گلاب

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

گلاب به مایعی گفته می‌شود که از گل محمدی (نام علمی: Rosa × damascena) استخراج کنند و معطر است. گلاب به دستاورد تقطیر گل‌های درختچه گل سرخ تازه چیده شده با آب که اسانس آن از محلول آبکی، جدا شده باشد گفته می‌شود که باید در ظرف‌هایی که دارای مقدار اندکی هوا باشد نگهداری گردد.[۱]

گلاب اصل، شفاف، روشن، بدون رسوب است و بوی آن بوی مطبوع گل محمدی و فاقد بوی ترشیدگی است. طعم گلاب نیز سنگین و کمی مایل به تلخی است که از جمله مهمترین نشانه‌های اصل بودن گلاب به‌شمار می‌رود.[۲]

«اسانس گل سرخ یا رز یا محمدی، چون گرانترین اسانس دنیا است هرگرم آن معادل یک گرم طلا در بازار جهانی است.»[۳] لطفاً محل تولیدشان بیشتر درکاشان تولید می‌شود که از آنجا می‌توان به عنوان مهد و نقطه شروع گل و گلاب ایران و حتی جهان نام برد.

خاستگاه[ویرایش]

ایرانیان از نخستین کسانی هستند که از گذشته‌های دور به ویژگی‌های خوراکی و درمانی گل سرخ (محمدی) پی برده‌اند. طبق اسناد بین‌المللی، مبدأ تولید گلاب، ایران و مبدأ تولید اسانس گل سرخ (محمدی) و عصاره گلبرگ‌های تازه، یونان ذکر شده‌است.[۴]

«گل سرخ یا رز یا محمدی، گیاهی است که بومی ایران است و خاستگاه و موطن اصلی آن ایران است که تا حدود ۳۵۰ سال پیش غیراز ایران جایی دیگر رویش نداشته‌است و در زمان سلسله صفویه و زمانی که دولت عثمانی همسایه ایران بوده‌است، این گل و کلیه دستگاه‌های گلابگیری از ایران به ترکیه و سپس به سوریه و بلغارستان برده شده‌است.»[۳]

گزارش ابن خلدون حاکی بر این است که در قرن ۸ و ۹ میلادی گلاب یکی از اقلام مهم تجاری ایران بوده‌است که از طریق جاده ابریشم به هند و چین صادر می‌شده‌است. مرکز اصلی تولید آن در ایران سرزمین کاشان و بیشترین کارگاه‌های تولید گلاب در کاشان استان اصفهان بر پا بوده‌است. به‌طوری‌که روزانه ۳۰۰۰۰ بطری از کاشان در زمان خلیفه بغداد بین سالهای قبل از ۸۱۰–۸۱۷ به آن شهر صادر می‌شده‌است.[۵]

براساس مدارک جدید، ایرانیان اولین قومی بودند که از گل سرخ، اسانس و گلاب را به روش تقطیر به دست آوردند و سپس این فن را به سایر نقاط دنیا انتقال دادند. ابن سینا دانشمند بزرگ ایرانی، تحقیقات وسیعی در مورد استخراج اسانس‌ها به روش تقطیر داشته‌است.[۶]

سالانه در کاشان، در مراسم جشن گلاب‌گیری ۱۵۰۰۰ تن گلاب سنگین تولید می‌شود [۱].

ترکیبات[ویرایش]

مواد اصلی تشکیل دهنده اسانس گل محمدی عبارتند از.[۷] سیترنلول ۵۵ ۳۴٪، گرانتول ۴۰ ۳۰٪، استاروپنین ۲۶ ۲۲٪، و فنیل اتانول ۳ ۵/۱٪

موارد استفاده[ویرایش]

اسانس آن دارای اثرات ضد ویروسی و باکتری، ضد اسپاسم، آنتی سپتیک و آرام بخش می‌باشد. گلاب حاصل جهت شستشوی اماکن متبرکه، شیرینی سازی، مرباجات و از اسانس آن در صنایع داروسازی و غذایی استفاده می‌شود.[۷]

مصرف دارویی

از گلاب برای رفع عوارض حادث از زکام، قطع خون‌ریزی از سینه، خشونت صدا، ضد سرفه، خفقان گرم، درد معده و روده، دل پیچه سرد و گرم، درد کبد و طحال، علاج نزله سرد، سردردهای گرم، درد چشم تقویت حواس، ایجاد نشاط، تقویت دل، رفع خماری، بی هوشی، خفقان استفاده می‌گردد.[۸] به دلیل خاصیت ضد عفونی کنندگی، یکی از پاک‌کننده‌های قوی برای پوست‌های خشک و حساس است.[۹]

مراسم

از جمله موارد استفاده گلاب در عزاداری است. بوی گلاب میزان ترشح ئیدروفین و اندروفین را در مغز متعادل می‌کند و احساس آرامش و آسودگی به فرد می‌دهد.[۱۰] بوی گلاب تأثیر مستقیم بر آرامش روان دارد و هیجانات منفی و استرس را رفع می‌کند

آشپزی

منابع[ویرایش]

  1. «گل و گلاب - گلاب». پایگاه اطلاعاتی شهر کامو. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱. 
  2. «چطور گلاب خالص را از تقلبی تشخیص‌دهیم». پایگاه نیاز روز، ۱/۵/۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ http://www.chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=105100&Serv=0&SGr=0 ، خبرگزاری میراث فرهنگی، کد خبر: ۱۰۵۱۰۰، زمان مخابره: ۱۳۹۲/۴/۴
  4. حسن کریم زاده – مهرداد میرحسینی. «کاشت، داشت و برداشت گل محمدی». سامانه آموزشی ترویجی جهاد کشاورزی خراسان رضوی. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱. 
  5. احمدی، کتایون. [www.Agri-eng.org «نگاهی به وضعیت کشت و فرآوری گل محمدی در ایران و جهان»]. فصلنامه نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی. شماره ۱۶، ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۹ نوامبر ۲۰۱۲. 
  6. «اثرات مفید گلاب در سلامتی بدن». تبیان، ۱۴/۲/۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «گل سرخ گل محمدی». سایت آفتاب، ۲۸/۳/۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱. 
  8. «گل محمدی». انجمن تحقیقات طب سنتی ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱. 
  9. [www.magiran.com/npview.asp?ID=۱۹۵۲۵۲۵ «خواص مفید گلاب در سلامتی پوست»]. روزنامه آفتاب یزد، ۱/۷/۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱. 
  10. «یکی از خواص دارویی گلاب». بیتوته. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱.