سمرقند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سمرقند
Samarqand
Самарканд
شهر
Samarkand
Registan square Samarkand.jpg
Mosque Bibi Khanum (5).JPG
Gur-e Amir - Exterior views 998.JPG
Mausolées du groupe central (Shah-i-Zinda, Samarcande) (6009956484).jpg
Samarkand Shah-i Zinda general view.JPG

نمایی از ریگستان، مسجد بی‌بی خانم، گور امیر، آرامگاه شاه زنده
نشان رسمی سمرقند
نشان
سمرقند در ازبکستان قرار گرفته‌است
سمرقند
سمرقند
موقعیت در نقشه ازبکستان
مختصات: ۳۹°۳۹′۱۵″ شمالی ۶۶°۵۷′۳۵″ شرقی / ۳۹٫۶۵۴۱۷°شمالی ۶۶٫۹۵۹۷۲°شرقی / 39.65417; 66.95972مختصات: ۳۹°۳۹′۱۵″ شمالی ۶۶°۵۷′۳۵″ شرقی / ۳۹٫۶۵۴۱۷°شمالی ۶۶٫۹۵۹۷۲°شرقی / 39.65417; 66.95972
کشور ازبکستان
استانسمرقند
تأسیس۷۴۲ (پیش از میلاد)
حکومت
 • حکیمMirzaev Zoir Toirovich
مساحت
 • کل۱۰۸ کیلومتر مربع (۴۲ مایل مربع)
ارتفاع۷۰۲ متر (۲٬۳۰۳ پا)
جمعیت (۲۰۱۱)
 • جمعیت۳۸۸۶۰۰
 • تراکم۳٬۶۰۰/km۲ (۹٬۳۰۰/sq mi)
منطقهٔ زمانیUTC (یوتی‌سی ۵+)
کد پستی۱۰۰ ۱۴۰
پیش‌شماره(های) تلفن۶۶ (۹۹۸)
کد پلاک۳۰A (030-039) AA
وبگاهsamcity.uz

سَمَرْقَنْد (به فارسی تاجیکی: Самарқанд) شهری با جمعیتی بالغ بر ۵۹۶٬۳۰۰ نفر (برآورد تخمینیِ سال ۲۰۰۸)، دومین شهر بزرگ ازبکستان، و مرکز استان سمرقند است. این شهر در ارتفاع ۷۰۲متری از سطح دریا واقع است. بیشتر ساکنان این شهر فارسی‌زبان هستند و به فارسی تاجیکی سخن می‌گویند. این شهر یکی از مراکز تاریخی مردم تاجیک در آسیای میانه است.[۱]

در سال ۲۰۰۱، یونسکو این شهر باستانی را در فهرست میراث فرهنگی جهان قرار داد.شواهدی از فعالیتهای انسانی در ناحیه این شهر از اواخر دوره پارینه سنگی وجود دارد ، اگرچه هیچ مدرک مستقیمی از زمان تاسیس سمرقند وجود ندارد. برخی از تئوری ها پیشنهاد می كنند كه این شهر بین سده های هشتم و هفتم قبل از میلاد مسیح تأسیس شده است و بنا به موقعیت آن در جاده ابریشم بین چین و دریای مدیترانه رونق یافته، زمانی سمرقند یكی از بزرگترین شهرهای آسیای میانه بود. [۲]

در زمان امپراتوری هخامنشی پارس ،این شهر پایتخت ساتراپی سغدیان بود . این شهر توسط اسکندر بزرگ در سال 329 قبل از میلاد ، هنگامی که با نام یونانی آن Marakanda شناخته شده بود ، تسخیر شد. [۳] این شهر با توالی حاکمان ایرانی و ترک اداره می شد تا اینکه مغولان تحت سلطه چنگیز خان در سال 1220 سمرقند را فتح کردند. امروز ، سمرقند پایتخت منطقه سمرقند و دومین شهر بزرگ ازبکستان است . [۴]

تاریخ[ویرایش]

سمرقند
Storks samarkand.jpg
اطلاعات اثر
مکانازبکستانازبکستان
نوعفرهنگی
معیار ثبتi, ii, iv
شمارهٔ ثبت۶۰۳
منطقهآسیا و اقیانوس آرام
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت۲۰۰۱ (نشست ۲۵ ام) (طی نشست نامشخص)
منطقهٔ بر پایهٔ دسته‌بندی یونسکو

«سمرقند، که یونانیان آن را (ماراکندا) می‌نامیده‌اند، یکی از کهن‌ترین شهرهای جهان شمرده می‌شود و توسط ایرانیان در اواخر سده چهارده پیش از میلاد در دشت حاصلخیز زرفشان به عنوان شهر منطقه کشاورزی پی نهاده شده و زمانی دراز در دوران هخامنشیان مهم‌ترین شهر منطقه بوده‌است.»[۵]

سمرقند با قرار داشتن در مرکز جاده ابریشم، پیونددهندهٔ چین به اروپا در قدیم، دارای اهمیتی چشمگیر بوده‌است.

تاریخچه[ویرایش]

  • Faravahar-Gold.svg امپراتوری هخامنشیان: در روزگار هخامنشیان جزئی از سرزمین سغد باستان بود.
  • دوره هلنیستی :در سال ۳۳۰ ق م. سمرقند در تصرف اسکندر مقدونی درآمد. بعد جزء دولت یونانی غربی گردید. این شهر نزد یونانیان به ماراکانا معروف بود. [۶]فتوحات اسکندر، فرهنگ کلاسیک یونان را وارد آسیای میانه کردند. برای مدتی ، زیبایی شناسی یونانی به شدت صنعتگران محلی را مؤثر کرد. این میراث هلنیستی همچنان در قرنهای بعد از مرگ اسکندر، یعنی در زمان امپراتوری سلوکی ، پادشاهی یونان و باکتریایی و امپراتوری کوشان ، ادامه یافت. در قرن 3 میلادی ،پس از آن که دولت کوشان کنترل سغدیا را از دست داد ، سمرقند به عنوان مرکز قدرت اقتصادی ، فرهنگی و سیاسی در حال فروپاشی بود و تا قرن 5 بعد از میلاد احیا نشد.
  • Senmurv.svg امپراتوری ساسانیان: سمرقند در حدود سال 260 میلادی توسط ساسانیان فارس فتح شد. تحت حکومت ساسانیان ، این منطقه به یک مکان اساسی برای مانوییسم تبدیل شد و انتشار این دین در سراسر آسیای میانه را تسهیل کرد. [۷] در کتیبه کعبه زرتشت شاپور یکم این شهر را جز قلمرو ایران می‌خواند. پس از فتح سمرقند توسط Hephtalites (هون ها) ، آنها بر سمرقند حکومت کردند تا اینکه گوکترکها در اتحاد با ساسانیان ، آن را در نبرد بخارا فتح کردند. ترکها سمرقند را تحت سلطه داشتند تا اینکه در جنگهای گوتکرک-ایران توسط ساسانیان شکست خوردند.
  • Umayyad Flag.png خلافت امویان: پس از فتح ایران توسط اعراب، ترکها سمرقند را فتح کردند و آن را نگه داشتند تا زمانی که خاقانات ترک به دلیل جنگ با سلسله چینی تنگ سقوط کرد. در این مدت شهر به تبعیت حکومت تنگ درآمد. سپاهیان خلافت بنی امیه تحت قتیبه ابن مسلم این شهر را در حدود 710 از ترکان به تصرف خود درآوردند. [۸] در این دوره ، سمرقند یک جامعه مذهبی متنوع بود و خاستگاه مذاهب متعددی از جمله زرتشت ، بودیسم ، هندوئیسم ، مانیشیسم ، یهودیت و مسیحیت نستوریان بود . [۹] آسیای میانه به طور کلی با اعراب در صلح نبود ،چرا که حاکمان محلی را مجبور به ادای احترام می کردند ، اما آنها را عمدتاً به خود وا می گذاشتند. سمرقند اما از این سیاست مثتثنی بود و یک پادگان و اداره عربی در این شهر تأسیس شد ، آتشکده های زرتشتی آن ویران و مسجدی ساخته شد. [۱۰] بخش عمده ای از شهر به اسلام گرویدند. [۱۱] در نتیجه در دراز مدت ، سمرقند به مرکز تحصیلات اسلامی و عربی تبدیل شد. [۱۰] سمرقند در دوره خلافت یکی از شهرهای شرقی خلافت امویان به‌شمار می‌رفت.
  • خلافت عباسیان:تا سدهٔ نهم در دست خلفای اموی و عباسی بود. داستانها حاکی از این است كه در زمان حكومت عباسیان ، [۱۲] راز تهیه كاغذ از دو زندانی چینی از نبرد طراز در سال 751 بدست آمد كه منجر به ایجاد نخستین كارخانه کاغذسازی جهان اسلام در سمرقند شد. این اختراع سپس به بقیه جهان اسلام و از آنجا به اروپا گسترش یافت. در سده نهم و دهم سمرقند جزء شهرهای امیرنشین امیران سامانی بود. در ۱۰۰۰ م. به دست سامانیان درآمد.
  • سامانیان: کنترل عباسی سمرقند به زودی از بین رفت و با سامانیان جایگزین شد (862-999) ، هرچند سامانیان در زمان کنترل سمرقند، هنوز خراجگزار خلیفه بودند. در زمان حکومت سامانیان ، این شهر به یکی از پایتخت های سلسله سامانی و پیوندی مهمتر در بین بسیاری از مسیرهای تجاری تبدیل شد . سامانیان در حدود سال 1000 توسط قراخانیان سرنگون شدند.
  • امپراتوری سلجوقیان: سمرقند در سده‌های یازده تا سیزده میلادی در دست غزنویان و سپس سلجوقیان درآمد. در ۱۰۲۷ سلجوقیان آن را به چنگ آوردند.
  • خوارزمشاهیان:در اوایل سده‌های سیزدهم میلادی خاندان خوارزمشاهیان آن را به چنگ آوردند. در دوران خوارزمشاهیان پایتخت بود.
  • Il-Khanate Flag.svg ایلخانان مغول:سمرقند توسط چنگیز خان در سال ۱۲۱۹ م گرفته شد؛ و پس از آن فرمان‌روایی آن به دست مغولان افتاد.[۱۳]به گفته جوینی چنگیز خان همه کسانی كه به ارگ و مسجد پناه می بردند را کشت، شهر را به طور كامل غارت كرد و 30،000 مرد جوان به همراه 30،000 صنعتگر را به خدمت گرفت. سمرقند دست کم متحمل یک حمله مغول دیگر توسط خان باراک شد تا وی پول مورد نیاز خود را برای پرداخت به ارتش بدست آورد. سمرقند تا سال 1370 بخشی از خانات جغتای (یکی از چهار قلمرو جانشین مغول) باقی ماند.
  • Timurid.svg تیموریان: در سال 1370 تیمور (تامرلان) فاتح، بنیانگذار و حاکم امپراطوری تیموری ، سمرقند را پایتخت خود کرد. در طول 35 سال بعد ، او بیشتر شهر را بازسازی کرد و هنرمندان و صنعتگران بزرگی را از سراسر امپراتوری در این شهر گرد هم آورد. تیمور به عنوان حامی هنر به شهرت رسید و سمرقند رشد یافت تا به مرکز منطقه ماوراءالنهر تبدیل شود . تعهد تیمور به هنر از اینجا آشکار است که وی با دشمنان خود بی رحم بود اما نسبت به کسانی که توانایی های ویژه هنری دارند ، مرحمت داشت و زندگی هنرمندان ، صنعتگران و معماران را نجات داد تا بتواند آنها را برای بهبود و زیباسازی به پایتخت خود بیاورد. او همچنین مستقیماً در پروژه های عمرانی خود درگیر بود و دیدگاه های وی اغلب از توانایی های فنی کارگرانش فراتر می رفت. علاوه بر این ، این شهر در شرایط ساخت و ساز مداوم بود و تیمور اغلب در صورت عدم رضایت از نتایج ،به سرعت درخواست ساخت و ساز مجدد ساختمان ها را می داد. [۱۴] تیمور کاری کرد که شهر فقط با جاده ها دسترسی پیدا کند و همچنین دستور ساخت خندق های عمیق و دیوارهایی داد که پنج مایل دور شهر امتداد داشت و شهر را از بقیه همسایگان خود جدا می کرد. [۱۵] در این مدت این شهر حدود 150،000 نفر جمعیت داشت. در فاصله سالهای 1424 تا 1429 ، ستاره شناس بزرگ الغ‌بیگ رصدخانه سمرقند را بنا کرد . این سکستانت 11 متر بود و زمانی روی سازه سه طبقه دور آن بالا می رفت ، اگرچه برای محافظت از آن در برابر زلزله در زیر زمین نگهداری می شد. با کالیبره روی آن، بزرگترین کوادرانت 90 درجه جهان در آن زمان بود. [۱۶] اما ، این رصدخانه در سال 1449 توسط متعصبان مذهبی نابود شد. [۱۶] [۱۷]
  • در ۱۵۰۵ در دست ازبکان (شیبانیان) و سرانجام در ۱۶۰۰ م. در دست استراخان و جانشینان او - که از نژاد ازبک‌اند- درآمد و باز به دست ایران درآمد. در ربع دوم قرن شانزدهم ، شیبانیان پایتخت خود را به بخارا منتقل کردند و سمرقند رو به زوال گذاشت. پس از حمله شاه افشار نادر شاه در قرن 18th، این شهر حدود 1720 یا چند سال بعد متروک شد. [۱۸]
  • از سال 1599 تا 1756 ، سمرقند تحت حكم شعبه خانات آستراخان از خانات بخارا اداره میشد.
  • اتحاد جماهیر شوروی شوروی:در سال‌های ۱۹۲۴ میلادی سمرقند و بخارا از تاجیکستان جدا گشته و به ازبکستان پیوست. در قرن نوزدهم، این شهر تحت حکومت، حاکم روسیه قرار گرفت بعد از اینکه دژ نظامی شهر توسط کلنل Konstantinovich Petrovich Kaufman اشغال شد. اندکی پس از آن پادگان کوچک ۵۰۰ نفره روسی محاصره شد . این حمله که به رهبری عبدالملک تورا ، پسر بزرگ سرکشگر امیر بخارستان و همچنین بابا بیگ شهرسبز و یورا بیگ کتاب انجام شد ، با خسارات سنگین دفع شد. الكساندر آبراموف اولین فرماندار اكروگ نظامی بود، كه روسها در طول مسیر رودخانه زرافشان تأسیس كردند و سمرقند به عنوان مركز اداری قرار گرفت.بخش روسی این شهر بعد از این زمان ساخته شده است که عمدتاً در غرب شهر قدیمی قرار دارد. در سال 1886 ، این شهر به پایتخت منطقه تازه شکل گرفته استان سمرقند ترکستان روسیه تبدیل شد و با رسیدن راه آهن ترانس خزر در سال 1888 ، اهمیت آن بیشتر شد.
  • این شهر در سال 1925 ، قبل از اینکه در سال 1930 جایگزین تاشکند شود ، پایتخت SSR ازبکستان شد. در طول جنگ جهانی دوم ، پس از حمله آلمان نازی به اتحاد جماهیر شوروی ، تعدادی از شهروندان سمرقند برای جنگ با دشمن به سرزمین اسمولنسك اعزام شدند. بسیاری از آنها توسط نازی ها اسیر یا کشته شدند . [۱۹] [۲۰]

ریشه‌شناسی نام[ویرایش]

نام سمرقند عربی‌شدهٔ واژهٔ زبان پهلوی|پهلوی «سمرکند» است و معنی ترکیبی آن سنگ‌دژ می‌باشد. ریشهٔ جزء اول «سمر» از پارسی باستانی «اسمرا» بمعنی سنگ یا صخره و جزء دوم «کند» از پارسی باستانی «کنتا»، سغدی «کنت» بمعنی دژ یا شهر است. واژهٔ یونانی آن «مَرَکنده» (Maracanda) می‌باشد.[۲۱]

جایگاه سمرقند در فرهنگ فارسی‌زبانان[ویرایش]

سامانیان که می‌خواستند امپراتوری ساسانی را زنده کنند در اندیشه تبدیل بخارا به تیسفونی دیگر بودند. از این رو بود که به پیشگامی اسماعیل سامانی کوشیدند تا بخارا را پایگاه زبان، هنر، فرهنگ و تمدن ایرانی سازند. در همین دوران بود که سمرقند نیز رفته رفته به جایگاه باارزشی در هنر و ادبیات ایران زمین دِگَرِش یافت. به گونه‌ای که حافظ شیرازی در شیراز آن را چنین گرامی می‌دارد:

حافظ:

اگر آن ترک شیرازی به دست آرَد دل ما را / به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را

تاجیکان سمرقند[ویرایش]

بنا بر برخی آمارها بیش از ۷۰ درصد باشندگان این شهر را تشکیل می‌دهند.[۲۲] دوهفته نامه آواز سمرقند نشریه فارسی‌زبانی است که در سمرقند چاپ می‌شود.

همچنین ببینید:

جغرافیا[ویرایش]

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

آب و هوا[ویرایش]

آب و هوای سمرقند نیمه خشک با تابستان‌های گرم و زمستان‌های سرد و نسبتاً مرطوب است. درجه حرارت هوا در گرمترین موقع سال (در ماه‌های مرداد و شهریور-اسد و سنبله) تا ۴۰ درجه سانتیگراد می‌رسد و بارش باران به صورت پراکنده از ماه اردیبهشت (ثور) تا دی ماه (جدی) است.[۲۳]

داده‌های اقلیم سمرقند
ماه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سال
میانگین بیش‌ترین °C (°F) ۶٫۱
(۴۳)
۷٫۹
(۴۶)
۱۳٫۵
(۵۶)
۲۰٫۸
(۶۹)
۲۶٫۴
(۸۰)
۳۲٫۰
(۹۰)
۳۳٫۸
(۹۳)
۳۲٫۲
(۹۰)
۲۷٫۹
(۸۲)
۲۱٫۰
(۷۰)
۱۴٫۹
(۵۹)
۹٫۲
(۴۹)
۲۰٫۵
(۶۹)
میانگین روزانه °C (°F) ۰٫۶
(۳۳)
۲٫۲
(۳۶)
۷٫۸
(۴۶)
۱۴٫۵
(۵۸)
۱۹٫۵
(۶۷)
۲۴٫۵
(۷۶)
۲۶٫۲
(۷۹)
۲۴٫۲
(۷۶)
۱۹٫۳
(۶۷)
۱۲٫۷
(۵۵)
۷٫۵
(۴۶)
۳٫۳
(۳۸)
۱۳٫۵
(۵۶)
میانگین کم‌ترین °C (°F) −۳٫۳
(۲۶)
−۱٫۴
(۲۹)
۳٫۲
(۳۸)
۸٫۹
(۴۸)
۱۲٫۷
(۵۵)
۱۶٫۴
(۶۲)
۱۷٫۸
(۶۴)
۱۵٫۹
(۶۱)
۱۱٫۲
(۵۲)
۶٫۰
(۴۳)
۲٫۰
(۳۶)
−۰٫۹
(۳۰)
۷٫۴
(۴۵)
بارندگی میلی‌متر (اینچ) ۴۴
(۱٫۷۳)
۳۹
(۱٫۵۴)
۷۱
(۲٫۸)
۶۳
(۲٫۴۸)
۳۳
(۱٫۳)
۴
(۰٫۱۶)
۴
(۰٫۱۶)
۰
(۰)
۴
(۰٫۱۶)
۲۴
(۰٫۹۴)
۲۸
(۱٫۱)
۴۱
(۱٫۶۱)
۳۵۵
(۱۳٫۹۸)
[نیازمند منبع]

ارتباط‌های بین‌المللی[ویرایش]

کنسولگری‌ها[ویرایش]

پادشاهی اسپانیا از سال ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۶ میلادی به سرپرستی روی گونزالس کلاویخو

شهرهای خواهرخوانده و هم پیوند[ویرایش]

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

در پروژه‌های خواهر می‌توانید در مورد سمرقند اطلاعات بیشتری بیابید.


Search Wiktionary در میان واژه‌ها از ویکی‌واژه
Search Wikiquote در میان گفتاوردها از ویکی‌گفتاورد
Search Wikisource در میان متون از ویکی‌نبشته
Search Commons در میان تصویرها و رسانه‌ها از ویکی‌انبار
Search Wikivoyage در میان سفرنامه‌ها از ویکی‌سفر
  1. D.I. Kertzer/D. Arel, Census and identity, p. ۱۸۷, Cambridge University Press, 2001
  2. Guidebook of history of Samarkand",
  3. "History of Samarkand". Sezamtravel. Retrieved 1 November 2013.
  4. "Uzbekistan: Provinces, Major Cities & Towns – Statistics & Maps on City Population". Citypopulation.de. Retrieved 2014-08-23.
  5. (ویکی‌پدیا آلمانی)
  6. Columbia-Lippincott Gazetteer (New York: Columbia University Press, 1972 reprint) p. 1657
  7. Dumper, Stanley (2007). Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia. California. p. 319.
  8. Dumper, Stanley (2007). Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia. California. p. 319.
  9. Dumper, Stanley (2007). Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia. California.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ Wellhausen, J. (1927). Weir, Margaret Graham, ed. The Arab Kingdom and its Fall. University of Calcutta. pp. 437–438.
  11. Whitfield, Susan (1999). Life Along the Silk Road. California: University of California Press. p. 33.
  12. Quraishi, Silim "A survey of the development of papermaking in Islamic Countries", Bookbinder, 1989 (3): 29–36.
  13. britanica.samarkand
  14. Marefat, Roya (Summer 1992). "The Heavenly City of Samarkand". The Wilson Quarterly. 16 (3): 33–38. JSTOR 40258334.
  15. Wood, Frances (2002). The Silk Roads: two thousand ears in the heart of Asia. Berkeley. pp. 136–7.
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ "Samarqand". Raw W Travels. Retrieved November 1, 2009.[پیوند مرده]
  17. http://www.oxuscom.com/timursam.htm#9
  18. Britannica. 15th Ed, p. 204
  19. "Soviet Field of Glory" (روسی)
  20. Rustam Qobil (2017-05-09). "Why were 101 Uzbeks killed in the Netherlands in 1942?". BBC. Retrieved 2017-05-09.
  21. Room, Adrian (2006). Placenames of the World: Origins and Meanings of the Names for ۶٬۶۰۰ Countries, Cities, Territories, Natural Features and Historic Sites (2nd edition ed.). London: McFarland. pp. ۳۳۰. ISBN 0786422483. Samarkand. City, southeastern Uzbekistan. The city derives its name from that of the former Greek city here of Marakanda, captured by Alexander the Great in 329 B.C.. Its own name derives from the Old Persian asmara, "stone", "rock", and Sogdian kand, "fort", "town".
  22. تاجیکان ازبکستان
  23. Samarkand.info. "Weather in Samarkand". Samarkand, Uzbekistan. Retrieved ۲۰۰۹-۰۶-۱۱.