کوه شاه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۲۹°۲۳′۲۴٫۲″ شمالی ۵۶°۴۴′۴۸٫۸″ شرقی / ۲۹٫۳۹۰۰۵۶°شمالی ۵۶٫۷۴۶۸۸۹°شرقی / 29.390056; 56.746889

کوه شاه
کوه لاله زار
کوه شاه.jpg
ارتفاع ۴۴۰۲ متر
مکان
مکان شهرستان بافت
رشته‌کوه رشته‌کوه ایران مرکزی
کوهنوردی
مکان آغاز صعود روستای تلخه چار

کوه شاه نام کوهی با ارتفاع قله ۴۳۵۱ متر است[۱] که در شهرستان بافت در استان کرمان واقع شده‌است. این کوهستان از قدیمی‌ترین مناطق حفاظت شدهٔ کشور بوده‌است.براساس سنگ نوشته های موجود حفاظت از باشندگان کمیاب این کوهستان به دست قرق‌چیان شاهنشاهی در دوران صفوی و قاجار صورت می‌گرفته که در پایان پادشاهی دودمان قاجار بصورت منطقه ای آزاد رها شده‌است؛ چندین سنگ نوشته نیز درباره ی مرزهای قرق و توصیف شکار در منطقه ی تخت شاهزاده به یادگار مانده‌است؛ که آخرین آن مربوط به زمان حکومت ناصرالدین شاه قاجار است که به دست قرق چی هنرمندی به نام نصرالله لاله زاری بر روی تخته سنگی کنده کاری شده‌است. چندین سنگ نگاره در جای جای کوه و به خصوص در نزدیکی قلهٔ کله برفی بر روی تخته سنگهای گرانیتی و بازالتی کوه حک شده‌اند که تصاویری از گله‌های قوچ و بز کوهی را نشان می‌دهد.

در بلندترین نقطه ی کوه زیارتگاهی به صورت سنگچین به نام زیارت شاه قرار دارد که احتمالا بازمانده ای از اعتقادات باستانی به ایزد بانوی آناهیتا الهه ی پاکی و سرچشمه ی آبهای روان است. احتمالا نام کوه شاه نیز برگرفته از همین زیارتگاه باشد.

از قله‌های شاخص کوه شاه می‌توان به قله کله ماری با ارتفاع ۴۱۸۰متر در شمال، قلهٔ ۴۴۰۲متری تخت عبدالبیگی (برزانتی) در شرق و قلهٔ کله برفی به بلندای ۴۳۹۱متر در غرب، که با داشتن نیمرخی مخروطی و ارتفاع نسبی زیاد نسبت به دیگر بلندی‌های پیرامون تشبیه به شاهی ایستاده در میان کوه‌های کرمان شده‌است.

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

کوه شاه در ۱۲ کیلومتری شمال شرقی شهر بافت و در استان کرمان قرار گرفته‌است.[۲] شهر بافت در استان کرمان نزدیک‌ترین ناحیهٔ شهری به این منطقه است.[۳] از جبههٔ شمالی این کوه مشرف به روستاهای لاله زار و هراران و در جبهه جنوبی نیز این کوه مشرف به روستای تلخه چار و بنگان است.

منظره زمستانی کوه شاه از روستای کیسکان

مسیرهای صعود[ویرایش]

با توجه به ارتباط کوه شاه با کوه‌های اطراف، برای رسیدن به آن راه‌های بسیاری وجود دارد. مسیرهای رایج صعود به کوه شاه را می‌توان به دو مسیر کوهپیمایی جنوبی که از روستای تلخه چار می‌گذرد و یک مسیر کوهنوردی شمالی که به دهنهٔ یورتی معروف است و از روستای لاله زار قابل دسترسی است، تقسیم‌بندی کرد.[۲]

  • مسیر جبهه جنوبی؛ این مسیر کوهپیمایی که از درهٔ شمالی روستای تلخه چار آغاز می‌شود و با گذر از آبشارها و درختان به هم تنیدهٔ بید به چمن زارو چشمهٔ جوچار می‌رسد و از سمت مشرق به قله غربی کوه شاه (قله ی کله برفی) می‌رسد.[۲]
  • مسیر جبهه شمالی؛ این مسیر تاریخی کوهپیمایی که با شیبی ملایم از دریاچه لاله زار آغاز می‌شود و با گذر از دهنهٔ یورتی و چمنزارهای با طراوت اطراف رودخانهٔ لاله زار به چمنزار تخت شاهزاده رسیده و در انتها از سمت غرب به قله برزانتی می‌رسد؛ این مسیر ساده‌ترین مسیر صعود به قله است.[۴]

زمین‌شناسی[ویرایش]

ساختار کلی کوه شاه شامل یک تودهٔ عظیم باتولیتی است که از سیه بنوییه شروع و در جهت شمال تا چهرن و هراران ادامه دارد و در غرب تا خوشکار و در جنوب تا تلخه چار و قنات مروان ادامه یافته‌است. در حقیقت می‌توان گفت که در اوائل پلیوسن با هجوم ماگما به زیر این کوهستان و گرم شدن آبهای موجود درز و شکافها و خلل و فرج و فضاهای خالی سنگ‌های آذرین نفوذی، خروجی و پیروکلاستیک یک سیستم گرمابی بسیار نیرومند در این نواحی بوجود آمده و با ادامه حرکت دیاپیری ماگمای مذکور شکستگیهایی در پوسته جامد این نواحی بوجود آمده و محلولهای گرمابی از طریق این شکستگیها آزاد شده و تمامی پیکره‌های سنگی قبل از خود را تحت تأثیر خود قرار داده‌است. این دگرسانی کنترل تکتونیکی داشته و تقریباً در تمامی بخش‌های آن هجوم محلولهای گرمابی به سنگ‌ها از طریق سیستم شکستگی‌ها صورت گرفته‌است. دگرسانی گرمابی منطقه پانگین، براحمد، قنات مروان و چهرن بخش‌هایی از آن است. ماگمای مذکور در بعضی مناطق خارج از نقشه، مانند کوه بیدخان و کوه مزاحم تظاهرات وسیع آتشفشانی داشته و در برخی نقاط دیگر به صورت گنبدها و توده‌های نفوذی کوچک متبلور شده‌است. این واقعه یکی از جوانترین حوادث اصلی منطقه می‌باشد و دگرسان‌های مختلفی را ایجاد کرده‌است.[۵]

معادن[ویرایش]

کانسارهای کوه شاه شامل کربناتهای کلسیم منیزیم و آهن که به صورت رگه‌هایی موازی در امتداد زون دگرسانی و سولفورهای مس روی سرب و آهن در اعماق زمین و رگه‌های کم وسعتی از کانی‌های پرعیار سرب و آهن است. به واسطهٔ وجود این کانسارها فعالیت‌های کوچک و بزرگی در خصوص کشف و تخمین ذخایر این معادن صورت گرفته‌است. از جمله این معادن می‌توان به معدن مس لاله زار، معدن سرب قنات مروان و معدن آهن تلخه چار اشاره کرد که به دلیل حجم اندک ذخایر، عدم صرفه اقتصادی، و تخریب شدید محیط زیست که به خاطر وجود رگه‌های پر عیار در عمق زمین و در ارتفاع زیاد است، فعالیت این معادن متوقف شده‌است. یکی از مخرب‌ترین فعالیت‌های معدنی در کوه شاه معدن تلخه چار است که با قرارگیری در ارتفاع نزدیک به چهارهزار متر و در سرچشمه رودخانهٔ تلخه چار ویرانی عظیم و زخم بزرگی بر پیکر کوه شاه بر جای گذاشته‌است. خوشبختانه با دلسوزی کوهپایه نشینان کوه شاه در سال نود و دو با برگزاری مراسمی با حضور کوهنوردانی از سراسر کشور و مردم روستاهای مجاور با امضای توماری به فعالیت این معدن اعتراض شد و در پی آن فعالیت این معدن متوقف و مجوز آن لغو شد.[۶]

رودها[ویرایش]

کوه شاه برف گیرترین بلندی جنوب کشور است؛ این کوهستان سرچشمهٔ دو رودخانهٔ بزرگ است، رود لاله زار که در دامنهٔ شمالی جاری است و به دشت بردسیر می‌ریزد و هلیل رود که از چندین سرشاخه در دامنه‌های غربی و جنوبی کوه شاه تغذیه می‌شود؛ در ادامه جریان خود با گذر از سد بافت و سیراب کردن باغ‌ها و مزارع آن مسیر خود را به سمت جیرفت طی می‌کند و در منطقه فیروزآباد دشتاب با رودخانه زردشت یکی شده و به سد جیرفت می‌ریزد؛ هلیل رود اکنون به دلیل مصرف غیراصولی در پشت سد جیرفت به پایان خط رسیده و تنها در سیلاب‌های بسیار شدید راه خود را به سوی مقصد خود تالاب جازموریان ادامه می‌دهد.[۷][۸]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]