گناباد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
گناباد
جویمند
کشور  ایران
استان خراسان رضوی
شهرستان گناباد
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی جنابد، گناپا
سال شهرشدن ۱۳۱۶
مردم
جمعیت ۳۴٬۵۶۳ نفر[۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۱۵۰ متر
آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه ۱۵۰میلی‌متر
اطلاعات شهری
شهردار علی تقوی مندی
ره‌آورد زعفران، پسته
پیش‌شماره تلفنی ۰۵۱
وبگاه www.gonabad.khorasan.ir
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به شهر قنات‌های کهن خوش آمدید.

گُناباد مرکز شهرستان گناباد واقع در استان خراسان رضوی است. براساس آمار سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان گناباد ۱۱۰٬۱۳۵ نفر بوده که ۲ در صد از جمعیت استان را شامل می‌شود. همچنین از کل جمعیت شهرستان ۵۵٬۷۴۶ نفر مرد و ۵۴٬۳۸۹ نفر زن هستند که بنابراین نسبت جنسی این شهرستان بیانگر پائین بودن در صد تعداد زنان به مردان در این شهرستان است. این نسبت در مقایسه با وضعیت استان که برابر ۱۰۱ می‌باشد، اختلاف کمی را نشان می‌دهد.[۱] بومیان این شهر، آن را جُویمند نیز می‌نامند.

بزرگ‌ترین قنات جهان در گناباد قرار دارد. این قنات از دورهٔ هخامنشیان تاکنون، عامل تولید و حیات در شهر گناباد بوده‌است. این قنات به شماره ۵۲۰۷ در سازمان یونسکو ثبت شده است.[۳]

نام شناسی[ویرایش]

گناباد را در منابع عربی و اسلامی جَنابد و کَنابد نیز ثبت کرده‌اند. همچنین در کتب تاریخ نام گناپا به ثبت رسیده است. این شهر را در گذشته قصبه شهر می‌نامیدند.

این شهر دارای چهار قنات است: قنات قَصَّبه و قنات دِه و قنات علی‌آباد و قنات حسین‌آباد. شاید به همبن خاطر آن را جویمند نامیده‌اند یعنی صاحب جوی‌ها. عمیق‌ترین قنات‌های ناحیه خراسان در این منطقه قرار دارد.

تاریخچه[ویرایش]

بارها در شاهنامه ی فردوسی، از گناباد یا جنابد یاد شده و این مکان را محل جنگ‌های توران و ایران دانسته‌اند. به گفتهٔ شاهنامه، «پیران ویسه» وزیر کاردان افراسیاب در گناباد به خاک سپرده شده و مدفن او هم اکنون در گناباد است.

از دیگر مواردی که می‌توان اشاره نمود، گذر ناصرخسرو از بخش کوهستانی کاخک گناباد و روستای کلات و کوهپایه‌های سلسله جبال قهستان تا قائن که دارای درختان پسته کوهی فراوان بوده است و در سفرنامهٔ خود به آن اشاره نموده‌است.

در شهر گناباد آب انبارهای عظیمی وجود داشته است که حداقل سه مورد آن‌ها در توسعهٔ شهری تخریب شده‌است. آب انبار مرکز گناباد (آب‌انبار حسینیه گناباد)در خیابان شریعت سابق (سعدی) تا سال ۱۳۶۳ فعال و مورد بهره‌برداری مردم بود. در زمستان آب برف و یخ را روانهٔ این آب انبار می‌کردند و در تابستان آب سرد و خنک می‌نوشیدند و به این آب انبار یخچال خانه هم می‌گفتند. گویا در تابستان‌های قدیم به مردم، یخ هم می‌فروخته‌اند.

یکی از نقاط دیدنی گناباد، قلعهٔ فرود می‌باشد که درحال حاضر به روستای کوه قلعه مشهور است. درآن مکان باقی‌مانده‌های قلعه‌های ساخته شده از ساروج که ازبتن محکمتر است وجود دارد. در بعضی ارتفاعات، دسترسی به این قلعه‌ها با زحمت زیاد امکان‌پذیر می‌باشد.

آثار تاریخی[ویرایش]

تا اوایل سال ۱۳۴۰، بافت این شهر خیلی قدیمی بود و علاقهٔ وافر اهالی به نوسازی شهرشان، سبب خراب شدن بعضی از آثار تاریخی شد که از آن میان باید از یک یخدان عظیم که ارتفاع گنبد مخروطی آن در حدود بیست متر بود و در نزدیکی مظهر قنات علی‌آباد قرار داشت نام برد.

مهم‌ترین آثار تاریخی این شهر عبارت است از:

نمایی از مسجد جامع قدیم گناباد
  • موزهٔ تاریخی گناباد، که در آن آثار بسیار باستانی و با ارزش نگهداری می‌شود.
  • مسجد جامع قدیم گناباد
  • مقبرهٔ امامزاده سلطان محمد عابد در شهر کاخک گناباد
  • آرامگاه جغتای (از خوانین مغول و از پسران چنگیز خان) در روستای گیسور
  • یخدان کوثر بیدخت[۴]
  • قلعه زیبد آخرین اقامتگاه یزدگرد سوم
  • درب صوفه، که در شاهنامهٔ فردوسی از آن یاد شده و مقبرهٔ پیران ویسه است.
  • قلعهٔ دختر شوراب
  • قلعهٔ تاریخی عُمرانی گناباد
  • آسیاب‌های آبی تاریخی کاخک
  • قلعهٔ دفاعی کاخک
  • مسجدجامع علیای کاخک ساخته شده در تاریخ ۱۱۳۴ ه- ق
  • مسجد جامع بازار کاخک ساخته شده در سال ۹۰۲ ه- ق
  • آب انبار قلعهٔ کاخک ساخته شده در سال۱۱۹۸ ه- ق
  • چنار بزرگ و کهنسال روستای روچی
  • منطقهٔ تفریحی و آسیاب‌های آبی قدیمی روستای روچی
  • روستای کهن ریاب
  • سرو کهن نوقاب
  • قلعه فرود در روستای تک میدان
  • مزار سلطان احمد عابد بیمرغ

محصولات کشاورزی[ویرایش]

زعفران، ، انگور، کشمش، انار، زیره سبز، زرشک، انجیر، عناب ، پسته و پنبه

محمدتقی بهلول گنابادی

شخصیت‌های تاریخی[ویرایش]

وب سایت های خبری[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • تابنده، حاج سلطان‌حسین، تاریخ و جغرافی گناباد، سازمان چاپ دانشگاه ۱۳۴۸خ. چاپ دوم، ۱۳۷۹ شمسی، انتشارات حقیقت، تهران.
  • تاریخ و جغرافی گناباد
  • سه اثر تاریخی زیبد مجله بررسی‌های تاریخی» مهر و آبان ۱۳۵۱ - شماره ۴۱ دکتر عباس زمانی

(۲۴ صفحه - از ۴۳ تا 66)[۱]

[۲]