گلاب

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

گلاب به مایعی گفته می‌شود که از گل محمدی (نام علمی: Rosa × damascena) استخراج کنند و معطر است. گلاب به دستاورد تقطیر گل‌های درختچه گل سرخ تازه چیده شده با آب که اسانس آن از محلول آبکی، جدا شده باشد گفته می‌شود که باید در ظرف‌هایی که دارای مقدار اندکی هوا باشد نگهداری گردد.[۱] گلاب یکی از نوشیدنی‌هايی پرمصرف در طب سنتی است. گلاب طبع میانه تا حدودی رو به خنکی دارد.

گلاب اصل، شفاف، روشن، بدون رسوب است و بوی آن بوی مطبوع گل محمدی و فاقد بوی ترشیدگی است. طعم گلاب نیز سنگین و کمی مایل به تلخی است که از جمله مهمترین نشانه‌های اصل بودن گلاب به‌شمار می‌رود.[۲]

«اسانس گل سرخ یا رز یا محمدی گرانترین اسانس دنیا است و هرکیلو اسانس و یا همان عطر خالص گل محمدی حدود ۸هزار دلار قیمت دارد.»[۳]

«گل سرخ یا رز یا محمدی، گیاهی است که بومی ایران است و خاستگاه و موطن اصلی آن ایران است که تا حدود ۳۵۰ سال پیش غیراز ایران جایی دیگر رویش نداشته‌است و در زمان سلسله صفویه و زمانی که دولت عثمانی همسایه ایران بوده‌است، این گل و کلیه دستگاه‌های گلابگیری از ایران به ترکیه و سپس به سوریه و بلغارستان برده شده‌است.»[۴]

گزارش ابن خلدون حاکی بر این است که در قرن ۸ و ۹ میلادی گلاب یکی از اقلام مهم تجاری ایران بوده‌است که از طریق جاده ابریشم به هند و چین صادر می‌شده‌است. ابن خلدون در كتاب العبره مركز توليد گلاب را ولايت فارس ذكر كرده است و اورده است كه در قرن هشتم و نهم بخشي از خراج فارس ٣٠ هزار قرابه گلاب بوده است كه از فارس به دربار خلفاي عباسي ارسال مي شد. و اما معروف ترين گلابي نيز كه در تاريخ به ان اشاره شده است گلاب جوري است كه در بسياري از كتب تاريخي از جمله العبره ابن خلدون سفرنامه ابن بطوطه و فارسنامه ناصري اشاره كرد و همگي محل توليد ان را ولايت اردشير خوره در جنوب ايران ذكر كرده اند و جور همان معرب شده شهر گور مركز اردشير خوره و پايتخت ساسانيان و فيروزآباد امروزي در استان فارس است و امروزه هم در ميمند فارس و در فاصله ١٥ كيلومتري شهر تاريخي گور ساليانه بيش از ١٢ هزارتن گلاب توليد مي شود.

بنابر بر اساس اسناد تاريخي خواستگاهاصلی تولید گلاب در ايران استان فارس و شهر تاريخي گور و بخش ميمند بوده است . اما امروزه شهرستان کاشان با بخش هاي قمصر و نياسر بیشترین کارگاه‌های تولید گلاب را در خود جاي داده‌است. [۵]

براساس مدارک جدید، ایرانیان اولین قومی بودند که از گل سرخ، اسانس و گلاب را به روش تقطیر به دست آوردند و سپس این فن را به سایر نقاط دنیا انتقال دادند. ابن سینا دانشمند بزرگ ایرانی، تحقیقات وسیعی در مورد استخراج اسانس‌ها به روش تقطیر داشته‌است.[۶]

سالانه در بخش هاي قمصر ، نياسر ، برزک و جوشقان شهرستان کاشان مجموعا ۱۵ هزار تن گلاب سنگین تولید می‌شود شایان ذکر است که نولید کنندگان گلاب در استان فارس نیز در میمند سالیانه ۱۲ هزار تن ، شیراز سالیانه حدود ۲۰۰۰ تن ، منطقه لایزنگان شهرستان داراب سالیانه ۳ هزار تن و سایر مناطق استان فارس سالیانه حدود ۱۰۰۰ تن گلاب تولید می کنند.

 [۱].

ترکیبات[ویرایش]

مواد اصلی تشکیل دهنده اسانس گل محمدی عبارتند از.[۷] سیترنلول ۵۵ ۳۴٪، گرانتول ۴۰ ۳۰٪، استاروپنین ۲۶ ۲۲٪، و فنیل اتانول ۳ ۵/۱٪

موارد استفاده[ویرایش]

اسانس آن دارای اثرات ضد ویروسی و باکتری، ضد اسپاسم، آنتی سپتیک و آرام بخش می‌باشد. گلاب حاصل جهت شستشوی اماکن متبرکه، شیرینی سازی، مرباجات و از اسانس آن در صنایع داروسازی و غذایی استفاده می‌شود.[۷]گلاب حتی برای رفع جوش‌هاي‌ بدن نیز موثر است. برای اینکار مقداری گلاب رابا جوش شیرین مخلوط کنید تا خمیر نرمی به دست آید. سپس این خمیر را مدت یک ساعت یا تمام شب «موقع خواب» روی جوش‌هاي‌ خود قرار دهید. ضمن آنکه گلاب بدلیل خاصیت ضدعفونی کننده اي که دارد به پاک‌سازی منافذ پوست کمک میکند و مانع از بروز جوش هاي‌ چرکی، آکنه و دانه‌هاي‌ سر سیاه روی پوست می شود.[۸]

مصرف دارویی

از گلاب برای رفع عوارض حادث از زکام، قطع خون‌ریزی از سینه، خشونت صدا، ضد سرفه، خفقان گرم، درد معده و روده، دل پیچه سرد و گرم، درد کبد و طحال، علاج نزله سرد، سردردهای گرم، درد چشم تقویت حواس، ایجاد نشاط، تقویت دل، رفع خماری، بی هوشی، خفقان استفاده می‌گردد.[۹] به دلیل خاصیت ضد عفونی کنندگی، یکی از پاک‌کننده‌های قوی برای پوست‌های خشک و حساس است.[۱۰]

مراسم

از جمله موارد استفاده گلاب در عزاداری است. بوی گلاب میزان ترشح ئیدروفین و اندروفین را در مغز متعادل می‌کند و احساس آرامش و آسودگی به فرد می‌دهد.[۱۱] بوی گلاب تأثیر مستقیم بر آرامش روان دارد و هیجانات منفی و استرس را رفع می‌کند

آشپزی

منابع[ویرایش]

  1. «گل و گلاب - گلاب». پایگاه اطلاعاتی شهر کامو. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱. 
  2. «چطور گلاب خالص را از تقلبی تشخیص‌دهیم». پایگاه نیاز روز، ۱/۵/۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱. 
  3. حسن کریم زاده – مهرداد میرحسینی. «کاشت، داشت و برداشت گل محمدی». سامانه آموزشی ترویجی جهاد کشاورزی خراسان رضوی. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱. 
  4. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام chn.ir وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  5. احمدی، کتایون. [www.Agri-eng.org «نگاهی به وضعیت کشت و فرآوری گل محمدی در ایران و جهان»]. فصلنامه نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی. شماره ۱۶، ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۹ نوامبر ۲۰۱۲. 
  6. «اثرات مفید گلاب در سلامتی بدن». تبیان، ۱۴/۲/۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «گل سرخ گل محمدی». سایت آفتاب، ۲۸/۳/۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱. 
  8. «خواص گلاب بر پوست و بدن چیست و طرز استفاده از آن چگونه است؟ | مگ یاد»(fa-IR)‎. به کوشش مگ یاد. ۱۳۹۷-۰۳-۲۵T14:15:08+04:30. بازبینی‌شده در 2018-06-18. 
  9. «گل محمدی». انجمن تحقیقات طب سنتی ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱. 
  10. [www.magiran.com/npview.asp?ID=۱۹۵۲۵۲۵ «خواص مفید گلاب در سلامتی پوست»]. روزنامه آفتاب یزد، ۱/۷/۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱. 
  11. «یکی از خواص دارویی گلاب». بیتوته. بازبینی‌شده در ۱۹/۸/۱۳۹۱.