مسیحیت
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| سلسله مقالات درباره مسیحیت |
|
 |
|
| عیسی مسیح | |
|---|---|
| تولد از باکره · مصلوب شدن · رستاخیز | |
| اساس و بنیان | |
| کلیسا · عهد جدید حواریون · ملکوت · انجیل · گاهنگاری |
|
| کتاب مقدس | |
| عهد قدیم · عهد جدید کتب · کتب تصویب شده · اپوکریفا |
|
| الاهیات مسیحی | |
| تثلیث · (پدر · پسر · روح القدس) تاریخچه · الاهیات · دفاع |
|
| تاریخچه و سنن | |
| صدر · شوراها · عقايد · دعوت انشقاق بزرگ · جنگ های صلیبی · اصلاحات |
|
| شعب | |
| الگو:شعب مسیحیت | |
| موضوعاتی در مسیحیت | |
| دعا ارتباط با دین های دیگر · جنبش ها موسیقی · آداب · تقویم نمادها · هنر · نقد |
|
|
|
|
آیین مسیحیت دینی یگانه پرست [۱] میباشد که بر تعالیم و سخنان عیسی ناصری (مسیح) استوار گشتهاست. تعالیمی چون تثلیث ، مرگ مسیح به عنوان کفاره ی گناهان ، تعمید آب و روح القدس از باورهای بنیادین این آیین میباشند. مسیحیت با دارا بودن ۲٫۱ میلیارد پیرو [۲] بزرگترین دین جهان از نظر جمعیت محسوب میگردد.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تاریخچه ی مسیحیت اولیه
شالوده ی مسیحی به قرن یکم میلادی و یهودیت بر میگردد [۳]که توسط عیسی ناصری (مسیح)بیان نهاده شد .مسیحیت اولیه به سه دوران عیسی-رسولی (Jesus and Apostolic period) پدران اولیه ی کلیسا (Apostolic Fathers period) دفاعیات (Apology) تقسیم میشود.[۴]. این سه دوره بازه ی زمانی ۴۰۰ سالهای در بر میگیرند که از سال ۳۰ میلادی به عنوان شروع خدمت مسیح آغاز شده و در اواخر قرن ۴ میلادی به انجام میرسند. [۵]
[ویرایش] عیسی و دوران رسولی
این دوره ۷۰ سال نخستین قرن اول میلادی را در بر میگیرد که خدمت عیسی از سال ۳۰ میلادی در آن گنجانده شدهاست. پس از مصلوب شدن عیسی در سال ۳۳ میلادی توسط پنطیوس پیلاطس [۶] حواریون وی از جمله ی پطرس ، پولس و یوحنا به بشارت و گسترش این دین پرداختند. از جمله آثاری که در این دوره بنگراش در آمدهاند اناجیل متی ، مرقس ، لوقا و یوحنا و رسالات حواریون میباشند که در دوران دفاعیات مسیحی(۱۵۰-۴۰۰ میلادی) به صورت یک مجموعه و با عنوان "عهد جدید" گردآوری شدند. این مجموعه با نام "انجیل" نیز شناخته میشود.
[ویرایش] دوران پدران اولیه کلیسا
پدر کلیسای اولیه اغلب افرادی به شمار میآیند که در دوران رسولی زیسته و پس از مرگ رسولان (حواریون) رسیدگی و رهبری کلیسا را بر عهده گرفتهاند. این پدران شامل قدیس کلمنت که به عنوان پلی مابین دوران رسولی و پدران اولیه کلیسا محسوب میگردد ، شهید ایگناتویس( اواسط قرن ۱ م.- اوایل قرن ۲ میلادی) اسقف انتاکیه و شاگر یوحنای حواری ، پلیکارپ شهید (۶۹-۱۵۵ م.) شاگرد یوحنای رسول ، به همراه کشیش هرماس میباشند. قدیمیترین اثر از این دوران رساله ی اول کلمنت میباشد. همچنین هفت رساله ی ایگناتیوس ، رساله ی پلیکاپ به فیلیپیان ،رساله دوم کلمنت و رساله ی کشیش هرماس از دیگر آثار این دوره میباشند.
[ویرایش] تاریخشمار ابتدای مسیحیت
- ۳۳ میلادی
در این سال عیسی مسیح از سوی مقامات رومی که آموزههای او را تهدیدی علیه خود میپنداشتند، مورد محاکمه قرار گرفته و مصلوب گردید.
- ۳۷ میلادی
پولس اهل تارسوس(از شهرهای یونان قدیم)، با دیدن صحنهای در جادهٔ دمشق، به دین مسیحیت میگرود و مأموریت خود را برای تبلیغ و مسیحی کردن غیر یهودیان، آغاز میکند.
- ۴۲ میلادی
شمعون ملقب به پطرس(از حواریون مسیح)که برای قرنهای متمادی به عنوان اولین پاپ، مقام او را جشن میگیرند، اولین جامعهٔ مسیحی را در رم بنیانگذاری میکند.
- ۶۴ میلادی
مسیحیان به خاطر آتش سوزی شهر رم مورد اتهام قرار گرفتند. امپراتور نرون طی تلاشی برای بدست آوردن مجدد محبوبیت خود، آنها را مورد شکنجه و آزار قرار میدهد. پطرس قدیس(سنت پیتر)در این زمان کشته میشود.
- ۷۰ میلادی
رومیها اورشیلم (بیت المقدس) را بعد از شورش یهودیان بر علیه حکومت آنها، شدیداً تخریب میکنند. بسیاری از یهودیان از اورشلیم اخراج میشوند. مسیحیان در این شورش بر علیه رومیان شرکت نمیکنند. رم به مرکز حرکتهای رو به رشد مسیحی تبدیل میشود.
- ۳۰۱میلادی
تیرداد یکی از پادشاهان ارمنستان، در سال ۳۰۱ میلادی، دین مسیحیت را در سرزمین ارمنستان رسمی و آزاد اعلام میکند و این در حدود دوازده سال زودتر از رسمی شدن دین مسیحیت در امپراتوری روم است.عنوان پیوند
- ۳۰۴ میلادی
جوامع مسیحی در اطراف مدیترانه به صورت گروههایی جمع شده و از آنجا تا بریتانیا و درهٔ نیل در مصر، رفتند.
- ۳۱۳ میلادی
به سبب پشتیبانی امپراتور کنستانتین، مسیحیت خیلی سریع به قویترین مذهب در امپراتوری روم تبدیل شد.
- ۳۲۵ میلادی
اولین گردهمایی رهبران کلیسای مسیحیت، برای تبیین عقاید مسیحیت و سازماندهی جامعهٔ مسیحیت، در نیقیه، تشکیل شد. اعتقاد نامهٔ حواریون با اعتقاد نامهٔ نیقیه(مجموعهای از باورهای پایهای اعتقادی مسیحیان) نوشته میشود. بعد از تعریف و پذیرش این اعتقادنامه، فرقهها و افرادیکه الوهیت مسیح را نمیپذیرفتند (مانند آریوس) به عنوان بدعت شناخته شدند.
- ۳۳۰ میلادی
روم جدید در بیزانس توسط کنستانتین، تأسیس شده و دوباره به کنستانتینوپول (بعداً استانبول)، نامگذاری شده وبه عنوان پایتخت امپراتوری مسیحیت، ساخته میشود.
- ۳۸۱ ـ ۳۹۱ میلادی
در طول حکومت امپراتور تئودوسیوس، مسیحیت به صورت دین رسمی امپراتوری روم در میآید. ادیان غیر مسیحی ،کافرو بدعت گذاری در مسیحیت (افکار مخالف دیدگاههای مسحیت) غیر قانونی اعلام میشود.
[ویرایش] دینهای دیگر
تعدادی از مذاهب در طول سدههای دوم و سوم میلادی در سراسر امپراتوری روم، پیروانی را برای خود جلب کردهاند. مراسم نیایش ایسوس و میتراپرستی طرفداران زیادی داشت، مسیحیان غالباً توسط امپراتوران رومی مورد شکنجه شدیدی قرار میگرفتند [۷]، اما سرانجام مسیحیت به عنوان دین رسمی این امپراتوری پذیرفته شد.[۸] دین میترا الههٔ ایرانی نور (خورشید پرستان)، روی عشق و برادری و اهمیت آن تکیه میکرد. این دین بهویژه در بین سربازان رومی محبوبیت داشت. آیین لیموس، الههای مصری، بسیاری از زنان رومی را جلب نمود. اما مسیحیت به سرعت در میان قشرهای مختلف جامعه محبوبیت پیدا کرد.سخنان مسیح که برای تمام مردم بسیار نو و تازه بود، تصویری متفاوت از مفاهیم اصلی زندگی ارائه میداد. مفاهیمی همچون مرگ، زندگی، گناه، دنیای پس از مرگ و از همه مهمتر این سخنان چهره متفاوتی از خداوند ارائه میداد که با بسیاری از تعالیم خرافی و غلطی که در آن دوران خداوند را به شکل یک جبّار همیشه خشمگین معرفی میکردند، تفاوت اساسی داشت. در «انجیل»(لغتی یونانی به معنای مژده)که «عهد جدید» نیز خوانده شده و کتاب مقدس مسیحیان است؛ برای نخستین بار از خداوند،با عبارات «خدای محبت» و «پدر آسمانی» نام برده میشود.
[ویرایش] میتراییسم
آیین میتراییسم در روم و مسیحیت متاخر غربی همانندیهای بسیاری داشته اند[۹] و امروزه محققان معتقدند که مسیحیت غرب چهارچوب اصلی خود را که به این دین پایداری و شکل بخشیده به مذاهب پیش از مسیحیت روم باستان از جمله میترایسم مدیون است.[۱۰] هر چند چگونگی و میزان این تاثیر به ویژه در بین محققان مدافع دکترین مسیحیت امروزی مورد اختلاف بوده و یا کاملا رد شدهاست. [۱۱]
[ویرایش] مخالفان
اولین گروه مسیحیان از دیدگاه پاگانها (بت پرستان و افرادی که خدایان متعددرا میپرستیدند) مورد تردید بودند. دلیل این مسئله آن بود که آنها تصور میکردند مسیحیان برای برگزاری «جشنهای انس» و آدمخواری، جلسات سری تشکیل میدهند. چرا که گوشت حیوانات قربانی شده در معبد پاگانها (کافران بت پرست) را خریداری نکرده و همچنین در تفریحات عمومی وحشیانه، شرکت نمیکردند. یهودیان و به ویژه روحانیون یهودی، از مخالفین درجه اول مسیحیت و گسترش آن به شمار میرفتند. روحانیون یهودی در منطقه یهودیه و سایر مناطق یهودی نشین آن زمان تنها قدرتهای رسمی و پذیرفته شده سیاسی به شمار میآمدند. تعالیم مسیح و اقدامات عملی او، در ابتدا این صاحبان قدرت را شگفت زده مینمود. این تعالیم به طور کلی و ریشهای مذهب مورد قبول و پذیرفته شدهای را که سالها در میان مردم آن منطقه رواج داشت و اصولاً پایه قدرت سیاسی روحانیون به شمار میآمد، مورد تردید قرار میداد. به علاوه این تعالیم بسیاری از رسوم و قوانینی را که روحانیون یهودی صرفاً برای حفظ و تثبیت قدرت و همچنین توجیه لزوم وجود خود با آیین یهودممزوج ساخته بودند را از اعتبار ساقط مینمود. نگرانیهایی که این مسائل در میان قدرتمندان یهود ایجاد مینمود، سبب شد که به مقابله با این حرکت برخیزند. دولت حاکمه بر منطقه در آن زمان،(که توسط امپراتور قیصر روم تعیین میگردید)به خاطر مسائلی از قبیل نفوذ بیشتر در میان مردم، حفظ انسجام منطقه و جلوگیری از ایجاد آشوب و مسایلی از این دست، با روحانیون یهود که در میان مردم صاحب قدرت سیاسی و معنوی بودند؛ گونهای رابطه دو طرفه و مسالمت آمیز داشت. مأموران دولتی به خاطر حفظ مصالح امنیتی، با مشورت روحانیون هر چند وقت یکبار مسیحیان را مورد اذیت و آزار قرار میدادند. بسیاری از مسیحیان شکنجه شده و مردند. اما به هر حال، علی رغم شکنجه و آزار فراوان، مسیحیت به گسترش خود ادامه داد.
[ویرایش] دوران آشوب
در دوران آشوب بزرگ، که امپراتوری روم مورد تهدید حملهٔ بربرها و امپراتوری ایران قرار داشت، همه امپراتورها درجستجوی خدایی قدرتمند برای کمک به دفع بلا از روم، بودند امپراتور دیوکلتیانوس (۲۴۵ ـ ۳۱۳ میلادی)، میترا،الههٔ نور ایرانیان را به عنوان خدای خود اعلام کرد، که از امپراتوری حمایت و حفاظت کند. امپراتور کنستانتین (۲۸۰ ـ ۳۳۷)خدای مسیحیت را گزینش نمود.
[ویرایش] کنستانتین
در سال ۳۱۲، کنستانتین در حالی که به طرف روم میرفت تا آن را از رقیب پس بگیرد، اعلام کرد که نشان مسیحی را روی خورشید دیدهاست و جملهٔ «شما با این علامت پیروز خواهید شد»، را به لاتین روی آن خواندهاست. روی پل میلویان بر روی رودخانهٔ تیبر، ارتش کنستانتین، به پیروزی رسید. در مدت کوتاهی، مسیحیت به عنوان مذهب رسمی امپراتوری روم، جایگاه خود را تثبیت کرد.[نیازمند منبع] کنستانتین در سال ۳۲۵ شورای را در شهر ننقیه دایر کرد که در آن قریب سیصد اسقف شرکت کردند. طی این شورا بررسی جامعی بر روی کتاب مقدس(عهد عتیق و عهد جدید{انجیل}) انجام گرفت. تلاشهای تحقیقاتی این شورا در نهایت منجر به استخراج مفاهیم پایهای «ایمان مسیحی» گردید. این مفاهیم پایه تحت عنوان «اعتقاد نامه نیقیه» منتشر و در دسترس عموم قرار گرفت.
[ویرایش] مسیحیت در اروپا و امپراتوری روم
بانی انتشار مسیحیت در اروپا پولس(سنت پل) بود. این شخص که در ابتدا از مخالفین سرسخت مسیحیان بود و از مأمورین لایق دربار روم در زمینه آزار مسیحیان به شمار میرفت، پس از برخورد فرا طبیعی خود با مسیح (در مسیر جاده دمشق)کاملاً متحول گردید. او سپس پیرو مأموریتی که خود عیسی مسیح در همان برخورد ماورایی به او محول نمود به جمع شاگردان مسیح پیوست و سفیر مسیح برای غیر یهودیان گردید.پولس رسالههای خود را (نامههایی به اقوام مختلف در شرح چیستی مسیحیت و ارتباط با نخستین کلیساها) بعد از صعود مسیح به آسمان نگاشت.در این نامهها او عقاید کلی مسیحیت رادر مورد فلسفه زندگی، مژدههای آمدن مسیح پیش از ظهور او (در کتب عهد عتیق)، تفاوت «ایمان» و «شریعت»(شریعت به مجموعه دستوراتی گفته میشود که خداوند برای نخستین بار در زمان موسای پیامبر برای نوع بشر وضع نمود و در کتاب تورات مکتوب است)، آموزههای مسیح در مورد محبت و سایر آموزههای اخلاقی، خداوند بودن عیسای ناصری(برابری عیسای مسیح با ذات خداوند)و مسائلی از این دست را بیان داشتهاست.بزرگترین حادثهای که در قرن چهارم میلادی اتفاق افتاد، موضوع طرفداری کنستانتین امپراتور روم از مسیحیان در سال ۳۱۳ میلادی بود.
[ویرایش] کتاب مقدس
«کتاب مقدس» شامل «عهد عتیق» و «عهد جدید» است .
[ویرایش] عهد عتیق
نام این بخش از کتاب مقدس یعنی «عهد عتیق» بر خلاف معنایی که از کلمه «عهد» در زبان فارسی برداشت شده(یعنی عهد به مفهوم یک دوره زمانی) به معنای «دوره کهن» نیست. این عبارت به معنی دقیق به عهد و پیمانی اشاره میکند که خداوند با ابراهیم بست. مفهوم کلی این پیمان این بود که خداوند او را انتخاب نمود تا نخستین انسان پس از آدم باشد که با او ارتباط نزدیک برقرار مینماید و او نیز به خداوند ایمان آورد. خداوند همچنین وعده ازدیاد نسل را به وی داد که مدتی بعد توسط اسحاق (همان پسر که یهودیان و مسیحیان عقیده دارند ابراهیم او را برای قربانی کردن به کوه برد) عملی گردید. خداوند همچنین نشانهای برای این عهد و پیمان مقرر نمود که آن بریدن قسمتی از پوست اضافی آلت تناسلی مردانه(ختنه) میباشد.این بخش از «کتاب مقدس» شامل: شرح چگونگی خلقت جهان و نوع بشر و سپس شرح زندگی و ارتباطات روحانی نخستین پیامبران از ابراهیم به بعد میباشد. این بخش با کتاب پیدایش شروع میگردد و پس از چند بخش که حاوی توضیحات کلی در مورد زندگی پیامبران پس از ابراهیم است، کتاب تورات وسپس کتب پیامبران پس از موسی را شامل میشود. دو بخش متفاوت نیز در کتاب عهد عتیق وجود دارد که به اشعار دو پیامبر یعنی داوود و سلیمان نبی میپردازد. این دو کتاب به ترتیب «مزامیر داوود» و «امثال سلیمان» نام دارند. بخش قابل توجهی از اشارات به آمدن مسیح در آینده،در کتاب «مزامیر داوود» - که حاوی گفتگوی داوود نبی با خداوند و نیز سخنانی که داوود به هدایت روح و وحی خداوند میگوید (در قالب بیش از ۵۰۰ قطعه شعری)- آمدهاست. عهد عتیق کلا شامل ۳۹ کتاب میباشد.
[ویرایش] عهد جدید(انجیل)
نام این بخش(عهد جدید)نیز همانند توضیحی که درباره «عهد عتیق» داده شد به یک پیمان اشاره دارد که آغازگر دوره جدیدی از ارتباط خداوند و نوع بشر میباشد.مفهوم این پیمان برداشتن شریعتی که خداوند به وسیله موسی مقرر کرده بود از زندگی بشر و بخشش کلیه گناهان انسان به وسیله ایمان به خداوند بود. نشانه و در حقیقت اصل محوری این پیمان بخشش کلیه گناهان نوع بشر (از آغاز تا پایان جهان)به واسطه قربانی شدن عیسی مسیح(یعنی صورت بشری خداوند) میباشد.
این بخش شامل کتابهای زیر است(۲۷ کتاب):
- چهار انجیل که بهوسیله چهار حواری(رسول) مسیح نگاشته شده یعنی اناجیل «متی»، «مرقس»، «لوقا» و «یوحنا»؛
- کتاب «اعمال رسولان» شامل سرگذشت رسولان پس از عروج عیسی به آسمان
- نامههای پنج تن از حواریون مسیح یعنی «پولس»، «پطرس»، «یعقوب»، «یوحنا» و «یهودا» به اقوام مختلف غیر یهودی و یهودی
و کتاب «مکاشفۀ یوحنا»
توضیح اضافی: در میان دوازده رسول (حواری) مسیح، دو «یهودا» وجود داشت که یکی از آنها مشهور به «یهودای اسخریوطی» به خاطر چند سکه نقره، مسیح را تسلیم کرد.
[ویرایش] عهد جدید
[ویرایش] اناجیل چهار گانه
چهار انجیل در واقع چهار روایت از زندگی عیسی مسیح است. این چهار کتاب که توسط چهار تن از حواریون میسح نگاشته شده، دارای قسمتهای مشترک بسیاری هستند اما تفاوتهایی نیز دارند. مسیحیان این چهار کتاب را «مانند چهار تصویر از مسیح ولی از زوایای مختلف» توصیف میکنند.
توضیح: واژه «انجیل» (که ترجمه لغتیست که از زبان «عبرانی-آرامی» به یونانی ترجمه شده و به معنای «مژده» میباشد)؛ هم بر کل کتاب «عهد جدید» و هم بر هر کدام از چهار بخش ابتدایی کتاب، اطلاق میشود.
[ویرایش] کتاب اعمال رسولان
پس از قیام عیسی مسیح از مردگان(زنده شدن دوباره او) و سپس عروج او به آسمان، برای رسولان او(حواریون) و سپس شاگردان مسیح(که بعدها مسیحی نامیده شدند)، اتفاقات زیادی رخ داد. از آن جملهاست:
پیوستن «متیاس» به جمع حواریون(که پس از خودکشی یهودای اسخریوطی یازده نفره شده بودند)
نازل شدن روح القدس در روز عید پنطیکاست(یکی از اعیاد یهودیان) بر دوازده نفر حواری عیسی مسیح
شهادت «استیفان» یکی از شاگردان وفادار مسیح(سنت استفان)
ماجرای ایماندار شدن پولس قدیس وآغاز مأموریت بشارتی او برای غیر یهودیان
و . . .
شرح این حوادث در کتاب اعمال رسولان وبه دست «لوقا»(یکی از حواریون مسیح و نویسنده یکی از اناجیل چهارگانه)نگاشته شدهاست.
[ویرایش] رسالهها (نامهها)ی حواریون مسیح
نوایمانان مسیحی و کلیساهای جدیدالتأسیس در ابتدای گسترش مسیحیت، به خاطر نبودن راهنماییهای ایمانی لازم و وجود مخالفین بسیار، دچار مشکلات عمدهای میشدند. از آن جملهاست: مسائل مربوط به مراسم نیایش و چگونگی برگزاری آن، پیدا شدن پیشوایان دروغین، آزار و اذیت و شکنجه و تهدید و حتی قتل ایمانداران توسط متعصبین یهود و یا بتپرستان وسایر فرقههای مذهبی و گاهی مأمورین رومی و از این دست ... هدف از نگارش این نامهها هدایت این نوایمانان، یادآوری و تبیین مفاهیم کتابمقدس و مطلع شدن از رویدادهای مناطق مختلف بود.
این کتاب حاوی بخشهای زیراست:
رسالههای پولس به: رومیان، اول قرنتیان، دوم قرنتیان، غلاطیان، افسسیان و . . .
[ویرایش] کتاب مکاشفه یوحنا
این کتاب شرح سفری است که یوحنای قدیس در رویا و به هدایت روح القدس در آن به عرش خداوند دارد و در آن به توصیف عرش خداوند و جایگاه مسیح و پیش بینی وقایع آخر الزمان میپردازد.
[ویرایش] دین و گرایشهای مسیحی
مسیحیت بهطور کلی به سه گرایش بزرگ کاتولیک "Catholic" ارتودوکس "Orthodox" و پروتستان"Protestant" تقسیم شدهاست که گرایشهای کوچک و زیادی نیز از آنها شاخه میگیرند.
[ویرایش] جستارهای وابسته
[ویرایش] منابع
- ↑ Christianity's status as monotheistic is affirmed in, amongst other sources, the Catholic Encyclopedia (article "Monotheism"); William F. Albright, From the Stone Age to Christianity; H. Richard Niebuhr; About.com, Monotheistic Religion resources; Kirsch, God Against the Gods; Woodhead, An Introduction to Christianity; The Columbia Electronic Encyclopedia Monotheism; The New Dictionary of Cultural Literacy, monotheism; New Dictionary of Theology, Paul, p. ۴۹۶-۴۹۹; Meconi. "Pagan Monotheism in Late Antiquity". p. ۱۱۱f.
- ↑ As noted at Adherents.com, Spiritism is often considered to fall within the Christianity category. This is the approach taken in the list above, which differs from the categorization used in the main list at Adherents.com
- ↑ Robinson, Essential Judaism: A Complete Guide to Beliefs, Customs and Rituals, p. ۲۲۹
- ↑ PH.D Darrell Bock/ the missing Gospels/p.۳
- ↑ Smith Carl/ no longer Jews:the search for gnostic origin/p.۱۲۴/۲۰۰۴
- ↑ Tacitus, Annals ۱۵٫۴۴
- ↑ Pliny to Trajan, Letters ۱۰٫۹۶–۹۷
- ↑ World History-Modern times/C.A edition / p. ۱۴۷
- ↑ میترایسم در دانشنامه انکارتا
- ↑ religion :: History » The survival of Roman religion. In Encyclopædia Britannica. Retrieved December 12, 2008, from Encyclopædia Britannica Online
- ↑ Gary Lease, "Mithraism and Christianity: Borrowing and Transformations," in Wolfgang Haase, ed., Aufstieg und Niedergang der Romischen Welt, vol. II (Berlin/New York: Walter de Gruyter, 1980). ۱۳۱۶
- Beck, Roger (۲۰۰۰). «Ritual, Myth, Doctrine, and Initiation in the Mysteries of Mithras: New Evidence from a Cult Vessel». The *Journal of Roman Studies (۹۰): ۱۴۵-۱۸۰.
- Beck, Roger (۲۰۰۲). Mithraism. In Encyclopaedia Iranica. New York: Mazda Pub.
ورمازرن ، مارتین، آیین میترا ،چشمه ۱۳۸۳
حامی،احمد ، بغ مهر ۲۵۳۵
عالیخانی،بابک، مهر در ایران و هند باستان (مجموعه مقاله) ، ققنوس ۱۳۸۴
دورانت ، ویل ، تاریخ تمدن (قیصر و مسیح) ، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی ۱۳۷۲
رضایی ، عبدالعظیم ، اصل و نسب و دینهای ایرانیان باستان ، دُر ۱۳۸۱
[ویرایش] لینکها و منابع خارجی
- کتاب "اصول اعتقادات ماً از سلسله دروس مکاتبهای دورهٔ زندگی مسیحی، بگرفته از وبنوشت کورتولوس
- هیئت تحریریهٔ موسسهٔ در راه حق برگرفته از کتاب : حقیقت مسیح
- نقدی بر کتاب مقدس.
- متن کامل کتابمقدس (ترجمۀ قدیمی و تفسیری فارسی). بازدید در تاریخ ۲۸ مارس ۲۰۰۷.
٪۰
