مجلس خبرگان رهبری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۱′۱۶.۸۲″ شمالی ۵۱°۲۳′۵۸.۷۲″ شرقی / ۳۵.۶۸۸۰۰۵۶° شمالی ۵۱.۳۹۹۶۴۴۴° شرقی / 35.6880056; 51.3996444

«مجلس خبرگان» به اینجا تغییرمسیر دارد. برای دیگر استفاده‌ها، مجلس خبرگان (ابهام‌زدایی) را ببینید.
مجلس خبرگان رهبری
خبرگان پنجم
نشان رسمی جمهوری اسلامی ایران
نظام
نظام تک‌مجلسی
تاریخچه
بنیادگذاری ۲۴ مرداد ۱۳۶۲
سران
رئیس احمد جنتی، جامعه روحانیت مبارز
از ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷
نایب‌رئیس نخست محمدعلی موحدی کرمانی، جامعهٔ روحانیت مبارز
از انتخابات خبرگان ۱۳۸۵
نایب‌رئیس دوم سید محمود هاشمی شاهرودی، جامعه روحانیت مبارز
از انتخابات خبرگان ۱۳۸۵
منشی سید احمد خاتمی، جامعهٔ مدرسین
از انتخابات خبرگان ۱۳۸۵
منشی قربانعلی دری نجف‌آبادی
از انتخابات خبرگان ۱۳۸۵
ساختار
کرسی‌ها ۸۸
کارگروه‌ها گروه تحقیق موضوع اصل ۱۱۱ قانون‌اساسی
گروه آیین‌نامه و موضوع اصل ۱۰۸ قانون‌اساسی
گروه اصل ۱۰۷ و ۱۰۹ قانون‌اساسی
گروه بررسی راه‌های پاسداری و حراست از ولایت فقیه
گروه سیاسی-اجتماعی
گروه امور مالی و اداری
اختیارات برگزیدن و برکناری رهبر ایران
انتخابات‌ها
نظام رای‌گیری چندبرنده‌ای اکثریتی
آخرین انتخابات انتخابات مجلس خبرگان رهبری (۱۳۸۵)
انتخابات آینده انتخابات مجلس خبرگان رهبری (۱۳۹۴)
تجمع‌گاه
مجلس خبرگان رهبری، که پیش از انقلاب تا سال ۵۷ محل برگزاری مجلس سنا و پس از آن تا سال ۸۲ ساختمان مجلس شورای اسلامی بود. هم‌اکنون در این ساختمان نشست‌های دیگری نیز برگزار می‌شود
تهران
خیابان امام خمینی
نرسیده به میدان حر
روبه‌روی دانشگاه افسری امام علی
وبگاه
www.majlesekhobregan.ir
پی‌نوشت
رهبر با رای اکثریت قاطع دوسوم اعضا تعیین می‌شود
جمهوری اسلامی ایران
Emblem of Iran.svg

سیاست و حکومت ایران


مجلس خبرگان رهبری مجلسی متشکل از فقیه‌های «واجد شرایط» است که بر اساس اصل ۱۰۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مسئولیت تعیین ولی فقیه (رهبر جمهوری اسلامی) را دارد. مدت هر دورهٔ این مجلس که اعضای آن به وسیلهٔ انتخابات و توسط رأی مستقیم و مخفی مردم انتخاب می‌گردند، هشت سال می‌باشد.

مجلس خبرگان رهبری نیز در اجرای مادهٔ ۱ و ۲ آیین‌نامهٔ داخلی این نهاد، تعداد خبرگان را ۸۸ نفر اعلام کرده‌است.[۱]

تعیین حسینعلی منتظری به عنوان قائم مقام رهبری در سال ۱۳۶۴ و انتخاب سید علی خامنه‌ای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۶۸ مهمترین تصمیمات این مجلس در دوران فعالیت خود بوده‌است.

دبیرخانهٔ مجلس خبرگان رهبری در شهر قم

مجلس خبرگان رهبری مطابق تعریف قانون اساسی یک مجلس انتخابی تمام عیار است نه انتصابی. این مجلس بعلت حساسیتی که در انتخاب رهبر دارد دارای استقلالی است که هیچ نهاد دیگر ندارد و طبق اصل ۱۰۸ قانون اساسی صلاحیت خودتنظیمی دارد تا هیچ نهادی نتواند این پارلمان کوچک اما راهبردی را تحت نفوذ و تغییرات ناشایست قرار دهد.[۲] بعبارتی طبق اظهارات هاشمی رفسنجانی؛ قانون خبرگان با خودش است. یعنی تنها نهادی است که قوانین خودش را خودش وضع می‌کند و هیچ‌کس نمی‌تواند به او فرمان بدهد و به دلیل حساسیت وظیفه عمده جلسات به صورت غیرعلنی و محرمانه برگزار می‌شود... در خبرگان همواره گروهی برای بررسی انتخاب رهبری در صورت پیشامد حادثه تعیین شده است.[۳]

ریاست و هیئت رئیسه[ویرایش]

ریاست این مجلس از زمان تأسیس در سال ۱۳۶۱ به عهده علی مشکینی بود، پس از رحلت ایشان در سال ۱۳۸۶ این پست به اکبر هاشمی رفسنجانی رسید و در سال ۱۳۸۹ محمدرضا مهدوی کنی جانشین وی شد. پس از فوت او، این پست به محمد یزدی رسید.

هیئت رئیسه کنونی (دوره پنجم) شامل رئیس، دو نایب رئیس، دو منشی و دو کارپرداز :

وظایف مجلس خبرگان رهبری[ویرایش]

  • اصل ۱۰۷ قانون اساسی:
«پس از رهبر کبیر انقلاب جهانی اسلام و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران امام خمینی که از طرف اکثریت قاطع مردم به مرجعیت و رهبری شناخته و پذیرفته شدند، تعیین رهبر به عهده خبرگان منتخب مردم است. خبرگان رهبری دربارهٔ همه فقهاء واجد شرایط مذکور در اصول پنجم و یکصد و نهم بررسی و مشورت می‌کنند هر گاه یکی از آنان را اعلم به احکام و موضوعات فقهی یا مسائل سیاسی و اجتماعی یا دارای مقبولیت عامه یا واجد برجستگی خاص در یکی از صفات مذکور در اصل یکصد و نهم تشخیص دهند او را به رهبری انتخاب می‌کنند و در غیر این صورت یکی از آنان را به عنوان رهبر انتخاب و معرفی می‌نمایند. رهبر منتخب خبرگان، ولایت امر و همه مسوولیت‌های ناشی از آن را بر عهده خواهد داشت. رهبر در برابر قوانین با سایر افراد کشور مساوی است.»

این اصل قبل از بازنگری سال ۱۳۶۸ انتخاب رهبر را از میان مراجع تقلید و بصورت فردی یا شورایی (سه یا هفت نفره) قید کرده بود.

  • اصل ۱۰۸ قانون اساسی:
«قانون مربوط به تعداد و شرایط خبرگان، کیفیت انتخاب آنها و آیین‌نامه داخلی جلسات آنان برای نخستین دوره باید به وسیله فقهاء اولین شورای نگهبان تهیه و با اکثریت آراء آنان تصویب شود و به تصویب نهایی رهبر انقلاب برسد. از آن پس هر گونه تغییر و تجدید نظر در این قانون و تصویب سایر مقررات مربوط به وظایف خبرگان در صلاحیت خود آنان است.»
  • اصل ۱۱۱ قانون اساسی:
«هرگاه رهبر از انجام وظایف قانونی خود ناتوان شود، یا فاقد یکی از شرایط مذکور در اصول پنجم و یکصد و نهم گردد، یا معلوم شود از آغاز فاقد بعضی از شرایط بوده‌است، از مقام خود برکنار خواهد شد. تشخیص این امر به عهده خبرگان مذکور در اصل یکصد و هشتم می‌باشد. در صورت فوت یا کناره گیری یا عزل رهبر، خبرگان موظفند، در اسرع وقت نسبت به تعیین و معرفی رهبر جدید اقدام نمایند.»

کمیسیون‌ها[ویرایش]

مجلس خبرگان دارای ۶ کمیسیون با وظایف زیر می‌باشد:

  1. کمیسیون تحقیق موضوع اصل یکصد و یازده قانون اساسی: به منظور اجرای اصل یک‌صد و یازدهم قانون اساسی و برای نظارت بر استمرار شرایطی که در اصل پنجم و یک‌صد و نهم قانون اساسی برای رهبری ذکر شده است و تصمیم‌گیری در موارد فقدان آن، تشکیل می‌شود.
  2. کمیسیون آیین‌نامه، موضوع اصل ۱۰۸ قانون اساسی: به منظور بررسی و تدوین قوانین مربوط به خبرگان، از جمله انتخابات و آیین‌نامه داخلی مجلس خبرگان، تشکیل می‌گردد.
  3. کمیسیون اصل ۱۰۷ و ۱۰۹ قانون اساسی: دربارهٔ همه موارد مربوط به شرایط و صفات رهبر و دربارهٔ همه کسانی که در مظانّ رهبری قرار دارند، تحقیق و بررسی به عمل آورد و نتایج آن را به هیئت رئیسه ارائه می‌کند. گزارش این کمیسیون، سرّی تلقی می‌شود و به صورت اسناد طبقه‌بندی شده، حفاظت می‌گردد و بدون تصویب مجلس خبرگان، در اختیار دیگری قرار نمی‌گیرد، مگر رهبری، که عنداللزوم به اطّلاع وی می‌رسد.
  4. کمیسیون بررسی راه‌های پاسداری و حراست از ولایت فقیه: تحقیق، معرفی و تدریس و ترویج اندیشه حکومت اسلامی و ولایت فقیه.
  5. کمیسیون سیاسی ـ اجتماعی: بررسی و اطلاع‌رسانی مسایل سیاسی اجتماعی در ارتباط با وظایف خبرگان.
  6. کمیسیون امور مالی و اداری: بررسی امور مالی و اداری مجلس خبرگان.

کمیسیون تحقیق موضوع اصل ۱۱۱ قانون اساسی[ویرایش]

به منظور اجرای اصل یک‌صد و یازدهم قانون اساسی و برای نظارت بر استمرار شرایطی که در اصل پنجم و یک‌صد و نهم قانون اساسی برای رهبری ذکر شده‌است و تصمیم‌گیری در موارد فقدان آن، تشکیل می‌شود. این کمیسیون ۱۱ عضو اصلی و ۵ عضو علی‌البدل بوده و تحقیقات و مذاکرات این کمیسیون، محرمانه‌است.

مجلس خبرگان، به وسیله این کمیسیون، موضوع نظارت بر رهبری را به اجرا می‌گذارد. این کمیسیون، باید هرگونه اطّلاعات لازم را در رابطه با اصل صد و یازده، در محدوده قوانین و موازین شرعی، تحصیل کند و نسبت به صحّت و سُقْم گزارش‌های مربوطه، بررسی لازم را به عمل آورد. سایر اعضای خبرگان نیز، اطّلاعات خود را دربارهٔ اصل ۱۱۱ قانون اساسی، در اختیار این کمیسیون قرار می‌دهند. کمیسیون، بعد از بررسی و تحقیق، در صورتی که مطالب مذکور را برای تشکیل اجلاس خبرگان، کافی نداند، موضوع را با عضو یا اعضای خبرگان که اطّلاعات را در اختیار گذارده‌اند، در میان می‌گذارد و توضیحات خود را ارائه می‌کند و در صورتی که آنان قانع نشدند، اگر اکثریّت نمایندگان، تقاضای تشکیل جلسه فوق‌العاده را کنند، اجلاسیّه مجلس خبرگان، برگزار می‌شود.[۴] در مصاحبه رئیس مجلس خبرگان با جراید عنوان شد: نظارت خبرگان بر رهبری نظارت «حراستی» است. یعنی اینکه نگذاریم رهبری مورد هجمه قرار گیرد. باید سینه خود را درمقابل دشمنان سپر کنیم تا رهبری ضربه نخورد.[۵] در حالیکه هاشمی رفسنجانی این نظارت راصلاحیتی میداند و میگوید خبرگان رهبری وظیفه دارد همواره مراقب باشد که رهبری صلاحیت لازم را طبق شرایطی که قانون اساسی تعریف کرده دارا باشد.[۶]

در حال حاضر ریاست این کمیسیون را محمد یزدی برعهده دارد. سید محمود هاشمی شاهرودی و دری نجف آبادی به ترتیب به عنوان نواب اول و دوم رئیس فعال هستند و سید ابراهیم رئیسی و سید هاشم حسینی بوشهری به عنوان منشی و محسن مجتهد شبستری به عنوان مخبر این کمیسیون انتخاب شدند.[۷]

انتخابات خبرگان[ویرایش]

برابر با ماده ۸ از فصل پنجم قانون انتخابات مجلس خبرگان رهبری، (اصلاحی تیر ۱۳۶۹)، خبرگان با اکثریت نسبی آرای شرکت‌کنندگان (رأی بیشتر) انتخاب می‌شوند و در اینصورت انتخابات خبرگان رهبری یک مرحله‌ای است.[۸]

شرایط نامزدان[ویرایش]

طبق ماده ۳ مصوب شورای نگهبان، نامزدان خبرگان مردم باید دارای شرایط زیر باشند:

  1. اشتهار به دیانت و وثوق و شایستگی اخلاقی
  2. اجتهاد در حدی که قدرت استنباط بعض مسائل فقهی را داشته باشد و بتواند ولیّ فقیه واجد شرایط رهبری، را تشخیص دهد.
  3. بینش سیاسی و اجتماعی و آشنایی با مسائل روز.
  4. معتقد بودن به نظام جمهوری اسلامی ایران.
  5. نداشتن سوابق سوء سیاسی و اجتماعی
تبصره ۱ – مرجع تشخیص دارا بودن شرایط فوق، فقهای شورای نگهبان قانون اساسی می‌باشند.
تبصره ۲ – کسانی که رهبر معظم انقلاب – صریحاً و یا ضمناً – اجتهاد آنان را تأیید کرده باشد، از نظر علمی نیاز به تشخیص فقهای شورای نگهبان نخواهند داشت.
تبصره ۳ – ضرورت ندارد که نامزدان، ساکن و یا متولد حوزه انتخابیه خود باشند.[۹]

شورای نگهبان برای احراز اجتهاد نامزدان، تأیید اجتهاد آنها در دوره‌های قبل یا شرکت در آزمون علمی اجتهاد و کسب حد نصاب نمره علمی را منظور می‌دارد. همچنین تأیید اجتهاد توسط شخص رهبر ملاک تأیید اجتهاد علمی است.

شرایط انتخاب کنندگان[ویرایش]

انتخاب کنندگان باید دارای شرایط زیر باشند:

  1. تابعیت جمهوری اسلامی ایران.
  2. داشتن هجده سال تمام در روز اخذ رأی.

همچنین طبق یک ماده قانونی اشخاص زیر از حق انتخاب کردن، محرومند:

  1. صغار و مجانین.
  2. محرومین از حقوق اجتماعی.[۹]

تاریخچه مجلس خبرگان[ویرایش]

نخستین مجلس خبرگان رهبری[ویرایش]

نخستین مجلس خبرگان رهبری در شرایطی تشکیل شد که کشور در حال جنگ با عراق بود. انتخابات این مجلس در تاریخ ۱۹ آذر ۱۳۶۱ برگزار شد که نزدیک ۱۸ میلیون نفر در آن شرکت کردند. در این دوره ۷۵ نفر از نمایندگان مجلس خبرگان تعیین شدند و انتخابات بقیه نمایندگان به دور دوم کشید. این مجلس در ۲۴ مرداد ۱۳۶۲ با پیام امام خمینی آغاز به کار کرد.[۱۰]

درصد مشارکت مردم[ویرایش]

اولین دوره
تاریخ برگزاری انتخابات: ۱۹ آذر سال ۱۳۶۱
تعداد ثبت نام کنندگان: ۱۶۸ نفر
رد صلاحیت‌ها: ۱۲ نفر
انصراف دهندگان: ۱۰ نفر
تعداد حوزه انتخابیه: ۲۴
تعداد نمایندگان: ۸۲ نفر
درصد مشارکت: ۷۷٫۳۸٪
دومین دوره
تاریخ برگزاری انتخابات: ۱۶ مهر ۱۳۶۹
تعداد ثبت نام کنندگان: ۱۸۰ نفر
رد صلاحیت‌ها: ۶۲ نفر
انصراف دهندگان: ۱۲ نفر
تعداد حوزه انتخابیه: ۲۴
تعداد نمایندگان: ۸۳ نفر
درصد مشارکت: ۴۱٪
سومین دوره
تاریخ برگزاری انتخابات: ۱ آبان ۱۳۷۷
تعداد ثبت نام کنندگان: ۳۹۶ نفر
رد صلاحیت‌ها: ۲۱۴ نفر
انصراف دهندگان: ۱۳ نفر
تعداد حوزه انتخابیه: ۲۸
تعداد نمایندگان: ۸۶ نفر
درصد مشارکت: ۴۶٫۳٪
چهارمین دوره
تاریخ برگزاری انتخابات: ۲۴ آذر ۱۳۸۵
تعداد ثبت نام کنندگان: ۴۹۳ نفر
رد صلاحیت‌ها:
انصراف دهندگان:
تعداد حوزه انتخابیه:
تعداد نمایندگان: ۸۶ نفر
درصد مشارکت: ۶۰٪
پنجمین دوره
تاریخ برگزاری انتخابات: ۷ اسفند ۱۳۹۴
تعداد ثبت نام کنندگان: ۸۰۱ نفر
رد صلاحیت‌ها:۶۳۵
انصراف دهندگان:
تعداد حوزه انتخابیه:۳۱
تعداد نمایندگان: ۸۸ نفر
درصد مشارکت: ۶۲٪

اقدامات و عملکرد مجلس خبرگان[ویرایش]

انتخاب آیت‌الله منتظری به قائم مقامی رهبری[ویرایش]

انتخاب آیت‌الله منتظری به قائم مقامی رهبری با توجه به نظر بعضی خبرگان در مجلس خبرگان پیگیری و عملی شد اما قرار بود این موضوع بصورت مخفی بماند. اما اولین بار توسط باریک بین امام جمعه زنجان و نماینده خبرگان در نماز جمعه این شهر برای عموم علنی شد.[نیازمند منبع]

انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به رهبری[ویرایش]

بعد از فوت آیت الله خمینی مجلس خبرگان با بررسی روی افراد مختلف نظیر آیت الله آملی، آیت الله گلپایگانی و آیت الله خامنه‌ای در نهایت به آیت‌الله خامنه‌ای جهت رهبری جمهوری اسلامی رای اعتماد داد و ایشان را به رهبری انتخاب نمودند.

انتقاد از عدم حضور متخصصان غیرمجتهد در مجلس خبرگان[ویرایش]

برخی از حقوقدانان معتقدند که نام مجلس خبرگان با وظیفه نمایندگان آن منطبق نیست چرا که وظیفه اصلی نمایندگان تعیین رهبری است و طبق اصل ۱۰۹ قانون اساسی رهبری باید دارای ۸ شرط از جمله فقاهت، سیاسی، مدیریت و ... باشد[۱۱][۱۲] تا نمایندگان این مجلس وی را برگزینند، درحالیکه برای این نمایندگان تنها بر روی یک مورد تخصص یعنی فقاهت تأکید می‌شود؛ لذا باید یا نام مجلس به مجلس خبرگان فقهی تغییر کند و یا اینکه آئین‌نامه خبرگان تغییر یافته و نمایندگانی از سایر تخصص‌ها و از جمله سایر ادیان و مذاهب و زنان در آن حضور پیدا کنند.[۱۳][۱۴]

ظاهراً در پاسخ به این انتقاد ابراز شده است که مسلماً نمایندگان خبرگان باید رهبر را با توجه به شرایط هشتگانه برگزینند اما در عین حال داشتن اجتهاد فقهی برای آنها در کنار دیگر تخصصها شرط اصلی می‌باشد چرا که تشخیص مهمترین شرط رهبری یعنی فقاهت و اشراف بر احکام شرعی توسط مجتهدین صورت می‌گیرد و بنا به اهمیت ویژه لازم است همه اعضای خبرگان نسبت به این شرط مهم اشراف داشته باشند. بعبارتی نماینده خبرگان با هر تخصص مورد نیاز الزاماً باید مجتهد نیز باشد. از سویی در حقیقت تخصصهای دیگر فقاهتی و در سایه فقه هستند یعنی اگر سیاست یا مدیریت شرط است، از منظرگاه فقهی و دینی شرط است نه مطلق سیاست یا مدیریت، و کارایی این شرایط با توجه به دیدگاه فقهی دینی مد نظر است نه کارایی صرف یا صرف تخصص آکادمیکی. همچنین بطور نسبی داشتن همه تخصصها و توانایی‌های لازم از جمله سیاستمداری، مدیریت، آگاهی به اوضاع روز و... در تأیید صلاحیت نامزدان درنظر گرفته می‌شود.[۱۵]

پراکنش کرسی‌ها[ویرایش]

پراکنش ۸۸ کرسی مجلس خبرگان در استانهای ایران در دوره پیش‌رو[۱۶]:

استان تعداد
کرسی
استان تعداد
کرسی
استان تعداد
کرسی
استان تعداد
کرسی
استان تعداد
کرسی
آذربایجان شرقی
۵
آذربایجان غربی
۳
اردبیل
۲
اصفهان
۵
البرز
۲
ایلام
۱
بوشهر
۱
تهران
۱۶
چهارمحال و بختیاری
۱
خراسان جنوبی
۱
خراسان رضوی
۶
خراسان شمالی
۱
خوزستان
۶
زنجان
۱
سمنان
۱
سیستان و بلوچستان
۲
فارس
۵
قزوین
۲
قم
۱
کردستان
۲
کرمان
۳
کرمانشاه
۲
کهگیلویه و بویراحمد
۱
گلستان
۲
گیلان
۴
لرستان
۲
مازنداران
۴
مرکزی
۲
هرمزگان
۱
همدان
۲
یزد
۱

جستارهای وابسته[ویرایش]

پی‌نوشت‌ها[ویرایش]

  1. خبرگان رهبری - روز ۲۲ خرداد مردم استان گلستان یک نماینده خبرگان را انتخاب می‌کنند
  2. رد صلاحیت فقهای نامزد بر نظارت خبرگان تبیان
  3. تندروها اسلام را بدنام می‌کنند تبیان
  4. دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری - ساختار مجلس خبرگان
  5. سایت خبری تابناک. کد خبر250354 تاریخ انتشار 21 خرداد 1391 ساعت16:39
  6. سایت اطلاع رسانی دفتر هاشمی رفسنجانی- نقل به مضمون
  7. انتخاب اعضای هیئت رئیسه کمیسیون تحقیق مجلس خبرگان
  8. http://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/12/06/1011007/کاندیدای-خبرگان-با-رای-اکثریت-نسبی-برگزیده-می-شوند-انتخابات-خبرگان-به-مرحله-دوم-نمی-رود
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ قانون انتخابات مجلس خبرگان رهبری سایت اطلاع‌رسانی شورای نگهبان
  10. «نخستین مجلس خبرگان رهبری»(فارسی)‎. مؤسسهٔ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی. بازبینی‌شده در ۴ تیر ۱۳۸۸. 
  11. http://www.pyknet.net/1394/03dey/29/page/tajzadeh.php
  12. http://www.aparat.com/... /صحبتهای_علی_مطهری_و_نقد_عمل...
  13. http://blogylaw.com
  14. http://behabady.ir/1388-12-01-08-13-10/1761-1394-10-29-07-23-03
  15. با توجه به شرایط و کارکردهای مختلف رهبری چرا متخصصین علوم دیگر در مجلس خبرگان حضور ندارند؟ پایگاه جامع سبک زندگی سالم
  16. «550 کاندیدای معروف خبرگان». خبرگزاری ایلنا، 3 دی 1394. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]