ایلام

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ایلام
ئیلام
Ilam1.jpg
کشور  ایران
استان ایلام
شهرستان ایلام
نام(های) دیگر آلامتو
نام(های) قدیمی ردین، ده‌بالا، حسین‌آباد
مردم
جمعیت ۱۷۲٬۲۱۳ نفر[۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۴۲۷ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۲۳ درجهٔ سانتی‌گراد
میانگین بارش سالانه ۶۲۰ میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه ۴۰ روز
اطلاعات شهری
ره‌آورد بِژی برساق - کُله کنجی - شِله کینه -
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۴۱
وبگاه http://www.ilam.ir/
تابلوی خوش‌آمد به شهر
خوه ش هاتی

ایلام (به کردی: ئیلام) به یکی از شهرهای غربی ایران و مرکز استان ایلام است که بعد از شهرهای کرمانشاه و سنندج سومین شهر بزرگ کردنشین ایران محسوب می‌شود. جمعیت این شهر برپایهٔ سرشماری سال ۱۳۹۰ خورشیدی برابر با ۱۷۲٬۲۱۳ نفر بوده‌است.[۱]شهر ایلام در حصاری از کوه‌ها و ارتفاعات جنگلی وواقع شده و آب و هوایی معتدل کوهستانی و بهاری دارد. زبان اهالی شهر ایلام کردی ایلامی و در اکثریت شیعه هستند.

ایلام در عهد باستان نام‌های بسیاری مانند آلامتو، اریوجان، ماسبذان داشته و در قرن اخیر نام این شهر «دیوالا» و «حسین‌آباد» بوده‌است.

وجه تسمیه

ایلام در گذشته نام‌های متعددی به خود گرفته و برخی معتقدند که ایلام واژه‌ای است مرکب از دو کلمهٔ «ایل» و «ام» به معنی سرزمین بلند است. بابلی‌ها نیز قسمت مرتفع سرزمینی را که در شرق کشورشان قرار داشت، الامتو یا الام یا ایلامتو به معنای کوهستان و شاید کشور یا محل طلوع خورشید به معنی مشرق می‌نامیدند، این سه نام از کلمه الامو گرفته شده که ریشهٔ این کلمه آشوری است.

معانی دیگر ایلام عبارت است از: طعام عروسی ساختن، (منتهی الارب) مهمانی عروسی کردن (تاج المصادر بیهقی)، یه طعام عروسی کسی را بردن، ولیمه دادن، مهمانی عروسی دادن و مجتمع و فراهم آمدن خوی و خرد (منتهی الارب)، (آنند راج)، (ناظم الاطباف). این معانی معانی همگی با مسمی و متناسب با ویژگی های منطقه ای و بومی ساکنان این نواحی است.[۵][۶]

  • ام در زبان گیلکی به صورت پسوند با مفهوم بلند می‌باشد که به مفهوم جایگاه در آخر واژه‌ای ظاهر می‌شود.

ایلام در دورهٔ قاجار به حسین‌آباد والی معروف بوده است و در سال ۱۳۱۵ به ایلام تغییر نام یافته است.[۷]

پیشینهٔ تاریخی

مفصل‌ترین گزارش در باب مرگ مهدی خلیفهٔ عباسی در ماسبذان، توسط طبری گزارش شده است. وی حدود چهار صفحه در خصوص رفتن مهدی به ماسبذان و وفات او نوشته است. واین که در همان‌جا فوت می‌کند و محل دفن او در دهکدهٔ «رذ» که از دهکده‌های ماسبذان بوده و در شهر ایلام امروزی واقع شده بود؛ و تاریخ آن را، سال صد و شصت و نه ذکر کرده است.[۸] از واضح، ناظر مهدی آورده‌اند که گوید: «مهدی، در ماسبذان، در دهکده‌ای به نام رذ به شکار رفت و ... سگان از پی آهویی برفتند. وی نیز همچنان از پی آن بود، آهو از در خرابه‌ای بیرون دوید، سگان از پی آن بیرون دویدند، اسب نیز از پی سگان به درون دوید که پشت وی بر در خرابه بشکست و هماندم بمرد.»[۹] رستم رفعتی چنین می‌آورد: «قبر مهدی خلیفه عباسی در ده بالا -ایلام کنونی- بود و تیره‌هایی از ایل دهبالایی خادمین این قبر بودند. بر روی این قبر تا سال ۱۳۱۴ بارگاهی برقرار بود اما این اثر تاریخی - اسلامی در سال ۱۳۴۳ تخریب شد.»[۱۰] اما ایلام کنونی در سال ۱۳۰۸ شمسی در منطقه‌ای که حسین‌آباد نامیده می‌شد از نو احداث گردیده و یک سال بعد با توجه به سابقه تاریخی و تصویب فرهنگستان ایران به نام ‹‹ایلام›› نام گذاری شده‌است.

ایلام از دیرباز جایگاه شهرنشینی و گهواره فرهنگی ایرانیان بوده است. در دوره ساسانی بخشی از سرزمین «پهله» یا «پهلو» شمرده می‌شده و تازیان آن را «جبال» می‌نامیده‌اند. از سدهٔ چهارم تا میانه‌های ششم قمری، این منطقه بخشی از عراق عجم بود. ایلام در دوران جنگ ایران و عراق بشدت آسیب دید.[۱۱]

موقعیت جغرافیایی


آب و هوا

داده‌های اقلیم Ilam (1967~۲۰۰۵)
ماه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سال
سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) ۲۳٫۱
(۷۴)
۲۱٫۰
(۷۰)
۲۵٫۰
(۷۷)
۳۰٫۲
(۸۶)
۳۷٫۵
(۱۰۰)
۴۰٫۰
(۱۰۴)
۴۳٫۰
(۱۰۹)
۴۷٫۰
(۱۱۷)
۴۰٫۰
(۱۰۴)
۳۵٫۲
(۹۵)
۳۲٫۰
(۹۰)
۲۷٫۵
(۸۲)
۴۷٫۰
(۱۱۷)
میانگین بیش‌ترین °C (°F) ۹٫۰
(۴۸)
۱۰٫۲
(۵۰)
۱۴٫۰
(۵۷)
۱۹٫۸
(۶۸)
۲۶٫۳
(۷۹)
۳۲٫۴
(۹۰)
۳۵٫۸
(۹۶)
۳۵٫۳
(۹۶)
۳۱٫۶
(۸۹)
۲۴٫۹
(۷۷)
۱۷٫۱
(۶۳)
۱۱٫۷
(۵۳)
۲۲٫۴
(۷۲)
میانگین کم‌ترین °C (°F) −۰٫۳
(۳۱)
۰٫۶
(۳۳)
۳٫۷
(۳۹)
۸٫۶
(۴۷)
۱۳٫۸
(۵۷)
۱۸٫۱
(۶۵)
۲۱٫۲
(۷۰)
۲۰٫۸
(۶۹)
۱۷٫۳
(۶۳)
۱۲٫۳
(۵۴)
۶٫۳
(۴۳)
۱٫۹
(۳۵)
۱۰٫۴
(۵۱)
سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) −۱۴
(۷)
−۱۵
(۵)
−۱۱
(۱۲)
−۳
(۲۷)
۳٫۰
(۳۷)
۷٫۰
(۴۵)
۸٫۰
(۴۶)
۸٫۰
(۴۶)
۷٫۵
(۴۶)
۱٫۹
(۳۵)
−۶٫۲
(۲۱)
−۱۲
(۱۰)
−۱۵
(۵)
بارندگی میلی‌متر (اینچ) ۱۱۷٫۵
(۴٫۶۳)
۱۰۳٫۹
(۴٫۰۹)
۱۲۳٫۱
(۴٫۸۵)
۷۰٫۱
(۲٫۷۶)
۲۶٫۱
(۱٫۰۳)
۰٫۵
(۰٫۰۲)
۰٫۶
(۰٫۰۲)
۰٫۳
(۰٫۰۱)
۱٫۱
(۰٫۰۴)
۲۶٫۲
(۱٫۰۳)
۸۰٫۳
(۳٫۱۶)
۹۴٫۸
(۳٫۷۳)
۶۴۴٫۵
(۲۵٫۳۷)
میانگین روزهای بارندگی (≥ ۱٫۰ mm) ۹ ۸ ۱۰ ۷ ۴ ۰ ۰ ۰ ۰ ۳ ۶ ۸ ۵۵
درصد رطوبت ۶۶ ۶۲ ۵۷ ۴۹ ۳۸ ۲۷ ۲۵ ۲۵ ۲۶ ۳۸ ۵۱ ۶۱ ۴۴
منبع: Iranian Meteorological Organization[۱۲]

مردم

مذهب، قومیت، زبان

ساکنان ایلام مسلمان بوده و پیرو مذهب شیعه هستند.[۱۳]اکثر اهالی این شهر را کُرد تشکیل می‌دهند و زبان رایج بین آنان کردی ایلامی از شاخه هایکردی جنوبی می‌باشد.[۱۴][۱۵][۱۶]

مشاهیر

جمعیت

هرم جمعیتی ایلام در سال ۱۳۸۵[۱۷]
مردان سن زنان
۴٬۵۶۹  ۶۵+  ۳٬۵۴۹
۱٬۴۷۵  ۶۰–۶۴  ۱٬۴۷۶
۲٬۵۳۳  ۵۵–۵۹  ۲٬۶۲۰
۳٬۶۲۳  ۵۰–۵۴  ۳٬۱۱۸
۴٬۸۷۰  ۴۵–۴۹  ۴٬۲۲۴
۵٬۴۱۹  ۴۰–۴۴  ۵٬۰۹۴
۷٬۷۰۱  ۳۵–۳۹  ۷٬۲۸۵
۸٬۱۷۸  ۳۰–۳۴  ۷٬۷۵۵
۱۰٬۱۶۳  ۲۵–۲۹  ۱۰٬۳۵۵
۱۳٬۵۴۹  ۲۰–۲۴  ۱۴٬۵۷۸
۱۴٬۲۸۰  ۱۵–۱۹  ۱۳٬۸۷۰
۱۰٬۱۵۷  ۱۰–۱۴  ۹٬۵۲۱
۷٬۵۷۳  ۵–۹  ۶٬۹۲۱
۷٬۸۲۷  ۰–۴  ۷٬۲۳۶
هرم جمعیتی ایلام در سال ۱۳۸۵[۱۷]
مردان سن زنان

جمعیت استان ایلام از نظر جمعیتی سهم اندکی از جمعیت کل کشور به خود اختصاص داده است (۷۷/۰ درصد جمعیت کل کشور در سال ۱۳۸۵). نسبت جنسی، رشد شهرنشینی و بعد خانوار جمعیت استان ایلام در اکثر سرشماری ها بالاتر از سطح کشوری بوده است. جمعیت استان ایلام طی سال های ۱۳۵۵ تا ۱۳۷۵ از رشد بالاتری نسبت به کل کشور برخوردار بوده ولی طی سالهای ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵، رشد جمعیتی پایین‌تر از متوسط رشد جمعیت کشور داشته است. تراکم جمعیت در استان ایلام پایین‌تر از تراکم کشور بوده است و در ارتباط با مهاجرت استان باید گفت که استان ایلام به دلیل فقدان زیر ساخت های اقتصادی لازم، در سالهای ۱۳۶۵ تا ۱۳۸۵ خالص مهاجرتی منفی داشته است.[۱۸]

گسترش

ایلام در میان چندین کوه که دور تادور شهر کشیده شده‌اند قرار دارد که آب و هوای معتدل تری نسبت به دیگر نقاط استان دارد. از آنجایی که تپه زیبا و طبیعی شاهد (خرگوشان) و قبر صی می (مهدی پدر هارون الرشید) یکی از خلفای عباسی و دره زیبای ارغوان در میان این کوه‌ها قرار داشت، غلامرضا خان والی در زمان قاجار بر آن شد تا قلعه والی را در میان آن کوه‌ها بنا کند.

در حال حاضر شهر ایلام به عنوان مرکز سیاسی-اداری استان ایلام از شهرهای توسعه یافته باختر کشور است و به لحاظ دارا بودن تفرجگاهی جنگلی و آثار تاریخی و باستانی متعدد از زیباترین شهرهای استان نیز محسوب می‌شود.

مراکز آموزشی

دانشگاه‌ها

صنعت

صنایع

نگارخانه

منابع

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ درگاه ملی آمار
  2. «زبان‌ها و گویش‌های رایج در ایلام». بنیاد ایرانشناسی شعبه ایلام. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۸ نوامبر ۲۰۱۴ (فارسی). بازبینی‌شده در ۲ می۲۰۱۲. 
  3. «زبان و گویش مردم ایلام». تبیان استان ها. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۸ نوامبر ۲۰۱۴ (فارسی). بازبینی‌شده در آوریل ۲۰۱۰. 
  4. «Ilam(Iran)». Britannica Encyclopedia. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۸ نوامبر ۲۰۱۴ (انگلیسی). بازبینی‌شده در مهٔ ۲۰۱۰. 
  5. دهخدا، لغتنامه، 3723.
  6. اکبری، تاریخ استان ایلام از آغاز تا سقوط قاجاریه، 73.
  7. «استان ایلام-وجه تسمیه». سامانه مدیریت تبلیغات اسلامی معاونت فرهنگی و تبلیغی، دفتر تبلیغات اسلامی حوزهٔ علمیه قم. بازبینی‌شده در ۱۴ مرداد ۱۳۹۴ (فارسی). 
  8. مرتضی اکبری. تاریخ استان ایلام از آغاز تا سقوط قاجاریه. قم: انتشارات فقه، ۱۳۸۶. ص233
  9. جعفر بن محمد بن جریر الطبری. تاریخ طبری. بیروت: مؤسسه الاعمی للمطبوعات، 1418 ق. ص5142
  10. رستم رفعتی. انساب شهری و عشایری استان ایلام. ایلام: انتشارات برگ آذین،1386. ص 151
  11. بازسازی در ایران
  12. "FORM 1: STATION ILAM". Iranian Meteorological Organization. Archived from the original on 08 November 2014. Retrieved 2011-11-18.  Check date values in: |archivedate= (help)
  13. بریتانیکا
  14. «زبانها و گویش‌های رایج در ایلام». بنیاد ایرانشناسی شعبه ایلام. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۸ نوامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۲ می۲۰۱۲. 
  15. «زبان کردی، گویش‌های آن و جایگاه کردی رایج در ایلام». شرکت نقش آوران ایلام امروز. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۸ نوامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در ۲ می۲۰۱۰. 
  16. بریتانیکا
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۸ نوامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در 25 ژانویه ۲۰10. 
  18. قیصریان اسحاق(1387)، بررسی شاخص‌های جمعیتی استان ایلام طی سه دههٔ گذشته و مقایسه آن با سطح کشوری، همایش ملی روند تحولات جمعیتی، تهران.
  19. «دانشگاه ایلام»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی دانشگاه ایلام. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۸ نوامبر ۲۰۱۴. بازبینی‌شده در اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  20. «دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی ایلام»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی دانشگاه علوم پزشکی ایلام. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۸ نوامبر ۲۰۱۴. 
  21. «دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام»(فارسی)‎. وب‌گاه رسمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۸ نوامبر ۲۰۱۴. 
  22. «خبرگزاری دانشجویان پیام نور مرکز ایلام»(فارسی)‎. خبرگزاری رسمی دانشگاه پیام نور مرکز ایلام. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۸ نوامبر ۲۰۱۴. 
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ «دانشگاه باختر ایلام»(فارسی)‎. وبسایت رسمی دانشگاه باختر ایلام. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۸ نوامبر ۲۰۱۴. 
  24. «فهرست مراکز و پردیس‌ها»(فارسی)‎. دانشگاه فرهنگیان. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۸ نوامبر ۲۰۱۴. 

پیوند به بیرون