کرمان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
کرمان
کرمان
Kerman2.jpg
کشور  ایران
استان کرمان
شهرستان کرمان
بخش مرکزی
نام(های) دیگر کرمان
نام(های) قدیمی کارمانیا، گواشیر، ژرمانیا، بوتیا، شش‌دروازه، کریمان[۱]
سال شهرشدن هزاره سوم قبل از میلاد
مردم
جمعیت ۵۳۴٬۴۴۱ نفر سال ۱۳۹۰[۲]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱۳۰۰۰ هکتار
ارتفاع از سطح دریا

۱۷۵۶ متر از سطح دریا[۳]

(سومین مرکز استان مرتفع ایران)
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۱۵٫۸درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه ۱۵۲,۹میلیمتر
روزهای یخبندان سالانه ۷۷روز
اطلاعات شهری
نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی محمدرضا پورابراهیمی ، محمد مهدی زاهدی[۴]
شهردار علی بابایی
ره‌آورد قالی، پته، زیره، قاووت، کلمپه، کماچ سهن، قطاب، مسقطی، فالوده کرمانی، پسته، گردو، کتیرا، گلاب، ظروف مسی، ورشو و عرقیات گیاهی
پیش‌شماره تلفنی ۰۳۴
وبگاه

شهرداری کلانشهر کرمان

فرمانداری کرمان
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۴۵

کرمان (نام منطقه‌ای در پارسی باستان: کارمانیا[۵]) یکی از کلانشهرهای ایران و مرکز استان کرمان پهناورترین استان ایران درجنوب شرقی این کشور واقع است. جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۹۰ برابر با ۵۳۴٬۴۴۱ نفر بوده‌است.[۲] جمعیت کلان شهر کرمان به دلیل عدم رسمی شدن سکونت گاه‌های غیررسمی از سوی دولت و استفاده حاشیه نشین‌ها از امکانات شهری و عدم تناسب بودجه تخصیص یافته با جمعیت واقعی تا ۷۱۲٬۰۰۰ نفر هم می‌رسد.[۶] کرمان یکی از پنج شهر تاریخی ایران است.[۷] وسعت شهر کرمان حدود ۱۳۰۰۰ هکتار است و به دلیل وسعت شهری و جمعیت کرمان، این شهر جزو کلان‌شهرهای ایران طبقه‌بندی شده‌است. شهر کرمان، یک مرکز جمعیتی و بزرگترین شهر در منطقه جنوب شرق ایران است. کرمان به لحاظ صنعتی، سیاسی، فرهنگی و علمی مهمترین شهر جنوب شرق کشور است.[۸] حاشیه‌نشینی مهمترین مشکل کلانشهر کرمان است.[۹] کرمان در حال تبدیل شدن به شهری الکترونیکی است و این شهر به عنوان پایلوت دولت الکترونیک انتخاب شده‌است و در برنامه‌های توسعه کشور باید به شهری الکترونیکی تبدیل شود.[۸][۱۰][۱۱] شهر کرمان با ۱۷۵۶ متر ارتفاع از سطح دریا، سومین مرکز استان بلند و مرتفع ایران محسوب می‌شود.[۳] و همین امر باعث اعتدال نسبی هوای شهر کرمان در تابستان شده است.

محتویات

ریشه نام کرمان[ویرایش]

کرمان در گذشته نام‌های دیگری چون بوتیا، کرمانیا و گواشیر داشته‌است. نام کرمان را در کتیبه‌های داریوش می‌توان دید. در آنجا کرمان نام ناحیه‌ای است که از آن چوب یاک برای کاخ‌های هخامنشی حمل می‌شود. نوشته‌های یونانی هم آن را کرمان خوانده و مردم کرمان را تیره‌ای از پارسیان گفته‌اند. از ریشه کر (کر به اوستا و کری به سانسکریت) چندین واژهٔ سانسکریت در دست است و بر این مبنا چند فرض در رابطه با معنای واژهٔ کرمان در دست است:

  • کرمن به معنی کار و کوشش و وظیفه و نیز کارکن و کوشا، کرمینه به معنی ماهر و استاد، کرمان بندا به معنی کاربنده یا وظیفه‌شناس و واژه‌های دیگر که از کرمان ساخته شده‌اند، همه معنی کار و کوشش را می‌رسانند و بنابراین کرمان به معنای سرزمین کوشش و کار است.
  • ریشهٔ دیگر کر که به اوستایی «کر» به سانسکریت «کری» تلفظ می‌شود و به معنی بریدن و کشتن و جنگیدن است و واژه‌های کارد، پیکار و کارزار نیز از آن است که بر این مبنا کرمان به معنای سرزمین جنگ و پیکار است.
  • فرض سوم این است که کرمان واژه‌ای اسطوره‌ای است و از واژهٔ کریمان پدر نریمان گرفته شده‌است. چنان‌که در فرهنگ آنندراج می‌خوانیم: کریمان پدر نریمان آن شهر را به نام خود بنا نهاده. بر این مبنا باید فرض کرد که در اوستا و سانسکریت، کرمان به معنای کوشا، و نریمان به معنای مردانه باشد.[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]
  • به باور فریدون جنیدی پژوهشگر زبان‌های باستانی و ایران‌شناس، واژهٔ کرمان از کِر به معنای کوه و مان (پسوند مکان) تشکیل شده و به معنای سرزمین کوهستانی است که با توجه به موقعیت کوهستانی شهر و استان کرمان بیش از دیگر فرضیه‌ها مقرون به واقعیت می‌نماید.[۱۶]

تاریخ[ویرایش]

پیش از اسلام[ویرایش]

سر اسب مربوط به دورهٔ ساسانیان، پیداشده در کرمان

قلعه دختر و قلعه اردشیر از آثار دوران ساسانی در شرق شهر کنونی کرمان، که هنوز خرابه‌های آنها برجاست، گواه بر این است که لااقل در زمان اردشیر بابکان در همین محل، شهری آباد یا قلعه‌ای مهم وجود داشته‌است. مؤلف جغرافیای کرمان معتقد است که حدود ۲۲۰ پس از میلاد، به هنگام فتح کرمان به دست اردشیر این محل گواشیر نام داشته و مرکز ولایت کرمان بوده‌است بنا به گفته هرودت کرمانیا از قبایل دوازده‌گانه ایران می‌باشد و ساتراپی چهاردهم (دارا) مشتمل بر ایالت کرمان بوده‌است.

در روایات اساطیری آمده‌است که کیخسرو کرمان و مکران را به رستم بخشید همچنین نشانی‌هایی از فرمانروایی بهمن بر این خطه می‌دهند آنگاه روایت تاریخی این سرزمین آغاز می‌شود و اینکه در زمان هخامنشیان کوروش آن را تبعید گاه نبونید (پادشاه مغلوب شدهٔ بابِل) قرار داد سپس سخن از حکومت اشکانیان را شکست داد و فرزند خود را که او هم اردشیر نام داشت به حکومت کرمان گماشت.[۱۷][۱۸]

بنا به نوشته‌های مورخ کلدانی و کاهن معبد مردوک در سالهای ۵۳۹–۵۳۸ -که کتب او از منابع مهم تاریخ زمان کورش است – کرمان از ولایات تابعه کوروش بوده و محلی مطمئن برای او بشمار می‌رفته‌است. در عصر داریوش کبیر نام کرمان جزء ولایات تابعه هخامنشی آمده‌است و در کتیبه بنای شوش کلمه‌ای مشاهده می‌شود که نام چوب درختی بوده‌است که برای استحکام بنای ساختمانها (شاید همان کاخ) به کار می‌رفته و محل تهیه این چوب کرمان ذکر شده‌است. در این مورد داریوش می‌گوید «چوب بیش مکن از گنداره (پیشاور) وکرمان حمل شود.»

در متن کتیبه‌ای که از شاپور اول ساسانی – در اطراف کعبه زرتشت در نقش رستم فارس – بدست آمده‌است، شاپور دربارهٔ قلمرو خود چنین می‌نویسد: منم خداوندگار مزداپرست شاپور شاهنشاه ایرانیان وغیر ایرانیان. امارات و ولایات امپراتوری ایران اینها هستند: پارس، پارت، خوزستان، میشان، آشور، آذیان، عربستان، آذرآبادگان (آذربایجان)، ارمینیا (ارمنستان)، سسیگان، کرمان و سیستان. هرودت و استرابون مورخان یونانی که قبل از میلاد مسیح می‌زیسته‌اند در تشریح سفر بازگشت اسکندر مقدونی پس از فتح هند نوشته‌اند «اسکندر مقدونی سرزمین کرمان را برای تصرف هندوستان پیموده، هنگام مراجعت با لشکریان خود که حدود یکصد و بیست هزار نفر پیاده و پانزده هزار نفر سواره بودند به شهر کرمان وارد شد وفرمان داد که مدت یک هفته لشکریان وی در این شهر استراحت کنند و به جشن و سرور بپردازند و از این مطلب معلوم می‌شود که شهر کرمان در عصر تا چه حد وسیع آباد و پر نعمت بوده که توانسته این همه لشکر را به خود راه دهد و آذوقه آنها را فراهم سازد» (بر گرفته از کتاب از قلعه دختر تا دقیانوس تألیف محمد دانشور انتشارات مرکز کرمان‌شناسی)[۱۷][۱۸]

سراسرنمای نقشه قدیم ایران، ایالت بزرگ کرمان که چنداستان را در برمی گرفته است

در کتب تاریخی از عهد قدیم، چند جا به نام کرمانیان بصورت بخشی از ایران برمی‌خوریم هرودت گوید: پارسیها به شش طایفه شهری و ده نشین و چهار طایفه چادرنشین تقسیم شده‌اند شش طائفه اولی عبارتند از: مرفیان، ماسپیان، پانتالیان، دروسیان، گرمانیان در خصوص گرمانیان تصور می‌رود همان کرمانیان باشند. در کتیبه‌های هخامنشی ظاهراً مقصود از کلمه کارمانیا همان کرمان است.[۱۷][۱۸] بروس مورخ کلدانی و کاهن مردوک در ذکر فتح بابل توسط کوروش و مسلط شدن کوروش بر نبونید پادشاه بابل می‌نویسد: «... کوروش با او به رأفت رفتار کرده به کرمان تبعیدش کرد تا در آنجا سکنی گزیند، نبونید در آنجا تا آخر عمر بزیست و در همان‌جا در گذشت» (برگرفته از حاشیه استاد باستانی پاریزی بر کتاب تاریخ کرمان بقلم احمد علی خان وزیری)[۱۷][۱۸]

احمد علیخان وزیری (مؤلف کتاب جغرافیای کرمان) معتقد است که حدود ۴۳۰ سال قبل از اسلام – به هنگام فتح کرمان بدست اردشیر – این محل گواشیر نام داشته که مرکز ولایت کرمان بوده‌است. بخشی از خانه‌های مسکونی مردم فقیر در پای دامنه‌های این دو تپه و قلعه شکل یافته بوده و بعداً با گسترش تدریجی شهر کرمان در جهت غرب توسعه یافته وبا توجه به توسعه و رونق اقتصادی در دوره‌های بعد از اسلام این شهر بتدریج نضج گرفته و رفته رفته بزرگتر شده تاجایی که وسعت آن به حدود دویست هکتار رسیده هم رسیده، با گذشت زمان وبه دلیل نا امنی منطقه و حمله غارتگران و دزدان علاوه از حصارهای رفیعی که دور قلعه دختر وقلعه اردشیر کشیده شده بود گرداگرد شهر نیز حصاری بلند کشیده شد.

سراسرنمای ارگ راین، دومین بنای خشتی بزرگ جهان

باستانی پاریزی مورخ معاصر در کتاب وادی هفتواد به نقل از تاریخ ایران در زمان ساسانیان و همچنین در حاشیه کتاب تاریخ کرمان تألیف احمد علی خان وزیری آورده‌است «گشتاسب پسر لهراسب در سال ۵۷۷۲ از هبوط آدم به طالع میزان آن را بنا نهاد ودر آن بنای آبادانی نهاد و آتشکده ساخت و بعد از آن اسکندر رومی بر ایران مستولی شد و ممالک ایران را به ملوک طوایف بخش کرد، کرمان در تصرف اشکانیان بود در اواخر عهد ملوک طوایف در این خطه دلگشا، هفتواد نامی کرمانی، امیر بود قلعه‌ای در بالای کوهی بساخت. اردشیر بابکان که سر سلسله و پادشاه اول ساسانیان بود ملوک طوایف را در ایران برانداخت و به کرمان آمد. ملک هفتواد بستد به طالع میزان بنای این شهر عظیم گذاشت که اکنون آثار حصار و خندق آن خارج شهر باقی است و آنرا موسوم به گواشیر نمود.

ابن اثیر در جلد اول الکامل به نقل از طبری می‌گوید: «چون اردشیر به کرمان رفت در آنجا حاکمی بود که بلاش نام داشت و جنگ شدیدی درگرفت و اردشیر در آن جنگ شخصاً شرکت داشت و بلاش را اسیر کرد و شهر را گرفت و فرزند خود را که نیز اردشیر نام داشت در آنجا گذاشت و... و قلعه‌ای که بنام اردشیر معروف است شاید در زمان همین اردشیر بابکان و پسرش اردشیر که حاکم کرمان بود ساخته شده باشد و پیش از آن از قلعه دختر قلعه کهنه از شهر دفاع و حفاظت می‌کرده‌اند. بنای شهر کرمان تا قرن چهارم ه ق در جنوب شرقی قلعه اردشیر وقلعه دختر و در پار این دو قلعه شکل می‌گیرد واز قرن چهارم ه ق به بعد رشد شهر به سمت غرب بوده‌است و از قرن نهم به بعد رشد شهر و محلات آن از غربی‌ترین نقاط شهر شهر قدیم به سمت شمال وسپس به جانب جنوب شرق بوده‌است. در بخش سازمانی کرمان، و قبل از خراب کردن حصار، ۳۲ محله و جود داشته‌است که در حال حاضر اکثراً به صورت قدیمی خود و بعضاً به صورت مخروبه و بعضاً مخروبه و گاهی با انجام تغییرات جزیی باقی‌مانده‌است[نیازمند منبع]

پس از اسلام[ویرایش]

نوشتار(های) وابسته: تاریخ کرمان در دوره قاجار

در دوره اسلامی و مقارن با ۲۱ تا ۲۴ هجری قمری و سال‌های بعد از آن، کرمان همواره مورد هجوم اعراب قرار گرفت. در زمان حکومت خلفای عباسی کرمان به شورش‌های مکرر دست زد ولی هیچ‌یک به سامان نرسید تا سرانجام در سال ۲۵۳ هجری قمری به تصرف یعقوب لیث، مؤسس سلسه صفاریان درآمد. پس از آن این سرزمین در زیر سلطه حکومت‌های قدرتمند زمان مانند سامانیان، دیلمیان، آل بویه و سلاجقه قرار گرفت. در عصر غزنویان فرمانروایان خونریز و هوسران آرامش را از مردم گرفتند. تنها در عهد سلجوقیان، حکومت ملک قاورد و فرزندانش بود که کرمان روی رفاه و آسایش دید و آثاری چون مسجد ملک پدید آمد. پس از حکومت ۱۵۰ ساله سلاجقه باز با حمله مغول بلای غز بر کرمان نازل شد. براق حاجب از سرداران قراختائیان، کرمان را به تصرف درآورد. از اعقاب وی ترکان خاتون بر کرمان فرمانروایی یافت که در آبادانی شهر کوشید و دخترش پادشاه خاتون نیز حاکمی فاضل و حامی دانشمندان بود. این سلسله از ۶۱۹ تا ۷۰۳ ه.ق. در کرمان سلطنت کردند. در زمان حکومت قراختائیان بود که مارکو پولو سیاح معروف ونیزی از کرمان دیدن کرد. در سال ۷۱۴ هجری قمری امیر مبارزالدین محمد مؤسس سلسله آل مظفر، کرمان را تصرف کرد.

تیموریان از سال ۷۹۶ تا ۸۳۴ بر کرمان فایق آمدند. سپس تنی چند از طایفه قراقویونلو در کرمان به قدرت رسیدند.

دروازه مسجد که آقامحمدخان قاجار از طریق آن وارد کرمان شد.

سلاطین صفوی از ۹۱۵ ه.ق. کرمان را به متصرفات خود افزودند در ۱۰۰۵ ه.ق. گنجعلیخان از سوی شاه عباس صفوی به حکومت کرمان رسید که بر اثر تدبیر و تداوم حکومت او، شهر چندی روی آسایش و آرامش دید و زمانه برای ترقی و آبادانی مناسب شد. در روزگار افول قدرت صفویان، افاغنه کرمان را به جزای شهامت و مقاومت در برابر آنان به خاک و خون کشیدند و نادرشاه افشار هم هنگامی به کرمان رسید که بر اثر کشتن رضاقلی میرزا (پسرش) به جنون آدمکشی مبتلا شده بود. او دستور گردن زدن مردم بی‌گناه را صادر کرد و یکی از بزرگترین قتل‌عامهای معروف تاریخ کرمان را به راه انداخت. نادرشاه افشار و عمال او هنگام تسخیر آن در سال ۱۱۶۰ ه.ق. ضمن غارت و چپاول اموال مردم بسیاری مردان آن را سربریده و از کله آنان مناره‌هایی ساختند. محله پامنار که هنوز هم به همین نام خوانده می‌شود یادگار آن فاجعه و تجدید کننده خاطرات تلخ آن جنایت تاسف‌انگیز می‌باشد.[۱۹]

کرمان به دلیل حمایت از آخرین بازمانده زندیه (لطفعلی خان زند) گرفتار خشم آقامحمدخان قاجار قاجار شد که به روایت تاریخ، هفت من (به روایتی بیست هزار جفت و به روایتی دیگر هفتاد هزار جفت) چشم از مردم درآورد. جانشینان او تلاش کردند تا با اعزام حاکمانی مدیر و مدبر همچون محمداسماعیل خان نوری «وکیل الملک» و ابراهیم خان ظهیرالدوله به باز سازی شهر کرمان و دلجویی مردم بپردازند و با برپایی آثاری چون مجموعه ابراهیم خان گذشته‌ها را به فراموشی بسپارند.[۱۷]

کرمان بزرگ در نقشه‌های قدیمی ایران

رشد مساحت شهر در طول تاریخ[ویرایش]

Mahan asemoon.jpg

در سال ۱۲۹۳ هجری قمری دور شهر کرمان تقریباً یک فرسخ (۶ کیلومتر) به شکل قثا (خیار چمبر) و طولش از دروازه خراسانی (دروازه گبری) تا دروازه رق آباد (ریگ آباد) و عرضش از دروازه وکیل تا دروازه ارگ واین شهر با برج و بارو و خندقهایی به عرض تقریبی ده متر و عمق چهار متر، محصور بوده‌است.

شهر کرمان مشتمل بر شش دروازه بوده‌است:

۱- دروازه مسجد یا دروازه وکیل در محل فعلی میدان شهداء (مشتاق)

۲- دروازه ناصری واقع در شرق محله شهر

۳-دروازه گبری یا خراسانی

۴- دروازه سلطانی یا دولت

۵- دروازه ارگ یا دروازه باغ

۶- دروازه رق آباد

وسعت شهر کرمان که تا اواخر قاجاریه ودر داخل حصار حدود دویست هکتار بود با تخریب حصارها که از دهه اول قرن حاضر با تخریب دروازه‌ها شروع شد وتا دهه ۴۰ ۱۳ ادامه یافت در سال ۱۹۶۹ میلادی مصادف با ۱۳۴۵ ه ش بر اساس نقشه‌ای که روگراستون ترسیم نموده‌است به ۴۰۰ هکتار رسیده‌است یعنی در نیمه قرن ۱۴ ه ش وسعت شهر کرمان دو برابر شده‌است. بر اساس آمار منتشر شده شهرداری کرمان محدوده خدماتی شهر در سال ۱۳۵۷ به ۳۰۷۲ هکتار ودر سال ۶۵ به ۵۰۸۸ هکتار ودر سال ۱۳۷۱به ۷۶۵۲ هکتار در سال ۱۳۷۵ ۱۱۰۰۰ هکتار ودر سال ۱۳۷۸ به حدود ۱۵۰۰۰ هکتار رسیده‌است؛ و اکنون در زمره کلانشهرهای ایران جای گرفته‌است.

پایتخت بودن در دوره‌های مختلف تاریخی[ویرایش]

شهر کرمان به دلیل اهمیتی که در ایران داشته در برهه‌هایی از زمان به عنوان پایتخت ایران مطرح بوده‌است. در برخی دوره‌ها چند پایتخت در زمان‌های مختلف و در دوران حکام و پادشاهان مختلف وجود داشته‌است. در برخی دوره‌ها کرمان به عنوان پایتخت ایالتی مطرح بوده و چند شهر مهم دیگر را هم در قلمرو خود داشته است. دوره‌هایی که کرمان در کنار برخی شهرهای دیگر پایتخت بوده‌است:

برخی صنایع و معادن[ویرایش]

صنایع مس شهیدباهنر[ویرایش]

شرکت صنایع مس شهید باهنر در ۱۲ کیلومتری شهر کرمان است، که محصولات متنوعی از قبیل انواع ورق، تسمه و فویل، لوله و مقاطع تولید می‌کند. ظرفیت تولید سالانه محصولات نهایی این شرکت بالغ بر ۵۵ هزار تن می‌باشد.[۲۰]

صنایع زغال‌سنگ[ویرایش]

شرکت صنایع زغال سنگ کرمان، طی ۱۰ماه سال ۱۳۸۵ تولید زغال‌سنگ خام در این شرکت به یک‌میلیون و ۱۵۰هزار تن رسیده‌است.[۲۱]

سیمان ممتازان[ویرایش]

صنایع سیمان ممتازان کرمان یکی از کارخانجات شهرکرمان است.[۲۲]

صنایع لاستیک بارز[ویرایش]

عملیات احداث شرکت صنایع لاستیک کرمان (گروه صنعتی بارز) در سال ۱۳۶۳ به عنوان نخستین شرکت صنایع لاستیک سازی ایران، در کرمان آغاز شد.[۲۳] شرکت صنایع لاستیک بارز کرمان دومین کارخانه بزرگ لاستیک سازی خاورمیانه پس از ترکیه است. این کارخانه تا سال۱۴۰۰با تولید ۲۶۰۰۰۰تن لاستیک به رتبه نخست خاورمیانه خواهد رسید.

صنایع خودروسازی کرمان[ویرایش]

صنایع سیمان کرمان[ویرایش]

گروه صنایع سیمان کرمان که مرکز اصلی آن کرمان – کیلومتر ۱۷ بزرگراه خلیج فارس می‌باشد در تاریخ ۱۲ مرداد ماه سال ۱۳۴۶ ابتدا بصورت سهامی و بنام شرکت سیمان کرمان تحت شماره ۱۷۰ در اداره ثبت شرکتهای کرمان به ثبت رسید.[۲۶]

نیروگاه سیکل ترکیبی کرمان[ویرایش]

نیروگاه سیکل ترکیبی کرمان از بزرگترین نیروگاه‌های کشور و از منابع تأمین انرژی این استان است.

صنایع پزشکی کرمان[ویرایش]

اولین تولیدکننده لوازم پزشکی ایران در سال ۱۳۵۱ توسط عباس حاج غنی تأسیس و در سال ۱۳۶۱ اقلام تولیدی آن به ۲۸ قلم رسید. هم اکنون تعداد تولیدی این کارخانه به ۸۵ قلم رسیده و با ظرفیت سالانه ۱۰۰۰۰۰ قطعه در حال فعالیت می‌باشد.[۲۷]

گلاب و عرقیات زهرا[ویرایش]

گلاب زهرا نام کارخانه تولید گلاب و روغن گل است که در کرمان توسط همایون صنعتی زاده و همسرش شهین‌دخت سرلتی (صنعتی) در سال ۱۳۵۶خورشیدی تأسیس شد. این کارخانه نخستین واحد تولیدی است که موفق به دریافت گواهینامه ارگانیک در تولید گلاب و روغن گًل شده است.[۲۸] گلاب زهرا بزرگترین صادر کننده گلاب و روغن گل در ایران می‌باشد.[۲۹] و محصولات آن در اروپا و سایر دنیا به فروش می‌رسد. همه ساله برای تمدید گواهینامه ارگانیک مزارع و کارخانجات این واحد تولیدی توسط کارشناسان انجمن خاک انگلستان مورد بازرسی قرار می‌گیرد[۳۰]

موقعیت جغرافیایی و تقسیمات سیاسی[ویرایش]

الگو:نقشه‌استان کرمان استان کرمان در جنوب شرقی فلات مرکزی و بین ۵۳ درجه و ۲۶ دقیقه تا ۵۹ درجه و ۲۹ دقیقه طول شرقی و ۲۵ درجه و ۵۵ دقیقه تا ۳۲ درجه عرض شمالی قرار دارد. این استان از شمال به استان‌های خراسان جنوبی و استان یزد، از شرق به استان سیستان و بلوچستان، از غرب به استان استان فارس و از جنوب به استان هرمزگان محدود می‌شود. مساحت استان کرمان در سال ۱۳۸۸ معادل ۱۸۳٫۱۹۳ کیلومتر مربع بوده و از لحاظ وسعت بزرگ‌ترین و پهناورترین استان کشور به حساب می‌آید. این استان در تقسیمات کشوری سابق ایران استان شماره ۸ کشور بود.

براساس آخرین تقسیمات کشوری، استان کرمان دارای۲۲ شهرستان، ۶۳ شهر، ۵۳ بخش و۱۴۳ دهستان است. شهرستان‌های آن عبارت‌اند از: انار، بافت، بردسیر، بم، جیرفت، رابر، راور، رفسنجان، رودبارجنوب، ریگان، زرند، سیرجان، شهربابک، عنبرآباد، فهرج، قلعه گنج، کرمان، کوهبنان، کهنوج، منوجان، نرماشیر، ارزوییه.[۳۱]

وضعیت طبیعی[ویرایش]

منظره چند صخره در اطراف شهر کرمان
کرمان
نمودار آب و هوا (راهنما)
ژ ف م آ م ژ ژ آ س اُ ن د
 
 
۲۸
 
۸
۱
 
 
۲۸
 
۱۲
۳
 
 
۳۳
 
۱۷
۸
 
 
۲۰
 
۲۲
۱۳
 
 
۸
 
۲۸
۱۸
 
 
۰
 
۳۳
۲۳
 
 
۰
 
۳۳
۲۴
 
 
۰
 
۳۲
۲۱
 
 
۰
 
۲۹
۱۸
 
 
۰
 
۲۴
۱۳
 
 
۵
 
۱۷
۶
 
 
۱۸
 
۱۲
۳
میانگین بالاترین و پایین ترین دما به مقیاس سانتیگراد
بارندگی به مقیاس میلی‌متر


جغرافیای طبیعی[ویرایش]

بیشتر نقاط شهر کرمان با کوه احاطه شده‌است. متوسط ارتفاع شهر کرمان از سطح دریا ۱۷۵۵ متر است. شهر کرمان نیز خود در کنار کوه صاحب الزمان قرار گرفته‌است. کرمان شب‌های زمستانی بسیار سردی دارد. کوه‌های جوپار و پلوار و جفتان در جنوب و جنوب شرق کرمان در تمام طول سال برف دارند. شهر کرمان در عرض جغرافیایی ۳۰٫۲۹ و طول جغرافیایی ۵۷٫۰۶ قرار گرفته‌است.

آب و هوا[ویرایش]

متوسط مقدار باران در طول سال در کرمان معادل ۱۵۲٬۹ میلی‌متر است. بطور کلی آب و هوای این شهر به دلیل ارتفاع زیاد از سطح دریا به نسبت خنک و معتدل است. کرمان سومین مرکز استان مرتفع ایران بعد از شهرکرد و یاسوج است، و همین امر باعث شده‌است که در مقایسه با شهرهایی مثل یزد، زاهدان، بیرجند، قم، شیراز، اصفهان، تهران از هوایی خنک تر در تابستان‌ها برخوردار باشد.[۳۲]

تابستان‌های کرمان نسبتاً خنک و زمستان‌های آن بسیار سرد است. بیشترین میزان بارش برف در شهر کرمان مربوط به سال ۱۳۵۱ بوده است که با ۴ روز بارش برف در این شهر ارتفاع برف به ۷۰ سانتی‌متر رسید.[۳۳]

دین[ویرایش]

دین اکثر مردم شهر کرمان اسلام و مذهب مردم شیعه است و نیز مرکز فعالیت و تجمع شیخیه در شاخه کریمخانیه این شهر می‌باشد. برای این فرقه این شهر مقدس است. بزرگان ایشان چون محمدکریم خان کرمانی ،محمد خان کرمانی، حاج زین العابدین خان ابراهیمی، حاج ابوالقاسم خان ابراهیمی، حاج عبدالرضا خان ابراهیمی در این شهر زندگی می‌کردند و مسجد ابراهیمی در کرمان متعلق به ایشان است. جمعیت چند هزار نفری از زرتشتیان و اقلیتی از کلیمیان (یهودیان) نیز در کرمان زندگی می‌کنند. در این شهر اقلیت‌های دینی مراسم‌ها و جشن‌های آیینی خود را آزادانه برگزار می‌کنند. جشن باستانی سده که در نوع خود بزرگترین جشن زرتشتیان می‌باشد همه ساله در بهمن ماه در کرمان برگزار می‌شود و جشن سده کرمان در سال ۱۳۹۰ در فهرست آثار فرهنگی ملی ایران ثبت گردید[۳۴]

فرهنگ[ویرایش]

قومیت[ویرایش]

تقریباً تمامی مردم شهر کرمان همچون سایر مناطق مرکزی ایران از قوم آریایی و فارس می‌باشند.[۳۵] اما در قرون گذشته در مواردی اقوام مختلفی خصوصاً از اقوام و عشایر ترک آسیای میانه و حتی مغول به مناطقی از استان کرمان کوچ داده شده‌اند و همچنین تعدادی از عشایر لر و لک و نیز طوائفی از قوم بلوچ نیز در ادوار گذشته به این استان مهاجرت کرده‌اند که عمدتاً مگر در موارد معدود، به دلیل معاشرت و اختلاط با افراد بومی در گذر زمان استحاله شده و هویت خود را از دست داده و قابل تشخیص نمی‌باشند.[۳۶]

زبان و گویش[ویرایش]

در شهر کرمان زبان اهالی زبان فارسی و لهجه کرمانی می‌باشد.[۳۶] از آنجا که استان کرمان پهناورترین استان ایران است،[۳۷][۳۸] به دلیل مهاجرت اقوام مختلفی از جمله ترک، لر، لک و بلوچ به منطقه کرمان در طول تاریخ، تنوع زیادی در لهجه و گویش محلی در شهرستان‌های مختلف این استان نیز ایجاد شده و هم اینک گویش‌ها و لهجه‌های متفاوت و متنوعی در این استان به چشم می‌خورد.

کرمان از نگاه شاعران بزرگ[ویرایش]

چو بگذشت یک چند بر هفتواد مر آن حصن را نام کرمان نهاد
کبوترخانه جان‌ها از او معمور گشت پس چرا این زیره را من سوی کرمان می‌برم
هرچند کز روی کریمان خجلیم غم نیست که پرورده این آب و گلیم
در روی زمین نیست چو کرمان جایی کرمان دل عالم است و ما اهل دلیم
که می‌برد به عراق این بضاعت مزجاة چنان‌که زیره به کرمان برند و کاسه به چین؟
آنها که ندارن نم چشم و غم دل خاصیت این آب و هوا را نشناسند
گر از ملک کرمان سرایم رواست که هندوستانی خوش آب و هواست
ببال ای بر و بوم کرمان زمین ز عزّ و شرف تا به چرخ برین
زمین تو بالاتر از آسمان مکان تو بالاتر از لامکان
اهل کرمان همه آسوده و فارغ ز بلا کس بر ایشان نکند ظلم، چه پنهان چه ملا
اگر قماش شناسی برای فرشِ سرا کدام قالی کرمان چو آب و جاروب است
حدیث خلد با شیرازیان، اکنون بدان مانَد که مشتی زیره، زی کرمان برند از بهر کرمانی
گرت هواست که هرگز به عافیت نرسی غریب پرور و خودکش چو اهل کرمان باش

خوراک و شیرینی‌های محلی[ویرایش]

کرمان همانند سایر شهرهای ایران، از انواع غذاهای سنتی و با طعم‌های متفاوت برخوردار است که برخی از آن‌ها در مناسبت‌های ویژه و تعداد بسیاری نیز به شکل عادی در طی سال تهیه می‌شود.[۳۹]

غذاهای محلی[ویرایش]

فالوده کرمانی، آش شولی (اوماچو)، روغن جوشی، چغوک بریزو، حلیم بادمجان، آش آماج، آش شلغم، آش جو (کرمانی)، آش مخلوط، آش کدو، آبگوشت کرمانی، توکی، گندم شیری، کاکل کنف شادانه، قاتق تخمه، قاتق، قاتق بنه، زیر جوش، کشک گردو، کشک یونجه، سردوش، اشکنه، کشک کدو، کشک سیب، گورماست، سیراب بنه، کله جوش، بز قرمه، کشک و بادمجان، نان پز، کاچی، قاتق شیر، برشتو، نان پر، نان چرب و شیرین، خرماست، خرما تخم مرغ، کپو، روغن جوشی و چنگ مال

کلمپهٔ گردویی کرمان

شیرینی‌های محلی[ویرایش]

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

گنبد جبلیه، مربوط به دورهٔ ساسانیان
محراب و سقف مسجد ملک (امام)

کرمان به دلیل موقعیت خاص تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی خود همیشه به عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز گردشگری و توریستی ایران مطرح بوده و همه ساله میزبان تعداد فراوانی از گردشگران داخلی و خارجی می‌باشد.[۴۰][۴۱]

جاذبه‌های تاریخی[ویرایش]

مسجد گنجعلیخان
  • گنبد جبلیه: از بناهای مربوط به دوران قبل از اسلام است که به نام گنبد گبری نیز در تواریخ آمده‌است. در تمامی تواریخ بنای گنبد به دورهٔ ساسانیان نسبت داده می‌شود (گویا آتشکدهٔ بوده‌است - یا قبر یکی از زرتشتیان). در کرمان در مورد این بنا این گونه شایع است که در ملات آن شیر شتر استفاده شده و از این رو در استحکام آن نقشه داشته‌است.[۴۲][۴۳]
گنبد جبلیه
  • مجموعه گنجعلیخان: شاهکار عصر صفویه و یکی از زیباترین و پربیننده‌ترین اماکن تاریخی شهر کرمان به شمار می‌رود. این مجموعه که یادآور تلاش گنجعلیخان حاکم وقت کرمان است، شامل: بازار، حمام، میدان، کاروانسرا، آب انبار، مسجد و ضرابخانه‌است. حمام گنجعلیخان یکی از بخش‌های معروف و دیدنی این مجموعه‌است که معماری زیبای آن تحسین هر بیننده‌ای را برمی‌انگیزد. به دلیل این‌که این حمام به موزهٔ مردم‌شناسی تبدیل شده مجسمه‌های مومی در جاهای مختلف حمام قرار گرفته که افرادی از طبقات مختلف جامعه آن زمان نظیر خوانین، روحانیون، پیشه وران و مردم عادی را نشان می‌دهند.[۴۴]
ورودی باغ تاریخی و جهانی شاهزاده
  • باغ شازده: باغ شازده یا شاهزاده یکی از زیباترین باغ‌های تاریخی ایران مربوط به دورهٔ قاجاریه می‌باشد که در شهر ماهان، حوالی شهر کرمان در دامنه کوه بلند و زیبای تیگران واقع شده‌است. این باغ در تاریخ سی‌ام تیرماه ۱۳۹۰ به ثبت جهانی یونسکو رسیده‌است.[۴۵]
مسجد جامع کرمان
مسجدجامع تاریخی کرمان، نمای شب
  • مسجد جامع مظفری: در قرن هشتم (سال۷۵۰) هجری قمری و در زمان آل مظفر بنا شده‌است و در میدان مشتاق کرمان قرار دارد. «پوپ» باستان‌شناس معروف این مسجد را از مفاخر معماری اسلامی، ایرانی و زمینه بالندگی این سرزمین می‌داند.[۴۶]
  • مسجد جامع ملک: (که پس از انقلاب اسلامی ایران به مسجد امام تغییر نام داده) در قرن پنجم و در زمان سلجوقیان ساخته شده‌است، قدمتی هزارساله دارد و هم‌اکنون در بخش جنوبی ناحیهٔ تاریخی بازار کرمان واقع است. این مسجد ۱۰۱ متر طول و ۹۱ متر عرض دارد و از جمله مساجد چهارایوانی به‌شمار می‌رود. برج سلجوقی نیز در همین محدوده واقع شده‌است که در ضلع شمال شرقی مسجد ملک کرمان قرار گرفته‌است.
  • آرامگاه شاه نعمت‌الله‌ولی: آرامگاه شاه نعمت‌الله ولی (عارف و شاعر نامی قرن نهم) در ۳۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر کرمان در شهر ماهان واقع شده‌است. این بنا ۳۲۰۰۰ مترمربع مساحت دارد. این مجموعه طی شش قرن بنا شده و تداوم معماری ایران را در شش قرن گذشته و به صورت زیبایی به تماشا گذارده‌است. بیشترین توسعه این مجموعه در دوران قاجاریه انجام شده‌است.
یخدان مویدی کرمان
  • بازار کرمان: این راسته بازار از میدان ارگ شروع و به میدان مشتاقیه ختم می‌شود. هر بخش از بازار کرمان در زمان یکی از فرمانروایان این شهر ساخته شده و به خاطر برخی ویژگیهایش در ایران منحصربه‌فرد و دارای شهرت جهانی است. این بازار طولانی‌ترین راسته بازار ایران محسوب می‌شود.[۴۷]
  • آتشکده زرتشتیان: کرمان میزبان جمعیتی چند هزار نفره از زرتشتیان است. آتشکده زرتشتیان کرمان یکی از زیباترین آتشکده‌های جهان بشمار می‌آید. تنها موزهٔ مردم‌شناسی زرتشتیان جهان نیز در این آتشکده جای دارد. کرمان یکی از معدود شهرهایی است که هنوز جشن سده (از جشن‌های ملی ایران) هر ساله ۱۰ بهمن ماه در آن برگزار می‌شود. جشن سده کرمان در فهرست آیین‌های ملی ایران ثبت شده‌است.[۴۸]
  • حصار شهر قدیم کرمان: از آثار ملی ایران و مربوط به دورهٔ قاجاریه است.[۴۹]
  • بقایای دایناسورها.[۵۰][۵۱]
  • یخدان مؤیدی برای ذخیره یخ در گذشته به کار می‌رفته‌است و در تقاطع خیابان ابوحامد و خورشید واقع است.[۵۲]
مسجد گنجعلیخان
  • یخدان زریسف
  • یخدان جو مویدی مربوط به دوره قاجار است و در کرمان، خیابان سام (پیروزی) واقع شده است.
  • ارگ راین: این قلعه تاریخی در حوالی شهر راین در نزدیکی کرمان واقع است که با مساحتی بیش از بیست و دو هزار مترمربع، دومین بنای خشتی بزرگ جهان بعد از ارگ بم محسوب می‌شود. گفته می‌شود قدمت آن به دوره ساسانیان بر می‌گردد.
  • قلعه دختر و قلعه اردشیر از یادگارهای هنر معماری پیش از اسلامی است که قدیمی‌ترین آثار تاریخی در کرمان به شمار می‌روند و بقایای آن اعجاب بینندگان را برمی‌انگیزد. ساختمان‌های این قلعه روی هم به دو قسمت مجزا تقسیم می‌شوند. قسمتی که بر فراز قلعه نسبتاً مرتفع جنوب شرقی قرار دارد و سابقاً قلعه کوه نامیده می‌شد و کاملاً به علت وضعیت طبیعی از قلعه دیگر مجزاست. قسمت دوم بر تپه کوتاه تری قرار دارد و به قلعه دختر یا آتشکده آناهیتا موسوم است. قلعه اردشیر در بالای تپه مرتفعی واقع شده که تا سطح جلگه قریب پانصد پا ارتفاع دارد. دیوارهای قلعه از خشت‌های بسیار ضخیم ساخته شده‌است.[۵۳][۵۴]
  • مجموعه وکیل: که به دستور یکی از فرماندهان دیگر در زمان قاجاریه ساخته شده‌است و شامل بازار وکیل، حمام وکیل و کاروانسرای وکیل است.[۵۵]
  • مجموعه ابراهیم خان: ابراهیم خان ظهیر الدوله حاکم کرمان در دورهٔ قاجاریه با ساخت بازار، حمام، آب انبار، مدرسه و خانه مدرس، بانی این مجموعه بوده‌است.[۵۶]
  • تخت درگاه قلی بیگ: مقبره یکی از نوادگان بهرام بیگ به نام درگاه قلی بیگ است. درگاه قلی بیگ از امرای اواخر دورهٔ صفویه و رئیس ایل افشار در کرمان بوده‌است. وی، تنها فرد معروف افشار بود که طی ۱۵۰ سال بعد از گنجعلیخان نامش بر سر زبانها بوده‌است.[۵۷][۵۸]
  • آرامگاه خواجه اتابک: از آثار قرن ششم هجری قمری و مربوط به دوران سلجوقیان می‌باشد. این بنا محل دفن «خواجه محمد اتابک» از رجال دوران سلجوقیان است.
ورودی حمام تاریخی گنجعلیخان و ایوان میدان تاریخی گنجعلیخان کرمان
  • آرامگاه مشتاق علیشاه: گنبد مشتاقیه که به سه گنبد نیز شهرت دارد، از آثار دوران قاجاریه در شهر کرمان است. سه گنبد در سال ۱۲۶۰ قمری بر روی قبور مشتاق علی شاه (عارف بزرگ قرن دوازدهم ه. ق)، شیخ اسماعیل و کوثرعلیشاه بنا گردید. آثار تزئینی مجموعهٔ مشتاقیه که در قرن اخیر ساخته شده‌است شامل کاشی‌کاری، نقاشی، گچبری، کاربندی و مقرنس می‌باشد.[۴۸]
  • باغ موزه هرندی: از آثار ملی ایران، شامل باغ زیبا، موزهٔ دیرینه‌شناسی و موزه ساز[۵۹][۶۰]
  • خانه امینیان: مربوط به دوره قاجار است و در کرمان، خیابان شریعتی، کوچه ته باغ لله، پلاک ۵۲۵ واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۰ خرداد ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۱۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۴۹]
  • خانه غفاری: مربوط به دوره قاجار است و در کرمان، خیابان شهید مطهری (احمدی)، کوچه شهید مطهری، پلاک ۲ واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۷ مرداد ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۹۵۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۴۹]
  • خانه پرداختی: نمونه‌ای از خانه‌های زیبای ایرانی و از آثار ملی ایران و مربوط به دورهٔ قاجاریه است.[۴۹]
  • مسجد حاج آقاعلی (چهلستون):این مسجد مربوط به دوران حاج آقاعلی زعیم الله تاجر معروف عصر قاجار است.
  • مسجد پامنار: که از بناهای قرن هشتم و از آثار حکومت آل مظفر است. قدمت آن به زمان سلسلهٔ آل مظفر برمی‌گردد. این مسجد در نزدیکی مسجد تاریخی جامع کرمان قرار دارد. این مسجد در محلهٔ پامنار کرمان واقع است. پروفسور «پوپ» به نقل از «اریک شرودر» می‌نویسد: بنای دیگری از آل مظفر در کرمان هست و آن هم مسجد پامنار است که در سال ۷۹۳ هجری قمری سلطان عمادالدین احمد برادی شاه شجاع ساخته‌است.
  • گنبد سبز یا قبه سبز که از بناهای قرن هفتم هجری است. این اثر از بنای مدرسه و آرامگاه قراختاییان کرمان تشکیل شده‌است.

جاذبه‌های طبیعی[ویرایش]

باغ آقا، کنسولگری پیشین انگلستان در کرمان
  • کویر لوت: از جمله مناطق طبیعی کرمان که همواره مورد توجه ایرانگردان و جهانگردان قرار داشته کویر لوت است. گرمترین نقطه کره زمین با درجه حرارت ۷۰٫۷ درجه سانتیگراد در این کویر قرار دارد.[۶۱] دیگر جاذبه طبیعی این منطقه کلوت است که بزرگترین عارضه کلوخی طبیعی دنیا بشمار می‌آید و به عنوان منحصربه‌فردترین و جذابترین عارضه کویر نام برده می‌شود. کلوتها در اثر فرسایش آبی و بادی طی هزاران سال شکل گرفته‌اند و از دور مانند شهری بزرگ اما بدون جمعیت به نظر می‌آیند.[۶۲]
  • کوه هزار: با ۴۵۰۱ متر ارتفاع، چهارمین کوه مرتفع ایران و مرتفع‌ترین قله جنوب کشور است.[۶۳] روستاهای دامنه کوه هزار، با آب و هوایی دلپذیر و آبشار راین که در دل این کوه قرار دارد، در فصل بهار و تابستان پذیرای میهمانان زیادی است. این کوه سرچشمه رودخانه بزرگ هلیل رود است. همچنین مرتفع‌ترین مناطق مسکونی ایران روستاهای باب زنگی و اردیکان با ارتفاع بیش از ۳۳۰۰ متر در کوه هزار قرار دارند.[۶۴]
  • باغ نظر: باغ نظر بیش از۲۵۰ سال قدمت دارد. اکنون این باغ به عنوان پادگان آموزشی ۰۵ نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران استفاده می‌شود.[۴۵]
  • باغ بیرم آباد: این باغ که در شرق شهر کرمان و در جوار بنای تاریخی تخت درگاه قلی بیگ قرار دارد، توسط بیرام بیگ افشار در دورهٔ صفویه ساخته شده‌است.[۴۵]
  • باغ نشاط:این باغ در انتهای خیابان فردوسی کرمان قرار دارد، از باغ‌های قدیمی است که حوادث تاریخی مهمی از جمله محاصره سردار نصرت حاکم کرمان در بیش از یک قرن پیش در آن اتفاق افتاده‌است. تاریخ احداث این باغ به دوران قاجاریه بازمی‌گردد.[۴۵]
  • باغ آقا:بنای این باغ مربوط به دوره قاجاریه‌است و محل کنسولگری انگلستان در کرمان بوده‌است.[۴۵]
  • باغ فتح‌آباد: این باغ در ۲۵ کیلومتری شهر کرمان قرار دارد و در سال ۱۲۵۵ هجری خورشیدی توسط فضلعلی خان بیگلربیگی از حاکمان کرمان در زمان قاجاریه ساخته شده‌است و ۱۳۵سال قدمت دارد.[۴۵]
  • باغ سرآسیاب: این باغ متعلق به دورهٔ سلجوقیان است. باغ سرآسیاب در جنوب شرقی شهر کرمان واقع شده‌است.[۴۵]
  • باغ مشیز: باغ مشیز متعلق به دورهٔ قراختائیان است که کرمان پایتخت بوده‌است و واقعه «رقص ترکانی» در این باغ اتفاق افتاده‌است. (تاریخ کرمان۱۵۶)[۴۵]
  • باغ گلشن: باغ گلشن کرمان توسط ابراهیم خان ظهیرالدوله حاکم کرمان در دوران قاجار ساخته شده‌است و ادامه ارگ کرمان است.[۴۵]
  • باغ دیلمقانی: این باغ مربوط به دورهٔ قاجاریه است و اکنون به عنوان پرورشگاه مورد استفاده قرار گرفته‌است.[۴۵]
  • باغ لل: باغ لل اکنون تنها نامی از خود به یادگار دارد و متعلق به خواجه اتابک برقوش در دورهٔ سلجوقیان است.[۴۵]

جاذبه‌های مذهبی[ویرایش]

امامزاده حسین جوپار

موزه‌ها[ویرایش]

موزه زرتشتیان ایران

سرانه فضای سبز[ویرایش]

سرانه فضای سبز شهرکرمان ۱۸ مترمربع به ازای هرنفر است که بالاتراز متوسط کشوری است.[۹۱]

مراکز تفریحی[ویرایش]

نمای آسیاب بادی در روز
نمای آسیاب بادی در شب
نمای زمستانی آسیاب بادی
  • آسیاب بادی کرمان:[۹۲] مجموعه توریستی، رستورانی آسیاب بادی کرمان بزرگترین سازه آسیاب بادی در خاورمیانه است که کاربری تشریفاتی دارد. ساختمان این رستوران، کافی شاپ یکی از منحصر به فردترین سازه‌های طراحی و اجرا شده در ایران است که سازه بیرونی‌اش با ارتفاع ۲۶ متر و قطر ۱۲ متر به سبک آسیاب بادی‌های هلندی ساخته شده و در داخل شامل ۲ طبقه سالن پذیرایی و یک طبقه آشپزخانه و تأسیسات می‌باشد. رستوران آسیاب بادی در کیلومتر ۲۰ محور گردشگری هفت باغ علوی (کرمان به سمت ماهان) قرار گرفته است.
  • پردیسان جنگلی قائم: بزرگترین جنگل دست کاشت ایران، با وسعت بیش از ۳۰۰ هکتار، شامل جاذبه‌های طبیعی (جنگل، کوهستان، آبشار و رودخانه)، جاذبه‌های مذهبی (مسجد مقدس صاحب الزمان و گلزار شهدا)، جاذبه‌های تاریخی (گنبد جبلیه و تخت درگاه قلی بیگ) و مراکز تفریحی (پیست کارتینگ، پیست موتور کراس، دیواره‌های طبیعی صخره نوردی، مسیر دوچرخه سواری و اسکیت و شهربازی)، قهوه‌خانه، کافی شاپ و رستوران.[۹۳]
    پردیسان جنگلی کرمان، بزرگترین پارک جنگلی دست کاشت ایران
  • پیست اسکی سیرچ: تنها پیست اسکی جنوب شرق ایران[۹۴]
  • تله کابین کرمان و بام کرمان (در حال احداث)
  • فرودگاه تفریحی کرمان: دومین فرودگاه تفریحی کشور، شامل باند هواپیمای فوق سبک، آشیانه‌های تعمیرات و نگهداری، پارک هوانوردی، پارک هوا فضا، پارک شهدای خلبان، سایت ورزش‌های هوایی، کافی شاپ و رستوران.[۹۵]
  • پیست کارتینگ[۹۶][۹۷]
  • پیست موتور کراس[۹۸]
  • پارک جنگلی شهید باهنر: دیگر پارک جنگلی بزرگ کرمان که روزهای زوج هفته مخصوص بانوان است.[۹۹][۱۰۰]
  • شهربازی بزرگ کرمان
  • باغ وحش کرمان
  • بوستان شهید مطهری
  • بوستان شورا (پارامونت)
نمایی از جنگل قائم در شهر کرمان
نمایی از پارک مشاهیرکرمان
  • بوستان مادر
  • شهربازی سرپوشیده پارک مادر[۱۰۱]
  • بوستان ریاضیات[۱۰۲]

هتل‌ها[ویرایش]

هتل پارس کرمان

صنایع دستی[ویرایش]

فرش کرمان[ویرایش]

فرش کرمان

فرش کرمان که از قدمت بالایی برخوردار است، چند دوره تاریخی را پشت سرگذاشته‌است. ۱-دوره نخست یا عصر ترمه: این دوره همزمان با زوال شال‌بافی در کرمان است. در این زمان بازرگانان تبریز برای حفظ قالیبافی در نقاطی مانند هریس، تبریز، مشهد، اراک و کاشان کارگاه‌های قالیبافی دایر کردند و در برخی نقاط به قالیبافان محلی سفارشهایی دادند و در نقاطی مانند کرمان به خرید قالی پرداختند که این کار موجب گسترش قالیبافی در کرمان شد. طراحان قالی در کرمان در این موج تازه گسترش قالیبافی، طرحهایی براساس نقشه شالهای کرمان یعنی نگاره‌های بته جقه و کاربردهای گوناگون آن تهیه می‌کردند. کاربرد نام عصر ترمه به خاطر الهام گرفتن از همین شالهای ترمه می‌باشد. ۲-عصر بازگشت: این دوره در واقع دوره بازگشت به نقوش سنتی می‌باشد. با پایان یافتن جنگ جهانی اول و تغییر سلیقه بازار در آمریکا، تغییر اساسی در طرحهای کرمان بوجود آمد و نقش و نگاره‌های صفوی مورد تقلید هنرمندان کرمان قرار گرفت. نقشه‌های اسلیمی و گلهای شاه عباسی و نقشهای قاب قرآنی و ترنج و لچکهای انبوه رایج شد. در اواخر این دوره باز هم بعلت بحران اقتصادی در آمریکا و توقف خریدها و سفارش‌ها، شاهد تمایل طراحان به نقوش قبلی هستیم. ۳-عصر گوبلن: وجه تسمیه این دوره بخاطر تأثیر گرفتن نقوش قالیها از طرحهای فرانسوی بنام گوبلن می‌باشد، در واقع می‌توان گفت طرحهای قالی در این دوره اصالت خود را از دست می‌دهند. نقشهای اوبوسن و ساونری که همگی گوبلن خوانده می‌شوند، یکسر از فرانسه می‌رسید و بر دست نقاشان کرمانی باسمه برداری می‌شد و به کارگاه می‌رفت شاید بتوان گفت که در همین دوره‌است که موتیفی به نام گل فرنگ وارد قالی‌های ایران می‌شود. بطور کلی آنچه موجب شهرت طرحها و نقوش کرمان شده‌است، استفاده از موتیفهای بسیار ریز که بصورت گسترده در زمینه قالی پخش شده‌اند و یک طرح پرکار را بوجود آورده‌اند. نکته قابل ذکر دیگر این است که طراحان کرمانی از نقوش گل و برگ و درخت استفاده کرده و می‌کنند. شرکت سهامی فرش کرمان نیز با بیش از ۶۰ سال سابقه از قدیمی‌ترین تولیدکنندگان فرش‌های اصیل کرمان است. از جمله طرح‌های معروفی که در کارگاه‌های قالیبافی کرمان بافته می‌شود به طرح‌هایی چون سبزیکار، طرح‌های تصویری و افشان می‌توان اشاره کرد که بهترین طرح‌های سبزیکار اغلب در حوزه قالیبافی راور بافته می‌شود و مهم‌ترین آنها عبارتند از: طرح حافظ، لیلی و مجنون، خیام و منظره. طرح‌های افشان به ویژه افشان شاه‌عباسی که شاید برترین آن‌ها در دوره معاصر، حاصل دست توانای طراحان خاندان شاهرخی بوده‌است و نیز نقوش قاب قرآنی، انواع درختی، گلدانی تلفیقی از دیگر طرح‌های معروف کرمان است و انواع گل فرنگ طرح‌های گوبلنی در اوایل سده سیزدهم هجری شمسی بخش مهمی از طرح‌های منطقه کرمان را به خود اختصاص داد که برگرفته از هنرهای تزئینی غیرایرانی بود و طرح‌های شکارگاه، بازوبندی، خشتی و لوزی خاتم از دیگر طرح‌های این منطقه هستند.[۱۰۶] در مورد طرحهای رایج امروزی در کرمان نویسندگان کتابهای مقدمه‌ای بر شناخت قالی ایران و فرشنامه ایران معتقدند که این طرحها عبارتند از: طرحهای خوشه انگوری، سبزیکار چمنی، گلدانی و درختی، ستونی ۳۳ پل، برگ چغندری، قاب قرآنی، بته جقه‌ای، لچک ترنج کف ساده و همچنین نقشه‌های گل فرنگ و گوبلن و یا نقشه‌های شکارگاه و افشان، بازوبندی، خشتی.[۱۰۷] به‌طور کلی قالی‌های کرمان را می‌توان به دو گروه شهری‌باف و عشایری‌باف تقسیم کرد که شهر کرمان مهم‌ترین مرکز عرضه قالی‌های شهری باف و سیرجان مهم‌ترین مرکز عرضه فرش‌های عشایری هستند.[۱۰۶]

پته کرمان

پته[ویرایش]

پته دوزی نوعی از رودوزی‌های ایرانی است که طی آن تمام سطح پارچه بوسیلهٔ بخیه‌های نخی و رنگین پوشیده می‌شود و هنرمندانی که اکثراً نیز از زنان و دختران خانه‌دار هستند با کمک سوزن نقوشی ذهنی را که الهام گرفته از پندارها و بینش‌های شخصی شان است بر زمینهٔ پارچهٔ پشمی ضخیمی بنام «عریض» می‌نشانند.[۱۰۸]

ظروف مسی[ویرایش]

کرمان یکی از معروفترین شهرها در زمینه مسگری است و صنایع دستی مس از صنایع دستی مهم کرمان محسوب می‌شود.

خیابان‌ها و معابر مهم شهر[ویرایش]

شریعتی، ۲۴ آذر، بهمنیار، امام جمعه، باقدرت، بلوار جمهوری اسلامی، میدان آزادی، هزار و یک شب، شفا، الغدیر، شهاب، استقلال، منتظری (جهاد)، احمدی (مطهری)، خورشید، ۱۷ شهریور، میرزا آقاخان، مولوی، حافظ، سعدی، امام خمینی، سرباز، زریسف، شاه (شاه نعمت‌الله ولی)، بلوار ۲۲ بهمن، ابوذر، رسالت، مشتاق، پل روگذر غدیر، پل روگذر با قدرت، پل روگذر ۹ دی، پل روگذر فجر، پل روگذر ۲۴ مهر، میدان خواجو، بلوار ۲۴ مهر، سرآسیاب، باهنر، مهدیه، سده، مالک اشتر، شیخ احمد کافی، عباس‌پور (پارادیس،دستغیب،صدوقی

بزرگراه‌های شهری[ویرایش]

کرمان از شهرهایی است که بزرگراه‌های متعددی در آن احداث شده است تا از بار ترافیک درون شهر کاسته شود. البته تا حدودی مؤثر بوده‌اند اما با این وجود همچنان ترافیک شهری کرمان بالا است. کرمان در زمینه احداث بزرگراه‌های شهری از شهرهای پیشتاز است.[نیازمند منبع]

  • بزرگراه یادگار امام
  • بزرگراه امام خمینی
  • بزرگراه امام رضا
  • بزرگراه آیت‌الله خامنه‌ای
  • بزرگراه امام علی
  • بزرگراه گردشگری هفت باغ

امکانات فرهنگی[ویرایش]

نشریه‌ها[ویرایش]

سینماها و سالن‌های نمایش[ویرایش]

  • شهر تماشا (پارامونت)
  • آسیا
  • مهتاب
  • نور
  • درخشان
  • تک (هتل پارس)

نگارخانه‌ها[ویرایش]

  • نگارخانه فریاد
  • نگارخانه صورتگر
  • نگارخانه مهر
  • نگارخانه بهشت
  • نگارخانه هومهر

فرهنگسراها[ویرایش]

  • فرهنگسرای دفاع مقدس
  • فرهنگسرای کوثر
  • فرهنگسرای جان جهان: توکل آباد
  • خانه فرهنگ بوعلی
  • خانه شهروند بهار
  • خانه فرهنگ بهشت: فیروزآباد[۱۰۹]

کتابخانه‌ها[ویرایش]

شهر کرمان دارای ۱۹ کتابخانه می‌باشد به نام‌های: کتابخانه ملی کرمان، شهید مفتح، شهید بهشتی، شهید مطهری، کتابخانه مسجد جامع کرمان، کتابخانه مروه، کتابخانه تخصصی علوم قرآنی، کتابخانه تخصصی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، کتابخانه یزدانی فرد و کتابخانه امام.[۱۱۰]

حمل و نقل[ویرایش]

فرودگاه بین‌المللی کرمان
اداره کل راه آهن کرمان

کلانشهر کرمان به عنوان مرکز سیاسی، فرهنگی و صنعتی منطقه جنوب شرق قرار دارد واین امر حمل و نقل را برای این شهر از اهمیت بالایی برخوردار ساخته‌است.

پایانه مسافربری آدینهٔ کریمان

شهری[ویرایش]

در شهر کرمان پل‌های روگذر و زیرگذر بسیاری وجود دارد واین پل‌ها به کاهش ترافیک در برخی از نواحی این شهر کمک بسیاری کرده‌است. کلانشهر کرمان دارای خطوط اتوبوسرانی و تاکسیرانی فعال و پرتردد است. تعداد اتوبوس‌های خط واحد کرمان به بیش از۳۰۰ دستگاه رسیده‌است.[۱۱۱] کرمان همچنین یکی از معدود شهرهایی است که طرح کارت الکترونیکی اتوبوس را بصورت جدی پیاده‌سازی کرده است و در این زمینه به شکلی مؤثر فرهنگ سازی شده است و توسط شهروندان کرمانی انجام می‌شود.

قطارشهری کرمان (متروی کرمان)[ویرایش]

احداث قطار شهری کرمان به تصویب شورای شهر کرمان رسیده است و در صورت تصویب در مراجع قانونی بالادست و نیز تأمین اعتبارات لازم، ساخت آن در سال‌های آینده آغاز خواهد شد. تعداد خطوط، مسیر و ابتدا و انتهای هر خط، نوع سامانه، ظرفیت، سرعت تجاری، طول، تعداد و موقعیت ایستگاه‌ها و سایر ویژگی‌ها پس از تصویب نهایی مشخص خواهد شد. با این حال محتمل‌ترین گزینه، خط شرقی - غربی، از ورزشگاه امام علی، واقع در انتهای غربی بلوار جمهوری و در نزدیک فرودگاه بین‌المللی کرمان، تا میدان شهدا (فلکه مشتاقیه) می‌باشد. بنا بر اظهار شهردار کرمان، سامانه‌های مترو و قطار شهری(LRT) منتفی شده و تنها سامانه مورد نظر تراموا است.[۱۱۲][۱۱۳] در آبان ماه سال نود و چهار شهرداری کرمان از مترو به عنوان حمل و نقل عمومی کرمان و در کنار آن تراموا خبر داد. همچنین با ایجاد سازمان قطارشهری کرمان و حومه موافقت شد.

بین شهری[ویرایش]

فرودگاه بین‌المللی کرمان[ویرایش]

شرکت هواپیمایی ماهان ایر[ویرایش]

شرکت بین‌المللی هوایی ماهان ایر متعلق به کرمان است و از کرمان به دنیا معرفی شده‌است. پروازهای کرمان به اقصی نقاط ایران و جهان در حال انجام است. این شرکت در سال ۱۹۹۲ میلادی در کرمان تأسیس شد و اکنون در لیست شرکت‌های بزرگ هواپیمایی جهان قرار دارد.[۱۱۴]

پایانه مسافربری[ویرایش]

  • پایانه مسافربری جدید کرمان که در خرداد ماه سال۱۳۹۲ افتتاح شده است. این پایانه با نام آدینه کریمان در شهر کرمان و در سه طبقه ساخته شده و مجهز به هتل و امکانات جانبی نیز می‌باشد و بزرگترین و مدرن‌ترین پایانه مسافربری جنوب شرق ایران ویکی از بزرگترین‌ها در کشور است.

راه آهن[ویرایش]

شهر کرمان به دلیل موقعیت خاص خود از راه آهن و قطار برخوردار است و تعداد زیادی از مسافران با قطار جابجا می‌شوند. همزمان با آغاز ساخت یکی از بزرگترین کارخانه‌های فولاد در شهر بافت عملیات مطالعاتی ساخت راه آهن سیرجان بافت آغاز شده و همچنین با وصل راه آهن سیرجان بافت به کرمان سیرجان بیش از پیش از موقعیت صنعتی و اقتصادی برخوردار خواهد شد. همچنین با وصل خط راه آهن سیرجان شیراز سیرجان به بهمراه کرمان چهار راه بزرگ ترانزیتی ریلی خواهند شد که علاوه بر رشد صنعتی قابل توجه اشتغال زایی بی نظیری خواهد داشت

مسیرهای اصلی دسترسی به شهر کرمان[ویرایش]

کرمان آینده[ویرایش]

کلانشهر کرمان یکی از شهرهای در حال توسعه و با رشد سریع در ایران است و در سال‌های اخیر عملاً به عنوان مرکزیت جنوب شرق ایران شناخته شده و سالانه شاهد مهاجرت به خود می‌باشد به طوری که طی سالهای ۸۵ تا ۹۰ حدود ۱۰۰ هزار نفر به کرمان مهاجرت کردند و جمعیت آن نیز در سال ۱۴۰۰ به بیش از یک میلیون نفر خواهد رسید. در کلانشهر کرمان هم اکنون طرح‌های بزرگ شهری با سرعت بالا در حال اجراست.

مهم‌ترین مشکلات شهری[ویرایش]

  • آبهای زیر زمینی که باعث اختلال در توسعه عملیات عمرانی از جمله ساخت پل‌ها (روگذر و زیرگذر) شده‌است.
  • طرح فاضلاب کرمان که با کندی در حال پیشرفت است و مشکلاتی را برای آسفالت خیابان‌ها و بزرگراه‌ها ایجاد نموده‌است.
  • ترافیک سنگین و نیمه سنگین (در بعضی نقاط شهر) در ساعاتی از روز و شب، که به دلیل موارد زیر است:

۱- نبود سیستم حمل و نقل مناسب مانند مترو ۲- متناسب نبودن ظرفیت بعضی خیابان‌ها با حجم انبوه و رو به رشد وسایل نقلیه به ویژه اتومبیل هاو همچنین وجود تقاطع‌ها و چهارراه‌های بسیار. (که البته که با ساخت پل‌های روگذر و زیر گذر در نقاط مختلف شهر رو به بهبود است) ۳-وجود برخی ادارات، کارخانه‌ها و انبارها در مرکز شهر.

  • حاشیه‌نشینی: عمدتاً به دلیل مهاجرت بی‌رویه روستاییان و اهالی سایر شهرهای استان به مرکز استان رخ داده است.

رسانه‌ها[ویرایش]

دیداری[ویرایش]

  • شبکه استانی کرمان: در حال حاضر شبکه استانی کرمان نزدیک به بیست ساعت برنامه در شبانه روز دارد؛ که برخی شهرهای استان‌های مجاور نیز به راحتی می‌توانند این شبکه را دریافت کنند. علاوه بر این تمامی شبکه‌های تلویزیونی ملی در کرمان قابل دریافت هستند.
شبکه کرمان

شنیداری[ویرایش]

رادیو کرمان رسانه مهم استانی است که در شهر کرمان فعال است و علاوه برآن کلیه شبکه‌های رادیویی در شهر کرمان قابل دریافت هستند. از ابتدای دی‌ماه ۱۳۹۱ رادیوی مرکز کرمان ۲۴ ساعته شد.[۱۱۵]

بهداشت و درمان[ویرایش]

افراد زیادی از استان‌های مجاور از قبیل هرمزگان و سیستان و بلوچستان و حتی سایر استان‌ها برای امور درمانی به شهر کرمان مراجعه می‌کنند. اخیراً نام کرمان در لیست ۱۰۰۰ شهر پاک دنیا نیز ثبت شده‌است.

کرمان، قطب پیوند کبد و کلیه ایران[ویرایش]

کرمان یکی از سه قطب پیوند اعضا در ایران است. عمل‌های سخت و فوق حرفه‌ای پیوند اعضا در کرمان که یکی از سخت‌ترین آن‌ها کبد است، به عنوان قطب پیوند کبد و کلیه کشور انجام می‌شود و بیماران بسیاری از شهرهای دیگر ایران مراحل مداوای خود را در کرمان سپری می‌کنند. بخش پیوند اعضای بیمارستان بزرگ افضلی پور کرمان یکی از مراکز مهم و حرفه‌ای پیوند اعضای ایران است.[۱۱۶]

بیمارستان‌ها و مراکز درمانی مهم[ویرایش]

بیمارستان افضلی پور[ویرایش]

مرکز آموزشی درمانی افضلی پور در سال ۱۳۸۱ افتتاح و یکی از بزرگترین بیمارستانهای ایران است. این بیمارستان در ۲ فاز و ظرفیت ۵۴۰ تخت برنامه‌ریزی شده که در حال حاضر فاز اول با ۴۶۲ تخت مصوب مشغول ارائه خدمات درمانی می‌باشد. خصوصیات و ویژگی‌های این مرکز درمانی بر اساس آخرین اطلاعات استاندارد بین‌المللی زمان طراحی تدوین گشته‌است. این پروژه در زمینی به مساحت ۲۳ هکتار، به مساحت کلی ۶۲۰۰۰ متر مربع، با هزینه‌ای بالغ بر ۹ میلیارد تومان و هزینه ارزی ۲ میلیون دلار احداث گردیده‌است. از مزیتهای این بیمارستان برخورداری از فناوری روز و تجهیزات و تسهیلات نوین پزشکی برای ارائه خدمات به همشهریان و دانشجویان و نزدیکی آن به پردیزه دانشگاه علوم پزشکی کرمان می‌باشد این مرکز شامل اورژانس‌ها (اطفال، بزرگسال، زنان) بخش‌های ویژه (ICUاطفال، ICUبزرگسال،NICU،CCU(A,B)) بخش‌های تخصصی (اطفال، جراحی عمومی، زنان، لیبر و مامایی، پوست، عفونی، دیالیز) بخش‌های فوق تخصصی (RCU، غدد بزرگسالان، غدد اطفال، عفونی اطفال، جراحی اطفال، پوست اطفال، جراحی توراکس، پیوند کبد، پیوند کلیه، پیوند مغز استخوان، آنکولوژی اطفال، ریه، گوارش،IVF) و اتاق عمل شامل ۷ تخت فعال جهت انجام اعمال جراحی عمومی، اطفال، توراکس، زنان و زایمان، پیوند کلیه، پیوند کبد، PCNL، دندانپزشکی اطفال همچنین درمانگاه‌های فعال شامل غدد (فوق تخصصی)، پوست (تخصصی)، پوست کودکان (فوق تخصصی)، داخلی (تخصصی)، گوارش (فوق تخصصی)، هپاتیت (فوق تخصصی)، پیوند کبد (فوق تخصصی)، پیوند کلیه (فوق تخصصی)، جراحی (تخصصی)، جراحی توراکس (فوق تخصصی)، هموفیلی (فوق تخصصی) می‌باشد.[۱۱۷]

بیمارستان نوریه[ویرایش]

سردر بیمارستان نوریه
سردر بیمارستان نوریه

بیمارستان تاریخی نوریه، در سال ۱۲۹۶ شمسی و در انتهای خیابان زریسف کرمان بنا شده‌است، نخستین بیمارستان بومی و محلی این شهر محسوب می‌شود و با شماره ۳۶۳۶ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفته‌است. بانی و واقف این بنا نورالله خان ملقب به ظهیر الممالک نوه ابراهیم خان ظهیرالدوله که مدتی از سال ۱۲۱۸ تا ۱۲۴۰ حاکم کرمان و منشأ خدمات و آبادانی زیادی بوده‌است.

بیمارستان پیامبر اعظم[ویرایش]

بیمارستان ۳۰۰ تخت خوابی پیامبر اعظم در جوار بیمارستان سابق کاشانی احداث شده است.[۱۱۸] گفته شده است که این بیمارستان شعبه دوم بیمارستان میلاد تهران است.

بیمارستان شهید دکتر باهنر[ویرایش]

این بیمارستان، بیمارستان اصلی شهر کرمان است. این بیمارستان بیمارستانی دانشگاهی – آموزشی است که در سال ۱۳۳۲ با ظرفیت ۵۰۰تخت ثابت، تأسیس، و در حال حاضر ۳۰۰ تخت دایر دارد.[۱۱۹]

بیمارستان ارجمند[ویرایش]

این بیمارستان در شهر کرمان واقع شده و بیمارستانی خصوصی – درمانی است که در سال ۱۳۴۸ با ظرفیت ۵۰تخت ثابت، تأسیس، و در حال حاضر ۵۰ تخت دایر دارد. تخصصهای موجود در این بیمارستان عبارتند از: داخلی، جراحی، زنان و زایمان، کودکان، اورژانس، اورولوژی، ارتوپدی. نام بیمارستان از محمد ارجمند قالیباف کرمانی گرفته شده که پایه ریز این بیمارستان است.

بیمارستان راضیه فیروز[ویرایش]

این بیمارستان، بیمارستانی خصوصی – درمانی است که در سال ۱۳۵۲ با ظرفیت ۵۰تخت ثابت، تأسیس، و در حال حاضر ۷۵ تخت دایر دارد. تخصصهای موجود در این بیمارستان عبارتند از: داخلی، جراحی، زنان و زایمان، کودکان، اورژانس، گوش و حلق و بینی، چشم پزشکی، اورولوژی، جراحی ترمیمی، اورتوپدی، Post CCU، CCU، ICU

بیمارستان سوانح سوختگی[ویرایش]

این بیمارستان در شهرستان کرمان واقع شده و بیمارستانی دانشگاهی – آموزشی است که در سال ۱۳۳۷با ظرفیت ۷۵تخت ثابت، تأسیس، و در حال حاضر ۵۵ تخت دایر دارد. تخصصهای موجود در این بیمارستان عبارتند از: سوختگی.[۱۲۰]

بیمارستان شفا[ویرایش]

این بیمارستان در شهرستان کرمان واقع شده و بیمارستانی دانشگاهی – آموزشی است که در سال ۱۳۴۲با ظرفیت ۴۰۰تخت ثابت، تأسیس، و در حال حاضر ۲۲۰ تخت دایر دارد.[۱۲۱]

بیمارستان فاطمه‌زهرا[ویرایش]

بیمارستان فاطمه الزهرا کرمان یکی از بیمارستان‌های شهر کرمان است که در خیابان پروین اعتصامی واقع شده است.

بیمارستان ۵۷۹ ارتش[ویرایش]

بیمارستان خداداد مهرابی[ویرایش]

این بیمارستان، بیمارستانی دانشگاهی – آموزشی است که در سال ۱۳۴۹ با ظرفیت ۷۵تخت ثابت، تأسیس، و در حال حاضر ۶۱ تخت دایر دارد. تخصصهای موجود در این بیمارستان عبارتند از: چشم پزشکی[۱۲۲]

بیمارستان شهید بهشتی[ویرایش]

این بیمارستان در سال ۱۳۶۰ مرکز روانپزشکی شهید بهشتی کرمان با هدف درمان بیماران روانی استان با یک بخش مردان شروع بکار نمود و پس از مدت کمی بخش زنان و الکتروشوک مغزی نیز در این مرکز راه‌اندازی گردید تا سال ۷۴ با میانگین معادل ۲۰۸ تخت به کار خود ادامه داد هم اکنون این بیمارستان با ۲۲۶ تخت فعال ۱۵ تخت الکتروشوک مغزی و ۱۰ روانپزشک ۲ پزشک عمومی و ۶ بخش بستری با ضریب اشغال تخت ۸۰٪به بیماران روانی استان کرمان و استانهای همجوار (جنوب شرق) خدمات درمانی ارائه می‌دهد.[۱۲۳]

بیمارستان الزهرا[ویرایش]

بیمارستان الزهراء کرمان یکی از بیمارستان‌های شهر کرمان است.[۱۲۴]

بیمارستان سیدالشهدا ناجا[ویرایش]

این بیمارستان یکی از بیمارستان‌های شهر کرمان است که در خیابان استقلال شهر کرمان واقع شده است.

بیمارستان مهرگان[ویرایش]

این بیمارستان با زیر بنای ۷۵۰۰ متر مدرن‌ترین بیمارستان بخش خصوصی در مرکز شهر کرمان و در مجاورت یخدان مویدی است. طراحی و اجرای بیمارستان در سال ۱۳۷۹ آغاز و در سال ۱۳۸۸ به بهره‌برداری رسید. ساختمان قبلی این بیمارستان کلینیک مهرگان بوده است که از سال ۱۳۸۹ طبقاتی از آن با تغییر کاربری به بیمارستان تبدیل شد[۱۲۵]

بیمارستان پارس (درحال احداث)[ویرایش]

بیمارستان فوق‌تخصصی در حال احداث پارس که عملیات اجرایی آن در فضایی به مساحت ۱۸۰۰۰ متر مربع و با ظرفیت ۱۲۰ تختخواب به نشانی بزرگراه امام، جنب اداره بازرگانی در حال انجام است.[۱۲۶]

کلینیک تخصصی و فوق‌تخصصی بعثت[ویرایش]

خدمات کلینیکی:

دراین مرکز ۷۸ پزشک متخصص و فوق تخصص در رشته‌های قلب و عروق، جراحی قلب، اطفال، ریه، گوارش، عفونی، آنکولوژی و خون، آلرژی، مغز و اعصاب، غدد، نفرولوژی، ارتوپدی، زنان، داخلی، پوست، اعصاب و روان، جراحی مغز و اعصاب، اعصاب و روان کودکان، چشم، کلیه و فشارخون، رادیوتراپی، کلیه و مجاری ادراری، گوش-حلق-بینی و روماتولوژی به صورت تمام وقت و پاره وقت مشغول به خدمت هستند.

خدمات پاراکلینیکی: این مرکز دارای یک واحد آزمایشگاه-پاتولوژی است که کلیه آزمایش‌ها مورد نیاز بیماران در آن قابل انجام می‌باشد. همچنین بخش پرتونگاری این مرکز دارای دو دستگاه رادیولوژی و یک دستگاه سونوگرافی و یک دستگاه MRI است. سایر بخشهای پاراکلینیکی که در حال خدمت رسانی می‌باشند شامل: تست ورزش-اکو-تست ریه-شیمی درمانی-نوار مغز، نوار عصب-کلینیک ترک سیگار - نوار قلب-بینایی سنجی-لیزر (پوست)-داروخانه[۱۲۷]

دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی[ویرایش]

دانشگاه شهیدباهنر کرمان
دانشگاه علوم پزشکی کرمان

موقعیت خاص استان کرمان از نظر منابع انسانی متخصص، توان معدنی و کشاورزی، جاذبه‌های سیاحتی، اقتصادی متکی بر تولید را برای این منطقه به ارمغان آورده‌است. وجود دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی، صنایع مادر خصوصاً در زمینه صنعت و معدن و مراکز بزرگ کشاورزی و حضور نیروهای متخصص بسترساز مجموعه‌ای به نام مرکز بین‌المللی علوم و تکنولوژی پیشرفته و علوم محیطی شده‌است. این مرکز در انتهای جاده هفت باغ علوی در محدوده‌ای به وسعت ۲۰۰۰ هکتار و در فاصله ۲۷ کیلومتری شهر کرمان و در جوار شهر تاریخی ماهان واقع گردیده‌است. سنگ بنای این مجموعه در پی تفاهم نامه بین وزیر وقت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و پروفسور عبدالسلام فیزیکدان پاکستانی (رئیس وقت فرهنگستان علوم جهان سوم (گذاشته شده‌است. بر اساس ماده واحده مصوب سال ۱۳۷۵ مجلس شورای اسلامی این مجموعه تأسیس گردید و اساسنامه آن در سال ۱۳۷۷ به تصویب هیئت محترم وزیران رسید.[۱۳۰]

ورزش[ویرایش]

اماکن ورزشی[ویرایش]

  • ورزشگاه ۱۵۰۰۰نفری شهید باهنر[۱۳۱]
  • ورزشگاه ۳۰۰۰۰نفری اختصاصی مس کرمان (درحال احداث)
  • ورزشگاه کیانی: واقع در محله فیروزآباد
  • ورزشگاه سلیمی کیا (تختی سابق)
  • مجموعه ورزشی امام علی
  • پیست موتور کراس[۱۳۲]
  • پیست اسکی سیرچ: این پیست که مهمترین و تنها پیست اسکی جنوب شرق کشور است، در منطقه سیرچ در نزدیکی شهر کرمان واقع شده‌است و از نواحی مهم ورزش‌های زمستانی منطقه جنوب شرق کشور محسوب می‌شود.[۹۴]
  • باشگاه سوارکاری کرمان
  • پیست کارتینگ[۹۶][۹۷]
  • پیست دوچرخه سواری(در دست احداث)
  • سالن اختصاصی سنگنوردی
  • بزرگترین پیست اسکیت جنوب شرق کشور: این پیست اسکیت با مساحت ۸۰۰ مترمربع در بوستان شهید باهنر کرمان قرار دارد.[۱۳۳]

تیمها و باشگاه‌های ورزشی[ویرایش]

باشگاه صنعت مس کرمان[ویرایش]

در حال حاضر مهمترین باشگاه ورزشی کرمان باشگاه مس کرمان است. این باشگاه در رشته‌های مختلف ورزشی تیم‌های زیادی را در لیگ‌های برتر و سایر لیگ‌ها سازماندهی و حمایت می‌کند.[۱۳۱]

تیم فوتبال مس کرمان
  • هم اکنون تیم فوتبال مس کرمان در لیگ دسته یک فوتبال ایران حضور دارد. تیم فوتبال مس کرمان یکبار عنوان سومی لیگ برتر فوتبال ایران را کسب کرد و توانست به جمع ۱۶ تیم برتر لیگ قهرمانان آسیا راه یابد.[۱۳۱]
  • تیم هندبال مس کرمان در لیگ برتر حضور دارد. این تیم‌ها سابقه حضور در جام باشگاه‌های آسیا را دارند. تیم هندبال مس کرمان در فصل ۹۴–۹۵ لیگ برتر ایران عنوان سومی را از آن خود کرد.[۱۳۴]
  • تیم دوچرخه سواری مس کرمان در لیگ برتر دوچرخه سواری حضور دارد.[۱۳۱]
  • تیم شطرنج مس کرمان در لیگ برتر شطرنج کشور قرار دارد.[۱۳۱]
  • تیم تکواندو صنعت مس کرمان در لیگ برتر تکواندو باشگاه‌های کشور حضور دارد.[۱۳۱]

مدرسه بیس بال بشرا کرمان[ویرایش]

این تیم توانست در زمستان سال ۱۳۹۱ به قهرمانی لیگ برتر بیس بال کشور دست یابد.[۱۳۵]

باشگاه والیبال برق کرمان[ویرایش]

باشگاه کوهنوردی جوپار[ویرایش]

گروه کوهنوردی جوپار اولین گروه مدون است که پس از هیئت کوهنوردی در استان کرمان شکل گرفت[۱۳۶]

میزبانی‌ها[ویرایش]

کرمان در مهر ماه سال ۹۲ میزبان مرحله انتخابی رقابت‌های فوتبال قهرمانی جوانان زیر ۱۹ سال آسیا در گروه چهارم بود. در این گروه تیم‌های ملی ایران، عربستان، تاجیکستان و لبنان حضور داشتند. میزبانی این رقابت‌ها یکی از مهم‌ترین میزبانی‌هایی بود که کرمان در طول تاریخ ورزشی خود بر عهده داشته است.

مشاهیر کرمان[ویرایش]

مجسمه ابوحامد، شاعر و اندیشمند در پارک ریاضیات کرمان

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. سایت خبری پارسینه
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ سایت سازمان هواشناسی کشور،ارتفاع شهرهای ایران و ویژگی‌های ایستگاه‌های سینوپتیک و مختصات و ارتفاع
  4. «نتایج نهایی انتخابات مجلس در کرمان». ایسنا، یکشنبه ۹ اسفند ۱۳۹۴ - ۱۲:۴۳. 
  5. فرهنگ فارسی معین
  6. پاسخگویی مسئولین استان کرمان،پاسخ به سئوالی در مورد جمعیت شهر کرمان
  7. سایت بانک مسکن
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ مهر: ژرمانیا به مرکز جنوب شرق تبدیل می‌شود
  9. مهر به نقل از فرماندار کرمان: حاشیه نشینی مهمترین معضل کلانشهر کرمان است.
  10. دفاتر پیشخوان خدمات دولت: کرمان پایلوت دولت الکترونیک است
  11. "547 دفتر پیشخوان دولت در کرمان فعالیت می‌کند". کانون سراسری دفاتر پیشخوان خدمات دولت. 
  12. http://www.allempires.com/forum/forum_posts.asp?TID=27608
  13. http://af.samta.ir/atlas/index.php?title=پیشینه_تاریخی_استان_کرمان
  14. http://www.kdmc.ir/fa/index.php?option=com_content&task=view&id=42&Itemid=203&lang=fa_IR
  15. http://www.magiran.com/view.asp?Type=pdf&ID=946595
  16. پایگاه اینترنتی مهر میهن، پژوهشی پیرامون واژه ی کرمان، نوشتهٔ فریدون جنیدی؛ به نقل از: کرمان شناسی، مجموعه مقالات، نشر مرکز کرمان‌شناسی، به کوشش محمدعلی گلاب‌زاده، ۱۳۶۹، ص ۱۵۲–۱۷۳.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ ۱۷٫۳ ۱۷٫۴ سایت شهرداری کرمان
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ ۱۸٫۳ تاریخ کرمان، احمدعلی خان وزیری، محمدابراهیم باستانی پاریزی (مصحح)، صص ۱۰۱۲، نشر علم (۳۱ تیر، ۱۳۸۵)، شابک: ۹۶۴-۴۰۵-۶۲۸-۰
  19. مرکز مطلعات مدیریت بحران استان کرمان
  20. صنایع مس شهیدباهنر
  21. شرکت صنایع ذغالسنگ کرمان: افزایش تولید هدف ماست
  22. سیمان ممتازان کرمان
  23. شرکت صنایع لاستیک بارز
  24. کرمان موتور
  25. مدیران خودرو
  26. شرکت صنایع سیمان کرمان
  27. پزشکی کرمان
  28. روزنامه اطلاعات
  29. پایگاه اینترنتی گلاب زهرا، بخش درباره ما
  30. دنیای اقتصاد تاریخ چاپ: سه شنبه ۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۹
  31. پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت کشور، جدول عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری شهریور ۱۳۸۹
  32. شهرداری کرمان
  33. [ http://pendar.net/album/kerman-snow-92-1%2311 بارش سنگین برف در کرمان]
  34. http://www.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100802910760
  35. «زبان-گویش محلی و اقوام». سایت شهرداری کرمان، ۲۴ آبان ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۸ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۰۱ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  36. ۳۶٫۰ ۳۶٫۱ http://www.kermancity.kr.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=41&Itemid=491
  37. http://www.jjtvn.ir/display_full.aspx?data_id=13333
  38. http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=1550711
  39. شهرداری کرمان، غذاهای محلی
  40. خبرگزاری جمهوری اسلامی، کرمان از قطب‌های گردشگری کشور
  41. http://www.kerna.ir/نگاهی-به-عملکرد-شش-ساله‌ی-شهرداری-کرمان/?VersionGuid=429fd079-5b87-4792-9270-7257a9468e50 سایت خبری کرنا، پروژه‌های شهری کرمان
  42. سایت نگاه: درباره تاریخ گنبد جبلیه کرمان
  43. http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=84001
  44. http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=114904
  45. ۴۵٫۰۰ ۴۵٫۰۱ ۴۵٫۰۲ ۴۵٫۰۳ ۴۵٫۰۴ ۴۵٫۰۵ ۴۵٫۰۶ ۴۵٫۰۷ ۴۵٫۰۸ ۴۵٫۰۹ ۴۵٫۱۰ کرمان در آینه گردشگری، سیدمحمدعلی گلاب زاده
  46. http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=107214
  47. بازارها و کاروانسراهای کرمان
  48. ۴۸٫۰ ۴۸٫۱ سایت خبری پارسینه، جاذبه‌های گردشگری کرمان
  49. ۴۹٫۰ ۴۹٫۱ ۴۹٫۲ ۴۹٫۳ «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  50. ایران صدا / رادیو فرهنگ - خبر
  51. خبرگزاری مهر / رد پای دایناسورها در کرمان در حال نابودی است
  52. سایت جامع گردشگری
  53. دانشنامه جامع ایرداد
  54. نمای ایران
  55. وبگاه فرهنگسرا
  56. کتابخانه دیجیتال دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
  57. از قلعه دختر تا دقیانوس، محمد دانشور، انتشارات مرکز کرمان‌شناسی.
  58. سایت نگاه: ویدئو کلیپ و توضیحاتی پیرامون تخت دگاه قلی بیگ
  59. ۵۹٫۰ ۵۹٫۱ http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910228000063
  60. ۶۰٫۰ ۶۰٫۱ کرمان در آینهٔ گردشگری، سیدمحمدعلی گلاب‌زاده
  61. Where's the Hottest Place on Earth?
  62. http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=106749
  63. کوه‌های کرمان - نگرشی بر بلندیهای جنوب شرقی ایران / رسول زندی / ۱۳۷۲
  64. http://www.rayen.ir/%20Rayen%20city
  65. http://vista.ir/content/112789/مقبرهٔ-امام‌زاده-شاهزاده-حسین،-جوپار،-کرمان/
  66. http://www.yjc.ir/fa/news/4001550/آرامگاه-شاهزاده-حسین-جوپار-همانند-نگینی-در-کرمان-می-درخشد
  67. http://www.mahdiehkerman.com/
  68. http://kerman.irib.ir/news/socialnews/14352-1391-07-20-09-10-24
  69. http://kerman.irna.ir/News/80259397/شکوه-مصلای-بزرگ-امام-علی--ع--کرمان-در-جمعه-های-رمضان/فرهنگی/
  70. http://azk.ir/print:09.html
  71. http://wikimapia.org/13903415/fa/باغ-سده
  72. http://news.tebyan-zn.ir/article/شرکت+فعال+اقلیت‌های+مذهبی+کرمان+در+انتخابات/375892.html
  73. سایت خبری هلیل
  74. کرمان در آینه گردشگری، سید محمد علی گلاب زاده
  75. کرمان در آینه گردشگری، سیدمحمدعلی گلاب‌زاده
  76. ۷۶٫۰ ۷۶٫۱ http://hamshahrionline.ir/details/88357
  77. کرمان در آینه گردشگری، سید محمد علی گلاب زاده
  78. http://www.farsnews.net/newstext.php?nn=8903030325
  79. کرمان در آینه گردشگری، سید محمد علی گلاب زاده
  80. http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1435763
  81. کرمان در آینه گردشگری، سید محمد علی گلاب زاده
  82. کرمان در آینه گردشگری، سیدمحمدعلی گلاب‌زاده
  83. کرمان در آینه گردشگری، سید محمد علی گلاب زاده
  84. کرمان در آینه گردشگری، سید محمد علی گلاب زاده
  85. کرمان در آینه گردشگری، سید محمد علی گلاب زاده
  86. http://www.farhangnews.ir/content/31807
  87. http://kerman.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=21150
  88. ۸۸٫۰ ۸۸٫۱ سایت خبری کرنا
  89. خبرگزاری مهر:مدرسه حیاتی کرمان به موزه تبدیل می‌شود
  90. لنزور
  91. http://www.kerna.ir/news/1395/05/24/%D8%B3%D9%88%D8%B3%DA%A9-%DA%86%D9%88%D8%A8%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AFNewsID=1275572
  92. [asiyabbadi.com "آسیاب بادی کرمان"] Check |url= scheme (help). 
  93. http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=1275572
  94. ۹۴٫۰ ۹۴٫۱ http://www.parset.com/News/ShowNews.aspx?Code=667617
  95. روزنامه جام جم: احداث فرودگاه تفریحی در کرمان
  96. ۹۶٫۰ ۹۶٫۱ http://www.irna.ir/fa/News/107187/سایر_رشته_ها/پیست_کارتینگ_کرمان_افتتاح_شد
  97. ۹۷٫۰ ۹۷٫۱ http://www.kerna.ir/news/1390-12-27/news7770.aspx
  98. http://www.kerna.ir/news/1391-06-15/news9257.aspx
  99. http://www.kerna.ir/news/1389/10/23/news3329
  100. http://www.kerna.ir/news/1389-04-02/news1538.aspx
  101. [۱]
  102. سایت خبری کرنا،پروژه‌های شهری کرمان
  103. ۱۰۳٫۰ ۱۰۳٫۱ ۱۰۳٫۲ ۱۰۳٫۳ ۱۰۳٫۴ ۱۰۳٫۵ ۱۰۳٫۶ ۱۰۳٫۷ ۱۰۳٫۸ ۱۰۳٫۹ لیست هتل‌های ایران در سایت هتلداری ایران
  104. http://www.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100916851701
  105. http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1206559
  106. ۱۰۶٫۰ ۱۰۶٫۱ شرکت فرش ناوک، فرش کرمان
  107. سایت اطلاع‌رسانی فرش کرمان
  108. سایت تخصصی پته
  109. فرهنگسراها-و-خانه های-فرهنگ-شهر-کرمان/http://www.kerna.ir/urban-centers
  110. عمومی کشور
  111. سایت خبری کرنا
  112. شهردار کرمان: قطارشهری کرمان از ورزشگاه امام علی تا میدان شهدا احداث خواهد شد.
  113. شهردار کرمان: قطارشهری کرمان از نوع تراموا خواهد بود.
  114. مشروح مصاحبهٔ احمد سام با سیدحسین مرعشی در وبلاگ محمدرضا یزدان‌پناه
  115. http://isna.ir/fa/news/91101107164/رادیو-کرمان-24-ساعته-شد
  116. کرمان قطب پیوند کبد و کلیه ایران
  117. سایت بیمارستان افضلی پور کرمان
  118. http://www.tamin.ir/News/Item/7847/2/7847.html
  119. سایت بیمارستان دکتر باهنر کرمان
  120. سایت دانشگاه علوم پزشکی کرمان
  121. سایت بیمارستان شفا کرمان
  122. سایت دانشگاه علوم پزشکی کرمان
  123. سایت بیمارستان شهیدبهشتی کرمان
  124. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13910221000649:عمل بسته قلب در بیمارستان الزهرا کرمان انجام شد
  125. http://mehrganhospital.com/
  126. http://kerman118.com/ads/p_6552:فروش%20سهام%20بیمارستان%20پارس%20کرمان
  127. http://besat.kmu.ac.ir/Default5.aspx?Id=5032
  128. خبرگزاری فارس: کرمان قطب ریاضی ایران است
  129. سایت دانشگاه علوم پزشکی کرمان
  130. مرکز بین‌المللی تکنولوژی و علوم پیشرفته کرمان
  131. ۱۳۱٫۰ ۱۳۱٫۱ ۱۳۱٫۲ ۱۳۱٫۳ ۱۳۱٫۴ ۱۳۱٫۵ باشگاه صنعت مس کرمان
  132. http://www.kerna.ir/news/1391-06-15/news9257.aspx
  133. سایت خبری کرنا
  134. باشگاه صنعت مس کرمان مقام سوم لیگ برتر هندبال ایران را بدست آورد
  135. http://mehrnews.com/detail/News/2009226
  136. باشگاه کوهنوردی جوپار

پیوند به بیرون[ویرایش]