منبت‌کاری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو


منبت کاری ملایر
منبت‌کاری‌های بسیار ظریف بر روی سردر مسجد جامع قیروان، تونس.

منبت یکی از هنرها و صنایع دستی است. در این هنر نقش‌ها به صورت نقش برجسته روی زمینه کار قرار می‌گیرند.[۱]


منبت‌کاری چوب یکی از شاخه‌های منبتکاری است ولی منبت کاری بیشتر به صورت کنده کاری روی چوب اجرا می‌شود. سالهاست که ملایر به عنوان پایتخت جهانی منبت در سازمان میراث فرهنگی به ثبت رسید و ثبت جهانی آن در استانه اعلام است. این شهر با بیش از 5000 کارگاه و 20000 نفر اشتغال مستقیم تولید 70% منبت ایران را برعهده داشته و تنها صادرکننده منبت به آسیا بویژه عراق و حاشیه خلیج فارس می باشد و به همین جهت یکه تاز عرصه منبت ایران زمین و جهان می باشد و هیچ شهر و دیاری توان رقابت با ملایر را ندارد. منبت از صنایع‌دستی مشهور ملایر بوده و شهرتی جهانی دارد و این شهر در سال 1391 به عنوان پایتخت منبت ایران انتخاب گردید، و هم اکنون رشته های صنایع چوب با اساتید مطرح آسیا در دانشگاههای این شهر تدریس می گردد.[۲]

تاریخچه[ویرایش]

در ایران منبت کاری قدمتی چند هزار ساله داردو خاستگاه و نقطه آغازین منبت ایران شهرستان ملایر می باشد و روی دسته شمشیرها ، نیزه ها و سپرهای چوبی ارتشیان مادها و هخامنشیان توسط اهالی ملایر منبت کاری صورت می گرفته و پس از آن به درب و پنجره و مبلمان امروزی تسری یافته است.[۳] منبت گل و مرغ ملایر به عنوان یکی از کهن ترین سبکهای منبت ایران است.

شهر ملایر در سال 1391 به عنوان شهر ملی منبت و پایتخت مبل و منبت ایران در لیست شهرهای صنایع‌دستی کشور ثبت شده‌است و جهانی شدن این هنر در دست بررسی می باشد.[۴]

تاریخچه منبت ملایر[ویرایش]

ملایر از دیرباز مهد منبت ایران به شمار میرفته و در دوران حکومت زندیه و حتی ماقبل آن و قبل از رواج هر نوع مبلمان به شیوه ی نوین اجداد و نیاکان ملایریها روی درب و پنجره های چوبی منازل و مساجد از منبت استفاده می کردند و طرحهای زیبایی را با ابزار کاملاً ابتدایی آن دوران بر روی چوب پیاده می کردند و رفته رفته هنر خود را از درب و پنجره به مبلمان منازل و سایر صنایع دستی منتقل نمودند.

استاد حسن ترک متولد جوکار(از توابع ملایر) معروف به حسنی جوانی با جربزه وجسور وغیرت ومعرفت وانسانی کامل و بی غل وغش و نجارزاده بود که در سال 1343 جهت تحقق خواسته های خود به تهران عزیمت نمود وبا شروع بکار دریک کارگاه مبل سازی نمود که برای مبل فروشان آن زمان تهران کلاف های مبل را منبت انجام می دادند و در دهه چهل سه گروه معروف بازار مبل تهران را در دست داشتند عدالت ، فرد و گالیستان که رقیب هم بودند و دارای کارگاه رنگ و رویه کوبی بودند، در آن زمان مبل منبت یک کالای لوکس محسوب میشد که در کمتر منزلی مشاهده میشد.[۵]

حسن طی 3 سال کار تمام فوت و فن کار و ریزه کاری و راه های ارتباطی این صنعت وهنر را فرا گرفت و با اجاره محلی در نظام آباد حوالی باشگاه دیهیم با تکیه بر پیشینه آبا و اجدادی خود یعنی نجاری و آموخته های نوین خود در تهران شروع بکار و گرفتن سفارشهای کلان میکرد و سه مبل فروش تهرانی بر سر دادن کار به کار گاه حسن رقابت داشتند مدتی بعد ازشروع به کار حسن آقا نسل اول منبت کاران ملایری نزد ایشان شروع بکار وآموزش کردند واین آقایان بودند محمد ترابی حشمت ملکی. علی فتاح مرادی. قاسم ترک. حسین رضایی عقیل مرادی. امیر ترک ، غلامحسن گلوشجردی ونفراتی از جاهای دیگر مرحوم حسن با توجه به نیاز این هنر به مقار وسوهان جهت کار های ظریف اقدام به طراحی مقار وسوهان های دو سر کج نمود که طی دو سفر به اصفهان ساخت آنهارا به صنعت گران اصفهانی سفارش داد و پس از آمدن حسن آقا به جوکار در سال 1356 ارسال کارخام از تهران سرعت گرفت هنوز هنرمندان نسل اول وشاگردان حسنی اقایان حشمت ملکی غلامحسن گلوشجردی عقیل مرادی در جوکار وملایر مشغول به کار واموزش هنرمندان جدید بودند ازنسل دومی ها عباس نعمتی برادران فارسی و مرادی و رضایی ها بودند بیشتر منبت کاران همه با هم فامیل بودند هیچکس حتی خود حسن آقا هم فکر نمیکرد که هنر منبت واین شغل تا این حد جذابیت این حد توسعه را داشته باشد که اشتغال بیش از نیمی از جامعه جوان وجویای کار شهرستان ملایر را فراهم کند و برای 20000 نفر در این شهرستان شغل ایجاد کند و روزی در ملایر بلوار 32 متری بزرگترین بازار مبل و منبت غرب کشور راه اندازی شود وبیش از هررشته دیگری در شهرستان واستان اشتغال ایجاد کند وباعث تقویت اقتصادی خانواده وشهروروستا باشد کارگاه حسن آقا جنب خانه پدری ودر سرپیچ مسجد امام رضا وقهوخانه بود با فوت ناگهانی حسن آقا در پنجم خرداد ماه 1367 در چهل سالگی هنر منبت‌کاری پیش کسوتی بزرگ را از دست داد هنر منبت که مرکز مرکزیت خاصی نداشت حالا به مرکزیت شهرستان ملایر هویت گرفته و همین رشد و تعالی چشمگیر باعث انتخاب ملایر بعنوان پایتخت مبل و منبت ایران زمین گردید

این هنر از طریق حضور اهالی تویسرکان در کارگاههای ملایر و علی الخصوص جوکار به تویسرکان که شهرستانی کوچک در همسایگی ملایر بود و از قضا روزگاری نه چندان دور از توابع ملایر بود سرایت یافت و همچنین این هنر ملایری ها به استانهایی نظیر قم و فارس رسید و آرام آرام کل ایران را فراگرفت، هنر منبت ملایر سیر پویایی خود را که توسط حسن ترک بنیاد نهاده شد حتی پس از سی و یک سال از عروج حسنی طی میکند و روز بروز توسط نسل جدید و جوان ملایری شکوفاتر میشود.[۶]

تفاوت با معرق‌کاری[ویرایش]

البته در برخی دیگر از رشته‌های هنری چوبی مثل خراطی، و ابزار زنی و معرق‌کاری نیز نوعی کنده کاری اجرا می‌شود بنابراین نمی‌توان به آنها عنوان منبت کاری اطلاق نمود زیرا منبتکاری نوعی کنده کاری غیر همگن برای رسیدن به نقش برجسته مطابق طرحهای مورد نظر است.

جستارهای وابسته[ویرایش]


پانویس[ویرایش]

  1. «ملایر؛ پایتخت مبل و منبت ایران». دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۹-۱۲.
  2. http://hamedan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=10073
  3. کتاب تاریخ مادها صفحه 278
  4. http://hamedan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=10073
  5. وبلاگ مشاهیر ملایر
  6. yon.ir/0DP76

2. http://hamedan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=10073

پیوند به بیرون[ویرایش]