اورد اعتبار لازم برای اجرای این طرح ۳۸۰ میلیارد ریال برآورد شده

اهدافی که در ساخت این مجموعه بزرگ تفریحی و توریستی دنبال می شود :

- توسعه صنعت گردشگری، افزایش مدت اقامت گردشگران، افزایش اشتغال و درآمد سرانه شهروندان

- ایجاد زیر بناهای مناسب برای پرکردن اوقات فراغت و رفاه شهروندان،

-بهبود عبور و مرور شهری و راه های دسترسی به معابر اصلی شهر و کاهش ترافیک

-ایجاد فضاهای مناسبی را برای اقامت خانواده ها و گردشگران داخلی و خارجی

مجموعه هایی که در این طرح قرار خواهند گرفت:

شهربازی مسقف، کافی شاپ گردون، رستوران، هتل، کمپینگ اقامتی، تله کابین و منوریل، پیست پیاده روی، دوپرخه سواری، اسکیت، درشکه سواری و کارتینگ (ماشین اسباب بازی) ،زمین های والیبال، بسکتبال، فوتسال، تنیس، بدمینتون، اسکی روی چمن، پیست های بدنسازی، دستگاه های ماساژور، پارک ترافیک، باغ موزه مشاهیر ملایر، کشور و جهان، آلاچیق، نورپردازی و آبشار مصنوعی

بخش هایی از بام ملایر که تاکنون به بهره برداری رسیده و در حال اتمام می باشد.

- ساخت و نصب یادمان شهدا که با ۲۶ متر ارتفاع در زمینی به مساحت ۴۰۰ متر مربع بعنوان بلندترین یادمان شهدا در استان همدان شناخته شده است.

-جدول کشی،آسفالت و سنگ فرش مسیر جاده سلامت که بخش اعظمی از این مجموعه را تشکیل داده است

-ساخت آلاچیق و نصب تجهیزات ورزشی در مسیر جاده سلامت..

-ساخت و نصب مجسمه هایی از ایران باستان در مسیر ورودی بام ملایر

-احداث سرویس بهداشتی، رستوران و ….

- ساخت آبشار مصنوعی در دامنه گرم کوه

- دیواره سنگ نوردی و صخره نورد [۵۶] [۵۷]

دریاچه کوثر ملایر

دریاچه کوثر ملایر

این مجموعه که درابتدای ورودی شهرستان ملایر از سمت همدان احداث شده شامل دریاچه‌ای مصنوعی به مساحت تقریبی ۲ هکتار، باغ پرندگان، سکوی چشم‌انداز، آبشار، مسجدکوثر، مجموعه فرهنگی و امکانات قایق‌رانی است.

تپه گونسپان (پاتپه) تپه گونسپان یا پاتپه، از جمله بلندترین تپه‌های باستانی ایران با ارتفاع ۲۸ متر است و در نزدیکی ملایر در استان همدان قرار دارد.

محوطه باستانی پاتپه در مساحتی به طول ۱۳۸ و عرض ۹۵ متر بیش از ۶ هزار سال قدمت داردو در ۳ کیلومتری جنوب غربی شهرستان ملایر بر سر راه فرعی ملایر - بروجرد واقع است. [۵۸]

یخچال میرفتاح

این بنا گنبدی شکل و آجری است و در مسیر بلوار ملایر به بروجرد واقع شده است. این بنا در دوران قاجاریه ساخته شده است و بانی آن شخصی به نام میرفتاح بوده است. ارتفاع بنا از کف تا گنبد ۱۲ متر و از سطح تا منبع ذخیرهٔ یخ ۴ متر است. بنا دارای دو در، یکی به شکل دهلیز مخصوص ریزش و تخلیهٔ یخ و دیگری در اصلی است که با پلکان به قسمت انتهایی یخدان و محل برداشت یخ منتهی می‌شود. ضخامت دیوارهای گنبد در قسمت تحتانی ۹۲ سانتیمتر و در بالا به سه ردیف آجر ۲۰ سانتیمتری می‌رسد. تنها عامل تزئین بنا دو ردیف آجرکاری است که به طور کمربندی و به ضخامت ۲۲۰ سانتیمتر داخل بنا را پوشانده است.

مصالح اصلی بنا عبارت‌اند از سنگ نتراشیدهٔ لبه‌دار طبیعی از کف تا سطح و از سطح به بالا آجرهایی به ابعاد ۵×۲۰×۲۰ سانتیمتر. در قسمت بیرونی و داخلی یخدان دو ردیف خشت به کار رفته است که حالت عایق داشته و مانع از نفوذ گرما، در فصل تابستان، و ذوب شدن یخ‌ها میشده است. قلعه بهرام چوبین (دامون) دژ دیگر قلعه دامون به معنای قلعه پایین واقع در جنوب شهر ملایر است که یکی از پایگاه‌های مهم نظامی بهرام چوبین؛ سردار نامی و شورشگر خسرو پرویز ساسانی بوده است. بهرام چوبین مدت کوتاهی هم شاهنشاه ایران شد ولی سپس بر اثر تبانی و هم‌پیمانی خسرو پرویز با سزار روم، تخت پادشاهی را در جنگی سخت بر باد داد. [۵۹] [۶۰]

خانه قدیمی لطفعلیان

عمارت لطفعلیان در خیابان شهید مصطفی خمینی ملایر قرار دارد. این خانه قدیمی، بخشی از یک مجموعه سکونتگاهی به یادگار مانده از دوره قاجار است. سازنده و مالک اولیه خانه، محسن مصدقی معروف به مصدق الممالک بوده و در عصر فتحعلی شاه قاجار به واسطه خویشاوندی که با دربار داشته با بهره‌گیری از معماران زبده آن دوره اقدام به ساخت این مجموعه کرده است.خانه قدیمی منصوری این خانه در بلوار سیف الدوله ملایر قرار دارد و متعلق به مرحوم عبدالصمد منصوری است. خانه منصوری دارای ساختمانی در حدود ۲۸۵۰ متر است. زیر بنای ساختمان ۴۷۰ متر و حیاط آن ۲۳۸۰ متر است. این بنا در ۲ طبقه ساخته شده که طبقه زیرین تمامأ با طاق‌های ضربی و خشتی ساخته شده‌است. خانه منصوری در سال ۱۳۸۰ با شماره ۴۶۹۱ به فهرست آثار ملی ایران اضافه شد.[۶۱] [۶۲]

زیستگاه حیات وحش لشگر این منطقه حفاظت شده در شرق و جنوب شرقی ملایر از زیستگاه‌های مهم بز کوهی، کل، قوچ، و میش به شمار می‌رود. مساحت منطقه در حدود ۱۶ هکتار است که در میان دو رشته کوه بلند و از تپه ماهورهایی موسوم به کوه سرده و آهنگران تشکیل شده و دارای چشمه‌های دائمی و فصلی متعددی است. [۶۳]


سوغاتی

سوغات ملایر شامل کشمش، باسلوق، مبل، منبت و شیره وانگور و عسل است. شهرستان ملایر یکی از قطب های بزرگ کشاورزی در کشور به حساب می اید باغات حاصل خیز انگور این شهر باعث شده تا شهر ملایر و کارخانه های ان را به عنوان بزرگترین تولید کننده کشمش در ایران و دنیا تبدیل کند. [۶۴] [۶۵]

تاکستان های ملایر

ملایر ششمین تولید کننده انگور دنیا

شهرستان ملایر دارای بیش از ۶۳ هزار هکتار باغ است که از اين ميزان ۲۰ هزار و ۷۲۳ هکتار مربوط به تاکستان هاي انگور است که سالانه با توليد بيش از ۳۵۱ هزار تن انگور رتبه اول توليد اين محصول را در کشور دارد. ملایر سه برار متوسط جهانی انگور تولید میکند[۶۶] اين شهرستان از نظر سطح تاکستانهاي انگور ، در رده ششم جهانی قرار دارد. سطح ۱۰ هزار هکتار از تاکستان هاي انگور اين شهر و توليد ۲۰۵ هزار تن قطب توليد انگور استان و يکي از مناطق توليد عمده انگور کشور محسوب مي شود. کارشناسان سازمان جهاد کشاورزي استان همدان نيز در همين ارتباط به خبرنگار ايرنا گفت : متوسط عملکرد در هکتار باغ هاي انگور استان۱۷ هزار و ۳۰۰ کيلو گرم است و در هر هکتار از باغ هاي انگور ملاير نيز بطور ميانگين ۲۰ تن محصول بر داشت مي شود. [۶۷] مهرماه هر سال روستای مانیزان، دیار سرسبز تاک های زرخیز، میزبان گردشگران و مسافرانی است که مذاق خود را با طعم شیرین شیره انگور، شیرین تر کرده و خاطره های به یادماندنی را در ذهن خود حک می کنند.

دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی

شهر ملایر دارای چند مرکز دانشگاهی و آموزش عالی است که روی‌هم‌رفته ۱۵۰۰۰ نفر دانشجو و ۵۰۰ عضو هیأت علمی در آن به آموزش و پژوهش مشغولند. این مراکز عبارتند از:

  1. دانشگاه ملایر[۶۸]
  2. دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر[۶۹]
  3. دانشگاه پیام نور مرکز ملایر[۷۰]
  4. دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم دانشکده علوم قرآنی ملایر[۷۱]
  5. دانشگاه علمی کاربردی واحد ملایر[۷۲]
  6. دانشگاه فنی و حرفه ای (دانشکده خوارزمی ملایر)[۷۳]
  7. دانشگاه فنی و حرفه ای (دانشکده کوثر ملایر)
  8. دانشکده فنی سما واحد ملایر[۷۴]
  9. دانشگاه غیرانتفاعی ایمان و اندیشه ملایر[۷۵]
  10. دانشکده پرستاری ملایر


صنایع و کارخانجات

صنایع ملایر شامل سبزه، بافتینه، لحیم سازی،سیم و کابل، کیان کرد، تولید درب و پنجره پی وی سی، پتروشیمی،شهرک شیشه کارخانه آلیاژی ذوب آهن و غیره می‌باشد.معادن نقره سیلیس و اورانیوم


صنایع دستی ملایر

قالی بافی

صنعت قالی بافی در ملایر از پیشینه‌ای دور برخوردار است. اکثر قالی‌ها در قطعات زرع و نیم زرع و دو زرعی و قالیچه هستند و به ندرت فرش بزرگ بافته می‌شود. در شهرستان ملایر و روستاهای اطراف تعداد زیادی به کار قالی بافی اشتغال دارند. نقش‌هایی که در قالی‌های ملایر و روستاهای اطراف آن بافته می‌شود در حال حاضر بسیار کمیابند.

انواع نقشه‌های بافته شده در ملایر عبارت‌اند از نقش پیچ جوزان، پنج ستاره، گلدانی دره جوزان، مانیزان، نقش انگوری، نقش حاج خانومی، نقش بوته، نقش لچک ترنج، نقش زیرخاکی، بوته ماهی، و چهار چنگ قدیم.


مبل و منبت کاری

ملایر-تولید کنند ۶۳ درصد مبل ایران

تولید انواع صنایع دستی چوبی مانند: خراطی، ظرفیت کاری، منبت کاری از دیر باز در ملایر رواج داشته است. در سالهای اخیر علاوه بر شهرهای مذکور در روستاهای روستاهای دهنوآورزمان، حسین آباد شاملو و بخش جوکار از توابع ملایر نیز، به تولید این صنعت می‌پردازند. که البته در این بین روستای دهنوآورزمان شهرتی یافته که همه کشور این روستا را به عنوان روستایی نمونه در صنعت مبل و منبت میشناسند.[۷۶]به طوری که فقط ۶۳ درصد مبل و منبت کشور در شهرستان ملایر تولید می شود و در این زمینه می توان گفت که شهرستان ملایر رتبه اول را در کشور دارا می باشد.[۷۷]از دیگر صنایع دستی چشمگیرشهرستان ملایر می توان به مرواربافی یا همان سبد بافی اشاره کرد.وجود ترکه های چوبی با کیفیت و مرغوب در این شهرستان از عوامل موثر در رشد این صنعت دستی در این شهرستان است.به دلیل همین کیفیت مناسب ترکه های ملایر هنرمندانی که دراستان های شمالی کشور به این صنعت دستی اشتغال دارند چوب مورد نیاز خود را از شهرستان ملایر تامین می کنند.این ترکه‌ها در روستاهای گوراب، داویجان، می آباد و حرم آباد از توابع ملایر توسط کشاورزان کاشته می‌شود.مروار بافی ملایر پس از سفال لالجین رتبه دوم صادرات صنایع دستی استان همدان را به خارج از کشور به خود اختصاص داده است.[۷۸]


گیوه‌بافی و آجیده‌بافی

یکی دیگر از صنایع دستی رایج در استان همدان گیوه‌بافی است که تعدادی از روستاها به تولید آن می‌پردازند. گیوه نوعی کفش نرم، مقاوم، سبک، خنک و ارزان است که رویه آن از نخ پنبه‌ای تابیده شده و زیر آن از چرم و یا آجیده انتخاب می‌شود.

بافت زیر آجیده در علی‌آباد دمق از توابع ملایر رایج است. رویهٔ این کفش عمدتأ در روستاهای دهنو، نهروند، نهاوند و روستای آرتیمان تویسرکان بافته می‌شود.که متاسفانه این صنعت در حال از بین رفتن می باشد.


فرهنگ

گویش ملایری

نوشتار اصلی: گویش ملایری

گویش ملایری گویشی است که مردم شهرستان ملایر در جنوب استان همدان به آن تکلم می‌کنند.[۷۹] دانشنامه ایرانیکا ملایری را گویشی از زبان لری معرفی می‌کند.[۷۹] از سوی دیگر فرهنگستان زبان و ادب فارسی این گویش را تلفیقی از فارسی و لری معرفی می‌کند.[۸۰][۸۱]

آئین‌های سوگواری محرم و صفر

هیئت ابولفضل ملایر-سومین هیت بزرگ ایران

مردم شهر ملایر از دیر باز نسبت به مراسم عزاداری امام حسین و شب های محرم احترام ویژه ای قائل بودن و در سطح شهر هیت های عزاداری هر سال به صورت دسته جمعی شروع به عزاداری میکنند برخی هیت های ملایر گاه به قدمت یک قرن میرسن به عنوان مثال هیت سیدالشهدا ملایر در سال ۱۲۸۷ شروع به فعالیت کرده از دیگر هیت های بارز ملایر هیت ابولفضل است [۸۲] در گذر زمان استقبال مردمی موجب گسترش ساختمان هیئت و امکانات و تجهیزات هیئت می گردد . در حال حاضر این هیئت به عنوان بزرگترین هیئت استان و سومین هیئت بزرگ ایران همچنین یکی از بی نظیر ترین هیئت های عزاداری کشور می باشد …

حضور هیئت ابوالفضل از روز های اول محرم در سطح خیابان شهدا و استقبال بی نظیر مردم و خانواده ها و مسافرینی که از اقصی نقاط کشور به ملایر می آیند از ویژگی های بارز این هیئت است.

در روز عاشورا به ۱۵ تا ۲۰ هزار نفر عزادار در این هیئت نذری داده می شود و این هیئت توانایی تهیه نذری ۵۰ تا ۱۰۰ هزار جمعیت در ظهر عاشورا را دارد . علاوه بر این مازاد نذورات مردم به این هیئت با اخذ مجوز از آنها به مراکز خیریه،زندان و بهزیستی اهدامی شود.

سرشناسان ملایر

ملایر

نوشتار(های) وابسته: رده: اهالی ملایر

پادشاهان:

  1. کریمخان زند
  2. لطفعلیخان زند

علما:

  1. آیت الله شیخ شهاب الدین مصطفوی
  2. آیت‌الله باقر محسنی ملایری

ورزشکاران:

  1. مسعود مصطفی جوکار (قهرمان کشتی، نایب قهرمان المپیک، عضو تیم ملی)
  2. میثم مصطفی جوکار (قهرمان کشتی، قهرمان جهان، عضو تیم ملی)
  3. صادق گودرزی (قهرمان کشتی، قهرمان آسیا و جهان، عضو تیم ملی)
  4. جلال لطیفی (قهرمان کشتی، قهرمان آسیا، عضو تیم ملی)
  5. محمد قنبری (قهرمان پاور لیفتینگ)
  6. شهید محمد شاملو
  7. رحمان داودی ( عضو تیم والیبال کشور)

-دانشمندان واساتید:

  1. دکتر محمد محمدی ملایری (زاده ۱۲۹۰خ ملایر - درگذشت ۱ تیر[۱] ۱۳۸۱خ تهران)، ادیب و تاریخ‌نگار، استاد دانشگاه تهران و دانشگاه‌های دولتی لبنان و دانشگاه آمریکایی بیروت بود. از او علاوه بر مقاله‌های بسیار به زبان عربی و فارسی و کتاب فرهنگ ایرانی پیش از اسلام، مجموعه شش جلدی تاریخ و فرهنگ ایران به یادگار مانده‌است
  2. پروفسور محمد حیدری ملایری (دانشمند سرشناس جهانی در رشته اخترشناسی و اختر فیزیک)(پاریس)
  3. پروفسور دکتر مسعود فراهانی تخصص اطفال و زنان و فوق تخصص زایمانهای خطرناک در آمریکا و استاد دانشگاه کرنل نیویورک و صاحب بیمارستان در آمریکا( ایشان در چندین سال قبل ، پزشک همسر رییس جمهور آمریکا احتمالا ریگان بوده اند.)
  4. پروفسور سعید شاملو (بنیانگذار روانشناسی بالینی ایران)
  5. پروفسور هوشنگ راستان (جراح قلب و عروق و مبتکر روش جراحی قلب کنو-راستان)
  6. پروفسور هوشنگ طیبی متولد سال ۱۹۱۹ ملایر (نام دکتر طیبی و همکارانش روی ۳ سندرم گذاشته شده‌است)
  7. پروفسور احمد محمدی متولد ملایر و چهره برگزیده در نخستین همایش چهره‌های ماندگار
  8. پروفسور محمود گودرزی استاد تمام دانشگاه تهران و از موسسین و رئیس دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی این دانشگاه پس از آن که مجلس شورای اسلامی به نصرالله سجادی، سومین وزیر پیشنهادی وزارت ورزش و جوانان رأی اعتماد نداد، دکترحسن روحانی در عصر ۱۹ آبان ۱۳۹۲، محمود گودرزی را به عنوان چهارمین وزیر پیشنهادی وزارت ورزش و جوانان دولت یازدهم به مجلس شورای اسلامی معرفی کرد. [۳] در ۲۶ آبان ۱۳۹۲ صلاحیت گودرزی در مجلس مورد بررسی قرار گرفت و وی با کسب ۱۹۹ رأی موافق، ۴۴ رأی مخالف و ۲۴ رأی ممتنع توانست به عنوان وزیر ورزش و جوانان از مجلس رأی اعتماد بگیرد
  9. پروفسور محمد علی طوسی متولد سال ۱۳۱۰ ملایر - مولف، مترجم
  10. پروفسور خسرو فرشیدورد ادیب توانا و استاد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران
  11. پروفسور حامد دهنوی پور استاد دانشکده مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف و سرپرست کمیته ملی المپیاد کامپیوتر ایران
  12. دکتر محمد قدسی استاد دانشکده مهندسی کامپیوتر شریف و سرپرست مسابقات دانشجویی Acm
  13. دکتر احمد احمدی متولد ۱۳۱۲ ملایر دکترای فلسفه غرب عضو شورایعالی انقلاب فرهنگی و استاد دانشگاه تربیت مدرس و رییس سازمان مطالعه و تدوین کتب درسی علوم انسانی (سمت)
  14. دکتر مصطفی اولیایی متولد ۱۳۱۶ دانش آموخته دانشگاه تهران و استاد دانشگاه اراک
  15. علی اکبر سرفراز متولد ۱۳۰۶ ملایر، باستان شناس
  16. دکترعلیرضارضایی متولد ۱۳۵۶ استاد و متخصص روابط بین الملل. ریس دانشگاه آزاد اسلامی استان همدان و شهردار کنونی ملایر

شاعران و نویسندگان:

  1. فخرالدین اسعد گرگانی
  2. کارو دردریان شاعر و برادر ویگن دردریان
  3. قهرمان پاکبین
  4. قهرمان خان قهری اهل ملایر دارای منظومه سفینه قهرمانیه
  5. ابراهیم صفایی متولد ۱۲۹۱ ملایر مورخ شهیر معاصر
  6. بهرام معلمی مترجم و ویراستار توانا متولد ملایر
  7. دکترعلیرضارضایی متولد ۱۳۵۶ استاد و متخصص روابط بین الملل. صاحب ۴ کتاب و بیش از ۵۰ مقاله علمی داخلی و بین المللی در حوزه علوم سیاسی و روابط بین الملل.
  8. مهران اولیایی متولد ۱۳۶۵ جوانترین شاعر و نویسنده و فیلمنامه نویس ملایری که آثار زیادی از خود به جای گذاشته است.

هنرمندان:

  1. ویگن دردریان متولد ۱۳۰۸ ازارامنه ملایری و زاده روستای حاجی آباد ملایر، خواننده
  2. مسعود جعفری جوزانی کارگردان سینما وفارغ التحصیل ایالات متحده در رشته کارگردانی و متولد روستای جوزان ملایر
  3. سحر جعفری جوزانی بازیگر سینما و تلویزیون و متولد آمریکا و دختر مسعود جعفری جوزانی
  4. حسین یاری بازیگر سینما و متولد ۱۳۴۶ ملایر
  5. مریم امیرجلالی بازیگر سینما و تلویزیون و متولد ۱۳۲۶
  6. عباس محبی هنرمند رادیو و تلویزیون و اهل ملایر
  7. محمدرضا کریمی صارمی متولد سال ۱۳۴۳ ملایر - تهیه کننده سینما
  8. آزیتا حاجیان بازیگر سینما و تلویزیون
  9. شهروز ملک آرائی دوبلور سرشناس (صداپیشه) و بازیگر سینما و تلوزیون
  10. مهتاب کرامتی بازیگر سینما و تلویزیون
  11. مهسا کرامتی بازیگر سینما و تلویزیون
  12. علی پویان متولد ۱۳۳۲، کارگردان، بازیگر سینما و تئاتر

فعالان سیاسی:

  1. سیف الدوله بزرگترین واقف ایران
  2. سروان خسرو روزبه مبارز ملی ایران و از بنیانگزاران حزب توده شاخه افسری عنوان پیوند
  3. مهستی شاهرخی روزنامه‌نگار، منتقد تئاتر، داستان‌نویس و شاعر معاصر ایرانی است (پاریس)
  4. محمود زندی مبارز سیاسی و سردبیر نشریه به سوی آینده (ارگان غیر رسمی حزب توده ایران)
  5. پروفسور محمود گودرزی وزیر ورزش و جوانان و استاد تمام دانشگاه تهران و از موسسین و رئیس دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی این دانشگاه
  6. کیومرث هاشمی رئیس کمیته ملی المپیک
  7. سید کاظم میرولد معاون سیاسی وزارت کشور ونماینده مجلس دوره ۴و۵
  8. پروفسور وحید احمدی معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری
  9. رحیم میر شاه ولد معاون وزارت آموزش و پرورش
  10. مهندس عراقی معاون وزارت نفت و رییس شرکت ملی گاز ایران
  11. امین حسین رحیمی رییس دیوان محاسبات کشور ونماینده مجلس

تهران[۸۳]

خوراکی‌ها

کشمش از فر اورده های انگور

سوغات ملایر شامل انگور، کشمش، شیره انگور، کشمش تیزابی (سبزه)، خشکبار، بادام، گردو، عسل و باسلق و حلوای گردو است.


بازار قديمي ملاير

بازار ملایر یکی از بازار های قدیمی استان همدان میباشد مورخان بر این باورند که قدمت هسته اوليه بازار ملايربه زمان شيخ الملوک (فرزندفتحعلي شاه قاجار) مي‌رسدکه شامل دو راسته شمالي جنوبي وشرقي غربي مي‌باشدسبک معماري آن اصيل وسنتي است وسخت تحت تاثيرالگوهاي بازار دوره صفويه وزنديه (بازاروکيل) قرارگرفته‌است بازارملايربه شيوه خطي وارگانيک ساخته شده وداراي در ورودي است.بازاراصلي دردوره شيخ الملوک بناشده وافرادي چون مهرعليخان وابوالقاسم خان نوردي ومي‌رفتاح آن راگسترش داده‌اند. [۸۴]

نگارخانه


جستارهای وابسته

پانویس

  1. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  2. http://www.iranicaonline.org/articles/hamadan-i
  3. http://tch.ir/tch/pagecontent.php?rQV=%3D%3DAfAdTO3EDNApjclJWb15GZJV2ZhBHfABDQ6UGc5RFduVGdu92Y8BEMApTZwlHVlJXd0NWdyR3c8BkMyEDQ6UGb0lGd
  4. http://www.rasekhoon.net/article/print-7359.aspx
  5. http://www.hegmataneh.org/1386/07/02/post_115.php
  6. بانک اطلاعاتی آکو، لیست پلاک‌های خودروهای ایران
  7. http://malayer-hm.ir/fa/showpages.aspx?mid=MzM4&spi=NA==
  8. نفیسه حقیقت جوان. «ملایر، سرزمین آریایی ها». روزنامه ایران، ۷ اسفند ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱۷ تیر ۱۳۹۳. 
  9. http://www.satrap.org/stateDetail_desc.asp?state=88
  10. http://www.cgie.org.ir/fa/author/75/%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%DB%8C
  11. اشمیت، رودیگر، راهنمای زبان‌های ایرانی، جلد دوم: زبان‌های ایرانی نو، ترجمه پارسی زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: انتشارات ققنوس، ص۴۳۷
  12. صارمی، سهیلا. ساخت فعل در گویش ملایری. زبان و ادبیات، ۱۳۸۶. ۴۵. بازبینی‌شده در ۶ ژوئیه ۲۰۱۴. 
  13. http://www.persianacademy.ir/fa/BOOK250289.aspx
  14. http://hamedan.irib.ir/news/all/9-video/65--q-q
  15. http://web.archive.org/web/20080512233242/http://www.hamedanpolitic.ir/Group.aspx
  16. http://hamedanyjc.irib.ir/module/news/index.php?id=762&nn=5697472
  17. http://www.mehrnews.com/TextVersionDetail/2079707
  18. http://khabarfarsi.com/ext/5631374
  19. http://khabarfarsi.com/n/7116925
  20. http://www.jomhourieslami.com/1392/13920813/13920813_17_jomhori_islami_shahrestan_0023.html
  21. جمعیت شهرهای ایران
  22. سازمان نظام پزشکی ملایر
  23. «ملایر؛ سرزمین آریایی‌ها». روزنامه اطلاعات، یکشنبه ۲۰ مرداد ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۷ تیر ۱۳۹۳. 
  24. «نام شناسی شهر ملایر». فرمانداری ملایر. 
  25. «درباره شهر ملایر». دانشگاه آزاد اسلامی. 
  26. http://malayer-hm.ir/fa/showpages.aspx?mid=MzM4&spi=NA==
  27. http://www.hamedanpress.com/malayer/?p=news&i=1&g=19&e=1643
  28. http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=989&code2=38
  29. http://www5.hamedan.irna.ir
  30. www.malayer.ir/ravabet/index.php
  31. صورت ضمیمه قانون اصلاح قانون تقسیمات کشوری
  32. تاریخ ملایر-صفحه ۲۵۶
  33. تاریخ اجتماعی سیاسی زندیه
  34. کتاب خواجه تاجدار
  35. صورت ضمیمه قانون اصلاح قانون تقسیمات کشوری
  36. تاریخ ملایر-صفحه ۲۵۶
  37. http://www.satrap.org/stateDetail_desc.asp?state=88
  38. http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=989&code2=38
  39. http://www.iribnews.ir/NewsText.aspx?ID=1808952
  40. http://www.mehrnews.com/detail/News/2258601
  41. http://www3.tehran.irna.ir/fa/News/80629336/%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D8%B7%D8%B1%D8%AD_%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%DA%A9_%D8%AF%D8%B1_%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B1_%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D9%85%D9%86%D8%AF_%DA%A9%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%AA
  42. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920204001153
  43. http://hamedan.irib.ir/news/all/2-social/11724-1391-05-22-10-30-48
  44. پروژ عظیم راه آهن کربلا]
  45. http://www.iranicaonline.org/articles/hamadan-i
  46. http://www.malayeru.ac.ir/Portal/Home/default.aspx?categoryid=home
  47. http://negah.irib.ir/media/show_video/9998
  48. http://www.iranpl.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=Contact&CategoryID=8abcc4ec-88e8-490b-bfce-52eb98db8fc5&LayoutID=1b658bfd-e22d-406a-9a53-c34be021c9a8&ID=cdf8b352-5a8f-4e02-8e13-ab03814642d2
  49. http://hamedan.irib.ir/web/all/23-video/23288-mausoleum-of-sayf-al-dawla
  50. http://dortina.com/Iran-Tourism/%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B1
  51. http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=989&code2=38
  52. http://csamen.ir/?p=1486
  53. http://iran-tejarat.com/News/Cat11/NewsN23352.html
  54. http://www.irancaves.com/fa/newsdetail.aspx?ID=112
  55. http://hamedan.isna.ir/default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=6861
  56. http://ofoghemalayer.ir/index.php?option=com_kunena&func=view&catid=7&id=2&Itemid=182
  57. http://hamedan.irib.ir/web/all/24-podcast/12701-roofing-malayer
  58. http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=989&code2=38
  59. http://dortina.com/Iran-Tourism/%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B1
  60. http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=989&code2=38
  61. http://hamedan.irib.ir/web/all/23-video/10700-lotf-ali-khan-museum
  62. http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=989&code2=38
  63. http://dortina.com/Iran-Tourism/%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B1
  64. http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=989&code2=38
  65. «آشنایی با جاذبه‌های گردشگری ملایر». همشهری آنلاین، ۱۷ خرداد ۱۳۹۰. 
  66. http://www3.irna.ir/fa/News/80543671/اقتصادی/ملایر_امسال_سه_برابر_متوسط_جهانی_انگور_تولید_کرده_است
  67. http://www3.irna.ir/fa/News/80543671/اقتصادی/ملایر_امسال_سه_برابر_متوسط_جهانی_انگور_تولید_کرده_است
  68. www.malayeru.ac.ir
  69. iau-malayer.ac.ir
  70. payammalayer.ir
  71. malayer.quran.ac.ir
  72. www.uast-malayer.ac.ir
  73. www.inst-malayer.ac.ir
  74. www.malayer-samacollege.ir
  75. www.iamu.ir
  76. http://www.handicrafts.ir/Default.aspx?tabid=2920&articleType=ArticleView&articleId=2470
  77. «60 درصد مبل منبت کشور در ملایر تولید می شود». خبرگزاری مهر، 11 خرداد 1392. 
  78. «مرواربافی ملایر رقیب سفال لالجین در صادرات/ عدم برند سازی مشکل صنایع دستی همدان». خبرگزاری مهر، 27 خرداد1392. 
  79. ۷۹٫۰ ۷۹٫۱ «HAMADĀN i. GEOGRAPHY». ایرانیکا. بازبینی‌شده در ۶ ژوئیه ۲۰۱۴. 
  80. صارمی، سهیلا. ساخت فعل در گویش ملایری. زبان و ادبیات، ۱۳۸۶. ۴۵. بازبینی‌شده در ۶ ژوئیه ۲۰۱۴. 
  81. http://www.persianacademy.ir/fa/BOOK250289.aspx
  82. www.ido.irir
  83. http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=989&code2=38
  84. http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=989&code2=38

منابع


پیوند به بیرون

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ملایر موجود است.