لوله

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
لوله فاضلاب موزه لوور.
لوله‌های فولاد کربنی در یک حیاط انبار.

لوله (به انگلیسی: pipe) یک مقطع توخالی معمولاً (و نه الزاما) استوانه ای است که عمدتاً از آن برای انتقال مواد قابل جریان، مانند مایعات، گازها، دوغاب‌ها و پودرها استفاده می‌شود. از لوله‌ها همچنین برای ساخت سازه‌ها استفاده می‌شود؛

تفاوت پایپ و تیوب[ویرایش]

در استفاده رایج، کلمات پایپ و تیوب معمولاً بجای یکدیگر بکار می روند، اما در صنعت و مهندسی، هریک تعریف منحصر به فرد دارند. بسته به استاندارد قابل اجرا که بر اساس آن تولید می شود، پایپ به طور کلی با قطر اسمی، قطر خارجی ثابت (OD) و میزان ضخامت مشخص می شود. تیوب اغلب با ضخامت OD و دیوار مشخص می شود، اما ممکن است با هر دو قطر خارجی OD وقطر داخلی (ID) همراه ضخامت دیوار مشخص شود. پایپ به طور کلی با یکی از چندین استاندارد صنعتی بین المللی و ملی تولید می شود. [۱] در حالی که استانداردهای مشابهی برای تیوب های صنعتی خاص وجود دارد، تیوب اغلب به اندازه های سفارشی و طیف وسیع تری از قطرها و تحمل ها ساخته می شود. بسیاری از استانداردهای صنعتی و دولتی برای تولید پایپ و تیوب وجود دارد. اصطلاح "تیوب" معمولاً برای مقاطع غیر استوانه ای، یعنی لوله های مربع یا مستطیل نیز به کار می رود. به طور کلی، "پایپ" در بیشتر نقاط جهان رایج تر است، در حالی که "تیوب" در ایالات متحده بیشتر استفاده می شود.

هر دو "پایپ" و "تیوب" دلالت بر سطحی از استحکام و دوام دارند، در حالی که یک شیلنگ (یا لوله شیلنگی) معمولاً قابل حمل و انعطاف پذیر است. اغلب پایپ ها تقریباً همیشه با استفاده از اتصالاتی مانند زانویی، سه راهی و غیره ساخته می‌شوند، در حالی که تیوب ها ممکن است به صورت سفارشی خم یا فرم دهی شود. تیوب ها نیز برای موادی که انعطاف پذیر نیستند، نمی توانند فرم بگیرند، یا در مواردی که ساخت و ساز توسط کدها و استانداردها، کنترل می شود، با استفاده از اتصالات به هم متصل می شوند.[۲]

موارد استفاده[ویرایش]

موارد استفاده از لوله ها در موارد زیر می باشد:

نصب لوله در خیابان
نصب لوله در خیابانی در بلو هوریزونته ، برزیل
  • لوله کشی
  • آب شیر
  • آبیاری
  • خطوط لوله انتقال گاز یا مایع در فواصل طولانی
  • سیستم های فشرده ساز هوا
  • پوشش برای ستون بندی های بتنی مورد استفاده در پروژه های ساختمانی
  • فرآیندهای تولید در دمای بالا یا فشار بالا
  • صنعت نفت:
    • پوشش چاه نفت
    • تجهیزات پالایشگاه نفت
  • تحویل سیالات، اعم از گازی یا مایع، در یک کارخانه از یک نقطه به نقطه دیگر در یک فرآیند
  • تحویل مواد جامد فله، در یک کارخانه غذا از یک نقطه به نقطه دیگر در یک فرآیند
  • ساخت مخازن ذخیره فشار قوی (توجه داشته باشید که مخازن تحت فشار بزرگ به دلیل ضخامت دیواره و اندازه آنها، از ورق ساخته می شوند نه لوله).

علاوه بر این، لوله ها برای اهداف بسیاری استفاده می شوند که شامل انتقال سیال نمی شود. نرده ها، داربست ها و سازه های نگهدارنده اغلب از لوله های سازه ای ، به ویژه در محیط های صنعتی ساخته می شوند.

مواد سازنده[ویرایش]

مقاطع توخالی لوله ای، به مراتب سفتی بر اساس وزن واحد بیشتری نسبت به مقاطع توپر دارند. لوله از مواد مختلفی از جمله سرامیک، شیشه، فایبرگلاس، بسیاری از فلزات، بتن و پلاستیک ساخته می‌شود. در گذشته لوله‌های چوبی و سربی نیز مرسوم بودند.

لوله‌های فلزی به‌طور معمول از فولاد یا آلیاژهای آهن ساخته می‌شوند، مانند فولاد کربنی، فولاد زنگ نزن، فولاد گالوانیزه، و چدن نشکن. لوله‌های پایه-آهنی در صورت استفاده در جریان آب اکسیژن دار در معرض خوردگی قرار دارند.[۳] از لوله‌های آلومینیوم ممکن است در مواردی استفاده شود که آهن با مایع سرویس ناسازگار باشد یا وزن یک پارامتر مشکل ساز باشد. از لوله‌های مسی بیشتر برای سیستم‌های لوله کشی آب خانگی (قابل شرب) و لوله‌های سیستم‌های تبرید و کویل‌های انتقال حرارت (برای مثال در کندانسورها و رادیاتورها) استفاده می‌شود. از لوله‌هایی با جنس آلیاژهای اینکونل، فولاد کروم مولی و تیتانیوم برای دماها و فشارهای بالا در تأسیسات کارخانجات فرآیندی و نیروگاه‌ها استفاده می‌شود. ارزش بازار جهانی لوله‌های فولادی در سال ۲۰۱۹ برابر ۱۴۲٫۴ میلیارد دلار بوده و انتظار می‌رود از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۷ با نرخ رشد مرکب سالانه ۶٫۲٪ رشد کند و به ۵۴٫۶۸ میلیارد دلار برسد.[۴]

لوله‌های پلاستیکی به دلیل خواصی از قبیل وزن سبک، مقاومت شیمیایی بالا، خواص غیر خورنده و سهولت در ایجاد اتصالات، بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرند. مواد پلاستیکی مورد استفاده عبارتند از: پلی وینیل کلراید (PVC),[۵] پلی وینیل کلرید کلر دار (CPVC)، پلاستیک تقویت شده با الیاف (FRP),[۶] ملات پلیمر تقویت شده (RPMP),[۶] پلی پروپیلن (PP)، پلی اتیلن (PE)، پلی اتیلن چگالی بالا اتصال-عرضی (PEX)، پلی بوتیلن (PB) و آکریلونیتریل بوتادین استایرن (ABS). در بسیاری از کشورها، لوله‌های پی وی سی بیشترین لوله‌های مورد استفاده برای لوله‌های دفنی توزیع آب آشامیدنی و شبکه‌های فاضلاب هستند.[۷] محققان بازار پیش‌بینی می‌کنند که کل درآمد جهانی لوله‌های پلاستیکی در سال ۲۰۱۹ بیش از ۸۰ میلیارد دلار باشد.[۸] بازار اروپا در سال ۲۰۲۰ نزدیک به ۱۲٫۷ میلیارد یورو خواهد بود.[۹]

برای کاربردهای کم فشار مانند جریان گرانشی یا زهکشی، ممکن است لوله از بتن یا سرامیک ساخته شود. لوله های فاضلاب هنوز هم عمدتاً از بتن یا خاک رس شیشه ای ساخته می شوند. برای لوله های بتنی با قطر زیاد می توان از بتن مسلح استفاده کرد. این مواد لوله را می توان در بسیاری از انواع ساخت و سازها استفاده کرد و اغلب در انتقال جریان گرانشی آب سیلاب ها استفاده می شود. معمولاً چنین لوله ای دارای اتصالات پلکانی است که در هنگام نصب از روش های مختلف آب بندی استفاده می شود.

لوله یکپارچه بدون درز[ویرایش]

لوله بدون درز (Seamless pipe) که به مانسمان یا مانیسمان نیز مشهور است یکی از پرکاربردترین محصولات فولادی است که در صنعت نفت، پتروشیمی، گاز و همچنین در قطعه سازی مصارف فراوانی دارد. لوله‌های بدون درز در بازار همچنین به عنوان مقاطع ضخیم و بسیار مقاوم تحت فشار شناخته می‌شود زیرا به دلیل یکنواخت بودن و نداشتن درز جوش، دارای مقاومت بسیار بالایی در مقابل فشار و تنش‌های فیزیکی است به طوری که به خوبی خود را در هر نوع شرایط آب و هوایی مطابقت می‌دهد. پروسه تولید مانسمان برای ساخت لوله مانسمان از استاندارد ASTM به شماره A106 و A53 و همچنین استاندارد نفت و گاز API 5L استفاده می‌شود.

پروسه تولید لوله‌های مانسیمان نیز بدین گونه است که در آن یک شمش فولادی تحت کشش و نورد، افزایش طول یافته و سپس با وارد شدن مبله جامد نوک تیز به مرکز شمش گداخته شده، لوله ای بدون درز را ایجاد می‌کند.

تولید این نوع لوله از سایزهای بزرگتر به کوچکتر است و سایزهای۲/۱و۴/۳و۱اینچ معمولاً به روش سرد است. در تولید این مقاطع عمدتاً از شمش‌های فولادی گرد استفاده می‌کنند البته تولید لوله مانسمان از مقاطع چهار گوش نیز امکان‌پذیر است اما به دلیل اینکه این مقاطع حتماً باید به صورت دایره‌ای و یکنواخت باشند گرد کردن شمش‌های زاویه‌دار مستلزم صرف هزینه و وقت خواهد بود.

در مجموع پروسه تولید لوله‌های مانسمان شامل مراحل برش، پیش گرم، مرحله PIERCING، عبور از دستگاه الانگاتور، شلیک سمبه، تاب‌گیری، جداسازی سمبه، کروی سازی، مرحله کشش، خنک سازی، مرحله اندازه‌گیری، مرحله آزمایش، مرحله کونیک کردن، پولیش و در پایان باندل کردن است.

تاریخ ابداع و ساخت لوله‌های بدون درز به اواخر قرن ۱۹ برمی گردد و این روش نخستین بار توسط مهندسی آلمانی بنام «مانسمان» به کار رفت.[مشکوک ]

منابع[ویرایش]

  1. ISO - Pipe, Tube and Fittings Standards and Specifications بایگانی‌شده در ۲۰۱۰-۰۹-۰۹ توسط Wayback Machine
  2. آریا (۲۱ آذر ۱۴۰۱). «انواع لوله و کاربردهای آن». اتصالات گاز آریا.
  3. Robles, PE, Daniel. "Potable Water Pipe Condition Assessment For a High Rise Condominium in The Pacific Northwest". GSG Group Inc. , Community Engineering Services. Archived from the original on May 21, 2013. Retrieved December 3, 2012.
  4. "Global Steel Pipes & Tubes Market Size Report, 2020-2027". www.grandviewresearch.com (به انگلیسی). Retrieved 2020-12-21.
  5. Rahman (2004), pp. 56–61.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ AWWA M45 Fiberglass Pipe Design 1.1
  7. Rahman (2004), pp. 56–61.
  8. Market Study Plastic Pipes - World, Ceresana, Nov. 2012 بایگانی‌شده در ۲۰۱۳-۱۲-۱۹ توسط Wayback Machine
  9. Market Study Plastic Pipes - Europe, Ceresana, Nov. 2013 بایگانی‌شده در ۲۰۱۳-۱۲-۱۶ توسط Wayback Machine