قنات بلده فردوس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
قنات بلده فردوس
قنات بلده فردوس 1.jpg
موقعیتخراسان جنوبی
طول۳۵ کیلومتر

قنات بلده، یک رشته قنات با قدمت تاریخی (مربوط به دورهٔ ساسانی[۲]) و از جمله قنات‌های ایرانی ثبت‌شده به‌ عنوان میراث جهانی یونسکو است[۳][۴][۵] این قنات مسیری حدود ۳۵ کیلومتر را پیموده و حدود ۲٬۳۸۲ هکتار از زمین‌های منطقه فردوس را مشروب می‌کند.[۶]

پیشینه[ویرایش]

به روایتی احداث آن مربوط به قبل از اسلام و دورهٔ ساسانی است.[۲]

ناصر خسرو در سفرنامهٔ خود کاریز بلده را به کیخسرو نسبت می‌دهد و می نویسد :

«آبی عظیم در این کاریز روان است و آن کاریز چهار فرسنگ می‌رود و آن گفتندکیخسرو فرموده‌است کردن.»

[۷]

در دوره صفوی با پیشنهاد میرتونی که خواسته بود آب بلده وقف چهار طبقه (سادات، علما، فقرا و صلحا) شود ،شاه عباس این امر را به شیخ بهایی واگذار نمود و شیخ بهایی آب بلده را به ۲ نهر مساوی تقسیم کرد به طوری که در هر ۸ شبانه روز یک بار باغ‌ها مشروب شود.[۶]

معماری قنات[ویرایش]

کاریز بلده، در گذشته دارای ۲۷ رشته قنات و چهار چشمه بوده که امروز فقط ۱۶ رشته آن فعال و از این ۱۶ قنات، ۱۲ رشته اصلی و ۴ قنات دیگر فرعی هستند.[۶][۷]

برای کاهش میزان نفوذ آب[۷][۸] و همچنین کاهش تبخیر آن،[۸] پس از جاری‌شدن آب در سطح زمین، مرتباً مقداری خاک رس به آب اضافه می‌کنند تا آب گل آلود و تیره شده و منافذ مجرای آبرسانی قنات بسته شود و نفوذ آب به داخل زمین کاهش یابد. به فردی که وظیفهٔ گل‌آلود کردن آب را بر عهده دارد، «تیره‌گر» گفته می‌شود.

ثبت در میراث جهانی یونسکو[ویرایش]

قنات بلده
میراث جهانی یونسکو
مکانایران ایران
معیار ثبتفرهنگی: iii, iv
شمارهٔ ثبت۱۵۰۶–۰۰۲
تاریخ ثبت۲۰۱۶ (طی نشست چهلم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی۳۰۱۶۱

در چهلمین اجلاس میراث جهانی یونسکو که ژوئیه ۲۰۱۶ در استانبول برگزار شد، یازده قنات ایرانی به عنوان بیستمین اثر ایران بر اساس دو معیار از ۶ معیار فرهنگی کمیته میراث جهانی شامل گواهی بی‌همتا یا دست‌کم استثنایی بر یک سنت فرهنگی و نمونه‌ای برجسته در معماری یا تکنولوژی که مرحله مهمی از تاریخ بشر را نشان دهد، در فهرست میراث جهانی قرار گرفت. پرونده ۱۱ قنات ایرانی با داشتن تکنولوژی متفاوت و با قدمت بیش از ۲۵۰۰ تا ۲۰۰ سال به یونسکو جهت ثبت جهانی ارائه شد و پس از بررسی و تأیید کارشناسان یونسکو این پرونده ثبت و در فهرست آثار جهانی قرار گرفت.[۹]


پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «گردشگری در شهرستان فردوس». وب‌گاه رسمی شهرداری فردوس. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ نوامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۵ آبان ۱۳۹۵.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «تنها ۲ رشته قنات استان ثبت آثار ملی است». وب‌گاه رسمی روزنامهٔ خراسان. ۱۳ مهر ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۵ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۵ مهر ۱۳۸۹.
  3. «قنات ایرانی جهانی شد». تابناک. ۲۵ تیر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۵ آبان ۱۳۹۵.
  4. «در چهلمین اجلاس میراث جهانی، ۱۱ قنات ایران در یونسکو ثبت جهانی شد». خبرگزاری فارس. ۲۵ تیر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۵ آبان ۱۳۹۵.
  5. «قنات ایران در یونسکو ثبت جهانی شد». ایسکانیوز. ۲۵ تیر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۱۵ آبان ۱۳۹۵.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ «۴۴۰۰ فنجان آب قنات بلده وقفی است». وب‌گاه رسمی روزنامهٔ خراسان. ۲۵ آبان ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ مارس ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۶ آبان ۱۳۸۹.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ آرمان تون
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ آموزش و پرورش استان خراسان رضوی
  9. «قنات‌های ایران» در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد».

منابع[ویرایش]