اندیمشک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
اندیمشک
اَندی‌مِشگ
Andimeshk sardar.jpg
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان خوزستان
شهرستان اندیمشک
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی صالح‌آباد [۱]
مردم
جمعیت ۱۱۶،۸۱۱ نفر در سال ۱۳۹۰ [۲]
مذهب شیعه
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۷۶ متر [۵]
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۴۵
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به اندیمشک قهرمان خوش آمدید

اَندیمِشک از شهرهای لرنشین شمال استان خوزستان است. شهر در ارتفاع ۱۷۶ متری از سطح دریا و در کوه‌پایه زاگرس میانی قرار گرفته است. مبنای شکل گیری شهر از ایستگاهی به نام صالح‌آباد که در سال ۱۳۰۷ بنیانگذاری شد آغاز گردید.[۱] اندیمشک دارای معدن شن، سنگ و گچ در ایستگاه شهبازان است.

راه‌آهن این شهر به عنوان بخشی از راه‌آهن تهران-جنوب از نقاط حساس به شمار می‌آید. اندیمشک بخشی از ناحیه راه آهن استان لرستان است.[۶][۷][۸] در فصل تابستان گرمای هوای اندیمشک تا حدود ۵۲ درجه سانتی‌گراد نیز رسیده‌است. فصل سرد آن نیز پر باران است. اندیمشک در مسیر جاده ترانزیت کشوری قرار دارد.

تاریخچه[ویرایش]

اندیمشک که دگرگون شده «اندی مشک» است که در کنار خرابه‌های شهر قدیم «لور» و «اری ترین» ساخته شده‌است. لور شهری آباد بوده که مورخین نیز از آن نام برده‌اند، اما از قرون و سطی به بعد از آبادی آن کاسته شده و پس از آن رو به ویرانی نهاده‌است. در روزگار فتح‌علی‌شاه قاجار شخصی به نام حاج صالح خان مکری(حکمران شوشتر و دزفول) در کنار ویرانه‌های باستانی شهر لور دژی ساخت و آنرا قلعه «صالح آباد» نامید، تا این که در اواخر دوره قاجار روستای صالح آباد در دو کیلومتری این دژ بوسیله عشایر ایل بزرگ سگوند (سکوند)ساخته شد که شامل سیاه چادرها و کپرهای این ایل و برخی از مهاجران لر بود. لرها از اقوام کهن و اصیل ایرانی هستند ودیری نگذشت که راه آهن سراسری جنوب افتتاح شد و سیاه چادرها و کپرها از میان رفته و صالح آباد، اندیمشک نامیده شد. در این دوران بود که اندیمشک راه گسترش و پیشرفت را پیمود. شهر اندیمشک شهری توریستی[نیازمند منبع] و از نظر موقعیت راه‌های شوسه، اصلی و مرکزی مهم می‌باشد، زیرا تنها شهری است که استان خوزستان، لرستان، ایلام و کرمانشاه را به هم ارتباط می‌دهد. در سمت شمال شرقی شهر، دشتی بایر است که از قدیم مردم به آن لور گفته‌اند و همان سرزمین عیلامِ تاریخی می‌باشد[نیازمند منبع].این شهر راه ارتباط با شوش و انشان بود که از دیرباز بسیار با اهمیت بوده است

معادن سنگ آهک و دولومیت چناره در شمال شهرستان اندیمشک در مجاورت روستای بیدرویه قرار دارد. تخمین زده می‌شود که این ذخایر که در حال حاضر بهره برداری می‌شوند است در حدود ۱۰۰ سال قابل بهره برداری باشد. این شهرستان دارای چند بخش و شهر است. گستردگی این شهر به حدی است که می‌توان آن را از نظر وسعت یکی از بزرگ‌ترین شهرهای استان نامید. این شهرستان در جلگه واقع شده و آب وهوای آن گرم و خشک است. آب آشامیدنی شهر اندیمشک از روخانه دز تامین می‌شود که در نمونه آب‌شناسی در ایران کم نظیر و بی‌مانند شناخته شده و بهترین نوع آب طبیعی و زلال در این سامان وجود دارد[نیازمند منبع]. شهرستان اندیمشک از نظر موقعیت راه‌های شوسه، اصلی و مرکزی دارای اهمیت بوده و سدهای عظیم دز، کرخه و بالارود در این شهرستان قرار دارند که سد کرخه در ۲۵ کیلومتری غرب شهر اندیمشک قرار و سد بالارود در ۲۳ کیلومتری شمال شهر اندیمشک قرار گرفته‌است.[نیازمند منبع] این شهرستان با داشتن مراتع بسیار در اطراف خود و وجود رودخانه‌های بزرگ دز، کرخه و بالارود از استعداد بسیاری برای صنعت و کشاورزی و دامپروری برخوردار است. اندیمشک پنجمین شهرستان پر جمعیت خوزستان است.

مردم شناسی[ویرایش]

مردم اندیمشک بخشی از مردم لر به شمار می‌آیند و این شهر یکی از مراکز مهم گویش‌وران لری است.[۹] گویش ساکنان اندیمشک عمدتاً لری خرم‌آبادی و لری بالاگریوه‌ای است.[۹] اندیمشک از دیرباز بخشی از مناطق قشلاقی مردم لر به خصوص ساکنان استان لرستان کنونی به شمار می‌رفته [۱۰] که پس از یکجا نشینی عشایر در ابتدای حکومت پهلوی هم اکنون بخش عمده‌ای از ساکنین این شهر از طوایف و ایلات مختلف لر هستند که از آن جمله می‌توان به ایل بالاگریوه،[۱۱] سگوند،[۱۰] پاپی[۱۲] و بختیاری[۱۳] اشاره کرد.

آثار تاریخی، باستانی و گردشگری[ویرایش]

از آثار تاریخی، باستانی و گردشگری اندیمشک می‌توان به ویرانه‌های شهر ساسانی لور، پل صیحه، بقعه شاهزاده احمد در مازو، قلعه رزه و ویرانه‌های شهر ایلامی زعفران دشت درمنگره، و شهر باستانی اری ترین در شمال اندیمشک سد کرخه و سد دز همچنین و پلاژ آناشاره کرد.[نیازمند منبع]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «ANDĪMEŠK». iranica. بازبینی‌شده در ۲۳ فوریه ۲۰۱۴. 
  2. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  3. Ethnologue:Northern Luri
  4. نگاهی به گویش‌های مردم لر
  5. «Andimeshk, Iran Page». fallingrain.com. بازبینی‌شده در ۲۳ فوریه ۲۰۱۴. 
  6. «اداره کل راه آهن لرستان در خوزستان!». فردا نیوز، ۰۸ مهر ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ‎۱۳ مهر ۱۳۸۹. 
  7. «تاریخچه اداره کل راه آهن لرستان». وب سایت اداره کل راه آهن لرستان. بازبینی‌شده در ‎۱۳ مهر ۱۳۸۹. 
  8. «اطلاعات ایستگاه اندیمشک». وب سایت اداره کل راه آهن لرستان. بازبینی‌شده در ‎۱۳ مهر ۱۳۸۹. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ «LORI LANGUAGE ii. Sociolinguistic Status of Lori». iranica. بازبینی‌شده در ۲۳ فوریه ۲۰۱۴. 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ قایم مقامی، جهانگیر. جغرافیای بلاد و نواحی، عشایر خوزستان (قبائل سگوند). زبان و ادبیات یادگار، ۱۳۲۳. پایگاه مجلات تخصصی نور. 
  11. «بهاروند». دانشنامه جهان اسلام. بازبینی‌شده در ۲۳ فوریه ۲۰۱۴. 
  12. «عنوان». دانشنامه جهان اسلام. بازبینی‌شده در ۲۳ فوریه ۲۰۱۴. 
  13. «بختیاری». دانشنامه جهان اسلام. بازبینی‌شده در ۲۳ فوریه ۲۰۱۴.