ملایر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ملایر
Z-park.jpg
کشور  ایران
استان همدان
شهرستان ملایر
بخش مرکزی
نام(های) قدیمی مال‌آگر،[۱] مل‌آگر، مال‌آیر، دولت‌آباد[۲]
سال شهرشدن ۱۱۸۷ خورشیدی[۲]
مردم
جمعیت ۱۶۹٬۳۵۲ تن[پاورقی ۱][۳][۴]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۳۲۱۰ کیلومتر مربع
ارتفاع از سطح دریا ۱۷۲۵ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۲۸ درجه سانتیگراد
میانگین بارش سالانه ۳۰۰ میلیمتر
روزهای یخبندان سالانه ۵۰ روز
اطلاعات شهری
شهردار علیرضا رضایی[۵][پیوند مرده]
ره‌آورد کشمش، باسلق، شیره انگور
قالی ابریشم، صنایع چوبی
پیش‌شماره تلفنی ۰۸۱
وبگاه malayer.ir[پیوند مرده]
شناسهٔ ملی خودرو  ایران۲۸ ج، ل، م[نیازمند منبع]
تابلوی خوش‌آمد به شهر

به زادگاه وکیل الرعا و دیار تاکستان‌های زرخیز خوش آمدید

به پایتخت مبل و منبت ایران خوش آمدید
نماینده مجلس علی نعمت چهاردولی
احمد آریایی نژاد

مَلایر شهری در غرب ایران است. این شهر مرکز شهرستان ملایر و در جنوب شرقی استان همدان واقع شده است. ملایر از ترکیب دو واژه «مال» و «آیر» تشکیل شده که به معنی سرزمین آتش یا سرزمین آریایی‌ها است. قدمت سکونت در محل کنونی ملایر به تمدن ایلام بازمی‌گردد. پس از ایلامی‌ها، مادها در ملایر ساکن شدند. مردم ملایر به گویش ملایری تکلم می‌کنند. شهرداری ملایر در سال ۱۳۱۷ تأسیس و این شهرداری هم اکنون دو منطقه دارد. فرمانداری ویژه شهرستان ملایر در این شهر قرار دارد.
ملایر دارای ۳ میلیون و ۱۱۴ هزار متر مربع پارک است که شامل ۴۰ پارک شهری، ۴ پارک جنگی و یک پارک قدیمی به نام پارک سیفیه است. سرانه فضای سبز در ملایر بیش از ۱۹ متر مربع است. از جمله آثار دیدنی در ملایر می‌توان به شهر زیرزمینی دوره اشکانیان، پروژه مینی ورد، بام ملایر و دریاچه کوثر اشاره کرد.
ملایر دارای طبیعت معتدل کوهستانی با زمستان‌های سرد و پر برف و تابستان‌های معتدل است. وجود روستاها و زمین‌های وسیع کشاورزی و باغ‌های حاصل خیز انگور و فاصله کمتر از ۱۵۰ کیلومتر با سه مرکز استان‌های همدان، مرکزی و لرستان و قرارگیری بر سر راه‌های مواصلاتی اصلی، همچنین گستردگی صعنت مبلمان و منبت در توسعه ملایر مؤثر بوده‌اند.
هم اکنون این شهر دارای ۱۰ مرکز آموزش عالی است. صنایع و کارخانه‌های فعال در ملایر در زمینه صنایع چوب و مبلمان می‌باشد. از ره‌آوردهای ملایر می‌توان به فرش، خشکبار و عسل اشاره کرد.

نام‌شناسی[ویرایش]

ملایر از دو واژه «مال» و «آیر» تشکیل شده است. مال در زبان کردی و لری به معنی خانه و آیر به معنی آتش است. هنوز در کردستان و لرستان آتش را «آگر» می‌گویند.[۶][۷] بنابراین می‌توان مال‌آیر را به معنی سرزمین آتش معنی کرد. امروزه نیز پس از هزاران سال برروی کوه‌های شهر در شب‌های نوروز آتش روشن می‌کنند.[۶] نظر دیگر بر این است که ملایر از واژگان «مال» به معنی خانه و «آیر» به معنی آریایی‌ها گرفته شده، یعنی سرزمین آریایی‌ها.[۲]

تاریخ[ویرایش]

پیش از اسلام[ویرایش]

آغاز دورهٔ تاریخی

پژوهش‌های باستان شناسی در تپه پری ملایر نشانگر دیرینگی دشت ملایر در آغاز دورهٔ تاریخی است. بر پایهٔ یافته‌های باستان شناسان در تپه پری ملایر، منطقهٔ ملایر در دورهٔ ایلام قدیم دارای حکومت مستقل محلی بوده که با همسایگان خود روابط اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بسیاری داشته است. باتوجه به نزدیکی مقر حکومت سلسلهٔ دوم ایلام قدیم به منطقهٔ پری ملایر در این عصر روابط نزدیک این منطقه با پادشاهی سیماشکی محتمل به نظر می‌رسد.[۸][۹] سیماشکی یکی از سلسله‌های تمدن ایلام و پایگاه سیاسی این سلسله به احتمال فراوان خرم‌آباد امروزی بوده است.[۱۰]

دوره آریایی‌ها

شاید بتوان گفت کهن‌ترین سندی مرتبط با این دوره مه در آن به صراحت نام ملایر برده شده است را سکه‌های روزگار ساسانی دانست که نام Malayir بر روی آن دیده می‌شود.[۱۱]

آتش کده نوشیجان

ملایر پیش از ساسانیان جزو حوزه اکباتان و در دوره ساسانیان یکی از نواحی پایتخت ان زمان بوده‌است. از حوادث مهمی که در عهد ساسانیان در ملایر اتفاق می‌افتد مخفی شدن یزدگرد سوم شاه وقت ایران که پایتختش در شهرستان نهاوند بوده است هنگام حمله اعراب در قلعه‌ای بر کوهی در چند کیلومتری شهر کنونی ملایر که هنوز به کوه یزدگرد مشهور است، می‌باشد.

در ده کیلومتری جاده ملایر به سمت بروجرد کوهی است بنام یزدگرد که آثار قلعه‌ای مخروبه بر آن هنوز باقی است. در تاریخ آمده‌است که یزدگرد سوم آخرین شاه ساسانی هنگامی که از اعراب در مداین شکست خورد برای تجدید قوا و جمع‌آوری لشکر به حوالی نهاوند گریخت. از آنجا که ملایر در آن زمان یکی از نواحی پایتخت بوده این نام گذاری بی‌حکمت نبوده و این مکان آخرین پناهگاه یزدگرد سوم بوده‌است. انوج نیز یکی از روستاهای بسیار قدیمی آن می‌باشد که دارای قلعه‌ای بسیار قدیمی بنام قلعه انوج است که در حال نابودی است. به نظر می‌رسد این قلعه مربوط به دوره اشکانی باشد.[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]

برابر مدارک موجود مردم ملایر در زمان حملهٔ عربان، دلیرانه از خود مقاومت کردند. ابن شادی (۵۲۰ه. ق) در مجمل التواریخ و القصص، در ضمن شرح جنگ نهاوند می‌نویسد: «جماعتی از شهدای تازیان و از صحابه، بهری از ایشان با جراحت در حدود خوابق و ملایر هرجا افتاده‌اند و بعضی را در این جای‌های مشهد ظاهر است».[۱۶]

پس از اسلام[ویرایش]

دوره زندیه

شهر ملایر در زمان افشار از اهمیت بسازایی برخوردار بوده است و در کتاب خواجه تاجدار آمده است پس از فوت نادر شاه، کریم خان زند ابتدا توانست بر ملایر مسلط شده و سپس نهاوند و تویسرکان را ضمیمه این شهر نمود، و بعد از غلبه بر مهر علی خان تکلو حاکم همدان توانست همدان را به تصرف خود در بیاورد و بعد از آن اصفهان و گلپایگان را تسخیر نمود[۱۷][نیازمند منبع] و بطور موقتی ملایر را پایتخت و مقر فرماندهی خود نمود و سپس پایتخت را به فارس برد.[۱۸][نیازمند منبع]

علل شکل گیری شهر

آنچه در شهر ملایر قابل مشاهده است، در شمال و شمال غرب، بقایای قلعه زندیه و قلعه چوبین بوده است که هر یک از این دو محله به سمت مرکز شهر کنونی توسعه یافته‌اند و به بخش مرکزی تازه ساز شهر وصل می‌شدند. قاجاریان از اتصال این دو مرکز جمعیتی و ایجاد یک شهر در این نقطه اهدافی داشتند که می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:[۱۹]

  • شواهد نشان می‌دهد که حاکمان قاجار برای کنترل و تسلط بر منطقه‌ای که در میانهٔ شهرهای همدان، نهاوند، تویسرکان و اراک فاقد یک مرکز شهری بوده است با توسعه شهر کنونی ملایر علاوه برتسلط سیاسی و اجتماعی، از تولیدات دامی، کشاورزی و صنایع دستی منطقه به ویژه فرش هم استفاده نموده‌اند.
  • موقعیت مناسب طبیعی و جغرافیایی موجب تداوم زیستگاهی و توسعه آن در دو سدهٔ اخیر شهر بوده است.
  • یکی دیگر از دلایل پیدایش و شکل گیری شهر کنونی ملایر، قرارگیری ملایر بر سر راه‌های تجاری و کاروانی و عتبات عالیات بوده است.[۲۰]
زیرساخت‌های اولیه

هستهٔ اولیهٔ شهر ملایر، قلعهٔ بهرام چوبین است.[۲۱] این دژ یکی از پایگاه‌های مهم نظامی بهرام چوبین سردار نامی خسرو پرویز ساسانی بوده است. بهرام چوبین مدت کوتاهی هم شاهنشاه ایران شد. قلعهٔ بهرام چوبین در خیابان وفایی ملایر واقع شده است و به عنوان هسته اولیهٔ شهر ملایر شناخته می‌شود. هرچند امروزه با توسعهٔ شهر ملایر، قلعه بهرام چوبین در زیر خیابان و خانه‌های منطقه مدفون شده است، اما در سال ۱۳۵۶ حفاری‌هایی از سوی دیوید استروناخ در این نقطه انجام شده است.[۲۲] پس از آنکه ایل زند دوباره به ملایر وارد شدند، در کنار قلعه چوبین، قلعه‌ای ساختند که بعدها به قلعه زندیه معروف شد.[۲۳]

دوره قاجار
تاسیس شهر
نمای منطقه یک شهری ملایر در شب

شهر امروزی ملایر در ۱۲۲۴ هجری قمری به دستور فتحعلی‌شاه قاجار، توسط فرزند وی محمدعلی میرزای دولتشاه، والی کرمانشاه، بنا نهاده شد و شیخعلی میرزا به پاس قدردانی از دولتشاه، این شهر را «دولت‌آباد» نامید.[۱۰][۲][۲۴] دولت‌آباد مرکز ولایت ثلاث بود.[۲۵] اصطلاح ولایت ثلاث در تقسیم‌بندی‌های کشوری دوره ناصرالدین‌شاه قاجار ایجاد شد و شامل دولت‌آباد (ملایر)، نهاوند و تویسرکان می‌شد. ملایر شهری حاکم نشین بود و کلیه دفاتر دولتی و اداری ولایت در این شهر متمرکز بودند.[۲۵]
در این دوره شهرسازی در ملایر تحت تأثیر سبک معماری اصفهانی قرار گرفت و با احداث بلوار و خیابان‌ها سبک تازه‌ای در شهرسازی به وجود آمد که شهر ملایر نیز تا اواخر دوره قاجار تحت تأثیر این سبک قرار داشت.[۲۶]
از جمله خانه‌های قدیمی ساخته شده در این دوره می‌توان به خانه لطفعلی خان، خانه منصوری، خانه بابایی، خانه شیرزادی و خانه محمدباقر محسنی اشاره کرد.[۲۶]

ملایر نسبت به دو شهر نهاوند و تویسرکان شهر تازه تأسیسی به شمار می‌آید. با این حال این شهر در دوره قاجار مرکز ولایت ثلاث بود. رونق این شهر در دوران فتحعلی‌شاه قاجار آغاز شد. توسعه ملایر به شخصی به نام شیخعلی میرزا شیخ‌الملوک سپرده شد، وی در رقابت با برادرش که بر بروجرد، اراک و کرمانشاه سلطه داشت رونق ملایر را آغاز کرد. از جمله دستاوردهای شیخ‌الملوک می‌توان به احداث مدرسه، حمام و کاروانسرا اشاره کرد. پس از آن از مردم شهرهای اطراف خواسته شد در ملایر ساکن شوند.[۲۴]

حسن پیرنیا نخست‌وزیر ایران در اواخر عهد قاجار در خصوص قدمت ملایر می‌نویسد:[۷]

شاهان اشکانی در همدان به سر می‌بردند و در مواقع خطر برای حفاظت پادشاهی همدان را ترک کرده و به شهرهای اطراف آن زمان مانند ملایر و دژهای مستحکم آن روی می‌آورده‌اند.

هنگامی که قاجاریان به زمام داری رسیدند، با وصلتی که فتحعلی‌شاه قاجار با زندیه نمود، در صدد دلجویی زندیه برآمد، شاه ایران در سال ۱۲۲۱ هجری قمری به فرزند بزرگش (شاهزاده محمد علی میرزا) که متخلص به «دولتشاه» بود دستور داد در کنار قلعه زندیه شهری کوچک بنا کند و او منطقه بین قلعه چوبین و قلعه زندیه را برگزید. پس از دولتشاه، فتحعلی‌شاه دیگر فرزندش یعنی شیخعلی میرزا را که از طرف مادر به زندیه می‌رسید را به حکومت ملایر منصوب کرد. به این ترتیب طرح اولیه شهر ملایر شکل می‌گیرد.[۲۷]

در آن دوران چهار دروازه در ابتدای چهار ورودی شهر ملایر و نیز برج و باروهای قدیمی در اطراف این دروازه‌ها ساخته شد. در واقع در کنار هر دروازه، یک محله وجود داشته است که همه درون برج و باروی شهر (شارستان) قرار داشته‌اند. در غرب خیابان امام رضا کنونی دروازهٔ سامن و کاروانسرای شترخواب تقریباً در شرق تکیه امام رضا، برج دروازه سنگی در شمال دروازه سامن و برج خاکریز در خیابان صفرخانی کنونی، برج قلاویز در میدان زندیه، برج خندق در ابتدای خیابان طلوعی و مقابل برج خندق، برج دیگری نیز بود. برج یخچال در خیابان خیام، برج حاج جهان شاد در اول ازنا، برج آقا جنب مسجد کلهر، برج زورآباد در کنار دروازه زورآباد، برج حسین علی خان در میدان فعلی امام در جای مسجد صفی که بزرگ‌ترین بود قرار داشتند. این برج‌ها و دروازه‌ها می‌توانند تصویری از دولت‌آباد اولیه را در ذهن ما ترسیم کنند. برج‌های گلی که به هم متصل بودند و در این محدوده «هسته اولیه دولت‌آباد» بزرگ‌ترین قصر به نام قصر آیین (بهشت آیین) تقریباً در محل فعلی هلال احمر با مساحتی بسیار و ارتفاعی بلند ساخته شد. در کنار این برج عمارت گوهرالملوک دختر شیخ الملوک بود که به قصر گوهر الملوک معروف بود. همچنین در درون شهر، محله‌های زورآباد یا فرح آباد، فراهانی، دولت‌آباد، زندیه، کهنه، قبِّه‌ای‌ها، امامی‌ها و میدان حکومتی و دیگر تأسیسات شهری مانند بازار، مسجد، حمام، کاروانسرا، دیوانخانه و سربازخانه شکل گرفت. همچنین قنات‌های ملایر عبارت بودند از دولت‌آباد، پارک، موده، بهارستان و جعفرآباد. پس از شیخعلی میرزا، سیف الدوله، ابولقاسم خان نوری، محمد علی خان میرفتاح و جامع قاسم خوانساری در توسعه وگسترش شهر فعالیت داشتند.[۲۸][۲۹]

استان پنجم
استان پنجم

طبق قانون تقسیمات کشوری مصوب سال ۱۶ آبان ۱۳۱۶ ایران به شش استان تقسیم می‌شد که ملایر در استان غرب قرار داشت. چندی بعد در تاریخ ۳ بهمن همان سال تعداد استان‌ها از شش به ده استان تغییر یافت. طبق این تغییرات که تا سال ۱۳۲۷ پایدار بود ملایر بخشی از استان پنجم بود.[۳۰]

جغرافیا[ویرایش]

بام ملایر یک روز برفی
اقلیم

ملایر شهری کوهستانی است و در میان رشته کوه زاگرس قرار گرفته است. بافت اصلی شهر در جلگه‌ایی مسطح ساخته شده[۳۱] و آب و هوایی معتدل کوهستانی دارد.[۲]

موقعیت جغرافیایی

ملایر در ۴۸ درجه و ۴۹ دقیقه و ۳۰ ثانیه از مبدأ گرینویچ و عرض ۳۴ درجه و ۱۷ دقیقه قرار دارد. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۷۲۵ متر است.[۳۲][۳۱]

مقایسهٔ نسبی میزان خطر زمین‌لرزه در نقاط گوناگون ایران؛ نقاط سرخ‌تر نقاطی هستند که شتاب حداکثر جنبش زمین در آن‌ها بیش‌تر است.
زمین‌شناسی

از دیدگاه زمین‌شناسی ملایر در زون سنندج- سیرجان قرار دارد و کمربند ملایر – اصفهان به عنوان یکی از گستره‌های معدنی سرب و روی ایران معرفی شده است.[۳۳] بر اساس اظهار سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور کمربند ملایر – اصفهان مهم‌ترین محور روی و سرب ایران است.[۳۴]

زمین لرزه

از لحاظ لرزه‌خیزی شهر ملایر در منطقه با خطر زیاد قرار دارد.[۳۵]

مردم شناسی[ویرایش]

پس از اینکه قاجارها بر حکومت مرکزی تسلط یافتند، قوم زند دوباره به ملایر بازگشتند و در چند نقطه از دشت ملایر ساکن شدند، سپس اندک اندک چند دستهٔ مهاجر به ملایر وارد و در این شهر ساکن شدند که مبدأ آنان نهاوند، تویسرکان و اصفهان، فراهان و خوانسار و کشور بحرین بود.[۶] در سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵ رشد جمعیت در این شهر رشد داشته است. جدول زیر روند این رشد را نشان می‌دهد.[۳۶]

روند رشد جمعیت شهر ملایر از سال ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵
سال ۱۳۳۵ ۱۳۴۵ ۱۳۵۵ ۱۳۶۵ ۱۳۷۵ ۱۳۸۵
جمعیت ۲۱٬۱۰۵ ۲۸٬۴۳۴ ۴۷٬۱۷۷ ۱۰۳٬۶۴۰ ۱۴۴٬۳۷۳ ۱۵۶٬۲۸۹
نرخ رشد (درصد) ۳٫۰۳ ۵٫۱۸ ۸٫۲ ۳٫۳۷ ۰٫۷۷

گویش[ویرایش]

شهرستان ملایر به خاطر موقعیت جغرافیایی‌اش از دیرباز میزبان اقوام گوناگون بوده است و از این روی گویش‌های گوناگونی در آن به وجود آمده است که مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به گویش زند لری، گویش کردی، گویش ترکی ملایری و گویش کسبی و ننجی اشاره کرد.[۳۷]

گویش ملایری
نوشتار اصلی: گویش ملایری

گویش ملایری گویشی است که مردم شهر ملایر مرکز شهرستان ملایر به آن سخن می‌گویند. فرهنگستان زبان و ادب فارسی این گویش را فارسی می‌داند که به لحاظ اشتراک برخی ویژگی‌های تلفیقی از لهجه همدانی و زبان لری دارد.[۳۸][۳۹] دائرةالمعارف بزرگ اسلامی هم در مقالهٔ فارسی ملایری و کتاب گویش ملایری به بررسی ساختار این گویش پرداخته‌اند.[۴۰][۴۱][۴۲] رودیگر اشمیت نیز معتقد است این گویش به پارسی میانه نزدیک است.[۴۳] در کتاب دانشنامهٔ ملایر گویش ملایری در دنباله زبان مادی به شمار آمده است.[۴۴]

دین[ویرایش]

دین بیشتر مردم ملایر اسلام و مذهب آنان شیعه دوازده امامی است. در ملایر اقلیت‌های مذهبی نیز وجود دارد.[نیازمند منبع] در گذشته کلیسای ارامنه ملایر در ملایر وجود داشته است.

ترابری[ویرایش]

ایستگاه راه آهن ملایر
پایانه مسافربری

شهر ملایر دارای پایانه مسافربری می‌باشد.[۴۵]

راه‌آهن

راه‌آهن غرب کشور حلقه اتصال شرق به غرب کشور است که این شبکه از ایستگاه سمنگان در شهر اراک آغاز و در نهایت به بندر لاذقیه در دریا مدیترانه می‌رسد راه‌آهن شهر ملایر به عنوان بخشی از راه‌آهن غرب است[۴۶] در سال ۱۳۹۱ قطعه اراک ملایر آن تکمیل و قابل بهربرداری شده است و قطعه‌ای که این شهر را به کرمانشاه و مرز خسروی متصل می‌کند. تا نیمه نخست سال ۱۳۹۳، ۸۵ درصد پیشرفت کاری داشته است.[۴۷]

فرودگاه ولی عصر

فرودگاه ولی عصر فرودگاهی در دست ساخت در شهر ملایر است. مراحل مقدماتی ساخت این فرودگاه از سال ۱۳۷۲ آغاز شده و هدف از احداث آن خدمات دهی به شهروندان شهرهای ملایر، نهاوند و بروجرد است.[۴۸]

آموزش[ویرایش]

مراکز آموزش عالی[ویرایش]

ملایر دارای ۱۰ مرکز آموزش عالی است،[۲] که در مجموع ۶ هزار نفر دانشجو در مراکز آموزش عالی مستقر در این شهر مشغول به تحصیل می‌باشند.[۲] دانشگاه ملایر وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری که هم اکنون نزدیک به ۶۰۰۰ دانشجو در ۶۷ رشته مختلف در این دانشگاه مشعول به تحصیل می‌باشند.[۴۹] دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر[۵۰] و دانشکده سما[۵۱] نیز به عنوان دو دانشگاه غیردولتی در ملایر فعال هستند. از جمله سایر مراکز آموزش عالی شهر ملایر می‌توان به دانشگاه پیام نور،[۵۲] دانشکده علوم قرآنی[۵۳] و چندین مرکز آموزش علمی کاربردی وابسته به دانشگاه جامع علمی کاربردی ملایر اشاره کرد.[۵۴]

حوزه علمیه[ویرایش]

در سال ۱۲۳۶ هجری قمری مدرسهٔ علمیهٔ شیخ الملوک در ملایر ایجاد شد. در اواخر دورهٔ حکمرانی شیخ علی میرزا و بنا به درخواست فتحعلیشاه در سال ۱۲۴۷ هجری قمری ملا احمد خراسانی که مقیم اصفهان بود جهت تنظیم امور شرعی در ملایر ساکن شد. پس از درگذشت ملا احمد خراسانی، آشیخ شهاب الدین مصطفوی از شاگردان آیت‌الله حجت به ملایر آمد و مدیریت حوزهٔ علمیه ملایر را در دست گرفت.[۵۵]

گردشگری[ویرایش]

موزه‌ها[ویرایش]

موزه مردم‌شناسی ملایر
  • موزه مردم شناسی
  • باغ موزه دفاع مقدس ملایر (در دست راه‌اندازی)
  • باغ موزه مشاهیر ملایر (در دست راه‌اندازی)[۵۶]
  • موزه تاریخ طبیعی ملایر (در دست راه‌اندازی)[۵۷][۵۸]
  • موزه آموزش و پرورش ملایر (در دست راه‌اندازی)[۵۹]
  • سایت موزه ارگ باستانی نوشیجان ملایر (در دست راه‌اندازی)[۶۰]


موزه مردم‌شناسی

قدمت موزه ملایر به دوره قاجار باز می‌گردد. این موزه ابتدا توسط محسن مصدقی معروف به مصدق الممالک بنیانگذاری شد. محل این موزه خانه باستانی مرتضی خان لطفعلیان است و دارای اندرونی، بیرونی، حسینیه و اصطبل است. هم اکنون از این خانه به عنوان موزه مردم‌شناسی شهر ملایر استفاده می‌شود. موزه مردم‌شناسی ملایر ۱۳۰۰ متر زیربناو در زمینی به وسعت ۴۵۰۰ متر ساخته شده است.[۶۱][۶۲]

هتل‌ها[ویرایش]

هتل کریم خان زند ملایر

هتل پنج ستاره کریمخان زند در شهر ملایر قرار دارد.[۶۳]

فرهنگ[ویرایش]

سوگواری
هیئت ابوالفضل ملایر یکی از بزرگترین هیئت‌های ایران با قدمتی ۶۰ ساله است.[۶۴]

هیئت ابوالفضل ملایر با بیش از ۵۰ هزار نفر جمعیت بعد از هیئت حسینیه اعظم زنجان یکی از بزرگترین هیئت‌های عزاداری ایران است.[۶۴]

سینما

سینما بهمن (نام قدیمی کوروش) ملایر مجهزترین سینما در غرب ایران است. این سینما با ظرفیت ۶۰۰ نفر آغاز به کار کرد. فعالیت این سینما در سال ۱۳۵۷ متوقف شد اما در سال ۱۳۵۸ توسط بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی با نام جدید سینما بهمن و ظرفیت ۵۴۳ گشایش یافت.[۶۵][۶۶][۲]

موسیقی

پیشینه موسیقی در ملایر به یکصدسال پیش می‌رسد.[۶۷] از چهرهای سرشناس موسیقی در ملایر می‌توان به سیف‌الدوله، لطیف فرحی، یدالله نیستانی، ماشاالله زندیان اشاره کرد.[۶۷] هم اکنون در شهر ملایر چندین گروه آموزش موسیقی فعال است. از سال ۱۳۷۶ شاخه‌ای از انجمن موسیقی ایران در ملایر فعال است.[۶۷]

کتابخانه

در دههٔ ۱۳۲۰ صنعت چاپ در ملایر ایجاد شد و شهر ملایر در کنار شهرهایی چون تهران، تبریز، اصفهان و چند شهر دیگر در ایران از پیشگامان صنعت چاپ در ایران است.[۶۸]

نشریه‌ها

نخستین روزنامهٔ ملایر، روزنامه سهیل با مدیریت احتشام الممالک سهیلی و سردبیری باقر دبیران معروف به دبیرزاده ملایری است که در سال ۱۳۰۱ خورشیدی در ملایر منتشر شد.[۶۹][۷۰] تازه‌ترین نشریهٔ ملایر نشریهٔ نور ملایر است که در سال ۱۳۹۳ مجوز انتشار گرفته است.[۷۱] از سوی دیگر مدیر مسئول روزنامه همدان پیام نیز از ایجاد روزنامه‌ای در ملایر در آینده خبر داده است.[۷۲]

رادیو

تلاش‌هایی برای ایجاد رادیو صدای ملایر انجام گرفته است.[۷۳]

جاذبه‌ها[ویرایش]

بوستان سیفیه

یکی از قدیمی‌ترین بوستان‌های طبیعی غرب کشور بوستان سیفیه ملایر است که در شمال شرقی این شهر در دامنه کوه گرمه قرار دارد. این باغ در مساحتی در حدود ۱۰ هکتار بنا شده و در سال ۱۳۰۴ توسط سیف الدوله؛ نوه فتح‌علیشاه قاجار در زمان حکومتش بر ولایت ملایر و تویسرکان احداث شد.[۷۴]

مینی ورد ملایر (پنجره‌ای به سوی دنیا)
تندیس برج پیزا در مجموعهٔ جهان نما (مینی ورد) ملایر

اولین مینی ورد خاورمیانه و چهارمین مینی ورد جهان است که پس از کشورهای ژاپن، بلژیک و چین در ایران و در شهر ملایر ساخته می‌شود.

نمونه این پروژه در ایران و خاورمیانه وجود ندارد و ساخت این مینی ورد با بهره‌گیری از شهر بروکسل بلژیک ساخته خواهد شد. در این پروژه ۱۳۸ اثر تاریخی ملی و جهانی در مقیاس یک دهم ساخته می‌شود که ۱۵ اثر از این تعداد، از آثار تاریخی جهان هستند.

از جمله آثار در حال ساخت می‌توان به برج ایفل، اهرام ثلاثه و تاج محل هندوستان به عنوان چند اثر مهم جهانی که در مینی ورد به نمایش گذاشته می‌شود اشاره کرد. با آغاز به کار این پروژه عظیم در ملایر نه تنها مردم این شهرستان بلکه تمام مردم ایران می‌توانند چندین اثر تاریخی مهم جهان و ایران را از نزدیک و در ابعاد کوچکتر ببینند.

همچنین ساخت پرسپولیس تخت جمشید، حافظیه، برج آزادی، آرامگاه باباطاهر و بسیاری دیگر از آثار تاریخی ملی را از دیگر آثار در نظر گرفته شده برای نخستین مینی ورد ایران اعلام کرد. مینی ورد در قسمت شرقی شهر ملایر در حال ساخت می‌باشد.[۷۵][۷۶]

یخچال میرفتاح

یک بنای گنبدی است که با مصالحه آجر و سنگ بنا شده و متعلق به دوره قاجار است. ارتفاع گنبد در این بنا به ۱۲ متر می‌رسد و ضخامت دیوارهای آن در بیشترین نقاط به ۹۲ سانتیمتر می‌رسد.[۷۷]

بام ملایر

بام ملایر یکی از مکان‌های دیدنی این شهر است که ۴۶۰ وسعت داشته در قسمت شرقی این شهر ملایر قرار دارد.

برآورد اعتبار لازم برای اجرای این طرح ۳۸۰ میلیارد ریال برآورد شده

اهدافی که در ساخت این مجموعه بزرگ تفریحی و توریستی دنبال می‌شود:

  • توسعه صنعت گردشگری، افزایش مدت اقامت گردشگران، افزایش اشتغال و درآمد سرانه شهروندان
  • ایجاد زیر بناهای مناسب برای پرکردن اوقات فراغت و رفاه شهروندان، بهبود عبور و مرور شهری و راه‌های دسترسی به معابر اصلی شهر و کاهش ترافیک
  • ایجاد فضاهای مناسبی را برای اقامت خانواده‌ها و گردشگران داخلی و خارجی

مجموعه‌هایی که در این طرح قرار خواهند گرفت:

مقبره سیف الدوله سلطان محمد در ملایر

شهربازی مسقف، کافی شاپ گردون، رستوران، هتل، کمپینگ اقامتی، تله کابین و منوریل، پیست پیاده‌روی، دوپرخه سواری، اسکیت، درشکه سواری و کارتینگ (ماشین اسباب بازی)، زمین‌های والیبال، بسکتبال، فوتسال، تنیس، بدمینتون، اسکی روی چمن، پیست‌های بدنسازی، دستگاه‌های ماساژور، پارک ترافیک، باغ موزه مشاهیر ملایر، کشور و جهان، آلاچیق، نورپردازی و آبشار مصنوعی

بخش‌هایی از بام ملایر که تاکنون به بهره‌برداری رسیده و در حال اتمام می‌باشد.

  • ساخت و نصب یادمان شهدا که با ۲۶ متر ارتفاع در زمینی به مساحت ۴۰۰ متر مربع بعنوان بلندترین یادمان شهدا در استان همدان شناخته شده است.
  • جدول کشی، آسفالت و سنگ‌فرش مسیر جاده سلامت که بخش اعظمی از این مجموعه را تشکیل داده است.
  • ساخت آلاچیق و نصب تجهیزات ورزشی در مسیر جاده سلامت.
  • ساخت و نصب مجسمه‌هایی از ایران باستان در مسیر ورودی بام ملایر.
دریاچه کوثر ملایر
  • احداث سرویس بهداشتی و رستوران.
  • ساخت آبشار مصنوعی در دامنه گرم کوه.
  • دیواره سنگ نوردی و صخره نورد[۷۸][۷۹]
دریاچه کوثر ملایر

دریاچه کوثر ملایر یک دریاچه مصنوعی با مساحت تقریبی ۲ هکتار است.[نیازمند منبع]

کاوانسرای شیخ الملوک

این کاروانسرا درشمال غربی راسته اصلی بازارتوسط شیخ الملوک ساخته شده و قدیمترین کاروانسرای بازار ملایر بوده و در حال تخریب می‌باشد[۷۷]

ره‌آورد[ویرایش]

کشمش از فر اورده‌های انگور

تارونیه گردشگر فرانسوی نیز که در زمان سلاطین صفوی دوبار به ایران آمده، در قسمت محصولات می‌گوید: «محصول پستهٔ ایران از ملایر است.»[۸۰] مقدسی فلسطینی که کتاب خود را در سال ۳۷۵ قمری نوشته است، از زعفران به عنوان محصول ملایر یاد می‌کند. این در حالی است که تا پایان حکومت قاجار زعفران یکی از اقلام صادراتی ملایر بوده است.[۸۱] پسته و زعفران در گذشته از اقلام صادراتی ملایر بوده است اما امروزه دیگر در ملایر به صورت انبوه کشت نمی‌شود.[نیازمند منبع] دیگر سوغاتی ملایر شیرهٔ ملایر است که پیشینهٔ کهنی دارد.[۸۲]

نظامی گنجوی دربارهٔ شیرهٔ ملایر می‌گوید:[نیازمند منبع]

شعری برای ملایر

قزوینی[چه کسی؟] نیز می‌گوید:

و محال، ملایر در جنب این محال واقع است و چون صاحب آثارالبلاد در کتاب خود، احوال آن محال را ذکر نکرده است وسیع، غله دارد و انگور بسیار خوب در آنجا به عمل آید و شیرهٔ آن ولایت چنان باشد که در جمیع ایران، بلکه در جمیع روی زمین چنان شیره‌ای به عمل نیاید

امروزه نیز سوغات ملایر شامل کشمش، باسلوق، مبل، منبت و شیره وانگور و عسل است.[۸۳]

ساختار شهری[ویرایش]

نقشه شهر ملایر

شهرداری[ویرایش]

تاریخچه

شهرداری ملایر در سال ۱۳۰۳ با تأسیس دفتری به نام فوائد عامه شروع به کار کرد. در سال ۱۳۱۷ نخستین ساختمان شهرداری در این شهر ساخته شد.[۸۴]

مناطق شهری

هم اکنون شهر ملایر دارای دو منطقه است که مستقیماً تحت نظارت شهرداری مرکزی اداره می‌شوند.[نیازمند منبع] سه روستا نامیله، ازنا و حاجی‌آباد به محدوده شهری ملایر پیوستند.[۸۵] وعده تأسیس شهرداری منطقه ۳ ملایر در مناطق امامزاده عبدالله، شمس‌آباد و طالقانی از سوی شهردار وقت ملایر در خرداد ۱۳۹۳ داده شده است.[۸۶]

مشکلات شهری

تکمیل خط لولهٔ انتقال آب از سد کلان به شهر[۸۷] و معضل ترافیک و حمل و نقل از مشکلات ملایر در حوزه مدیریت شهری می‌باشند.[۸۸]

سازمان‌ها[ویرایش]

پیشینهٔ برق

در سال ۱۳۱۲ توسط چند خیر، پنج موتور برق به قدرت ۳۱۰ اسب - ۵۲۵ اسب - ۷۸۰ اسب، خریداری و در محل خیابان شهید طلوعی (برق پایین) نصب و راه‌اندازی شد؛ و در سال ۱۳۲۶ سه موتور با قدرت ۱۷۸۰ اسب در خیابان تختی (برق بالا) نصب و در سال ۱۳۴۹ مورد بهره‌برداری قرر گرفت.[۸۹]

پیشینهٔ تلفن

در سال ۱۳۰۶ و درست ۱۳ سال پس از ورود تلفن به ایران، ملایر از طریق اراک، قم به تهران به خط تلفن متصل شد. در پایان بهمن ماه ۱۳۰۶ اداره تلفن ملایر دارای ۱۵ رشته سیم بوده است؛ و سپس همدان نیز به وسیلهٔ یک رشته سیم از طریق ملایر نیز به شبکهٔ مخابرات کشور متصل شد. از سوی دیگر اسدآباد هم بوسیله یک رشته سیم به شبکه مخابرات وصل شد. همچنین ارتباط با کرمانشاه نیز از طریق اسدآباد صورت می‌گرفت. همچنین ارتباط با شهرهای نهاوند، تویسرکان و بروجرد نیز از طریق ملایر بر قرار می‌شد. در سال ۱۳۵۴ ملایر اولین شهرستان تابعه استان همدان بود که به شبکه خودکار بین شهری پیوست.[۹۰]

سراسرنمایی از منطقه یک شهری ملایر
سراسرنمایی از منطقه دو شهری ملایر

پارک‌ها[ویرایش]

جنگل‌های ملایر

یکی از قدیمی‌ترین بوستان‌های طبیعی غرب کشور بوستان پارک سیفیه است که در شمال شرقی این شهر در دامنه کوه گرمه قرار دارد. این باغ در مساحتی در حدود ۱۰ هکتار بنا شده و در سال ۱۳۰۴ توسط سیف الدوله؛ نوه فتح‌علیشاه قاجار در زمان حکومتش بر ولایت ملایر و تویسرکان احداث شد.[نیازمند منبع]

کل فضای سبز شهرستان ملایر ۳ میلیون و ۱۱۴ هزار متر مربع است. هم اکنون ۴۰ پارک شهری در ملایر وجود دارد و سرانه فضای سبز ملایر ۱۹٫۶ متر مربع برای هر نفر است.[۹۱] وسعت پارک‌های ملایر ۱ میلیون و ۲۶۵ هزار متر مربع است.[۹۲][۹۳]

پارک‌های جنگلی

شهرستان ملایر دارای ۴۸۸۳ هکتار جنگل است؛ و از این مقدار ۱۲۸ هکتار بعنوان ذخیره گاه جنگلی تحت مدیریت است. همچنین مساخت کل جنگل‌های دست کاشت در ملایر ۱۲۴۷ هکتار است. جنگل‌های دست کاشت ملایر شامل پارک جنگلی میرزاکوچک خان، پارک شاهد، جنگل کاری سه راهی بیژن‌آباد و جنگل کاری حاشیه جاده ملایر ـ همدان است.[۹۴]

سلامت و بهداشت[ویرایش]

نخستین بیمارستان ملایر بیمارستان ۲۵ تخت خوابی در پارک ملایر است که در سال ۱۳۰۵ توسط سیف الدوله ساخته شد.[۹۵] پس از آن در سال ۱۳۱۷ سکینه ترکمان سهرابی (فخرالحاجیه) پی ریزی بیمارستان مجهزی را در ملایر آغاز می‌کند.[۹۶] در سال ۱۳۲۲ بیمارستان فخریهٔ ملایر با ظرفیت ۱۲۲ تخت ثابت به بهره‌برداری رسید. بیمارستان فخریه در سال ۱۳۶۵ در جریان جنگ ایران و عراق بمباران شد.[۹۷] اما هم اکنون فعال است.

دیگر بیمارستان‌های فعال در ملایر، بیمارستان امام حسین با ظرفیت ۱۶۸ تخت،[۹۸] بیمارستان مهر با ۹۶ تخت،[۹۸] بیمارستان دکتر غرضی با ظرفیت ۱۶۴ تخت[۹۹] و مرکز جراحی خصوصی لقمان[۱۰۰] می‌باشند. وعده ساخت بیمارستانی ۱۲۸ تخته در شهر ملایر توسط سازمان اوقاف و امور خیریه ایران داده شده است.[۱۰۱]

صنایع و کارخانجات[ویرایش]

ملایر دارای ۲۶۸ واحد صنعتی فعال، شهرک‌های صنعتی شوشاب، سهند، شهرک مبل و منبت، منطقه ویژه اقتصادی سامن و با داشتن سد کلان، بزرگترین سد آبی استان است صنایع ملایر شامل سبزه، بافتینه، لحیم سازی، سیم و کابل، کیان کرد، تولید درب و پنجره پی وی سی، پتروشیمی، شهرک شیشه کارخانه آلیاژی ذوب آهن و غیره می‌باشد. معادن نقره سیلیس و اورانیوم

صنایع دستی ملایر[ویرایش]

قالی بافی[ویرایش]

مبل و منبت کاری[ویرایش]

ملایر-تولید کنند ۶۳ درصد مبل ایران

تولید انواع صنایع دستی چوبی مانند: خراطی، ظرفیت کاری، منبت کاری از دیر باز در ملایر رواج داشته است. در سالهای اخیر علاوه بر شهرهای مذکور در روستاهای روستاهای دهنوآورزمان، حسین‌آباد شاملو و بخش جوکار از توابع ملایر نیز، به تولید این صنعت می‌پردازند؛ که البته در این بین روستای دهنوآورزمان شهرتی یافته که همه کشور این روستا را به عنوان روستایی نمونه در صنعت مبل و منبت می‌شناسند.[۱۰۲]به طوری که فقط ۶۳ درصد مبل و منبت کشور در شهرستان ملایر تولید می‌شود و در این زمینه می‌توان گفت که شهرستان ملایر رتبه اول را در کشور دارا می‌باشد.[۱۰۳]از دیگر صنایع دستی چشمگیرشهرستان ملایر می‌توان به مرواربافی یا همان سبد بافی اشاره کرد. وجود ترکه‌های چوبی با کیفیت و مرغوب در این شهرستان از عوامل مؤثر در رشد این صنعت دستی در این شهرستان است. به دلیل همین کیفیت مناسب ترکه‌های ملایر هنرمندانی که دراستان‌های شمالی کشور به این صنعت دستی اشتغال دارند چوب مورد نیاز خود را از شهرستان ملایر تأمین می‌کنند. این ترکه‌ها در روستاهای گوراب، داویجان، می آباد و حرم آباد از توابع ملایر توسط کشاورزان کاشته می‌شود. مروار بافی ملایر پس از سفال لالجین رتبه دوم صادرات صنایع دستی استان همدان را به خارج از کشور به خود اختصاص داده است.[۱۰۴]

سرشناسان ملایر[ویرایش]

پادشاهان:

  1. کریمخان زند[۱۰۵]

ورزشکاران:

  1. مسعود مصطفی جوکار (قهرمان کشتی، نایب قهرمان المپیک، عضو تیم ملی)[۱۰۶]
  2. میثم مصطفی جوکار (قهرمان کشتی، قهرمان جهان، عضو تیم ملی، قهرمان وزن۸۶ کیلوگرم در بازی‌های آسیایی۲۰۱۴ اینچئون)[۱۰۶][۱۰۷]
  3. صادق گودرزی (قهرمان کشتی، نایب قهرمان المپیک، قهرمان آسیا و جهان، عضو تیم ملی)[۱۰۸][۱۰۹]
  4. مسعود چوبین (داوربین‌المللی کشتی جمهوری اسلامی ایران) اعزامی به کشورهای لهستان- یونان- قبرس - ترکیه و قزاقستان.

دانشمندان واساتید:

  1. محمد محمدی ملایری، ادیب و تاریخ‌نگار، استاد دانشگاه تهران و دانشگاه‌های دولتی لبنان و دانشگاه آمریکایی بیروت بود.[۱۱۰]
  2. محمد حیدری ملایری (فیزیکدان و اخترشناس اهل ایران است)[نیازمند منبع]
  3. سعید شاملو (بنیانگذار روانشناسی بالینی ایران)[۱۱۱]
  4. احمد محمدی متولد ملایر و چهره برگزیده در نخستین همایش چهره‌های ماندگار[۱۱۲]
  5. محمود گودرزی استاد تمام دانشگاه تهران و از مؤسسین و رئیس دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی و وزیر ورزش کابینه حسن روحانی.[۱۱۳]
  6. خسرو فرشیدورد ادیب و استاد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران[۱۱۴]

شاعران و نویسندگان:

  1. فخرالدین اسعد گرگانی[۱۱۵]

هنرمندان:

  1. مسعود جعفری جوزانی کارگردان سینما وفارغ التحصیل ایالات متحده در رشته کارگردانی و متولد روستای جوزان ملایر[۱۱۶]
  2. مسعود چوبین بازیگر سینما و تلویزیون کشور

۳ حسین یاری بازیگر سینما و تلویزیون و تئاتر زاده ملایر ۱۳۴۶ ۴ مهتاب کرامتی بازیگر سینما زاده ملایر ۱۳۴۹ ۵ ویگن دردریان خواننده ملایر ۱۳۰۷ فعالان سیاسی:

  1. خسرو روزبه مبارز ملی ایران و از بنیان‌گذاران حزب توده شاخه افسری عنوان پیوند[۱۱۷]
  2. مهستی شاهرخی روزنامه‌نگار، منتقد تئاتر، داستان‌نویس و شاعر معاصر ایرانی است[۱۱۸]
  3. کیومرث هاشمی رئیس کمیته ملی المپیک[۱۱۹]

ورزش[ویرایش]

ورزشکاران ملایری تا کنون موفق به دریافت مدال‌های جهانی در برخی رشته‌های ورزشی شده‌اند.[۱۲۰]

مدال آوران المپیکی ملایر[۱۲۱][۱۲۲]
نام رشته ورزشی دوره عنوان
مسعود مصطفی جوکار کشتی آزاد ۲۰۰۴ - آتن (یونان) نقره
علیرضا حیدری کشتی آزاد ۲۰۰۴ - آتن (یونان) برنز
صادق گودرزی کشتی آزاد ۲۰۱۲ - لندن (انگلستان) نقره

در زمینهٔ مدیریت ورزش، ملایر زادگاه دکتر محمود گودرزی (وزیر ورزش و جوانان دولت یازدهم) و کیومرث هاشمی (رئیس کمیتهٔ ملی المپیک) است.[۱۲۲]

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «"مال آگِر" کجاست؟». ایسنا. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ ۲٫۷ «"مال آگِر" کجاست؟». ایسنا. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۴. 
  3. «انتقاد نماینده ملایر از عدم نظارت بر اجرای مسکن مهر». خبر گذاری جمهوری اسلامی، ۱۳ خرداد ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۱ مارس ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۲۱ مارس ۲۰۱۵. 
  4. «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰». معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  5. «دربارهٔ شهردار». شهرداری ملایر. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ «نام شناسی». وب‌گاه فرمانداری ملایر. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۴. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «ملایر، سرزمین آریایی‌ها». وب‌گاه روزنامه اطلاعات، ۲۰ مرداد ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۴. 
  8. خاکسار، مجموعه مقالات همایش باستان شناسی ملایر، ۲۷۵.
  9. خاکسار، مجموعه مقالات همایش باستان شناسی ملایر، ۲۹۵.
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ «بازتاب نقش جغرافیائی، زیست محیطی و اقتصادی در تحولات در تحولات جنوب باختری ایران، صفحه ۳۶». مجله اثر. بازبینی‌شده در ۱۸ نوامبر ۲۰۱۴. 
  11. خاکسار، مجموعه مقالات همایش باستان شناسی ملایر، ۱۵۷.
  12. http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/معماری_و_بناها/کاروانسراها_و_قلعه_های_ایران/كاروانسراها_و_قلعه_هاي_استان_همدان/قلعه_خرابه_قلعه_یزدگرد_.htm
  13. http://www.negahmedia.ir/media/show_video/13455
  14. http://aryaeinezhad.ir/page-malayer-18081
  15. http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=989&code2=38
  16. مجمل التواریخ و القصص، ابن شادی، ص 461
  17. شعبانی، تاریخ تحولات سیاسی - اجتماعی ایران در دوره‌های افشاریه و زندیه، ؟.
  18. گ‍وره، خ‍واج‍ه ت‍اج‍دار، ؟.
  19. خاکسار، مجموعه مقالات همایش باستان شناسی ملایر، ٧.
  20. خاکسار، مجموعه مقالات همایش باستان شناسی ملایر، ٣٢.
  21. تقوی‌راد، کارنامه ملایر، ٩.
  22. «آشنایی با جاذبه‌های گردشگری ملایر - همدان». همشهری، ١٧ خرداد ١٣٩٠. بازبینی‌شده در ١٩ ژانویه ۲۰۱٥. 
  23. تقوی‌راد، کارنامه ملایر، ١٠.
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ محسن عمادملایری. «ملایر». مجله یغما، شهریور ۱۳۲۸. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۴. 
  25. ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ چگینی، محمد. «مسئله انتخابات دوره چهارم مجلس شورای ملی در ولایت ثلاث. ج. ۱، ش. ۲، بهار ۱۳۹۰». نشریه اسناد بهارستان. بازبینی‌شده در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۴. 
  26. ۲۶٫۰ ۲۶٫۱ مجید ساریخانی. «بررسی باستان شناسانه خانه‌های قدیمی شهرستان ملایر». مجله جلوه هنر. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۴. 
  27. گودرزی، دانشنامهٔ ملایر، ٤٠٨.
  28. خاکسار، مجموعه مقالات همایش باستان شناسی ملایر، ٣٢.
  29. گودرزی، دانشنامهٔ ملایر، ٤٤٦.
  30. امیراحمدیان، بهرام. «تقسیمات کشوری». در دانشنامه جهان اسلام. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۸ ژوئیه ۲۰۱۲. 
  31. ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ «ملایر». لغتنامه دهخدا. بازبینی‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴. 
  32. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام fallingrain وارد نشده‌است.
  33. «زمین‌شناسی اقتصادی». سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور. بازبینی‌شده در ١٨ژانویه ۲۰۱٥. 
  34. «حدود 60 درصد ظرفیت تولید سرب و روی کشور قابلیت صادراتی دارد». ایرنا، ١٥ دی ١٣٩٣. بازبینی‌شده در ١٨ژانویه ۲۰۱٥. 
  35. «آیین‌نامه ٢٨٠٠زلزله». موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران. بازبینی‌شده در ١٨ژانویه ۲۰۱٥. 
  36. «تأثیر جهان بینی دینی وقف بر شکل گیری و گسترش فیزیکی شهر (مورد مطالعه: شهر ملایر)». مطالعات توسعه اجتماعی ایران، بهار ١٣٨٩. بازبینی‌شده در ١٩ژانویه ۲۰۱٥. 
  37. گودرزی، دانشنامهٔ ملایر، ۳۴.
  38. صارمی، سهیلا. ساخت فعل در گویش ملایری. زبان و ادبیات، ۱۳۸۶. ۴۵. بازبینی‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  39. «گویش شناسی». فرهنگستان زبان و ادب فارسی. بازبینی‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  40. «حسن رضائی باغ بیدی». دانشگاه تهران. بازبینی‌شده در ١٩ ژانویه ۲۰۱٥. 
  41. «حسن رضائی باغ بیدی». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی). بازبینی‌شده در ١٩ ژانویه ۲۰۱٥. 
  42. حسین رضایی و کامران گنجی. گویش ملایری. نوین پژوهش، ۱۳۸۷. 
  43. اشمیت، رودیگر، راهنمای زبان‌های ایرانی، جلد دوم: زبان‌های ایرانی نو، ترجمه پارسی زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: انتشارات ققنوس، ص۴۳۷
  44. گودرزی، دانشنامهٔ ملایر، ۳۴.
  45. «شورای ترافیک ملایر در فرمانداری ملایر». وب‌گاه صدا و سیما مرکز همدان. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۴. 
  46. «راه آهن غرب کشور». وب‌گاه شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور. بازبینی‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴. 
  47. «جزئیات پیشرفت فیزیکی راه‌آهن غرب از ملایر تا خسروی/ راه کربلا کوتاه می‌شود». خبرگزاری فارس، ۲۲ تیر ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴. 
  48. «ونایی:پیگیرحل‌مسئله‌فرودگاه‌ولی‌عصرهستیم». تابناک، ۲۱ آذر ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴. 
  49. «دربارهٔ دانشگاه ملایر». وب‌گاه دانشگاه ملایر. بازبینی‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴. 
  50. «معرفی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر». وب‌گاه دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملایر. بازبینی‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴. 
  51. «دربارهٔ ما». وب‌گاه دانشکده فنی سما ملایر. بازبینی‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴. 
  52. «دانشگاه پیام نور، مرکز ملایر». وب‌گاه دانشگاه پیام نور ملایر. بازبینی‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴. 
  53. «معرفی دانشکده». وب‌گاه دانشکده قرآنی ملایر. بازبینی‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴. 
  54. «دربارهٔ ما». وب‌گاه دانشگاه جامع علمی کاربردی ملایر. بازبینی‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴. 
  55. گودرزی، دانشنامهٔ ملایر، ۴۳۵.
  56. «نماد مشاهیر ایران در باغ موزه ملایر جای می‌گیرد». وب‌گاه سازمان میراث فرهنگی. بازبینی‌شده در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۴. 
  57. «موزه تاریخ طبیعی در ملایر ایجاد می‌شود». خبرگزاری فارس. بازبینی‌شده در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۴. 
  58. «احداث موزه تاریخ طبیعی ملایر لنگ اعتبار/مصوبه دولت قبلی بر زمین مانده است». خبرگزاری مهر. بازبینی‌شده در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۴. 
  59. «آموزش و پرورش ملایر صاحب موزه می‌شود». وب‌گاه ادراه کل آموزش و پرورش استان همدان. بازبینی‌شده در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۴. 
  60. «فرماندار ملایر:ارگ باستانی نوشیجان صاحب سایت موزه می‌شود». ایرنا، ۲۴ مهر ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۴. 
  61. «موزه ملایر». وب‌گاه صدا و سیمای مرکز همدان. بازبینی‌شده در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۴. 
  62. «خانهٔ لطفلیان ملایر، موزهٔ مردم شناسی با قدمت یک قرن». باشگاه خبرنگاران جوان، ۲ مرداد ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۴. 
  63. «فاز نخست هتل بزرگ ˈکریمخان زندˈ ملایر به بهره‌برداری رسید». ایرنا، ۸ شهریور ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  64. ۶۴٫۰ ۶۴٫۱ «60 سال دلدادگی در هیئت ابوالفضل (ع) ملایر». خبرگزاری فارس، ۱۲ آبان ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۵ دسامبر ۲۰۱۴. 
  65. «افتتاح سینما بهمن ملایر». وب‌گاه سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳ تیر ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴. 
  66. «درباه سینما بهمن ملایر». وب‌گاه سراسری گروه صنعتی پاکمن. بازبینی‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۴. 
  67. ۶۷٫۰ ۶۷٫۱ ۶۷٫۲ «ساز گروه‌های موسیقی ملایر کوک است». وب‌گاه روزنامه همدان پیام، ۳ مهر ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۵ دسامبر ۲۰۱۴. 
  68. «تاریخ نشر کتاب در ایران/عبدالحسین آذرنگ- بخش پنجم». وب‌گاه دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۶ مهر ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۵ دسامبر ۲۰۱۴. 
  69. «روزنامه سهند و سهیل». وب‌گاه روزنامه رسالت، ۱۸ اسفند ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  70. «جراید در ایران (۳)». دانشنامه جهان اسلام. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  71. «صدور مجوز ۱۷ نشریه و ۸ پایگاه اطلاع رسانی». وب‌گاه باشگاه خبرنگاران جوان، ۲۹ مهر ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  72. «انتقاد از مدیریت سنتی شهر». وب‌گاه روزنامه همدان پیام، ۲ خرداد ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  73. «سهم ۴۸ درصدی ملایر در صادرات استان همدان». ایسنا، ۹ شهریور ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  74. «بوستان سیفیه ملایر با بیش از یک قرن قدمت». وب‌گاه روزنامه همدان پیام، ۱۱ آذر ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۱ مارس ۲۰۱۵. 
  75. http://hamedan.isna.ir/default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=6861
  76. http://hamedanyjc.irib.ir/module/news/index.php?id=754&nn=5158166
  77. ۷۷٫۰ ۷۷٫۱ http://dortina.com/Iran-Tourism/جاذبه-های-گردشگری-ملایر
  78. http://ofoghemalayer.ir/index.php?option=com_kunena&func=view&catid=7&id=2&Itemid=182
  79. http://hamedan.irib.ir/web/all/24-podcast/12701-roofing-malayer
  80. خاکسار، مجموعه مقالات همایش باستان شناسی ملایر، ۱۵۷.
  81. خاکسار، مجموعه مقالات همایش باستان شناسی ملایر، ۱۵۷.
  82. خاکسار، مجموعه مقالات همایش باستان شناسی ملایر، ۱۵۷.
  83. «آشنایی با جاذبه‌های گردشگری ملایر». همشهری آنلاین، ۱۷ خرداد ۱۳۹۰. 
  84. «شهرداران ملایر». وب‌گاه افق ملایر، ۲۶ آذر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  85. «انتقاد نماینده ملایر از عدم نظارت بر اجرای مسکن مهر». ایرنا، ۱۳ خرداد ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  86. «منطقه 3 شهرداری ملایر ایجاد می‌شود». وب‌گاه باشگاه خبرنگاران جوان، ۲۱ خرداد ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  87. «خط انتقال آب از سد کلان به ملایر ۲۵ درصد پیشرفت دارد». خبرگزاری تسنیم، ۹ مرداد ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  88. «روان‌سازی حمل و نقل و ترافیک دغدغه اصلی شورای شهر ملایر». ایرنا، ۲۸ مرداد ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  89. «تاریخچه برق ملایر». شرکت توزیع نیروی برق استان همدان. بازبینی‌شده در ٢٠ ژانویه ۲۰۱٥. 
  90. «مخابرات استان همدان در گذرگاه تاریخ». شرکت مخابرات استان همدان. بازبینی‌شده در ٢٠ ژانویه ۲۰۱٥. 
  91. «سرانه فضای سبز ملایر بیش از ۱۹ متر مربع است». خبرگزاری فارس، ۱۸ آبان ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  92. «۷۵ هکتار از جنگل‌های ملایر مجهز به سیستم آبیاری قطره‌ای شدند». ایرنا، ۲۶ آبان ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  93. «سرانه فضای سبز ملایر بیش از ۱۹ متر مربع/ ۳۱۰ هکتار به سرانه فضای سبز ملایر اضافه شد». خبرگزاری مهر، ۲۸ خرداد ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  94. http://www.mehrnews.com/news/1568190/شناسایی-4800-هکتار-اراضی-جنگلی-در-ملایر-بدهی-20-میلیونی-ادارات
  95. تقوی‌راد، کارنامه ملایر، ٨٧.
  96. تقوی‌راد، کارنامه ملایر، ۳۱۱.
  97. «تشیع پیکر علی نظری جانباز ۷۰ درصدی ملایری». وب‌گاه ملایری‌ها، ۷ دی ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  98. ۹۸٫۰ ۹۸٫۱ «بیمارستان‌های دولتی در ملایر به بخش ویژه تجهیز می‌شود». ۲۳ آذر ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  99. «بیمارستان دکترغرضی ملایر». وب‌گاه سازمان تأمین اجتماعی. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  100. «مسیرهای گردشگری عمومی استان مجور همدان-جوکار-ملایر-زنگنه علیا». وب‌گاه سازمان میراث فرهنگی استان همدان. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  101. «ساخت بیمارستان موقوفه فوق تخصصی در ملایر». وب‌گاه روزنامه دنیای اقتصاد، ۲ بهمن ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  102. http://www.handicrafts.ir/Default.aspx?tabid=2920&articleType=ArticleView&articleId=2470
  103. «60 درصد مبل منبت کشور در ملایر تولید می‌شود». خبرگزاری مهر، 11 خرداد 1392. 
  104. «مرواربافی ملایر رقیب سفال لالجین در صادرات/ عدم برند سازی مشکل صنایع دستی همدان». خبرگزاری مهر، 27 خرداد1392. 
  105. «KARIM KHAN ZAND»(انگلیسی)‎. دانشنامه ایرانیکا. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  106. ۱۰۶٫۰ ۱۰۶٫۱ «یک ملایر و این مردان بزرگ ورزشی!». ایسنا، ۲ آذر ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  107. http://www.varzesh3.com/news.do?itemid=1175894&title=ميثم_مصطفي‌جوکار_مدال_طلا_گرفت
  108. «صادق گودرزی:در ملایر به همراه پدرم کلاس کشتی داریم». مجله اینترنتی میهن پرست. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  109. «استقبال از صادق گودرزی قهرمان ملایری در ملایر به روایت تصاویر». وب‌گاه افق ملایر. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  110. «محمد ملایری». لغتنامه دهخدا. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  111. «زندگی نامه پروفسور سعید شاملو بنیانگذار روانشناسی بالینی در ایران». خانه اندیشمندان علوم انسانی. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  112. «محمدی ملایری چهره ماندگار زبان و ادب فارسی». همدان پیام. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  113. «سرمایه‌های ورزشی ملایر». ملایر پرس. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  114. «درگذشت خسرو فرشیدورد». بی‌بی‌سی. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  115. «فخرالدین اسعد گرگانی». پیام همدان. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  116. «مسعود جعفری جوزانی». سوره. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  117. http://fa.wikipedia.org/wiki/خسرو_روزبه
  118. «شاهرخی مهستی». بنیاد ادبیات داستانی ایرانیان. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  119. [www.hamshahrionline.ir/details/246499 «زندگینامه: کیومرث هاشمی»]. همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  120. «رئیس اداره تربیت بدنی ملایر: ورزش ملایر مایه افتخار است». ایرنا، ۲۲ تیر ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  121. «مقایسه ورزشکاران مدال‌آور المپیک باتوجه به زادگاه (+جدول)». وب‌گاه تحلیلی خبری عصر ایران، ۲۱ شهریور ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 
  122. ۱۲۲٫۰ ۱۲۲٫۱ «یک ملایر و این مردان بزرگ ورزشی!». ایسنا، ۲ آذر ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۵. 

پانویس[ویرایش]

  1. به موجب مصوبه دولت و شورای عالی شهرسازی، نقاط جمعیتی ازناو و حاجی‌آباد ونامیله به شهر ملایر الحاق شدند. جمعیت جدید حاصل از جمعیت ملایر، ازناو حاجی‌آباد و نامیله است

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]