دیاربکر
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
دیاربکر یا آمید نام یکی از استانهای سرزمین کردستان در کشور ترکیه است که مرکز آن هم شهری است به همین نام (به زبان کردی: "diyarbakir"، "ئامهد"، دیاربهکر) .
تمام سرزمین کردستان از زمان امپراتوری ماد تا سال ۱۵۱۴ میلادی یکی از ایالات ماد بود. در جنگ چالدران که بین نیروهای شاه اسماعیل اول صفوی و سلطان سلیم اول عثمانی در سال ۱۵۱۴ میلادی انجام گرفت بر اثر شکست ایران، بخشی از سرزمین کردستان از ایران جدا شد و نصیب عثمانی گردید. امپراتوری عثمانی سالها بر بخش جدا شده سرزمین کردستان از ایران، فرمانراندند تا اینکه با پایان جنگ جهانی اول و نابودی امپراتوری عثمانی متصرفات آن: سرزمین کردستان، سرزمینهای عربی، آسیای کوچک و بالکان تدريجا تقسیم و یا مستقل گرديدند. بخش جدا شده سرزمین کردستان از ایران، در نقشهٔ جغرافیای امروزی در سه کشور ترکیه، عراق، و سوریه قرار میگیرد. دیاربکر نام یکی از استانهای جدا شده از سرزمین کردستان در کشور ترکیه است.
مساحت استان دیاربکر ۱۵٬۳۵۵ کیلومتر مربع و جمعیت آن پیرامون یک و نیم میلیون نفر است. شمار شهرستانهای این استان ۱۳ و شمار روستاهای آن ۷۳۴ است. شهر دیاربکر (آمد) دارای برج و باروی تاریخی استواری است که مربوط به دوره امپراتوری روم شرقی است.
اين شهر بزرگترين شهر كردنشين تركيه ميباشد. نام دیار بکر یا سرزمین بکر از زبان عربی مشتق شدهاست. در نظر عمومی این اسم به عربهای قبیله بکر اشاره میکند که در اوایل آمدن اسلام در قرن هفتم میلادی در این منطقه سکنا گزیدند. [۱]پروفسور محقق کرد ، مهرداد ایزدی ، در بخش زبانها و تمدنهای خاور نزدیک در دانشگاه هاروارد ، بحث جایگزینی در مورد آن پیشنهاد میکند." کردها: یک کتابچه خلاصه" بر طبق اینکه اسم آمید( میانه) در زبان کردی به فرمانروای باقیراوند( باقیراتیدز) اشاره میکند که این اسم پایتخت آنها بعد از زمان خودشان عوض شدهاست." "آمید" شهر مهم و عمدهای در جنوب شرقی ترکیه بود که در بستر و جلگههای رودخانه دجله واقع بود و مرکز ایالت دیار بکر بود. در سرشماری رسمی سال ۲۰۰۰، این شهر ۵۴۶۰۰۰ نفر جمعیت و منطقه مرکزی تجاری آن در سال ۲۰۰۵ ، ۷۲۱۰۰۰ است. این شهر بزرگترین شهر بزرگ کردستان ترکیه و دومین شهر بزرگ ترکیه در منطقه آناتولی جنوبی بعد از گازانتپه است.
دیار بکر بزرگترین شهر کرد نشین در کردستان ترکیه است.[۱] با توجه به نظرات کردها و ناظران خارجی به عنوان پایتخت غیر رسمی کردستان ترکیه به آن اشاره میکنند. [۲]. این واژه از طرف دولت مورد قبول نیست و در مورد آن بحثهای طولانی جریان دارد. در داخل ترکیه ، دیار بکر بخاطر فرهنگ ، فولکلور و رسوم غنی و هندوانههای معروف آن شناخته شدهاست.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] تاریخچه
"آمیدا" قبلا پایتخت منطقه دیار بکر در پادشاهی آشور از قرن سیزدهم قبل ازمیلاد تا قرن 7 قبل ازمیلاد (612) بودهاست. در جنگی که بین نیروهای آشور و ماد در سال 612 قبل ازمیلاد انجام گرفت بر اثر شکست آشور، از ماد منطقه دیار بکر نصیب ماد گردید. از سال 612 قبل از میلاد مسیح این منطقه به طرف شرق و جنوب دیار بکر امروزی ماد اداره شدهاست، [۳] این منطقه بعدا در سال ۶۶ قبل از میلاد مسیح یک ایالت امپراتوری روم شد.
وقتی که این منطقه تحت استیلای امپراتوری روم شرقی بود به این شهر آمیدا گفته میشد. کلمه "آمید" از منابع آشوری گرفته شده که نشان میدهد در حقیقت از مرکز استقراررئیس کلیسای مشرق زمین و بنابراین اساس آشوری یا سیاریکسها دارد و و تعدادی از سران و دین شناسان معروف را پرورش دادهاست ، بعضی از آنها در کلیسای سنت مری دفن شدهاند. تعداد زیادی از بقایای انسانی در کلیسا مانند استخوانهای توماس از حواریون مسیح و سنت جاکوب ساروگ وجود دارد(۵۲۱)
._caffeeshop_in_diyarbakir.png)
در سال ۳۵۹ میلاد مسیح ، شاپور دوم پادشاه ایران بعد از هفتاد و سه روز محاصره تصرف کرد.سربازان رومی و مردم شهر قتل و عام شدند.این جنگ قهرمانانه بطور دقیقی توسط تاریخ نویس رومی آمیانوس مارسلینوس، که شاهد عینی این واقعه بود و با فرار از شهر از قتل و عام نجات یافته بود ، توصیف داده شدهاست.
منطقه دیار بکر تحت فرمانروایی کردها توسط مروانید در طی قرن دهم و یازدهم بعد از میلاد مسیح اداره میشد. بعد از نبرد مانزیکرت ، شهر تحت اداره ماردین شاخهای از ترکهای اگوز، مردم ترک بیلیک ( مدیریت آرتوکلو)( سیرکا ۱۱۰۰-۱۲۵۰ در شرایط موثر درآمد ،گرچه بیش از یک قرن فقط عنوان اسمی داشت.)این منطقه همواره مورد اختلاف خاندان ایلخانت و ایوبید بود که این اختلاف برای مدت یک قرن بعد از بالا گرفتن شورش ترکمنهای ایالت قره قویونلو (صاحبان گوسفندان سیاه) و بعدا آق قویونلو (صاحبان گوسفندان سفید) پایان گرفت. همزمان با تأسیس امپراتوری عثمانی توسط سلطان سلیم اول در این منطقه ، شهر بخشی از امپراتوری عثمانی شد. چون این منطقه در زمان حکومت سلطان سلیمان اول عراقین در سال ۱۳۵۴( به دو عراق برای مثال عراق عربی و عراق ایرانی) و در همان زمان شامل موصل ، بغداد و بصره میشد.
ایالت عثمانی دیار بکر دارای شرایط جغرافیایی است که امروزه به عنوان ایالت جنوب شرقی ترکیه شناخته میشود. اگرچه حدود آن در طول زمان کمی تغییر پیدا کردهاست شبیه یک سرزمین مستطیل شکل که بین دریاچه ارومیه و پالو و سواحل جنوبی دریاچه وان و جیزره و اول صحرای سیاریکس قرار دارد.در سال ۱۸۶۴ همراه با رواج سیستم ولایتی آن به عنوان مرکز ولایت دیار بکر شدهاست.
در قرن نوزدهم میلادی زندان دیار بکر شهرت بدی یافت چون امپراتوران عثمانی در زمان خود زندانیان سیاسی را از مناطق تحت بردگی بالکان برای گذراندن محکومیتهای سخت به آنجا میفرستادند تا آنها اعتراف کنند یا با آزادیخواهان ملی بجنگند.(حقیقت)
قرن بیستم دوران خشونت و ناآرامی برای دیار بکر بود. در طی جنگ جهانی اول ، بیشتر جمعیت سیاریکسها و ارمنی شهر از شهر اخراج شدند. بعد از محاصره امپراتوری عثمانی ، سربازان فرانسوی سعی کردند که شهر را اشغال کنند.
در دهه نود بیش از سه هزار روستا در اطراف این شهر از سوی دولت ترکیه تخلیه شدهاست. علت اصلی کوچاندن مردم از روستاها در برگهها ی شورای امنیت ملی ترکیه، ممانعت از حمایت و پشتیبانی روستاییان ار اعضای پ ک ک عنوان شدهاست.[۵]
[ویرایش] مشخصات
این شهر توسط دیوارهای بازالت سیاه همگن و شگفت انگیزی احاطه شده که با طول ۵٫۵ کیلومتر محوطه شهر قدیمی را دربر گرفتهاند.کوچههای بسیار دراماتیک و بلوکهای ساختمانهای بزرگ چهره شهر قدیمی را بطور دراماتیکی با کوچههای بلوکهای آپارتمانی مدرن و خیابانها و کوچههای gecekondu در غرب دربر گرفتهاند. دیار بکر دارای مساجد و مدرسههای قدیمی بسیار است که با فرم Ulu Cami(مساجد بزرگ ) قرن یازدهم با نوارهای ترکیبی از بازالت و سنگ آهک ساخته شدهاند. همان سبک در مدرسه دلیلر هان قرن شانزدهم میلادی استفاده شدهاست و حالا یک هتل و مسجد قلعه قرن دوازدهم میلادی(Kale Camii) است.
کلیسای ارتدوکس سیاریکس بانوی مااولین معبد بی دینان را در قرن اول قبل از میلاد بنا نهاد و هنوز هم محل عبادت است. دیار بکر همچنین یکی از جاهایی است که بازارهای خیابانی زنده و خیلی جالبی دارد.
دیاربکر همیشه مرکز ملی گرایی کردها بودهاست. دیار بکر مهمترین مرکز استقرار حزب کارگران کردستان (پ ک ک)مخصوصا بعد از آغاز جنگ شبه نظامیان در جنوب شرقی ترکیه از سال ۱۹۸۴ به بعد است. در طی این برخوردها ، جمعیت شهر بطور شگفت آوری زیاد شدهاست چون روستائیان و دهقانان از سرزمینهایی که جنگهای شدیدی جریان دارد و یا به دلایل امنیتی مربوط به شهر از روستاهای خود رانده شده و به شهر هجوم آوردهاند.دیار بکر همچنین یکی از مناطقی است که حزب الله (ترکیه) در آن از نیمه دهه ۱۹۹۰ خیلی فعال بوده، وگروههای از آن اغلب فعالان پ ک ک و اقلیت ارمنی جمعیت شهر" سیاریکس ها" را هدف حمله و ترور قرار دادهاند.
بعد از متوقف کردن دشمنیها توسط پ ک ک که دولت ترکیه ۱۵ سال قانون وضعیت اضطراری اعلام کرده بود، شهر در ۳۰ نوامبر سال ۲۰۰۲ تا حد زیادی به وضعیت عادی درآمد . اقتصاد محلی به آهستگی رشدو توسعه مییابد وشهر دیار بکر برای بازدید وگردش امن است.
[ویرایش] اشخاص معروف
- عبدالقادر آکسو: وزیر کشور و امورداخلی دولت فعلی ترکیه(" با نژاد کردی")
- عبدالصمد دیاربکری:اوایل قرن شانزدهم میلادی ، مردم ترکیه از قول تاریخ نویس مصری
- آقا جیلان: بنیانگزار سپردههای جیلان
- احمد عاریف: شاعر
- عزیز ایلدرم: رئیس کلوب ورزشی فنر باغچه
- جاهد شیتکی تارانجی: شاعر
- جملی: شاعر، قرن پانزدهم
- هالیس توپراک: تاجر سرشناس
- حامد آیتچ: آرتیست ماهر ترکی قرن بیستم ( کالیوگرافی)
- حسنه مته: نویسنده کرد
- حکمت چتین: وزیر خارجه سابق ترکیه ، فعلا نماینده ارشد ناتو در افغانستان
- عزت آلتین مشه: خواننده سنتی
- لیلا زانا: سیاستمدار کرد
- لوکمن پولاد: نویسنده کرد
- محمد امین بوزارسلان: نویسنده کرد
- اورهان آسنا: بازیکن ترک
- روژن بارناس: نویسنده کرد
- سلیمان نظیف: چهره سرشناس جوانان ترک
- ضیا گوکالپ: ایدئولوژیست معروف پان ترکیسم و تورانیسم
- جیهان هاسپولادلی: فوتبالیست Galatasaray SK
[ویرایش] شهرستانهای استان دیاربکر
نام ۱۳ شهرستان این استان به ترتیب چنین است:
 |
شهرستانهای استان دیاربکر ترکیه |  |
|---|---|---|
|
ارگانی | اگیل | بسمل | چرمیک | چنار | چونگوش | دجله | سیلوان | کوجاکوی | کولپ | لیجه | مرکز | هازرو | هانی |
||
[ویرایش] نگارخانه
 دیوارهای شهر دیاربکر |
 مسجد جامع قرن ۱۲ |
 بخشی از دیوار قدیمی شهر دیاربکر |
 دیاربکر به خاطر هندوانههای بزرگ آن معروف است. |
[ویرایش] کوههای منطقه دیاربکر
قرجهداغ (۱۹۳۸ متر), پیرعجمان (۲۰۱۰ متر), مهراب (۲۱۰۰ متر), آدم (۲۱۰۰ متر), لیس (۲۲۲۰ متر), سوپلیس (۲۲۸۰ متر), کوز (۲۲۸۳ متر),قردیلک (۲۳۵۰ متر), بربهیو(۲۵۹۳ متر), اندوک (۲۸۳۰ متر)
[ویرایش] همچنین موارد فوق را ببینید
[ویرایش] منبع
ویکیپدیاهای انگلیسی نسخههای ۳ نوامبر ۲۰۰۶
[ویرایش] پانویسها
- ↑ Distribution of Kurdish People — GlobalSecurity.org
- ↑ Administrative Units of Contemporary Kurdistan
- ↑ The Seven Great Monarchies Of The Ancient Eastern World, Vol ۷
- ↑ Theodor Mommsen History of Rome, The Establishment of the Military Monarchy
- ↑ بیبی سی
[ویرایش] پیوند به بیرون
|
||||||||
