ارمنستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۴۰°۱۱′ شمالی ۴۴°۳۱′ شرقی / ۴۰.۱۸۳° شمالی ۴۴.۵۱۷° شرقی / 40.183; 44.517

جمهوری ارمنستان
Հայաստանի Հանրապետություն
ارمنستان
پرچم نشان ملی
شعار ملیملت ما, فرهنگ ما
سرود ملیՄեր Հայրենիք (ارمنی )
Mer Hayrenik (transcription)
میهن ما

پایتخت
(و بزرگترین شهر)
ایروان
۴۰°۱۱′ شمالی ۴۴°۳۱′ شرقی / ۴۰.۱۸۳° شمالی ۴۴.۵۱۷° شرقی / 40.183; 44.517
زبان رسمی ارمنی
نوع حکومت جمهوری
نام حاکمان 
رئیس جمهور
نخست وزیر
• رئیس مجلس

سرژ سرکیسیان
تیگران سرکیسیان
• هوویک آبراهامیان 
موارد منجر به تشکیل
نائیری
پادشاهی آرارات
دودمان اروندی
پادشاهی ارمنستان
جمهوری دموکراتیک
استقلال از شوروی
دهه ۱۲۰۰
دهه ۸۴۰
۵۶۰
۱۹۰
۲۸ مه ۱۹۱۸
۲۱ سپتامبر ۱۹۹۱
مساحت
 -  مساحت ۲۹٬۸۰۰کیلومتر مربع (۱۴۲ام)
جمعیت
 -  سرشماری ۳,۰۶۴,۲۶۷[۱] 
([[فهرست کشورها بر پایه جمعیت|۱۳۶ام]])
 -  تراکم جمعیت ۱۰۱‎/km۲‏ (۱۰۳ام)
تولید ناخالص داخلی (تخمین ۲۰۰۸)
 -  مجموع ۱۹،۲۹۸ میلیارد دلار 
 -  سرانه ۵،۴۳۷ دلار 
شاخص توسعه انسانی (۱۳۸۶) ۷۷۵/۰ (میانه) (۸۳ام)
واحد پول درام (AMD)
منطقه زمانی CET (ساعت جهانی+4)
 -  تابستانی (DST) CEST (ساعت جهانی)
دامنه اینترنتی .am
پیش‌شماره تلفنی +۳۷۴

ارمنستان (به ارمنی: Հայաստան، تلفظ: هایاستان) با نام رسمی جمهوری ارمنستان (Հայաստանի Հանրապետություն، هایاستانی هانراپِتوتیون) کشوری در قفقاز جنوبی به پایتختی ایروان است.

نام

نام بومی این کشور در زبان ارمنی هایک می‌باشد که در سده‌های میانه با افزودن پسوند فارسی ستان (به معنای سرزمین) به هایاستان تغییر یافت. این نام به طور سنتی از نام هایک، بنیان‌گذار افسانه‌ای ملت ارمنی و نتیجهٔ نتیجهٔ نوح پیامبر، گرفته شده است که بر اساس نوشتهٔ موسی خورنی، تاریخ‌نویس ارمنی، در سال ۲۴۹۲ قبل از میلاد بل پادشاه بابل را شکست داد و ملت ارمنی را در منطقهٔ آرارات بنیان گذاشت.[۲]

زبان ارمنی، زبان رسمی کشور ارمنستان است.

تاریخ

نوشتار اصلی: تاریخ ارمنستان
نوشتار اصلی: دودمان آرتاشسی
نوشتار اصلی: ارمنستان هخامنشی
نوشتار اصلی: ارمنستان سلجوقی
پادشاهی ارمنستان در سده چهارم میلادی همسایه ایران ساسانی، روم و سکاهای سرمتی بود


ارمنستان پیش از سال ۱۴۵۴ یک پادشاهی توانگر با فرهنگی پرمایه بود که در برهه‌ای از زمان همه سرزمینهای میان دریای سیاه و خزر را در بر می‌گرفت[۳].


ارمنستان در طول تاریخ خود محل نبرد جهانگشایان و آوردگاه امپراتوری‌های رقیب متعددی بوده‌است. از ۲۷۰۰ سال پیش تاکنون این منطقه به تصرف امپراتوری ایران، اسکندر، روم، بیزانس، خلافت اسلامی اعراب، مغولان، تاتارها، عثمانی‌ها و روس‌ها درآمده‌است. در طول این مدت پادشاهی‌های مختلف ارمنستان موفق شدند تا حدود ۱۷۰۰ سال بر این سرزمین حکومت کنند.[۴]

نقشه ارمنستان کنونی در اوایل سده ۱۹ میلادی: پادشاهی گرجستان در شمال، خانات ایروان در مرکز، خانات نخجوان در جنوب و خانات قره‌باغ در جنوب شرق

ارمنستان مدتهای زیادی جزئی از ایران بوده است و فرهنگ آن از ایران تاثیر زیادی پذیرفته است. پس از سرنگونی پادشاهی ارمنستان در سال ۴۲۸ میلادی، این منطقه از نو بخشی از ایران شد. در دورانی از حکومت ایران، بخش مرکزی ارمنستان کنونی جزئی از خانات ایروان بود.[۵] در دوران صفویه ارمنستان شاهد رقابت و جنگ‌های دو امپراتوری صفویه و عثمانی بود و ایروان چندین بار به تصرف قوای عثمانی درآمد. بر اساس پیمان زهاب در سال ۱۶۳۹ میلادی ارمنستان شرقی که شامل ایروان هم می‌شد تحت نفوذ صفویه و ارمنستان غربی (مناطق شمال شرقی ترکیه امروزی به مرکزیت شهرهای ارزروم، سیواس و وان) تحت تصرف عثمانی در آمد. در جنگ‌های ایران قاجاری و روسیه تزاری بر سر قفقاز منطقه سیونیک واقع در جنوب ارمنستان کنونی به تصرف روسیه درآمد و بر اساس پیمان گلستان ایران ادعای خود در باب گرجستان که بخش شمالی ارمنستان فعلی را در اختیار داشت، پس گرفت. در دور دوم جنگهای ایران و روسیه تزاری در سال ۱۲۰۶ هجری خورشیدی (۱۸۲۷ میلادی) که زمان فتحعلی شاه قاجار رخ داد، سپاه ایران به فرماندهی عباس میرزا از ارتش روسیه به فرماندهی پاسکویچ شکست خورد. سپس در پی پیمان نامه ترکمانچای، ارمنستان رسما از ایران جدا شد و به خاک روسیه پیوست.[۶]

نوشتار اصلی: جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی


از سال ۱۹۲۰ تا زمان فروپاشی شوروی، ارمنستان تحت عنوان جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی، یکی از ۱۵ جمهوری تشکیل‌دهندهٔ اتحاد جماهیر شوروی بود.

ارمنستان در شهریور ۱۳۷۰ از اتحاد جماهیر شوروی استقلال یافت. پاکستان تنها کشوری است که این کشور را بدلیل اشغال اراضی جمهوری آذربایجان به رسمیت نشناخته‌است.[۷] ارمنستان روابط گرمی با ایران دارد. بسته بودن مرزهای این کشور با جمهوری آذربایجان و ترکیه و بی‌طرفی ایران در جنگ قره باغ از دلایل توسعه روابط دو کشور است.[۸]

نسل‌کشی ارامنه

نوشتار اصلی: یادمان نسل‌کشی ارامنه


در گذشته مرکز اصلی جمعیتی ارمنی‌ها در شرق ترکیه کنونی به ویژه در نواحی اطراف دریاچه وان بود، که پاکسازی قومی ارامنه در سال‌های ۱۹۱۵ و ۱۹۱۶ توسط حکومت ترک‌های جوان ترکیه موجب شد تا صدها هزار آواره ارمنی وارد ارمنستان شرقی (ارمنستان کنونی) شوند. در طی نسل‌کشی ارامنه بیش از یک میلیون و هفتصدهزار ارمنی جان باختند و در حدود دو میلیون نفر دیگر مجبور به ترک سرزمین مادری خود شدند[۹].

دولت

نوشتار اصلی: مجلس ارمنستان



سیاست خارجی

نوشتار اصلی: سیاست خارجی ارمنستان


مناقشه قره‌باغ

از زمان فروپاشی شوروی تا سال ۱۹۹۴ در پی شورش ارامنه در منطقه قره باغ که خواستار جدایی از جمهوری آذربایجان بودند جنگی بین دو کشور آذربایجان و ارمنستان درگرفت، در جریان جنگ حکومتی ارمنی در قره باغ به قدرت رسیده و بخش‌هایی از خاک آذربایجان نیز به تصرف ارمنستان درآمد. در این خصوص دولت‌های اروپایی با تشکیل گروهای ویژه بنام مینسک خواستار پایان دادن به بحران قره باغ می‌باشند.[۱۰][۱۱][۱۲][۱۳]

لابی ارامنه به عنوان دومین لابی بزرگ در کنگره ایالات متحده پس از لابی یهود یکی از گروه‌های تاثیرگذار در سیاست خارجی این کشور است که منابع مالی و انسانی خود را در جهت پیشبرد منافع ارامنه و کشور ارمنستان و و از آن جمله شناسایی نسل‌کشی ارامنه؛ جبران خسارت از سوی ترکیه؛ و استرداد استان‌های شرقی ترکیه به ارمنستان، به کار گرفته‌است.[۱۴]

جغرافیا

ارمنستان در قفقاز جنوبی (ماورای قفقاز) در میان دریای سیاه و دریای خزر قرار دارد که مرز میان آسیا و اروپا محسوب می‌شود. همسایگان ارمنستان در غرب ترکیه، در شمال گرجستان، در شرق جمهوری آذربایجان، و در جنوب ایران و جمهوری خودگردان نخجوان (جزئی از جمهوری آذربایجان) می‌باشند.

ارمنستان کشوری کوهستانی و پرباران است و نیز یک کشور محاط در خشکی است. بزرگ‌ترین دریاچه این کشور دریاچه سوان است که آب شیرین دارد و پهنه نسبتاً بزرگی از بخش میانی کشور را پوشانده است. پهناوری ارمنستان ۲۹٬۸۰۰ کیلومتر مربع (۱۴۲ام در جهان) است و حدود ۳٬۲۰۰٬۰۰۰ تن جمعیت دارد. مردم ارمنی پیرو آیین مسیحیت هستند.

کوه‌ها

Azerbaijan topographic map-it.svg

فلات ارمنستان سرزمین بلندی است که قسمتی از شرق ترکیه، جنوب گرجستان، جنوب غربی جمهوری آذربایجان، و تمامی اراضی جمهوری ارمنستان را در برمی‌گیرد. مساحت تقریبی این فلات ۴۰۰ هزار کیلومتر مربع است. سطح آن را فلات توف و گدازه نوزیستی (قره‌باغ)، چاله‌های زمین‌ساختی (آرارات) و رشته‌کوه‌های چین‌خورده (زنگه‌زور، دره له‌یَز) و کوه‌های آتش‌فشانی (جاواختی، آرسیان) تشکیل می‌دهد. این فلات دارای تعدادی کوه آتش‌فشانی است (آرارات بزرگ به ارتفاع ۵۱۶۵ متر، سبحان ۴۴۳۴ متر، آراگاتس۴۰۹۰ متر). فلات ارمنستان از خاک‌های بلوطی روشن، زرد و بلوطی پررنگ پوشیده شده است و در این فلات مواد معدنی ارزشمندی از جمله کرومیت، آلونیت، طلا، مس، سیانور، منگنز، فلزات پلی متال، نمک سنگ و تعدادی دیگر، وجود دارد.[۱۵]

آب و هوا

اقلیم فلات ارمنستان قاره‌ای نیمه‌مداری است. میانگین دمای آن در ژانویه بین ۳- تا ۱۵- درجه سانتی گراد و در ژوئن بین ۱۵ تا ۲۰ درجه و در چاله‌ها تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد است. میانگین بارندگی سالانه آن ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی متر است که در چاله‌ها از ۱۵۰ تا ۳۰۰ میلی‌متر در سال در نوسان است.[۱۶]

رودها و دریاچه ها

رودهای ارمنستان

سرچشمه رودهای ارس، کُر، زاب بزرگ (شاخه چپ رودخانه دجله) و فرات در فلات ارمنستان قرار دارد. دریاچه‌های مهم فلات ارمنستان عبارتند از: سوان و وان. [۱۶]

دریاچه سوان در شرق این کشور واقع شده است و نقش بسیار چشمگیری در اکوسیستم منطقه ایفا می کند و چون در ارتفاع ۱۹۲۴ متری از سطح دریا قرار گرفته است، یکی از مرتفع ترین دریاچه های آب شیرین بزرگ جهان است.[۱۷]

پوشش گیاهی و محیط زیست

پوشش گیاهی در چاله‌ها، گیاهان بیابانی خشک و نیمه‌بیابانی کوهستانی و در امتداد رودها، چمنزارها و بیشه‌زارهاست. اراضی واحدهای پرجمعیت، آبیاری می‌شود. در دامنه‌های مرطوب کوه‌ها، در ارتفاع ۸۰۰ تا ۱۴۰۰ متری، دشت‌های کوهی و در ارتفاع ۱۰۰۰ تا ۲۳۰۰ متری، جنگل‌های بلوط و کاج، چشم‌انداز غالب را شکل می‌دهد. قله‌های آرارات بزرگ و سبحان، از برف‌های دائمی و یخچال‌های طبیعی پوشیده شده است. از جانوران این فلات می‌توان از جوندگان و خزندگان، آهو، بز کوهی، قوچ و میش وحشی، خرس، ببر (انقراض در اوایل قرن بیستم) و کفتار راه‌راه نام برد.[۱۶]


استان‌ها

نوشتار اصلی: استان‌های ارمنستان

ارمنستان ۱۱ استان دارد:

  1. آراگاتسوتن
  2. آرارات
  3. آرماویر
  4. گغارکونیک
  5. کوتایک
  6. لوری
  7. شیراک
  8. سیونیک
  9. تاووش
  10. وایوتس جور
  11. ایروان


شهرها


شهرهای اصلی ارمنستان
برآورد جمعیت در سال ۲۰۰۹[۱۸]
ایروان
ایروان

گیومری
گیومری

رتبه شهر استان جمعیت رتبه شهر استان جمعیت وانادزور
وانادزور

اچمیادزین
اچمیادزین

۱ ایروان ایروان ۱٬۱۰۷٬۸۰۰ ۱۱ گوریس سیونیک ۲۱٬۹۳۵
۲ گیومری شیراک ۱۶۸٬۹۱۸ ۱۲ آشتاراک آراگاتسوتن ۲۰٬۶۳۶
۳ وانادزور لوری ۱۱۶٬۹۲۹ ۱۳ استپاناوان لوری ۱۹٬۳۴۱
۴ اچمیادزین آرماویر ۵۸٬۰۰۰ ۱۴ اسپیتاک لوری ۱۸٬۲۳۷
۵ هرازدان کوتایک ۴۲٬۱۵۰ ۱۵ چارنتساوان کوتایک ۱۷٬۷۵۲
۶ آبوویان کوتایک ۳۶٬۷۰۵ ۱۶ سوان گغارکونیک ۱۷٬۳۷۷
۷ آرتاشات آرارات ۳۵٬۱۰۰ ۱۷ سیسیان سیونیک ۱۶٬۸۲۳
۸ کاپان سیونیک ۳۵٬۰۷۱ ۱۸ ایجوان تاووش ۱۵٬۶۲۰
۹ آرماویر آرماویر ۲۶٬۳۸۷ ۱۹ آرتیک شیراک ۱۴٬۹۴۹
۱۰ گاوار گغارکونیک ۲۲٬۴۴۴ ۲۰ دیلیجان تاووش ۱۳٬۷۵۲

اقتصاد

اقتصاد ارمنستان تا اندازه زیادی به سرمایه‌گذاری و پشتیبانی ارمنیان خارج از کشور وابسته است.[۱۹] پیش از استقلال، اقتصاد ارمنستان بیشتر بر پایه صنایع شیمیایی، الکترونیک، ماشین‌آلات، فرآوری خوراک، لاستیک‌سازی و بافندگی بنا شده بود و برای مواد اولیه صنایع خود وابستگی زیادی به دیگر جمهوری‌های شوروی و خارج از کشور داشت.[۲۰]

ارمنستان در فاصله گرفتن از نظام اقتصادی کمونیستی و حرکت به سمت اقتصاد سرمایه‌داری گام‌های مهمی را در آزادسازی اقتصادی برداشته‌است اما محدودیت‌هایی همچون وابستگی انرژی به خارج از جمله روسیه و ایران، فقر منابع، محصور بودن در خشکی و تنش‌های این کشوربا دو همسایه شرقی و غربی (آذربایجان و ترکیه)، توان مانور این کشور را جهت مشارکت در سرمایه‌گذاری‌های منطقه‌ای و همچنین فضای تنفسی این کشور را شدیدا کاهش داده‌است.[۲۱]

ساختار اقتصادی جمهوری ارمنستان در جریان جنگ شش ساله در قره‌باغ آسیب فراوانی دیده است. اما، هفت سال پس از پایان جنگ بسیاری از مردم ارمنستان از وجود مافیای اقتصادی در کشورشان شکایت دارند. مافیایی که به باور آنها کمک‌های جهانی را به سمت خود کشیده و از پخش عادلانه و برابر آن در جامعه جلوگیری می‌کند. در سالیان اخیر از «فساد مالی» به عنوان بزرگترین چالش ارمنستان در راه پیشرفت نام برده می‌شود.[۲۲]

اقتصاد ارمنستان تحت تاثیر بحران مالی جهانی آسیب های فراوانی دیده است. یکی از نمودهای این بحران به صورت ورشکستگی های مالی است. برای نمونه شرکت هواپیمایی ملی ارمنستان، اَرم اَویا (Armavia)، در ماه فروردین 1392 اعلام ورشکستگی نموده و فعالیتش را متوقف کرد. "این شرکت در بیانیه ای، ناتوانی در پرداخت بدهی ها را دلیل ورشکستگی خود اعلام کرده و گفته است که این وضعیت ناشی از تاثیرات بحران مالی جهانی بوده است." [۲۳]

خاستگاه ارمنیان

ارمنیان از دیدگاه نژادی آمیزه‌ای از مردمان قفقازی هوری و اورارتویی با مردمان هندواروپایی هستند. هوریان و اورارتوییان خویشاوند گرجیها و چچنهای امروزی بودند. اما فریژیهای تراکی، زبان هندواروپایی ارمنی را با خود به قفقاز آوردند.

امروزه شمار ارمنی زبانان جهان پیرامون هشت تا ده میلیون نفر است. جمعیت خود جمهوری ارمنستان سه و نیم میلیون است. یکی از کشورهایی که جمعیت قابل توجهی از ارمنیان را در جهان داراست ایران است، با جمعیتی معادل صد تا دویست هزار نفر ارمنی (پس از انقلاب اسلامی تعداد زیادی از ارمنیان، کشور را ترک کردند). سایر کشورهایی که جمعیت قابل توجه ارمنی تبار دارند عبارت‌اند از: ایالات متحده آمریکا (یک و نیم میلیون)، روسیه (یک میلیون و دویست هزار)، فرانسه (نیم میلیون)، لبنان (دویست هزار) و سوریه (صد هزار). شمار دیگری نیز در بسیاری کشورها و مناطق جهان از جمله در جمهوری خودخوانده قره باغ زندگی می‌کنند. ارمنیان خود برای زبانشان نام‌های هایِرن و آشخاری را بکار می‌برند. البته نام آشخاری بیشتر از سوی ادیبان بکار می‌رود.

در ارمنستان همچنین اقلیت‌های کرد ایزدی و روسی-اکراینی هم زندگی می‌کنند.


زبان

نوشتار اصلی: زبان ارمنی
نوشتار اصلی: ماتناداران


زبان ارمنی (به ارمنی: Հայերեն هایِرِن) یکی از زبان‌های هندواروپایی است که در منطقه قفقاز و به ویژه در کشور ارمنستان رایج است. این زبان با خط ویژه خود یعنی الفبای ارمنی که توسط مسروب ماشتوتس ابداع گردیده نوشته می‌شود. ارمنی خود شاخه‌ای مستقل از خانواده زبانهای هندواروپایی است. زبان ارمنی دو گویش بزرگ اصلی دارد یکی ارمنی شرقی و دیگری ارمنی غربی. زبان رسمی کشور ارمنستان به گویش ارمنی شرقی است. مجموع گویشوران به زبان ارمنی در جهان ۹ میلیون است. از جمله زبانهای رایج دیگر در این کشور میتوان به زبان کردی در قسمت غرب و جنوب غرب این کشور اشاره کرد. زبان روسی نیز در این کشور گویشور دارد.

مذهب

نوشتار اصلی: واغارشاپات


مردم ارمنستان در طول تاریخ زرتشتی مزداپرست بودند که با شاخه زرتشتی زروانی ساسانیان تفاوتی داشت. ارمنی‌های زرتشتی بیشتر بر پرستش مهر تاکید داشتند ولی پس از آن دین مسیحیت در این منطقه رواج یافت.[۲۴]

در سال ۳۰۱، ارمنستان نخستین کشوری بود که مسیحیت را دین رسمی کشور برگزید (دوازده سال پیش از روم).


فرهنگ

نوشتار اصلی: جشن‌های ارمنی
نوشتار اصلی: ارمنیان


بیش ترین جمعیت مردم ارمنستان را نژاد ارمنی تشکیل می دهد که حدود 98% جمعیت کشور است ارامنه از زمان قدیم در جنوب منطقه قفقاز ساکن هستند و آنان نیز همانند ایرانیان خود را آریایی می دانند مردم ارمنی از نظر فرهنگی شباهت های زیادی با ایرانیان دارند و این برگرفته از تاریخ این دو کشور است ارامنه تا سال 1990 یعنی پس از فروپاشی شوروی دائمآ بین دو کشور ایران و شوروی(روسیه) تقسیم می شدند گاهی زیر سلطه ی ایران و گاهی هم روسیه، از این رو فرهنگ و آداب روسی نیز در بین آنان دیده می شود. [۲۵]

موسیقی

هنر و موسیقی نزد ارامنه جایگاه ویژه ای دارد، ساز دودوک سازی است ارمنی که امروزه شهرت جهانی دارد از موسیقیدانان ارامنه می توان به سایات نوا ، آرام خاچاتریان و کمیتاس اشاره کرد.[۲۶]

آشپزی

رسمی ترین غذای ارمنستان انواع کباب های مختلف است تنوع و کیفیت محصولات گوشتی (سوسیس و کالباس) باعث شده تا در مهمانی ها نیز از آن استفاده کنند، در ارمنستان علاوه بر انواع کباب های متختلف غذاهای دیگر همچون شاورما، فلافل، فوتوچنی، اسباکتی، بیف استراناگوف، لحماژو و هاریسا نیز دیده می شود. نان های متنوعی نیز در ارمنستان وجود دارد از جمله: نان لواش، مادناکاش، هرازدان و باگت. ارمنستان راهی به آب های آزاد ندارد اما غذاهای دریای در ارمنستان کم طرفدار نیست ماهی ایشخان یکی از خوش خوراکترین ماهی های دریاچه سوان است که شباهت زیادی به ماهی قزل آلا دارد. [۲۷]

ارتش

نوشتار اصلی: ارتش ارمنستان

نیروهای مسلح ارمنستان شامل نیروهای زمینی، هوایی و گارد مرزی هستند و این کشور فاقد نیروی دریایی است. مطابق با آمارهای سال ۲۰۰۸ این جمهوری دارای ۶۰ هزار نیروی نظامی و همچنین ۳۰۰ هزار نیروی ذخیره‌است تا سال ۲۰۰۲ تعداد ۳۸۹۰۰ نفر در ارتش ارمنستان خدمت می‌کردند که در پنج لشکر، یک تیپ تفنگ‌دار و دو هنگ توپخانه فعال بودند. این کشور از ابتدای استقلال از اتحاد جماهیر شوروی به‌منظور نیازهای نظامی و تسلیحاتی خود قراردادهای نظامی با کشورهای روسیه، آمریکا، سازمان ناتو، یونان و حوزه بالتیک منعقد نموده‌است.[۲۸]

جستارهای وابسته

منابع

  1. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html
  2. Razmik Panossian. The Armenians: From Kings And Priests to Merchants And Commissars. Columbia University Press, 2006. ص 106. ISBN 978-0-231-13926-7. 
  3. Brunner, Borgna (۲۰۰۶). Time Almanac with Information Please 2007. New York: Time Home Entertainment. p. ۶۸۵. ISBN 1-933405-49-X.
  4. «Joshua Project». تارنمای نژادشناسی "جاشوا پروجکت". 
  5. Erich Kettenhofen, George A. Bournoutian and Robert H. Hewsen, “ERevan,” Encyclopaedia Iranica, Online Edition, 1998, available at http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii
  6. Erich Kettenhofen, George A. Bournoutian and Robert H. Hewsen, “ERevan,” Encyclopaedia Iranica, Online Edition, 1998, available at http://www.iranicaonline.org/articles/erevan-1#ii
  7. http://www.foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/Report%2021%20-%20Visit%20to%20Azerbaijan.pdf
  8. «جبهه متحد ایران و ارمنستان در برابر خطر انزوا». بی بی سی فارسی، ۰۷ مرداد ۱۳۸۷. 
  9. «Joshua Project». تارنمای نژادشناسی "جاشوا پروجکت". 
  10. «ارمنستان باید نیروهای خود را از قره‌باغ خارج کند». سرخط. 
  11. «آمریکا:ارمنستان به اشغال قره‌باغ خاتمه بدهد». TRT. 
  12. «بحران قره‌باغ در اغما». روزنامه شرق-۱۳۸۵. 
  13. «عبدالله گل: زمان پایان اشغال قره‌باغ فرا رسیده‌است». TRT. 
  14. بولتن تحقیق و پژوهش: نگاهی به لابی ارامنه در ایالات متحده آمریکا، موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران. تیر ۱۳۸۶
  15. Azarbaijan Sovet Ensiklopediasi. Baku 1976-88 سرواژه فلات ارمنستان. و امیراحمدیان، بهرام، جغرافیای قفقاز، انتشارات بین‌المللی الهدی، تهران ۱۳۷۷.
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ همان.
  17. http://www.armen12.com/armenia.html
  18. World Gazetteer online
  19. Demourian, Avet (2007-10-19). «Armenian Eyes, Ears on US Genocide Vote». washingtonpost.com. Retrieved 2009-07-07.
  20. The World Factbook: Armenia". CIA. Retrieved 2007-11-15.
  21. دورنمای اقتصاد ارمنستان (با تاکید بر آثار منفی بحران اقتصاد جهانی)، ماهنامه ایراس. تیر ۱۳۸۹.
  22. «بیست سالگی ارمنستان و چالش فساد (ویدئو)». رادیو زمانه (گزارش پژمان اکبرزاده از ایروان)، یکم مهر ۱۳۹۰. 
  23. «شرکت هواپیمایی ملی ارمنستان اعلام ورشکستگی کرد». رادیو فردا، دوازده فروردین ۱۳۹۲. 
  24. Brunner, Borgna (۲۰۰۶). Time Almanac with Information Please 2007. New York: Time Home Entertainment. p. ۶۸۵. ISBN 1-933405-49-X.
  25. http://babylon-tour.com/index.php/fa/armenian-people.html
  26. http://babylon-tour.com/index.php/fa/armenian-people.html
  27. http://babylon-tour.com/index.php/fa/armenian-foods.html
  28. ساختار و توانمندی نظامی کشورها: ارمنستان. در: ماهنامه اطلاعات راهبردی. مرداد ۱۳۸۸

پیوند به بیرون

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ارمنستان موجود است.