اصفهان
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
 |
برای اثباتپذیری کامل این مقاله به منابع بیشتری نیاز است یا منابع ارایهشده بهدرستی ارجاع داده نشدهاند. لطفاً با توجه به شیوهٔ ویکیپدیا برای ارجاع به منابع با ارایهٔ منابع معتبر این مقاله را بهبود بخشید. مطالب بیمنبع ممکن است در آینده حذف شوند. |
- برای دیگر کاربردها اصفهان (ابهامزدایی) را ببینید.
| اصفهان |
||
|---|---|---|
 |
||
| اطلاعات کلی | ||
| نام رسمی: | اصفهان | |
| کشور: | ایران  |
|
| استان: | اصفهان | |
| شهرستان: | اصفهان |
|
| بخش: | مرکزی |
|
| نام محلی: | اصفهان |
|
| نامهای قدیمی: | اسپهان، جی |
|
|
||
| مردم |
||
| جمعیت | ۱٬۵۸۳٬۶۰۹ (۱۳۸۵)[۱] |
|
| رشد جمعیت: | ۱٫۰ درصد |
|
| زبانهای گفتاری: | فارسی |
|
| مذهب: | شیعه |
|
| جغرافیای طبیعی |
||
| مساحت: | ۱۵۵۲۰[نیازمند منبع] |
|
| ارتفاع از سطح دریا: | ۱۵۹۰[نیازمند منبع] |
|
| آبوهوا |
||
| میانگین دمای سالانه: | ۱۶ |
|
| بارش سالانه: | ۲۰۰ |
|
| روزهای یخبندان سالانه: | ۶۰ |
|
| اطلاعات شهری |
||
| شهردار: | مرتضی سقاییان نژاد |
|
| رهآورد: | گز، صنایع دستی |
|
| پیششماره تلفنی: | ۰۳۱۱ |
|
| وبگاه: | http://www.isfahan.ir | |
اصفهان (پارسی میانه: سپاهان؛ فارسی دری: اصفهان)[۲] شهری باستانی در مرکز ایران است که به فاصله ۴۲۰ کیلومتری جنوب تهران، پایتخت ایران، قرار دارد. شهر اصفهان، مرکز استان اصفهان و نیز مرکز شهرستان اصفهان است، و در فرهنگ ایرانی به «نصف جهان» مشهور شدهاست. به لحاظ جمعیت بعد از تهران و مشهد سومین شهر بزرگ ایران میباشد.[۲] این شهر طبق سرشماری نفوس و مسکن، در سال ۱۳۸۵، ۱٬۵۸۳٬۶۰۹ نفر جمعیت داشتهاست.[۱] این شهر از دیر باز از مهمترین مراکز شهر نشینی در فلات ایران بودهاست. بناهای تاریخی متعددی در شهر وجود دارد که تعدادی از آنها بعنوان میراث تاریخی در یونسکو به ثبت رسیدهاست.[۲]
اصفهان در منطقهای نیمهکویری در مرکز ایران و در کنار رودخانهٔ زایندهرود قرار گرفته، و از مراکز گردشگری، فرهنگی و اقتصادی ایران است. آب و هوای آن معتدل و دارای فصول منظم است.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] پیرامون واژه
شهر اصفهان از روزگاران کهن تا کنون به نامهای: صفاهان، صفویان، پارتاک، پارک، پاری، پاریتاکن، پرتیکان، جی، دارالیهودی، رشورجی، سپاهان، سپانه، شهرستان، صفاهان، صفاهون، گابا، گابیان، گابیه، گبی، گی، نصف جهان و یهودیه سرشناس بودهاست.[۳]
بیشتر نویسندگان بر این باورند که چون این ناحیه پیش از اسلام، به ویژه در دوران ساسانیان، مرکز گردآمدن سپاه بود و سپاهیان مناطق جنوبی ایران، مانند بختياري، فارس، خوزستان، سیستان و... در این ناحیه گرد آمده و به سوی محل نبرد حرکت میکردند، آنجا را «اسپهان» گفته، سپس عربی شده و به صورت «اصفهان» درآمدهاست.[۴]
این شهر دارای واژگان کهنتری است که با نام کنونی آن، هیچگونه پیوندی ندارد، مانند: گابیان، گابیه، جی، گبی، گی، گابا.[۴]
[ویرایش] تاریخ
در طول تاریخ به آسانی نمیتوان رد شهر اصفهان را بطور پیوسته دنبال نمود. هر چند اصفهان در مرکز فلات ایران قرار داشت. به علت آنکه در دوران پیش از اسلام نقطه ثقل امپراتوریهای هخامنشی تا ساسانی، قلمرو غربی امپراتوریها و بخصوص بین النهرین بود، این شهر در کانون توجه این سلسلهها قرار نداشت. در طول تاریخ تا دوران اسلامی میتوان در محل فعلی شهر اصفهان ردپای شهرهای مختلفی تحت نامهای مختلف، محلهای مختلف و حتی مردمان متفاوتی را پیگیری نمود.[۵] هر چند در دوران اسلامی منطقه جغرافیایی اطراف شهر نام اَسپاهان که نام تقسیم بندی حکومتی زمان ساسانیان بودهاست را حفظ کردهاست. در هنگام حمله اسکندر مقدونی به ایران، این شهر مرکز گابیوییها[۶] بودهاست و از آن تحت عنوان گابای یا تابای[۷] نام برده شدهاست.[۵] در قرون اولیه اسلامی، منابع اسلامی از دو شهر در مکان فعلی شهر اصفهان نام میبرند؛ شهری بنام جَی در مکان فعلی محله جِی و دیگری شهری در سه کیلومتری غرب جَی با نام یهودیه که جمعیتی قابل توجه از یهودیان را در خود جای داده بود. [۵] بعد از اسلام این شهر رو به پیشرفت نهاد. در دوره سلجوقی این شهر به عنوان پایتخت سلجوقیان برگزیده شد. اوج شکوفایی اصفهان به زمان صفویان بر میگردد؛ هنگامی که شاه عباس کبیر پایتخت صفویه را به این شهر منتقل نمود.[۵]
[ویرایش] فرهنگ
|
|
برای این بخش از این مقاله منابع لازم نیامدهاست. لازم است بر طبق اصول اثباتپذیری و شیوهنامهٔ ارجاع به منابع منبعی برای آن ذکر شود. مطالب بیمنبع احتمالاً در آینده حذف خواهند شد. |
[ویرایش] سوغات شهر
معروفترین سوغات اصفهان گز است. گز یک نوع شیرینی است که با گز انگبین یا ترنجبین شکر بادکا و مغز پسته، بادام، فندق یا گردو و سفیده تخم مرغ و گلاب ساخته میشود. در گز از هیچ ماده شیمیایی استفاده نمیشود.
[ویرایش] معماری و آثار تاریخی اصفهان
اصفهان سرشار از آثار هنری و تاریخی است که میدان نقشجهان، مِنارْ جُنبان، هتل عباسی، برج کبوترخانه، گذر چهارباغ عباسی، سبزه میدان، کاخ چهلستون، آتشگاه اصفهان، کاخ عالیقاپو، کاخ هشتبهشت و مدرسه چهارباغ از بارزترین آنها هستند.[۸][۹][۴][۱۰]
پلهای تاریخی : پل جویی، پل شهرستان، پل مارنان، سی و سه پل یا پل الله وردیخان و پل خواجو[۱۱]
بازارهای تاریخی : بازار اصفهان، بازار قیصریه اصفهان یا بازار صفویه یا بازار سلطانی، بازار شاهی یا بازارچه بلند بازار دردشت، بازار بیدآباد، بازار و ریسمان، بازار غاز، بازارهای معروفی اطراف میدان نقشجهان: بازار مسگرها، بازار ترکشدوزها، بازار کلاهدوزها، بازار لوافها و بازار آهنگرها[۱۲]
مساجد تاریخی: مسجد علی، مسجد امام، مسجد حکیم، مسجد حاج محمدجعفر آبادهای، مسجد علیقلیآقا، مسجد قطبیه، مسجد ایلچی، مسجد آقا نور، مسجد رکن الملک، مسجد سید، مسجد رحیم خان، مسجد صفا، مسجد ذوالفقار، مسجد خان، مسجد شیخ لطف الله، مسجد مصری، مسجد جمعه، مسجد لنبان و مسجد مقصودبیک[۱۳][۱۴][۱۵]
از دوره قبل از اسلام، چیزی به جز بقایای آتشکدهای در کوه آتشگاه، اکتشافات اندکی در تپه اشرف و همچنین پل شهرستان (متعلق به دوران ساسانیان) بجا نماندهاست که از میان آن سه تنها بنای برپا و برجا همین پل شهرستان است.
بیشتر آثار تاریخی بجا مانده در مربوط به دورهٔ اسلامی است. آثاری از تمامی دورههای تاریخی پس از اسلام بجا ماندهاست اما بویژه آثار دو دوره باشکوه از تاریخ اصفهان یعنی دورهٔ سلجوقی و دورهٔ صفوی برجستگی ویژهای دارد، که هر کدام دارای ویژگیها و سبک معماری یگانه خود است.
[ویرایش] دوران سلجوقیان
معماری سلجوقیان - که بویژه در مسجد جامع نمود مییابد - ساده و بیپیرایه اما با ظرافت فراوان است. از ویژگیهای دیگر معماری این دوره سکوت و درونگرایی به دور از هر گونه جلوهگری آن است. بجای آنکه بیننده تحت تأثیر آنی آن قرار گیرد، آرام آرام زیبائی و عظمت اسرار آمیز آن را در جای خود احساس میکند. برخلاف معماری و هنر دوره صفوی که توجه به جلوههای رنگ و نور و چشمگیری و درخشندگی از ویژگیهای آن است.
آرامگاه ملکشاه و سلطان سنجر و خواجه نظام الملک از آثار تاریخی این دوره در شهر اصفهان میباشد.
[ویرایش] دوران صفویان
عصر صفوی، عصر کمال و شکوفایی نبوغ معماری و شهرسازی در ایران است. زیباترین و با شکوهترین آثار معماری ایران در همین دوره، توسط معماران خلاق و هنرمندی چون محمدرضا و علی اکبر اصفهانی آفریده شد. در زمان شاه عباس اول صفوی پایتخت از قزوین به اصفهان منتقل شد. اصفهان در مرکز امپراتوری صفوی قرار داشت و نسبت به قزوین به خراسان نزدیک تر بود. موقعیت جفرافیایی این شهر موجب افزایش سرعت عکسالعمل شاه در مقابل تهدیدات ازبکان و عثمانیان بود.شاه عباس بدون ایجاد تفییرات عمده در بخش قدیمی شهر، بخشهای جدیدی را به آن افزود. میدان نقش جهان، دولتخانه و خیابان چهارباغ در کنار بخشهای قدیمی شهر ساخته شدند.
از ویژگیهای مهم در شیوهٔ معماری این دوره، علاوه بر استحکام و زیبایی ساختار، درخشش بیان است. در آثار این دوره تابش رنگ و نور، و جذابیت سطوح و شکوه چشمگیر آنها، احساس زیبائی خیره کنندهای در بیننده ایجاد میکند و طنین رنگها و سطوح مکرر کاشیهای درخشان به منظرهای شفاف، مجرد و روحانی تبدیل میشود.
معماری این دوره از لحاظ وسعت و کارآیی، بسیار متنوع است و در تمامی ابعاد حیات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مردم حضوری زنده و پویا دارد. باشکوهترین مساجد، عظیمترین میدانها، زیباترین پلها و خیابانها، بزرگترین بازارها، مدرسهها، و کاروانسراها در این عصر ساخته شد. و همه در نوع خود در اوج کمال هنری، استحکام و کارآیی و بعضی چنان باشکوه و زیبا و کامل، که گاهی نمیتوان باور کرد که انسانی ناچیز آن را پدید آورده باشد.
[ویرایش] صنعت و اقتصاد
[ویرایش] شهرهای خواهر
اصفهان به عنوان یکی از شهرهای تاریخی و فرهنگی مشرق زمین با شهرهای زیر دارای پیوند خواهرخواندگی است:[۱۶]
| شهرهای خواهرخواندهٔ اصفهان | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|||||||||
 شیآن، چین[۱۷] |
 کوالالامپور، مالزی[۱۷] |
 فرایبورگ، آلمان[۱۸] |
 فلورانس، ایتالیا[۱۷] |
||||||
 ایاسی، رومانی[۱۷] |
 بارسلون، اسپانیا[۱۷] |
 ایروان، ارمنستان[۱۷] |
 کویت، کویت[۱۷] |
||||||
 هاوانا، کوبا[۱۷] |
 لاهور، پاکستان[۱۷] |
 سنت پیترزبورگ، روسیه[۱۷] |
 استانبول، ترکیه[نیازمند منبع] |
||||||
 بیروت، لبنان[نیازمند منبع] |
|||||||||
[ویرایش] طبیعت اصفهان
|
|
برای این بخش از این مقاله منابع لازم نیامدهاست. لازم است بر طبق اصول اثباتپذیری و شیوهنامهٔ ارجاع به منابع منبعی برای آن ذکر شود. مطالب بیمنبع احتمالاً در آینده حذف خواهند شد. |
زاينده رودبزرگترين رودفلات مركزي ايران ازكوههاي بختياري سرچشمه گرفته وباورودبه اصفهان زيبايي،شكوه وسرزندگي راساليان سال به اصفهان ارزاني داشته است... همچنین جنگل ناژوان از مناطق خوش آب و هوای حاشيه زايند رودمیباشد،ازديگرمناطق طبیعی قابل گشت و گذار اصفهان میتوان به کوه کلاه قاضی و کوه صفه اشاره نمود. منطقه کلاه قاضی یک پارک ملی است با نام پارک ملی کلاه قاضی که محل زیست جانوران زیادی مانند کل، بز، آهو، و عقاب است.
[ویرایش] کوه کلاه قاضی
کوه کلاه قاضی قسمتی از رشته کوه ماهدشت است. بلندترین قله این کوه به ارتفاع ۲۵۳۴ متر است که در جنوب خاوری اصفهان واقع و شکلی شبیه کلاه قاضیان در ادوار گذشته دارد. کوه کلاه قاضی از مناطق حفاظت شده شکار ممنوع و پناهگاه حیات وحش است و دارای پاسگاههای مختلف شکاربانی است و چشمههای زیادی در دامنههای این کوه وجود دارد که گلههای حفاظت شده بز و پازن از آن استفاده میکنند. این کوه را معمولاً از گردنهای موسوم به گردنه لاشتر در فاصله حدود ۳۰ کیلومتری اصفهان در جاده اصفهان به شهرضا مینوردند. این کوهستان دارای درههای متعدد شمالی و جنوبی است و وجه تسمیه آن شکل کاملاً مشخصی است که قله آن دارد و از شهر اصفهان به شکل کلاه قاضیان قدیم به چشم میآید. کوه کلاه قاضی دارای دیوارههای بلند با سنگهای مناسب جهت صخرهنوردی است به همین دلیل مورد توجه صخرهنوردان قرار گرفته و مسیرهای گوناگونی در آن گشایش شدهاست.
[ویرایش] کلاه قاضی از شرق قله
در درهای به نام دره شاهین که در قسمت جنوب خاوری کوه واقع شده گروه کوهنوردی چکاد کوهستان اصفهان به همت سایر علاقمندان در صدد ایجاد محلی با گذرگاههای متنوع آموزشی است که هیجده خط آن احداث شدهاست. (سال ۱۳۸۱)
[ویرایش] دیوارههای کلاه قاضی
۱) دیواره پلیس راه در شمال غربی پلیس راه اصفهان-شهرضا-مبارکه قرار دارد.
۲) دیواره محیط زیست در شمال پاسگاه محیط زیست کلاه قاضی قرار دارد.
[ویرایش] آب و هوا
| نمودار آب و هوا برای اصفهان | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ژ | ف | م | آ | م | ژ | ژ | آ | س | اُ | ن | د |
|
20
10
-3
|
10
16
0
|
4
24
7
|
0
31
12
|
0
35
17
|
1
36
18
|
1
33
16
|
9
28
11
|
19
22
7
|
18
17
1
|
14
12
-3
|
17
8
-5
|
| دما بر حسب سلسیوس • مجموع بارش بر حسب میلیمتر | |||||||||||
|
معادل در واحدهای انگلیسی
|
|||||||||||
[ویرایش] نگارخانه
 مسجد شاه - که هماکنون آنرا مسجد امام میخوانند -، نمایی شمال-جنوب از میدان نقش جهان. |
 کلیسای وانک. |
 خوشنویسی هندسی در مسجد جمعه. |
 عالیقاپو از مسجد شیخ لطفالله |
 نمای عمارت عالیقاپو در شب. |
|||
 پل مشهور سیوسهپل بر روی رودخانهٔ زایندهرود نمادی از طراحی دورهٔ صفویهاست. |
 سیوسهپل در شب. |
Pol khajou.JPG
پل خواجو در شب. |
|
 پل خواجو در شب. |
 زیر پل خواجو. |
 پل چوبی در شب. |
|
 هتل عباسی |
 هتل عباسی |
 مسجد شاه در شب. |
|
 درون مسجد شیخ لطفالله |
 درون مسجد شیخ لطفالله |
[ویرایش] جستارهای وابسته
- فهرست آثار تاریخی اصفهان
- مراکز تفریحی فرهنگی شهر اصفهان
- مکتب شهرسازی اصفهان
- فرهنگسراهای اصفهان
- شهر جدید بهارستان
- مراکز خرید
- زاینده رود
- پل آذر اصفهان
- پل فلزی اصفهان
- کوه صفه
- شاعران و دانشمندان اصفهان
- مشاهیر اصفهان
- فهرست مدارس اصفهان
- موزه هنرهای معاصر اصفهان
- صنایع دستی اصفهان
- خانههای تاریخی اصفهان
- لهجه اصفهانی
[ویرایش] منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵ (فارسی). وبگاه رسمی مرکز آمار ایران. بازدید در تاریخ دی ۱۳۸۷.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲
- EIr. «Isfahan». Encyclopedia Iranica. 1st Edition. 2007.
- ↑ سازمان تبلیغات اسلامی استان اصفهان
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ سابقه تاریخی وآثار باستانی اصفهان (فارسی). پرتال استان اصفهان. بازدید در تاریخ ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳
- EIr. «Isfahan: ii. HISTORICAL GEOGRAPHY:
AN OVERVIEW SINCE ANCIENT TIMES». Encyclopedia Iranica. 1st Edition. 2007.
- ↑ Gabioi
- ↑ Gabai or Tabai
- ↑ مکانهای دیدنی (فارسی). پورتال اصفهان. بازدید در تاریخ ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸.
- ↑ آثار تاریخی (فارسی). intranet.isfahan. بازدید در تاریخ ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸.
- ↑ Historical Monuments (انگلیسی). aftab.ir. بازدید در تاریخ ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸.
- ↑ پلها (فارسی). intranet.isfahan. بازدید در تاریخ ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸.
- ↑ بازارها (فارسی). intranet.isfahan. بازدید در تاریخ ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸.
- ↑ مساجد۱ (فارسی). intranet.isfahan. بازدید در تاریخ ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸.
- ↑ مساجد۲ (فارسی). intranet.isfahan. بازدید در تاریخ ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸.
- ↑ مساجد۳ (فارسی). intranet.isfahan. بازدید در تاریخ ۱۷ دسامبر ۲۰۰۸.
- ↑ خواهرخواندههای اصفهان بازدید ۲۰ تیرماه ۱۳۸۶
- ↑ ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ ۱۷٫۳ ۱۷٫۴ ۱۷٫۵ ۱۷٫۶ ۱۷٫۷ ۱۷٫۸ ۱۷٫۹ خواهرخواندههای اصفهان (فارسی). شهرداری اصفهان. بازدید در تاریخ ۴ تیر ۱۳۸۸.
- ↑ اصفهان تنها خواهر خوانده مسلمان فرایبورگ بازدید ۱۸ تیر ۱۳۸۶
[ویرایش] پیوند به بیرون
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||
|
|||||
|
|||||
