برهان قاطع

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

پرش به: ناوبری, جستجو

برهان قاطع یک واژه‌نامهٔ زبان فارسی‌ست که در سال ۱۰۶۲ ق. به دست محمدحسین بن خلف تبریزی گردآوری شده‌است. این واژه‌نامه نزدیک به ۲۰۰۰۰ واژه دارد.

این فرهنگ را محمدحسین بن‌خلف تبریزی – متخلص به برهان- در سال ۱۰۶۲ هـ. در حیدرآباد هند نوشت (برابر با ۱۰۳۰ ش- ۱۶۵۱م) و سعی او بر آن بوده‌است تا فرهنگش نسبت به فرهنگ‌های پیشین جامع‌تر باشد که در مصاحب می‌گوید در حدود ۱۹۴۱۷ لغت و کنایه و اصطلاح و استعاره مستعمل در فارسی را در بر دارد و بار اول در ۱۸۱۸م. در کلکته و سپس در کلکته و بمبئی و لکهنو و تهران مکررا به طبع رسیده‌است. در این راستا، علی اصغر حکمت بنا به چاپ کلکته تعداد لغت‌هایش را ۲۰۲۱۱ کلمه ذکر کرده است؛ و جالب آنکه می‌گوید زبان‌ها و لهجه‌های مختلف ایرانی و غیرایرانی در داخل این فرهنگ نقل شده‌است، (مانند مصری، عبری، سریانی، ترکی، هندی، یونانی، رومی، ارمنی، پهلوی و...). که مولف در مقدمه اش می‌گوید که می‌خواست «جمیع فوائد فرهنگ جهانگیری، مجمع الفرس، سرمه سلیمانی، صحاح الادویه – حسین انصاری – را که هر یک حاوی چندین کتاب لغات اند، را به طریق ایجاز بنویسد» سیدمحمد علی داعی‌الاسلام معتقد است: فرهنگ دیگر قرن ۱۱ که در سال پس از تالیف برهان قاطع در هند نوشته شده، فرهنگ رشیدی تالیف عبدالرشید بن عبدالغفور الحسینی المدنی اهل تته سنه‌است. این فرهنگ در سال ۱۳۹۲ در انجمن آسیایی کلکته به‌طبع رسید... ظاهر که تالیف آن در ۱۰۶۴ انجام شده‌است.... فرهنگ رشیدی خلاصه فرهنگ جهانگیری است که در ۱۸۷۵ م. در هند به طبع رسیده و در اوائل قرن ۱۳ هم به ترکی عثمانی – تحت عنوان تبیان نافع - ترجمه شده‌است.


مهم‌ترین فرهنگ‌های واژگان فارسی لغت نامه

اداةالفضلا | ارمغان آصفی | اصطلاحات شعرا | آصف‌اللغات | انجمن‌آرا | بحرالفضایل فی منافع‌الافاضل | بحر عجم | برهان جامع | برهان قاطع | تحفةالسعاده | تسهیل‌اللغات | تفاسیر فی لغةالفرس | جمع‌الجوامع | چهار عنصر دانش | رساله ابوحفض سغدی | زبدة‌الفواید | سراج‌اللغات | شرف‌نامه | شمس الغات | صحاح‌الفرس | غیاث‌اللغات | فتح‌الکتاب | فخر قواس | فرهنگ آریانپور | فرهنگ آنندراج | فرهنگ تحفةالاحباب | فرهنگ جهانگیری | فرهنگ حییم | فرهنگ رشیدی | فرهنگ سخن | فرهنگ شیرخانی | فرهنگ عمید | فرهنگ معین | فرهنگ میرزا ابراهیم | فرهنگ ناظم الاطبا | فرهنگ نظام | فرهنگ نوبهار | فرهنگ وفایی | قسطاس‌اللغه | کشف‌اللغات | لغت فرس | لغت‌نامه دهخدا | مجمع‌الفرس | مجمع‌اللغات | محموداللغات | مدارالافاضل | معیار جمالی | مفتاح‌الفضلا | مویدالفضلا | نقش بدیع | هفت قلزم


[ویرایش] منبع

زبان فارسی (۳) و (۴) - سال دوم دبیرستان - صفحهٔ ۱۱۴ - چاپ ۱۳۷۸