ایل افشار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ترک‌های افشار
کل جمعیت

۱،۵۰۰،۰۰۰ نفر[۱]

نواحی با بیشترین جمعیت
ایران، ترکیه و افغانستان
زبان‌های رایج
ترکی آذربایجانی[۲]
ادیان و مذاهب
اسلام شیعه
نادرشاه افشار در سال ۱۰۶۶ خورشیدی در ایل افشار در شمال خراسان به دنیا آمد.[۳][۴]

افشارها (به ترکی آذربایجانی: avşarlar یا afşar) طایفه‌ای از ترک‌های اغوز هستند[۵][۶][۷][۸][۹][۱۰] که در ایران، ترکیه و افغانستان پراکنده‌اند.[۱۱] مراکز اصلی سکونت آنان در ایران استان‌های آذربایجان غربی، خراسان، کرمان و فارس است؛ اما تیره‌هایی از آنان را در استان‌های آذربایجان، لرستان، قزوین، زنجان، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، همدان (صالح آبادخوزستان، استان مرکزی، البرز (شهرستان ساوجبلاغ) و چهارمحال و بختيارى (شهرکرد و شهرستان بن) می‌توان یافت.[۱۲]

معرفی[ویرایش]

اَفشار یا اوشار یکی از ایل‌های ترک‌های اغوز[۲][۱۳][۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸] جزء گروه قومی ترک‌های آذربایجانی هستند.[۱۹][۲۰][۲۱] که در زمان شاه اسماعیل صفوی همراه با شش ایل بزرگ از آناتولی عثمانی به ایران آمدند و پایه‌های دودمان صفوی را بنیاد گذاردند. این ایل به دو شعبهٔ بزرگ تقسیم می‌شد: یکی قاسملو و دیگری ارخلو یا قرخلو؛ نادرشاه افشار از شعبهٔ اخیر بود. طایفه قرخلو را شاه اسماعیل از آذربایجان به خراسان کوچاند و در شمال آن سرزمین، در نواحی ابیورد و درهٔ گز و باخرز تا حدود مرو مسکن داد؛ تا در برابر ازبکان و ترکمن‌ها مهاجم سدی باشند. تعداد بسیاری از این ایلها در زمان شاه عباس اول در ایل شاهسون ادغام گشتند.[۲۲]

وجه تسمیه نام[ویرایش]

اوشر یا اوشار را یکی از ۴ فرزند یولدوزخان پسر سوم اغوزخان و به معنی چالاک آورده‌اند.[۲۳] قوم افشار ظاهر نام خود را از نام سر دودمان قومی خود اوشر گرفته‌است.[۲۴]

تمغای ایل افشار [۲۵] (تَمغا، مهر و نشانی بوده که با مرکب سرخ بر اسناد، نامه‌ها و فرمان‌ها می‌زدند)

افشارها در صحنهٔ تاریخ[ویرایش]

افشارها تحت ادارهٔ آق‌سنقرْ اتابکان موصل را تشکیل دادند و اینها در فتح آناتولی نقش مهمی ایفا نمودند. از طرف ملکشاه، آق‌سنقرْ «قاسم‌الدوله» لقب گرفت و ولایت حلب به او واگذار گردید و به فرمانروایی در این مکان پرداخت. عمادالدین زنگی حکومت اتابکان موصل را در شهر موصل و نواحی پیرامون آن تشکیل داد و فرمانروای این اماکن گردید و مدت هجده سال به فرمانروایی پرداخت (۱۱۴۶–۱۱۲۸). امیر عماد الدین زنگی از طرف خلیفه لقب «فاتح» دریافت نمود و در جنگ‌های صلیبی به مبارزه و نبرد با عیسویان اروپایی اشغالگر پرداخت. پس از وی پسرش نورالدین محمود که به علم و ادبیات علاقه داشت، جانشین او گردید. شیرکوه (ابوحارث اسدالدین) و صلاح‌الدین ایوبی تحت لوای او بودند و به کمک او در ۱۱۷۱ (خورشیدی) حکومت فاطمی را برانداختند. بعد از صلاح‌الدین، فرزندش نتوانست قدرت پدر را پیدا کند و در قرن سیزده میلادی تابع مغول‌ها شدند. در نتیجه، افشارها به جنوب آناتولی کوچ کردند و به کمک ترکمن‌ها حکومت خانی قره‌مان را تشکیل دادند.

افشارهای آناتولی بیشتر از احفاد سه خانواده‌اند که از حلب آمده‌اند و عبارتند از: قوت بیگلی اوغوللاری، گؤندؤز اوغوللاری، کویک اوغوللاری.

مستقل ایل افشار[ویرایش]

آل گولو،صفی‌خانلو، قاسملو، جهانشاهلو، اشرف لو، حمزه خانلو، حمزه‌لو، استاجلو ،عمارلو، حیدرممیشالو، تکلو، ال کسلو، پیرمرادلو، آقاجان‌لو، بارچیلو، بیات، ارشلو، شکلو، شول، له درازلو، شیخ اوشاغلو، ولی‌پور، میرحبیب لو، میرحسینی، فارسیمدان، جامه بزرگی، قوجابیگلو، میرجانی، قره‌قویونلو، گوی قویونلو، افشار بگشلو، قره‌گزلو، گوند اوز لو، برآوردلو، جانقلی اوشاغلو، افشارامویی، شاهسون، زرگر، حاجیلو، رحیم لو، امین لو، مزیدلو ، گیلانلو، شهسواری، خلیفه لو، جلال لو، مهنی، مرادی، غفرانی، ساربان، قرایی، ساوندر، خبری،f>شهرداری کرمان</ref>

فرهنگ و رسوم[ویرایش]

قالیچه‌های افشار[ویرایش]

از نظر قالی‌بافی، چادرنشینان افشار گرهٔ تُرکی و روستائیان گرهٔ فارسی به کار می‌برند. در واقع اصالت قالیچه‌های کرمان را در کارهای ایلات افشار باید جستجو کرد که نقشه و طرز بافت آن‌ها وجه مشترکی از هنر مردم آذربایجان و کرمان که به خوبی با هم آمیخته شده‌است.[۲۶]

افشارهای ایران[ویرایش]

بزرگترین شهر افشارنشین ایران و جهان شهر ارومیه است چنانچه لرد کرزن در قرن بیستم هنگام ورود به شهر ارومیه می‌نویسد: «این شهر که در ارتفاع ۴۴۰۰ پا از سطح دریاست بین ۳۰۰۰۰ و ۴۰۰۰۰ نفر سکنه دارد که بیشتر آنها طایفهٔ ترک افشار هستند، ولی مقدار متنابهى اقلیت های نسطورى (آشورى)، کلیمی و ارمنی را هم در بر مى گيرد.» ‏بیشترین افشار های شمال خراسان نیز در شهرهای قوچان ،دره گز، کلات و شیروان و قسمت هایی هم در مینودشت و رامیان، آزادشهر استان گلستان هستند

افشارهای ایران عبارتند از: قارياغدي قوشاجايي، قره گزلی، قره حسنلو، قره گوزلو، گندزلو، بدرلو (بدیرلو)، بکیشلو، سعیدلو، قرالرلو، عربلو، غفرانی، طرزیلو، شاملو، اصانلو، قاسملو، ایناللو، ارشلو، گؤندؤزلو، تکشلو، کهگیلولو، قرخلو، بگشلو تکه‌لو و ایمیرلوو و مهدیلو و مصطفی لو ،یازرلو،دوارلو،قرهجانلو،قرهسفلو،قرهچماقلو،یوزباشی، … این طایفه‌ها از قبیله‌های گؤندؤتخزلو و کؤپک‌لو و که از آسیای میانه آمده‌اند، تشکیل یافته‌است.[۲۷] تیره شول هم جز تیره‌های ایل ترک افشار می‌باشند که در کرمان و داراب فارس زندگی می‌کنند. تیره قرخلو در استان مرکزی و اراک زندگی می‌کنند ، عده ای از افشارها در خرم آباد ساکن هستند و همچنین طایفه ی نادری شهرستان بن واقع در ۲۰کیلومتری شهرکرد از ایل افشار میباشند .

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Joshua Project - Azerbaijani People Cluster Great Commission Status
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Looklex encyclopaedia - Afshars
  3. «NĀDER SHAH – Encyclopaedia Iranica». www.iranicaonline.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۲۵.
  4. "Nādir Shāh | Iranian ruler". Encyclopedia Britannica. Retrieved 2020-05-25.
  5. «AFŠĀR بایگانی‌شده در ۲۹ آوریل ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine» در دانشنامهٔ ایرانیکا
  6. "Nādir Shāh | Iranian ruler". Encyclopedia Britannica. Retrieved 2020-05-26.
  7. «AFSHARIDS – Encyclopaedia Iranica». www.iranicaonline.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۲۶.
  8. «NĀDER SHAH – Encyclopaedia Iranica». www.iranicaonline.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۲۶.
  9. «Afsharid Dynasty - Oxford Islamic Studies Online». www.oxfordislamicstudies.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۵-۲۶.
  10. Lockhart, L., "Nadir Shah: A Critical Study Based Mainly upon Contemporary Sources", London: Luzac & Co., 1938, 21 :"Nadir Shah was from a Turkmen tribe and probably raised as a Shiʿa, though his views on religion were complex and often pragmatic"
  11. ایران تاریخ، فرهنگ، هنر زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، 1385
  12. ایران تاریخ، فرهنگ، هنر، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، ۱۳۸۵(بخش زبان و خط)
  13. http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-c3e1a26362c34adebd653ebfb3bf2dad-fa.html
  14. «دائرةالمعارف بزرگ اسلامی - افشار». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ نوامبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۵ ژانویه ۲۰۰۹.
  15. Joshua Project - Ethnic People Groups of the Turkic Peoples Affinity Bloc
  16. Tapper, Richard (1997). «Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan." Cambridge University Press, ISBN 0-521-58336-5, 9780521583367, Page 44
  17. Reid,.J. J. (2000). «Crisis of the Ottoman Empire: Prelude to Collapse 1839-1878.» Franz Steiner Verlag, ISBN 3-515-07687-5, 9783515076876, Page 210
  18. Peter Malcolm Holt, Ann Katherine Swynford Lambton, Bernard Lewis (1977). «The Cambridge History of Islam" Cambridge University Press, ISBN 0-521-29135-6, 9780521291354, Page 430
  19. Richard V. Weekes. Muslim peoples: a world ethnographic survey. AZERI. — Greenwood Press, 1978 — p. 56 — ISBN 978-0-8371-9880-4
  20. Российский этнографический музей. Афшары.
  21. "Азербайджанцы". [[دانشنامه بزرگ شوروی|Great Soviet Encyclopedia]] (به روسی). Retrieved Sep 13, 2013. URL–wikilink conflict (help)
  22. شهرداری کرمان[پیوند مرده]
  23. فضل الاه همدانی، رشیدالدین. مجمع التواریخ.
  24. لاکهارت، لارنس. نادرشاه. تهران:1331.
  25. Mahmûd, Kâşgarlı. Divânü Lugâti't-Türk. Kabalcı Yayınevi. p. 354.
  26. «استان کرمان». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ فوریه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱۱ ژوئن ۲۰۱۰.
  27. تورک دؤنیاسی ال کتابی، آنکارا، ۱۹۷۶، ص. ۸۴۳