پسته

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
پسته
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: گیاهان
(طبقه‌بندی‌نشده): گیاهان گلدار
(طبقه‌بندی‌نشده): دولپه‌ای‌های نو
(طبقه‌بندی‌نشده): رزیدها
راسته: افراسانان
تیره: پسته‌ایان
سرده: پسته (سرده)
گونه: P. vera
نام علمی
Pistacia vera
Desf.
دانه پسته
درخت پسته
پسته کنده شده از درخت
پسته یامچی

پسته گونه‌ای گیاه است.[۱] این گیاه در کشورهایی مثل ایران، سوریه، ترکمنستان و غرب افغانستان رشد می‌کند.[نیازمند منبع]

تولید پسته در ایران در سال ۲۰۰۵ معادل ۱۹۰٬۰۰۰ تن بوده که ایران را در مقام یکم در جهان قرار می‌دهد. بعد از ایران آمریکا با تولید ۱۴۰٬۰۰۰ و ترکیه با تولید ۶۰٬۰۰۰ تن در مقام دوم و سوم قرار داشته‌اند.[۲] تولید پسته اغلب در شهرستان انار، شهرستان رفسنجان،كاشان شهرستان سیرجان، شهرستان دامغان، قزوین، یزد و شهربابک صورت می‌گیرد.

واژه پسته پارسی می‌باشد و از طریق زبان لاتین از پارسی وارد زبانهای اروپایی شده‌است.[نیازمند منبع]

روغن پسته[ویرایش]

روغن پسته بسیار مقوی است و از ویتامین‌های A ، D ،E ، K سرشار است. از سوی دیگر روغن پسته دارای مقادیر بسیار بالایی از آهن، فسفر، مس، روی و منیزیم است. این روغن به صورت بسیار وسیعی در صنایع آرایشی و طب سنتی مورد استفاده قرار می‌گیرد و نیز به علت جذب سریع ویتامین‌های آن از طریق پوست در ضد لک بوده و در رفع اثرات باقیمانده جوش نیز مؤثر است.[۳]

اقتصاد پسته[ویرایش]

ایران و ایالات متحده آمریکا، دو کشور اصلی در زمینه تولید و صادرات پسته در جهان به شمار می‌روند.

شرکت‌هایی که هم اکنون در حال فعالیت گسترده در این زمینه هستند در آینده یک رقیب جدی برای شرکت‌های پسته ایران خواهند بود. اسراییل بیشترین مصرف سرانه پسته را به خود اختصاص داده‌است.[۴]

تولید پسته در جهان[ویرایش]

در فاصله سالهای ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۴ میلادی، ایالات متحده آمریکا، ایران، ترکیه، سوریه و اتحادیه اروپا، پنج تولید کننده اصلی پسته در جهان بوده‌اند.[۵]

تصویری نزدیک از یک پسته.
میزان تولید پسته بر حسب هزار تن [۶]{date=April ۲۰۱۶}
نام کشور سال ۱۰-۲۰۰۹ سال ۱۱-۲۰۱۰ سال ۱۲-۲۰۱۱ سال ۱۳-۲۰۱۲ سال ۱۴-۲۰۱۳ سال ۱۵-۲۰۱۴
 ایران ۱۸۴ ۲۱۶ ۱۶۰ ۱۸۳ ۱۷۰ ۲۳۰
 ایالات متحده آمریکا ۱۶۱ ۲۳۷ ۲۰۱ ۲۵۰ ۲۱۳ ۲۳۳
 ترکیه ۳۸ ۱۱۰ ۵۰ ۱۱۷ ۵۰ ۸۵
 سوریه ۶۱ ۵۷ ۵۶ ۵۷ ۵۷ ۵۷
 اتحادیه اروپا ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۳ ۱۳ ۱۳

صادرات پسته در جهان[ویرایش]

در سال ۲۰۱۴ میلادی، ایران با صادر کردن بیش از ۱۹۱ هزار تن پسته بزرگترین صادرکننده این محصول در دنیا شناخته شد. ایالات متحده آمریکا نیز با صادر کردن حدود ۱۳۸ هزار تن پسته، بعنوان دومین صادرکننده پسته در جهان در سال ۲۰۱۴ میلادی شناخته شد. سومین صادرکننده پسته در جهان ترکیه بود. ترکیه در سال ۲۰۱۴ توانست حدود ۳ هزار تن پسته را صادر نماید و به لحاظ صادرات پسته در مقام سوم جهان قرار گرفت.[۷]

پسته در ایران[ویرایش]

تولید و صادرات پسته ایرانی، سالانه در حدود ۱٫۴ تا ۱٫۷ میلیارد دلار برای ایران، درآمدزایی می‌کند. استان کرمان و شهرستان رفسنجان، مراکز اصلی تولید پسته در ایران به‌شمار می‌آیند و ۸۰ درصد پسته تولیدشده در ایران، از این منطقه به‌دست می‌آید. در حالیکه در اواسط دهه ۸۰ خورشیدی، تولید پسته ایران بالغ بر ۲۵۰ هزارتن بوده است، این میزان در ابتدای دهه ۹۰ خورشیدی، به ۱۵۰ هزار تن کاهش یافته است. خشکسالی‌های پی‌درپی و عدم برنامه‌ریزی برای تامین آب مورد نیاز باغ‌های پسته و نیز قوانین و مقررات دست و پاگیر صادراتی باعث شده که میزان صادرات پسته ایران، افت چشمگیری را در سال‌های اخیر تجربه کند و در همین زمان، با افزایش تولید پسته در ایالت کالیفرنیای آمریکا، این کشور در حال تبدیل شدن به اولین صادرکننده این محصول در سطح جهان شده است.[۸]

صادرات پسته ایران در سال ۱۳۸۹ معادل ۱۵۰ هزار تن بوده‌است.[۹]

میزان تولید پسته در ایران سالانه حدود ۲۰۰ هزار تن است و تنها ۱۰ درصد از این محصول مصرف داخلی دارد و ۹۰ درصد دیگر صادراتی است. مصرف سالیانه پسته برای هر خانواده ایرانی حدود ۲ کیلو گرم است.[۱۰][۱۱]

بیماری مهم پسته در ایران[ویرایش]

آفلاتوکسین زهرابه‌ای است که بوسیله گروهی از قارچ‌ها بنام آسپرژیلوس که جزء کپک‌ها هستند ترشح می‌شود. این قارچ‌ پس از تغذیه از مواد غذایی، گونه ای از زهرابه را تولید کرده و آن را داخل و یا روی مواد غذایی برجای می‌گذارد. آفلاتوکسین به انسان و دام ضرر فراوان می‌رساند. سم مذکور در صورت مصرف مزمن موجب سرطان می‌شود.[۱۲]

سم‌پاشی بی‌رویه در باغ‌های پسته ایران[ویرایش]

شمس‌فرد همچنین به بهره‌وری پائین کاشت و تولید پسته در ایران اشاره کرد و افزود، آمریکا پسته را به‌صورت مکانیزه تولید می‌کند و همین امر موجب شده که محصول این کشور در هر هکتار ۳ تن و سه برابر محصول تولیدی ایران در هر هکتار باشد.

محسن جلال‌پور، در سال ۱۳۹۳ گفته بود که صادرات پسته ایران به کشورهای اروپایی از ۹۰ هزار تن در سال به ۱۰ هزار تن کاهش یافته است.

همان زمان نوید ارجمند، مدیر بخش علمی و روابط بین‌الملل انجمن پسته ایران، یکی دیگر از مشکلات صادرکنندگان را چنین توصیف کرد: «استفاده بی‌رویه سم در باغ‌های پسته می‌تواند سهم اندک پسته ایران در بازارهای اروپایی را با خطر مواجه کند.» او افزود که اتحادیه اروپا در این مورد قوانین سخت‌گیرانه‌ای دارد و اگر این بازار از دست برود پسته آمریکا در زمان کوتاهی بازار ایران در اروپا را تصاحب می‌کند.[۱۳]

انواع پسته[ویرایش]

به طور کلی انواع پسته به دو گروه گرد و دراز تقسیم‌بندی شده‌اند. ولی به طور سنتی در ایران حدود ۹۰ گونه از پسته شناخته شده‌است؛ که تعدادی از آنها به صورت گسترده و تجاری و برخی به صورت پراکنده و محدود کشت می‌شوند.[۱۴]

مشهورترین انواع پسته عبارتند از:

  • احمد آقایی
  • اکبری
  • فندقی
  • حاج عبداللهی
  • اوحدی
  • کله قوچی
  • سفید پسته نوق

روش تکثیر پسته[ویرایش]

روش متداول تکثیر پسته از طریق کاشت دانه وایجاد نهال است. و معمولا پس از چند سال با سر برداری و پیوند زدن به گونه پسته دلخواه می‌رسند. روش دیگر تکثیر پسته روش تکثیر بافت است که بسیار محدود بوده و در ایران شرکت طوبی این کار را انجام می‌دهد.

ارزش غذایی پسته[ویرایش]

Pistachio seeds, dry roasted, w/o salt
- لوتئین و زآکسانتین ۱۲۰۵ μg
تیامین (ویتامین ب۱) ۰٫۸۴ میلی‌گرم (۶۵٪)
ریبوفلاوین (ویتامین ب۲) ۰٫۱۵۸ میلی‌گرم (۱۱٪)
نیاسین (ویتامین ب۳) ۱٫۴۲۵ میلی‌گرم (۱۰٪)
پانتوتنیک اسید (ویتامین ب۵) ۰٫۵۱۳ میلی‌گرم (۱۰٪)
ویتامین ب۶ ۱٫۲۷۴ میلی‌گرم (۹۸٪)
اسید فولیک (ویتامین ب۹) ۵۰ میکروگرم (۱۳٪)
ویتامین C ۲٫۳ میلی‌گرم (۴٪)
فسفر ۴۸۵ میلی‌گرم (۶۹٪)
پتاسیم ۱۰۴۲ میلی‌گرم (۲۲٪)
روی ۲٫۳ میلی‌گرم (۲۳٪)
درصدها نسبی‌اند
منبع: پایگاه اطلاعاتی مواد غذایی آمریکا

منابع[ویرایش]

  1. دانشنامهٔ رشد
  2. Major Food And Agricultural Commodities And Producers - Countries By Commodity
  3. http://digiziba.com/Product/31/DZP-000115/%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%86%20%D9%86%D8%B1%D9%85%20%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%87%20%D9%88%20%DA%A9%D9%86%D8%AC%D8%AF/PISTACHIO%20and%20SESAME%20Soft%20Soap
  4. «لابی آمریکا و رژیم صهیونیستی در زمینه بازار پسته». آمریکا نگاه نو. ۲۰۱۳-۰۲-۲۳. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۰۸-۱۷. 
  5. «Pistachios: World Markets and Trade». وب سایت رسمی وزارت کشاورزی ایالات متحده ، بخش سرویس کشاورزی خارجی، فوریه ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۲ آپریل ۲۰۱۶. 
  6. "TreeNuts". 
  7. «Pistachios: World Markets and Trade». وب سایت رسمی وزارت کشاورزی ایالات متحده ، بخش سرویس کشاورزی خارجی، فوریه ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۲ آپریل ۲۰۱۶. 
  8. انتقال پایتخت پسته جهان از کرمان به کالیفرنیا/ طلای سبز یخ زد خبرگزاری قدس
  9. «خبر آنلاین». بازبینی‌شده در ۲۷/۰۱/۲۰۱۲. 
  10. عسگر اولادی خبر داد: عرضه پسته ۳۰ هزار تومانی در شهرهای بزرگ؛ ایلنا؛ ۲۹ بهمن ۱۳۹۱
  11. http://www.teribon.ir/archives/196650/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D8%B3%D8%AA%D9%۸۷-%D8%B4%D8%A8-%D9%۸۵٪D9%۸۵٪D9%۸۶٪D9%۸۸٪D8%B9%D8%8C-%D9%۸۸-%D8%B5%D8%A8%D8%AD-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D8%AF.html
  12. مقالات - وبسایت بازرگانی پسته
  13. «کاهش ۳۰ درصدی صادرات پسته ایران در سال ۹۴». دویچه وله فارسی، ۲۶ مارچ ۲۰۱۶. بازبینی‌شده در ۲۷ مارچ ۲۰۱۶. 
  14. http://iranpistachio.org/fa/homepage/2013-06-10-17-41-48/property