نوروز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد.

این نوشتار به عنوان مقالهٔ برگزیده نامزد شده است. نظر خود در این باره را در بخش مربوط به این نوشتار در صفحهٔ ویکی‌پدیا:گزیدن مقاله‌های برگزیده/نوروز بنویسید. همچنین پیوندی به این زیرصفحه در ویکی‌پدیا:گزیدن مقاله‌های برگزیده ایجاد کنید. شما می‌توانید این نوشتار را ویرایش کنید؛ ولی تا هنگامی که این بحث در جریان است، این علامت را برندارید.

نوروز یکی از کهن‌ترین جشن‌های به جا مانده از دوران باستان است. خاستگاه نوروز در ایران باستان است و هنوز مردم مناطق مختلف فلات ایران نوروز را جشن می‌گیرند. زمان برگزاری نوروز، در آغاز فصل بهار است. نوروز در ایران و افغانستان آغاز سال نو محسوب می‌شود و در برخی دیگر از کشورها تعطیل رسمی است.

فهرست مندرجات ۱ زمان نوروز ۲ واژهٔ نوروز ۲.۱ واژه نوروز در الفبای لاتین ۳ تاریخچه ۳.۱ نوروز در زمان هخامنشیان ۳.۲ نوروز در زمان اشکانیان و ساسانیان ۳.۳ نوروز بعد از اسلام ۳.۴ نوروز در دروران معاصر ۴ جغرافیای نوروز ۵ آیین‌ها ۵.۱ خانه‌تکانی ۵.۲ آتش‌افروزی ۵.۳ سفره‌های نوروزی ۵.۴ غذاهای نوروزی ۵.۵ دید و بازدید ۵.۶ مسابقات ورزشی ۵.۷ طبیعت‌گردی ۶ منتقدین نوروز ۷ پانویس ۸ جستارهای وابسته ۹ منابع ۱۰ پیوند به بیرون

[ویرایش] زمان نوروز

جشن نوروز از لحظه اعتدال بهاری آغاز می‌شود. در علم ستاره‌شناسی، اعتدال بهاری یا اعتدال ربیعی در نیم‌کره شمالی زمین به لحظه‌ای گفته می‌شود که خورشید از صفحه استوای زمین می گذرد و به سمت شمال آسمان می‌رود. این لحظه، لحظه اول برج حمل نامیده می‌شود،^[۱] و در تقویم هجری خورشیدی با نخستین روز (هرمز روز یا اورمزد روز) از ماه فروردین برابر است. نوروز در تقویم میلادی با ۲۱ یا ۲۲ مارس مطابقت دارد. ^[۲]

در کشورهای ایران و افغانستان که از تقویم هجری خورشیدی استفاده می‌شود، نوروز، روز آغاز سال نو است. اما در کشورهای آسیای میانه و قفقاز، تقویم میلادی متداول است و نوروز به عنوان آغاز فصل بهار جشن گرفته می‌شود و روز آغاز سال محسوب نمی‌شود.^[۳]

[ویرایش] واژهٔ نوروز

واژه نوروز یک اسم مرکب است که از ترکیب دو واژهٔ فارسی «نو» و «روز» به وجود آمده است. این نام در دو معنی به‌کار می‌رود:^[۴]

۱) نوروز عام: روز آغاز اعتدال بهاری و آغاز سال نو
۲) نوروز خاص: روز ششم فروردین با نام «روز خرداد»

ایرانیان باستان از نوروز به عنوان ناوا سرِدا یعنی سال نو یاد می‌کردند. مردمان ایرانی آسیای میانه نیز در زمان سغدیان و خوارزمشاهیان، نوروز را نوسارد و نوسارجی به معنای سال نو می‌نامیدند.^[۵]

[ویرایش] واژه نوروز در الفبای لاتین

در متون مختلف لاتین، بخش نخست کلمه نوروز با املای No ،Now ،Nov و Naw و بخش دوم آن با املای Ruz، Rooz و Rouz نوشته شده است. در برخی از مواقع این دو بخش پشت سر هم و در برخی مواقع با فاصله نوشته می‌شود. اما به اعتقاد دکتر احسان یارشاطر بنیان‌گذار دانشنامه ایرانیکا، نگارش این کلمه در الفبای لاتین با توجه به قواعد آواشناسی، به شکل Nowruz توصیه می‌شود. این شکل از املای کلمه نوروز، هم‌اکنون در نوشته‌های یونسکو و بسیاری از متون سیاسی مراعات می‌شود.^[۶]

[ویرایش] تاریخچه

منشا و زمان پیدایش نوروز، به درستی معلوم نیست،^[۷] اما این جشن، قدمتی سه هزار ساله دارد و قدیمی‌ترین آیین ملی در جهان به شمار می‌رود. در برخی از متون کهن ایران ازجمله شاهنامه فردوسی و تاریخ طبری، جمشید و در برخی دیگر از متون، کیومرث به‌عنوان پایه‌گذار نوروز معرفی شده است.^[۸] ابداع نوروز در شاهنامه، بدین صورت روایت شده است که جمشید در حال گذشتن از آذربایجان، دستور داد تا در آنجا برای او تختی بگذارند و خودش با تاجی زرین بر روی تخت نشست. با رسیدن نور خورشید به تاج زرین او، جهان منور شد و مردم شادمانی کردند و آن روز را روز نو نامیدند.^[۹]

برخی از روایت‌های تاریخی، آغاز نوروز را به بابلیان نسبت می‌دهد. بر طبق این روایت‌ها، رواج نوروز در ایران به ۵۳۸ سال قبل از میلاد یعنی زمان حمله کورش به بابل بازمی‌گردد.^[۱۰] همچنین در برخی از روایت‌ها، از زرتشت به‌عنوان بنیان‌گذار نوروز نام برده شده است.^[۱۱] اما در اوستا (دست کم در گاتها) نامی از نوروز برده نشده است.^[۱۲]

[ویرایش] نوروز در زمان هخامنشیان

کوروش دوم، بنیان‌گذار هخامنشیان، نوروز را در سال ۵۳۸ قبل از میلاد، جشن ملی اعلام کرد. وی در این روز برنامه‌هایی برای ترفیع سربازان، پاکسازی مکان‌های عمومی و منازل شخصی و بخشش محکومان را اجرا می‌نمود.^[۱۳] این آیین‌ها در زمان سایر پادشاهان هخامنشی نیز برگزار می‌شده است. در زمان داریوش یکم، مراسم نوروز در تخت جمشید برگزار می‌شد. البته در سنگ‌نوشته‌های به‌جا مانده از دوران هخامنشیان، به‌طور مستقیم اشاره‌ای به برگزاری نوروز نشده است.^[۱۴] اما مطالعات بر روی این سنگ‌نوشته‌ها نشان می‌دهد که مردم در دوران هخامنشیان با جشن‌های نوروز آشنا بوده‌اند،^[۱۵] و هخامنشیان نوروز را با شکوه و عظمت جشن می‌گرفته‌اند.^[۱۶][۱۷] شواهد نشان می‌دهد داریوش اول هخامنشی، به مناسبت نوروز در سال ۴۱۶ قبل از میلاد سکه‌ای از جنس طلا ضرب نمود که در یک طرف آن سربازی در حال تیراندازی نشان داده شده است.^[۱۸]

در دوران هخامنشی، جشن نوروز در بازه‌ای زمانی بین ۲۱ اسفند تا ۱۹ اردیبهشت برگزار می‌شده است.^[۱۹]

[ویرایش] نوروز در زمان اشکانیان و ساسانیان

در زمان اشکانیان و ساسانیان نیز نوروز گرامی داشته می‌شد. در این دوران، جشن‌های متعددی در طول یک سال برگزار می‌شد که مهمترین آنها نوروز و مهرگان بوده است. برگزاری جشن نوروز در دوران ساسانیان چند روز (دست کم شش روز) طول می‌کشید و به دو دوره نوروز کوچک و نوروز بزرگ تقسیم می‌شد. نوروز کوچک یا نوروز عامه پنج روز بود و از اول تا پنجم فروردین گرامی داشته می‌شد و روز ششم فروردین (خردادروز)، جشن نوروز بزرگ یا نوروز خاصه برپا می‌شد.^[۲۰] در هر یک از روزهای نوروز عامه، طبقه‌ای از طبقات مردم (دهقانان، روحانیان، سپاهیان، پیشه‌وران و اشراف) به دیدار شاه می‌آمدند و شاه به حرف‌های آنها گوش می‌داد و برای حل مشکلات آنها دستور صادر می‌کرد. در روز ششم، شاه حق طبقات مختلف مردم را ادا کرده بود و در این روز، تنها نزدیکان شاه به حضور وی می‌آمدند.^[۲۱]

شواهدی وجود دارد که در دوران ساسانی سال‌های کبیسه مراعات نمی‌شده‌است. بنابراین نوروز هر چهار سال، یک روز از موعد اصلی خود (آغاز برج حمل) عقب می‌ماند و درنتیجه زمان نوروز در این دوران همواره ثابت نبوده و در فصول مختلف سال جاری بوده است.^[۲۲]

اردشیر بابکان، موسس سلسله ساسانیان، در سال ۲۳۰ میلادی از دولت روم که از وی شکست خورده بود، خواست که نوروز را در این کشور به رسمیت بشناسند. این درخواست مورد پذیرش سنای روم قرار گرفت و نوروز در قلمرو روم به Lupercal معروف شد.^[۲۳]

در دوران ساسانیان، ۲۵ روز قبل از آغاز بهار، در دوازده ستون که از خشت خام برپا می‌کردند، انواع حبوبات و غلات (برنج، گندم، جو، نخود، ارزن، و لوبیا) را می‌کاشتند و تا روز شانزدهم فروردین آنها را جمع نمی‌کردند. هر کدام از این گیاهان که بارورتر شود، در آن سال محصول بهتری خواهد داد. در این دوران همچنین متداول بود که در بامداد نوروز، مردم به یکدیگر آب بپاشند.^[۲۴] از زمان هرمز اول مرسوم شد که مردم در شب نوروز آتش روشن نمایند.^[۲۵] همچنین از زمان هرمز دوم، رسم دادن سکه در نوروز به‌عنوان عیدی متداول شد. ^[۲۶]

[ویرایش] نوروز بعد از اسلام

از برگزاری آیین‌های نوروز در زمان امویان نشانه‌ای در دست نیست و در زمان عباسیان نیز به نظر می‌رسد که خلفا گاهی برای پذیرش هدایای مردمی، از نوروز استقبال می‌کرده‌اند. با روی کار آمدن سلسله‌های سامانیان و آل بویه، جشن نوروز با گستردگی بیشتری برگزار می‌شد.^[۲۷]

در دوران سلجوقیان، به دستور جلال‌الدین ملک‌شاه سلجوقی تعدادی از منجمان ایرانی از جمله خیام برای اصلاح تقویم ایرانی گرد هم آمدند. این گروه، نوروز را در اول بهار قرار دادند و جایگاه آن را ثابت نمودند.^[۲۸] بر اساس این تقویم که به تقویم جلالی معروف شد، برای ثابت ماندن نوروز در آغاز بهار، مقرر شد که هر چهار سال یک‌بار، تعداد روزهای سال را (به‌جای ۳۶۵ روز)، برابر با ۳۶۶ روز در نظر بگیرند. طبق این قاعده، می‌‌بایست پس از انجام این کار در ۷ دوره، در دوره هشتم، به جای سال چهارم، بر سال پنجم یک روز بیفزایند. این تقویم از سال ۳۹۲ هجری آغاز شد.^[۲۹]

نوروز در دوران صفویان نیز برگزار می‌شد. در سال ۱۵۹۷ میلادی، شاه عباس صفوی مراسم نوروز را در عمارت نقش جهان اصفهان برگزار نمود و این شهر را پایتخت همیشگی ایران اعلام نمود.^[۳۰]

[ویرایش] نوروز در دروران معاصر

نوروز به‌عنوان یک میراث فرهنگی در دوران معاصر همواره مورد توجه مردم قرار داشته و عموما هرساله برگزار می‌شده است. البته برگزاری جشن نوروز به‌صورت علنی در برخی از کشورها توسط برخی از حکومت‌ها برای مدت‌زمانی ممنوع بوده است. حکومت شوروی برگزاری جشن نوروز را در برخی از کشورهای آسیای میانه نظیر ترکمنستان، قرقیزستان و تاجیکستان ممنوع کرده بود و این ممنوعیت تا زمان میخائیل گورباچف تداوم داشت. با این وجود، مردم این مناطق نوروز را به‌صورت مخفیانه و یا در روستاها جشن می‌گرفته‌اند.^{[۳۱] [۳۲]} همچنین برخی از مردم این مناطق برای جلب موافقت مقامات محلی نام دیگری بر روی نوروز می‌گذاشتند؛ به‌طور مثال در تاجیکستان، مردم با اتلاق جشن لاله یا جشن ۸ مارس سعی می‌کردند که آیین‌های نوروز را بدون مخالفت مقامات دولتی به جای آورند.^[۳۳] همچنین در افغانستان، در دوران حکومت طالبان، برگزاری جشن نوروز ممنوع بود و این حکومت تنها تقویم هجری قمری را به رسمیت می‌شناخت.^[۳۴]

[ویرایش] جغرافیای نوروز

نوشتار اصلی را ببینید: جغرافیای جشن نوروز

منطقه‌ای که در آن جشن نوروز برگزار می‌شد، امروزه شامل چند کشور می‌شود. نوروز همچنان در این کشورها جشن گرفته می‌شود. با وجودی که بسیاری از آیین‌های نوروزی در این کشورها به‌صورت مشابه در این کشورها برگزار می‌شود، اما برخی آیین‌های نوروز در این کشورها دارای تفاوت‌هایی با یکدیگر هستند. به‌طور مثال در افغانستان در روز اول نوروز، سفره هفت‌میوه می‌چینند ولی در ایران، سفره هفت سین می‌اندازند.

همچنین کشورهایی مانند مصر و چین جزو سرزمین‌هایی نیستند که در آنها نوروز جشن گرفته می‌شد، اما امروزه جشن‌هایی مشابه جشن نوروز در این کشورها برگزار می‌شود.

جغرافیای جشن نوروز
کشورها و مناطقی که نوروز را جشن می‌گیرند
نوروز در ایران | نوروز در افغانستان | نوروز در تاجیکستان | نوروز در مناطق کردنشین | نوروز در جمهوری آذربایجان | نوروز در ترکمنستان | نوروز در ازبکستان | نوروز در قرقیزستان | نوروز در قزاقستان | نوروز در پاکستان کشورهایی که جشنی مشابه نوروز دارند ارمنستان | سوریه | مصر | چین | زنگبار

[ویرایش] آیین‌ها

[ویرایش] خانه‌تکانی

خانه‌تکانی یکی از آیین‌های نوروزی است که مردم بیشتر مناطقی که نوروز را جشن می‌گیرند به آن پایبندند. در این آیین، تمام خانه و وسایل آن در آستانه نوروز گردگیری، شستشو و تمیز می‌شوند. ^[۳۵] این آیین در کشورهای مختلف از جمله ایران، تاجیکستان و افغانستان برگزار می‌شود. ^[۳۶]

[ویرایش] آتش‌افروزی

رسم افروختن آتش، از زمان‌های کهن در مناطق نوروز متداول شده است. در ایران و بخش‌هایی از افغانستان، این رسم به‌صورت روشن کردن آتش در شب آخرین چهارشنبه سال متداول است. این مراسم چهارشنبه‌سوری نام دارد. ^[۳۷] پریدن از روی آتش در ایام نوروز در ترکمنستان نیز رایج است. ^[۳۸]

همچنین رسم افروختن آتش در بامداد نوروز بر پشت بام‌ها در میان برخی از زرتشتیان (از جمله در برخی از روستاهای یزد در ایران) مرسوم است. ^[۳۹]

[ویرایش] سفره‌های نوروزی

سفره‌های نوروزی یکی از آیین‌های مشترک در مراسم نوروز در بین مردمی است که نوروز را جشن می‌گیرند. در بسیاری از نقاط ایران و برخی از نقاط افغانستان، سفره هفت سین پهن می‌شود. در این سفره هفت چیز قرار می‌گیرد که با حرف سین آغاز شده باشد؛ مثل سرکه، سنجد، سمنو، سیب و ... ^{[۴۰] [۴۱]}

در کابل و شهرهای شمالی افغانستان، سفره هفت میوه متداول است. در این سفره، هفت میوه قرار می‌گیرد، از جمله؛ کشمش سبز و سرخ، چارمغز، بادام، پسته، زردآلو و سنجد. ^[۴۲] چیدن سفره‌ای مشابه با استفاده از میوه‌ خشک شده، در بین شیعیان پاکستان هم مرسوم است. ^[۴۳]

علاوه بر این، سفره هفت شین در میان زرتشتیان، و سفره هفت میم در برخی نقاط واقع در استان فارس در ایران متداول است. ^[۴۴] در جمهوری آذربایجان نیز بدون توجه به عدد هفت، بر روی سفره‌های نوروزی خود، آجیل قرار می‌دهند. ^[۴۵]

[ویرایش] غذاهای نوروزی

یکی از متداول‌ترین غذاهایی که به مناسبت نوروز پخته می‌شود، سمنو (سمنک، سومنک، سوملک، سمنی، سمنه) است. این غذا با استفاده از جوانه گندم تهیه می‌شود. در بیشتر کشورهایی که نوروز را جشن می‌گیرند، این غذا طبخ می‌شود. در برخی از کشورها، پختن این غذا با آیین‌های خاصی همراه است. زنان و دختران این غذا را در مناطق مختلف افغانستان، تاجیکستان ^[۴۶]، ترکمنستان ^[۴۷] و ازبکستان ^[۴۸] به‌صورت دسته جمعی و گاه در طول شب می‌پزند و درهنگام پختن آن سرودهای مخصوصی می‌خوانند. به‌طور مثال در افغانستان در یکی از مشهورترین ترانه‌ها، این بیت مکررا خوانده می‌شود ^[۴۹]:

سمنک در جوش، ما کفچه زنيم/ديگران در خواب، ما دفچه زنيم

خوردن سمنو در نوروز در ایران نیز رایج است.

به‌جز سمنو، پختن غذاهای دیگر نیز در نوروز مرسوم است. به‌طور مثال در بخش‌هایی از ایران؛ سبزی پلو با ماهی، در ترکمنستان؛ نوروزبامه ^[۵۰]، در قزاقستان؛ اویقی آشار ^[۵۱]، در بخارا؛ انواع سمبوسه ^[۵۲] پخته می‌شود. به‌طور کلی پختن غذاهای نوروزی در هر منطقه‌ای که نوروز جشن گرفته می‌شود مرسوم است و هر منطقه‌ای غذاها و شیرینی‌های مخصوص به خود را دارد.

[ویرایش] دید و بازدید

دید و بازدید عید یا عید دیدنی یکی از سنت‌های نوروزی است که در بیشتر کشورهایی که آن را جشن می‌گیرند، متداول است. در برخی از مناطق، یاد کردن از گذشتگان و حاضر شدن بر مزار آنان در نوروز نیز رایج است.

[ویرایش] مسابقات ورزشی

برگزاری مسابقات ورزشی عمومی در معابر شهری و روستایی، یکی‌ دیگر از آیین‌هایی است که در برخی از کشورها به مناسبت نوروز برگزار می‌شود. در ترکمنستان، مردان و زنان ترکمن، بازی‌ها و سرگرمی‌های ویژه‌ای از جمله سوارکاری، کشتی، پرش برای گرفتن دستمال از بلندی و شطرنج برگزار می‌کنند. برپایی جنگ خروس و شاخ‌زنی ‌قوچ‌ها از دیگر مراسمی است که در ترکمنستان برگزار می‌شود. ^[۵۳]

در استان‌های شمالی افغانستان نیز مسابقات بزکشی به مناسبت‌های مختلف از جمله نوروز برگزار می‌شود. ^[۵۴]

[ویرایش] طبیعت‌گردی

مردم ایران روز سیزدهم فروردین، به مکان‌های طبیعی مانند پارک‌ها، باغ‌ها، جنگل‌ها و ماطق خارج از شهر می‌روند. این مراسم سیزده‌به‌در نام دارد. از کارهای رایج در این جشن، گره زدن سبزه و گفتن دروغ سیزده است. ^[۵۵] مراسم سیزده‌به‌در در مناطق غربی افغانستان ازجمله شهر هرات نیز برگزار می‌شود. با وجودی که روز سیزدهم فروردین در کشور افغانستان جزو تعطیلات رسمی نیست، اما مردم این مناطق برای گردش در طبیعت، عملا کسب و کار خود را تعطیل می‌کنند. مردم این منطقه همچنین اولین چهارشنبه سال را نیز با گردش در طبیعت سپری می‌کنند. ^[۵۶]

علاوه بر این، ساکنان کابل در افغانستان، در طول دو هفته اول سال برای گردش به همراه خانواده به مناطقی که در آنها گل ارغوان می‌روید، می‌روند. ^[۵۷]

یکی دیگر از آیین‌های نوروز که در آسیای میانه و کشور تاجیکستان مرسوم است، مراسم گل‌گردانی و بلبل‌خوانی است. گل گردان‌ها از دره و تپه و دامنه ی کوه ها، گل چیده و اهل دهستان خود را از پایان یافتن زمستان و فرا رسیدن عروس سال و آغاز کشت و کار بهاری و آمدن نوروز مژده می‌دهند.

[ویرایش] منتقدین نوروز

در میان سران و متفکرین اسلام، نویسندگان و نظریه پردازانی نیز بوده اند که نوروز را آیینی ناپسند و مذموم میدانستند. از آن جمله میتوان به مرتضی مطهری اشاره نمود که بزرگداشت آیین چهارشنبه سوری را از آن «احمق ها» میداند، و آیین نوروز را «ضد اسلام».^[۵۸]

پیشتر از آن نیز امام محمد غزالی در کیمیای سعادت نوشته بود: « ... اظهار شعار گبران حرام است بلکه نوروز و سده باید مندرس شود و کسی نام آن نبرد ...».^[۵۹]

[ویرایش] پانویس

[ویرایش] جستارهای وابسته

• مبنای محاسبه روز نوروز
• جشن‌های ایران باستان
• مهرگان

[ویرایش] منابع

• آدینه، اسفندیار (در تاریخ ۳ فروردین ۱۳۸۷). نوروز در نشیب و فراز تاریخ. مقاله. بی‌بی‌سی فارسی. بازدید در تاریخ ۱ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• اکرم‌اف، الهام (در تاریخ ۲۸ اسفند ۱۳۸۶). نوروز در ازبکستان (فارسی). مصاحبه. موسسه مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز. بازدید در تاریخ ۷ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• بشیر، مهدی (در تاریخ ۱ فروردین ۱۳۸۷). نوروز باستانی در کشور عزیز ما افغانستان (فارسی). وب‌گاه ۲۴ ساعت. بازدید در تاریخ ۵ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• پودفروش، هستی (در تاریخ ۲ فروردین ۱۳۸۷). نوروز، کهن‌ترین میراث معنوی بشر (فارسی). مقاله. وبگاه نصور به نقل از «نشریه‌نامه». بازدید در تاریخ ۸ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• دهخدا، علی‌اکبر. نوروز (فارسی). مدخل. لغتنامه دهخدا. بازدید در تاریخ ۴ فروردین ۱۳۸۷.

• رزمجو، شاهرخ. آغاز سال نو در دوره هخامنشی. پژوهشکده مردم‌شناسی سازمان میراث فرهنگی ایران. بازدید در تاریخ ۲ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• سروش، واسع. گلگشت مردم هرات در سیزده نوروز. بی‌بی‌سی فارسی. بازدید در تاریخ ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• ظهوری، محمدظهیر (در تاریخ ۱۶ مارس ۲۰۰۸). هفت‌میوه و هفت‌سین (فارسی). وب‌گاه خاوران. بازدید در تاریخ ۷ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• عطار، علی (در تاریخ ۱۳۸۴). نوروز در بین زرتشتیان یزد (فارسی). وب‌گاه noruz.net. بازدید در تاریخ ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• فرهانیه، بهزاد (در تاریخ ۴ فروردین ۱۳۸۷). نوروز در تاجیکستان (فارسی). مقاله. وب‌گاه آریابوم. بازدید در تاریخ ۷ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• قاسم، شمسیه (در تاریخ ۱ فروردین ۱۳۸۵). تاریخ جشن نوروز در صد سال اخیر در تاجیکستان (فارسی). وب‌گاه علمی پژوهشی فرش ایران. بازدید در تاریخ ۵ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• قاسم‌آوا، مولوده (در تاریخ ۲۶ اسفند ۱۳۸۶). جشن نوروز در بین ايرانی‌تباران «زیرآباد» در استان بخارا (فارسی). مقاله. موسسه مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز. بازدید در تاریخ ۸ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• کیهانی‌زاده، نوشیروان. نوروز: پیدایش آن و برخی از رویدادهایی که در طول تاریخ در این روز و یا به این مناسبت روی داده است (فارسی). پایگاه اینترنتی Iranian History on this Day. بازدید در تاریخ ۱ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• گرامی، بهرام. هفته نامهٔ آساره. اسفند ۱۳۸۵، شماره ۶۷،ص. ۶۷. 

• گلی، امین (در تاریخ ۱۶ مارس ۲۰۰۸). عید نوروز در آسیای مرکزی (فارسی). مصاحبه. دویچه‌وله. بازدید در تاریخ ۵ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• مرادف، چاری محمد (در تاریخ ۲۷ اسفند ۱۳۸۶). عید نوروز در ترکمنستان (فارسی). موسسه مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز. بازدید در تاریخ ۵ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Nowruz»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (بازیابی در ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۷).

• معین، محمد. جشن نوروز (۱). مقاله. مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی. بازدید در تاریخ ۴ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• معین، محمد. جشن نوروز (۲). مقاله. مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی. بازدید در تاریخ ۴ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• نامعلوم. بدین بایستگی روزی (فارسی). پایگاه اینترنتی بلاغ. بازدید در تاریخ ۳ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• نامعلوم (در تاریخ ۲۶ اسفند ۱۳۸۶). نوروز آیینی به قدمت تاریخ سرزمین کهن ایران (فارسی). ایرنا، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران. بازدید در تاریخ ۸ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• نامعلوم (در تاریخ ۱۰ فروردین ۱۳۸۷). نو کردن پیوندهای سه ملت (فارسی). پایگاه خبری جهان‌نیوز. بازدید در تاریخ ۸ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• نامعلوم (در تاریخ ۲۶ اسفند ۱۳۸۶). نوروز یا نوروز بایرام، جشن ملی-اجتماعی ترکمنستان. موسسه مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز به نقل از ایرنا. بازدید در تاریخ ۸ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• نامعلوم. سفره‌های نوروزی. پژوهشکده مردم‌شناسی سازمان میراث فرهنگی ایران. بازدید در تاریخ ۱۰ اردیبهشت ۱۳۸۷.

• نوری، آزاده. سیزده‌به‌در خداحافظی با نوروز. بی‌بی‌سی فارسی. بازدید در تاریخ ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۷.

[ویرایش] پیوند به بیرون

• نوروز جشن طبیعت نه پادشاهان
• درباره چهارشنبه سوری و سیزده به در، مژده اشرفی
• نوروز
• فیلم به رسمیت شناخته شدن نوروز در پارلمان استان آنتاریو (کانادا) از سایت یوتیوب

ن . ب . و نوروز آیین‌ها و سنت‌ها خانه تکانی ·سفره هفت سین · سمنو · حاجی فیروز · چهارشنبه سوری ·آجیل مشگل‌گشا · سبزی پلو · سیزده بدر بخشی از جشن‌های زرتشتی · جشن‌های ایرانی جستارهای وابسته سده · مهرگان · یلدا · تیرگان

جشن‌های ایرانی
نوروز فروردینگان ♦ اردیبهشتگان ♦ خردادگان ♦ تیرگان مهرگان ♦ یلدا ♦ جشن سده ♦ اسپندگان ♦ چهارشنبه‌سوری