چترود

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
چترود
چترود
کشور  ایران
استان کرمان
شهرستان کرمان
بخش چترود
نام(های) قدیمی خیروز، چتروذ
سال شهرشدن ۱۳۵۱
مردم
جمعیت ۴٫۹۱۳ (سال90)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۸۲۰ متر
آب‌وهوا
میانگین بارش سالانه ۱۸۹میلیمتر
اطلاعات شهری
ره‌آورد انار، انگور، هلو و میوه جات دیگر
پیش‌شماره تلفنی ۰۳۴
وبگاه http://www.chatrood.com
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به دیار فاطمه خوش آمدید

چَترود شهری است در استان کرمان ایران. این شهر بسیار خوش آب و هوا بوده و به داشتن بهترین انار در استان کرمان شهرت دارد. انار چترودی معروف‌ترین محصول کشاورزی این شهر است.

چترود در بخش چترود شهرستان کرمان قرار دارد.[۱]

وجه تسمیه[ویرایش]

پیشینه. نام چترود در منابع تاریخی به صورتهای گوناگونی، از جمله جَنْزَروذ، حیروز، جیرود، خبروذ، چتروذ، جیروذ، خمرود و خیرور، ضبط شده است (رجوع کنید به اصطخری، ص ۱۶۱؛ مقدسی، ص ۴۶۸؛ حدودالعالم، ص ۱۲۹). ظاهراً نخستین‌بار در سده چهارم، اصطخری (همانجا) در ذکر شهرهای کرمان، نام آن را با ضبط جَنزروذ در میان راه زرند ـ بردسیر، در یک مرحله‌ای هر کدام از آنها، آورده است. ابن‌حوقل (ص ۳۱۴) نیز نام آن را ذکر کرده است. چترود در اواسط سده چهارم، شهری کوچک و کم‌جمعیت بود (حدودالعالم، همانجا)، اما در اواخر همان سده، مسجدجامع و بازار داشت و از شهرهای بردسیر (قصبه کرمان) و پر میوه به‌شمار می‌آمد (مقدسی، ص ۴۶۰، ۴۶۲). از این دوره به بعد، دستِکم تا قرن ششم، نام چترود در منابع تاریخی دیده نشده است

تاریخچه[ویرایش]

در جلد هشتم فرهنگ جغرافیایی ایران آمده: چترود دهی است از دهستان زنگی آباد بخش مرکزی شهرستان کرمان که در ۶۴ هزار گزی شمال کرمان بر سر راه فرعی کرمان به راور واقع شده. جلگه و معتدل است و ۳۰۰۰ تن سکنه دارد. آبش از قنات و چشمه، محصولش انار،پسته، غلات و حبوبات است، شغل اهالی زراعت، مکاری، پیله‌وری و قالی‌بافی بوده و راهش فرعی است دبستان و پاسگاه ژاندارمری دارد. مولف مرآت‌البلدان درباره چترود نویسد: «قریه‌ای است از بلوک سرآسیاب کرمان که در نزدیکی هوتک و هشت فرسخی شمال شرقی کرمان واقع می‌باشد. جائی خوش آب و هواست، باغات مشجر زیاد دارد و انگور و انارش بخوبی ممتاز است. آب این قریه از دو رشته قنات معروف به قنات باقری و از چشمه‌ای است که از کوه معروف به کوه تنگل اسبی جاری است. دارای هزار تن سکنه‌است (تقریباً) و حمام بزرگی دارد که وکیل‌الملک آنرا بنا نموده، کاروانسرای خرابه‌ای دارد که از بناهای قدیم است. سه مسجد آباد و یک باب تکیه آباد در آنجا دیده می‌شود. این قریه یازده کارخانه شال‌بافی دارد که مشتمل بر چهل ویک دستگاه است. آسیاهای متعدد از قدیم و جدید متعلق به این قریه‌است. مزرعه اسماعیل‌آباد هم از توابع چترود می‌باشد که خراب بود و آن‌را مرحوم محمداسماعیل خان وکیل‌الملک آباد کرد.[۲]

موقعیت[ویرایش]

چترود در ۱۳۲۳ ش یکی از آبادیهای دهستان زنگی‌آباد (یا کویر) در شهرستان کرمان و در استان هشتم (کرمان و مکران) محسوب می‌شد (ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت احوال، ج ۲، ص ۳۸۰). در ۱۳۵۵ ش، چترود دهستان و شهری در بخش حومه شهرستان کرمان (ایران. وزارت کشور، ذیل «استان کرمان») و در ۱۳۶۶ ش، شهری در استان کرمان بود (ایران. وزارت کشور. معاونت برنامه‌ریزی و خدمات مدیریت، ص ۸۳). در اسفند ۱۳۷۳، بخش چترود (به مرکزیت شهر چترود) مشتمل بر دهستانهای مُعِزیه، هِروز، حُرْجَنْد و کویرات در شهرستان کرمان تشکیل شد (ایران. قوانین و احکام، ۱۳۷۴ ش، ص ۶۲ـ۶۳). در ۱۳۷۵ ش، دو دهستان هروز و حرجند از آن جدا شدند و در تابعیت بخش کوهسارانِ شهرستان کرمان در آمدند. در همان زمان، آبادیهای کاظم‌آباد و دِهْنو (هر دو از توابع دهستان کویرات) در هم ادغام و به عنوان شهر کاظم‌آباد در دهستان کویرات شناخته شدند (همو، ۱۳۷۶ ش، ص ۱۰۵۲).

آب و هوا واقلیم[ویرایش]

رود فصلی چترود در شمال شهر جریان دارد. آب و هوای شهر معتدل خشک است.میانگین بارش سالانه آن حدود ۱۸۹ میلیمتر ضبط شده است (سازمان هواشناسی کشور، ص ۳۷۰). چترود در تاریخ خود در جریان حملات غزها، بلوچ‌ها و رخ دادن زمین‌لرزه آسیب‌های فراوانی دیده‌است.[۳]

کوه‌های مهم[ویرایش]

برخی از کوههای مهم بخش عبارت‌اند از: کوه زَرد در مشرق، آب‌خواجه در جنوب، کمرشیلقه در شمال آبادی مُعِزآباد (در حدود ۴۷ کیلومتری شمال‌غربی شهر کرمان)، چهل‌دختر در شمال‌شرقی، زارنگ در جنوب و جنوب‌غربی و رَشْقاوَند در جنوب شرقی آبادی ماهْ زَمین (در حدود ۷۹ کیلومتری شمال‌غربی شهر کرمان؛ فرهنگ جغرافیائی آبادیها، ج ۹۵، ص ۲۰۱، ۲۱۳).

ارتباطات[ویرایش]

شهر چترود در محل اتصال دو راه اصلی زرند ـ کرمان و راور ـ کرمان قرار گرفته است و با راه اصلی از راور به مراکز شهرستانهای بیرجند، فردوس و طبس و از راه زرندـ کوهبَنان به شهر بافق مرتبط می‌شود.

موقعیت علمی،معدنی و صنعتی[ویرایش]

معادن فراوان زغال‌سنگ در پیرامون شهر یافت می‌شود (جغرافیای کامل ایران، ج ۲، ص ۹۳۲). رصدخانه ملی ایران در پیرامون این شهر در دست ساخت است.[۴] طرحی برای احداث کارخانه تولید لاستیک و ماشین آلات سنگین راهسازی نیز در چترود وجود دارد.[۵] شهر چترود از مناطق لرزه‌خیز استان کرمان است.[۱]

منابع[ویرایش]

  1. بختیاری، سعید. اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. چاپ یکم. تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی. شابک: ‎۹۶۴-۳۴۲-۱۶۵-۱‏. 
  2. مرآت البلدان ج ۴ ص ۳۱۲.
  3. دانشنامه جهان اسلام، سرواژه چترود.
  4. نشریه الکترونیک نگارستان سیرجان
  5. روزنامهٔ آفرینش