دزفول

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
دزفول
دزفیل، دسفیل، دزپیل؛ دسویل
Dezful pol 1.jpg
کشور  ایران
استان خوزستان
شهرستان دزفول
بخش مرکزی
نام(های) دیگر آوان، دژپل، روناش، دژپوهل
مردم
جمعیت ۴۲۰٬۰۰۰ نفر سال ۱۳۹۰[۱]
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۴۰ متر
آب‌وهوا
روزهای یخبندان سالانه ندارد
اطلاعات شهری
شهردار محمدرضا کرمی‌نژاد
ره‌آورد مرکبات، کلوچه‌های دزفولی،
کارهای دستی، قلم‌نی
پیش‌شماره تلفنی ۰۶۱
وبگاه شهرداری دزفول
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به دزفول، پایتخت مقاومت ایران خوش آمدید

دِزفول شهری است در نیمروز (جنوب) باختری ایران و مرکز شهرستان دزفول که در کنار رودخانه دز و در بخش‌های جلگه‌ای استان خوزستان گسترده شده‌است. گستردگی آن نزدیک به ۴۷۶۲ کیلومتر مربع است.[۳][۴][یادداشت ۱]

این شهر در دامنه‌های زاگرس میانی جای دارد و پیشینه تاریخی آن به زمان ساسانیان باز می‌گردد ولی پیش از ساسانیان هم آباد بوده و بخشی از سرزمین‌های امپراتوری‌های ایلام و هخامنشیان به شمار می‌رفته‌است.
فرهنگ مردم دزفول را می‌توان آمیزه‌ای از فرهنگ کهن خوزستان و ایلات لر دانست.[۵] این شهر در ۷۲۱ کیلومتری تهران و ۱۵۵ کیلومتری اهواز جای دارد.[۶] شهرستان دزفول دارای زمستان و پاییزی مدیترانه‌ای بوده و زیستبوم سرسبز آن از پایان زمستان تا آغازه‌های بهار بسیار دلپذیر است. این شهرستان با زیستبوم زیبای جلگه‌ای-کوهپایه‌ای و کوهستانی خود در سراسر سال و به ویژه در روزهای نوروز پذیرای شمار بسیاری از گردشگران می‌باشد.

محتویات

نام شناسی[ویرایش]

«دزپل» یا «دژپل» را در گویش بومی دزفیل و دسفیل گویند و عربی شده آن دزفول است. دزفول در زمان ساسانیان همزمان با ساختن پل در کنار آن بر روی رود دز برای پدید آوردن پیوند میان پایتخت تازه (جندی شاپور) و شوشتر بنیان نهاده شد. دژ به معنی سنگر و سکوی دیدبانی می‌باشد و چنین برمی‌آید که نام دزفول یا دزفیل از نام دژ ساخته شده در کنار پل گرفته شده‌است. گفتنی است یکی از محله‌های کهن شهر دزفول روناش است، (در سده چهارم هجری قمری شهر دزفول به قصر روناش نیز نامور بوده‌است)، که در دست راست رود دز جای داشته و هنوز ویرانه‌هایی به همین نام نمودار است.[نیازمند منبع]

کلمه «دزفول» برگردان عربی واژه «دژپل» یا «دژپوهل» می‌باشد. (پل را در زبان پهلوی پوهل می‌گفته‌اند) واژه پل از پلی که توسط مهندسان ایرانی و رومی در قرن ۴ میلادی به امر شاپور اول ساسانی ساخته شده بود اخذ گردیده است. این پل هم اکنون نیز پا برجاست و با نام پل قدیم شناخته می‌شود.

لذااحتمالاً نام دزفول یا دژپل از همان نام پل مشتق شده است؛ و دز نیز به معنی قلعه است و منظور دژی است که عده‌ای نگهبان و مأمور برای حفاظت پل در آن زندگی می‌کردند. چنانچه پس از دوران انحطاط شوش و نیز خرابی جندی شاپور، برخی مردم این دو شهر به اطراف این دژ پناه آوردند و خانه‌هایی ساختند و به تدریج شهر به وجود آمده است.

ابن سرابیون در کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین خوزستان می‌نویسد:دزفول یعنی دژ پل که منظور قلعه پل باشد که در کنار رودخانه دز در جنوب شهر سابق جندی شاپور جا دارد و نیز معروف است که می‌گویند به فرمان شاپور اول ساخته شده است؛ که به همین مناسبت آن شهر نیز به همین نام موسوم گردید.

شهر دزفول در اواخر قرن ۶ هجری به نام (دز پول) اشتهار داشته است. در برخی از کتب نام قدیم رودخانه را «زاب یا جندی شاپور» هم نامیده‌اند. برخی از جغرافی دانان و نیز مورخین نام این شهر را روناش و قصر روناش ذکر کرده‌اند و چنین استنباط می‌شود که در قرن چهارم هجری چون ساختمانهای شهر دزفول در دو طرف رودخانه دز گسترش یافته‌اند پس در قسمت شرقی آن قلعه یا دژ قرار گرفته و قسمت غربی رودخانه به نام روناش معروف بوده است.

ابن بطوطه دزفول را "دسبول" نامیده و می نوسد :"از دروازه‌های شهر یک دروازه به طرف خشکی و بقیه به طرف رودخانه باز می‌شود. در دوطرف رودخانه باغها قرار دارد. عمق رودخانه زیاد است..."

کهارت می‌نویسد: «قصر الروناش از محله قلعه فعلی (جای همان دژ باستانی) تا مسجد جامع دزفول را دربرمیگرفت. در قرون ۱۱ و۱۰میلادی (سوم وچهارم هجری) این شهر را القنطره (پل) یا القنطره الرومی (پل رومی) می‌نامیدند.»

چون روناش و دزفول در دو سوی رودخانه ساخته شده بود، بعضی این دو قسمت را دو شهر جداگانه شمرده و برخی هر دو را دو محله از یک شهر انگاشته‌اند.

نام‌های دزفول در گذر تاریخ[ویرایش]

  • قصر روناش(Gasr-o-Rovnas): ابوعبداله یاقوت بن عبداله حموی رومی بغدادی در کتاب معروف معجم البلدان پیرامون قصر روناش چنین نوشته است: «روناش شهرستانی از خوزستان است و جایی است که امروز دزپول گفته می‌شود.»
  • روناش (Rovnas):این نام تا اوایل قرن دهم ه. ق رواج داشته است تا اینکه سرانجام در سال ۹۱۴ ه. ق در دوره صفویه و در زمان شاه اسماعیل اول دگرگونی یافته و رعناش (Ranas) گردیده است. در حال حاضر نیز برآمدگیهای ساحل غربی دز را رعناRana))می‌گویند که (ش) آخر آن حذف گردیده است.
  • دزفول(dezful): این نام از قرن ۷ ه. ق در کتابها دیده می‌شود و تا کنون نیز به این نام مشهور می‌باشد.[۷]

تاریخچه[ویرایش]

شهری از سپیده دم تاریخ[ویرایش]

برپایه نوشته ایرج افشار (شهرهای ایران) دزفول شهری است که پیشینه آن به چندین هزار سال می‌رسد. از کهن‌ترین شهرهای استان خوزستان به شمار می‌رود و از دید تاریخ و فرهنگ ویژگی‌های برجسته‌ای دارد. بر پایه گفته‌های کاوشگران باختری در سده‌های گذشته _کسانی مانند والتر هینتس آلمانی، آوان پایتخت نخستین امپراتوری پهناور کشور عیلام در دزفول کنونی جای داشته‌است.[۸] تپه‌های باستانی چغامیش با دیرینه‌ای نزدیک به ۴۰۰۰ سال پیش از زایش مسیح که به گفته باستان‌شناسان، گنجینه ارزشمندی از دانستنی‌های سودمند پیرامون رخدادهای زمان باستان از هزاره هفتم پیش از زایش تا شکوفایی تمدن شوش را در بر دارند نیز در دزفول جای دارد.[۹][۱۰] از این تپه‌های باستانی آثار ارزشمندی چون نخستین سند دریانوردی جهان، لوح‌های تکامل موسیقی و مهرهای استوانه‌ای چند هزار ساله کشف شده که کلیه این آثار در موزه ملی ایران و موزه مؤسسه شرق‌شناسی شیکاگو نگهداری می‌شوند.

بانو هلن کانتر، یکی از دست اندرکاران گروه کاوشگری و باستان‌شناسی این گستره، در هنگام یک سخنرانی در تهران پیرامون کاوش‌های انجام گرفته در تپه چغامیش از دزفول به نام ‹‹ شهری از سپیده دم تاریخ ›› یاد کرده‌است.[۱۱][۱۲]

تاریخ شهر «دزفول» را خاورشناسان ازآن هنگام که این شهر پایتخت عیلامیان ـ حدود ۲۶۰۰پیش از میلاد ـ بود و «اوان» خوانده می‌شد، نزدیک به پنج هزار سال برآورد کرده‌اند. در نوشته‌های باستانی پس از طوفان نوح، از شهری به نام «اوان» نام برده شده است. این شهر، پایتخت تمدّن «عیلام» و سرآمد شهرهای مشرق زمین بوده است. کاوشگران غربی در نیم قرن اخیر، ازجمله والتر هینتس (Walter Hinz) آلمانی، در کتاب خود تحت عنوان «دنیای گمشده عیلام» که به فارسی ترجمه شده، می‌نویسد:

«ممکن است اوان در جایی که امروز دزفول قرار دارد، بوده باشد .»

پس از مطالعات و تحقیقات فراوان تصریح کرده‌اند که «اَوان» { Avan } همان دزفول کنونی است. در این صورت، «دزفول» فعلی یا «اوان» پنج هزارسال پیش را باید نخستین پایتخت امپراتوری گستردة کشور «عیلام» دانست.[۱۳]

دزفول؛ از اسلام تا پایان دوران قاجاریه[ویرایش]

تندیس یعقوب لیث صفاری در ورودی شمالی دزفول

در زمان خلافت عمر خلیفه دوم، ایران فتح شد و سپاهیان مسلمان وارد خوزستان شدند. اهواز و شوشتر به تصرف نیروهای عرب مسلمان درآمد و بعد مسلمین به طرف جندی شاپور حرکت کردند و درگیری چندانی به وجود نیامد و گندی شاپور نیز به دست اعراب مسلمین افتاد؛ و نیز گویند:در همان سال مسلمین (پس از فتح شوش) روی جندی شاپور لشکر کشیدند. در آن هنگام زرین عبداله در پیرامون آن شهر لشکر زد و سرگرم محاصره آن بود که مدد مسلمین رسید.

لذا جندی شاپور و شوشتر به تصرف نیروهای مسلمان در آمد. دزفول که در آن زمان شامل قلعه و ساختمانهای اطراف آن بوده است، نیز زیر نظر حاکم جدید یعنی حکام اموی و سپس عباسی که به شوشتر وجندی شاپور گماشته می‌شدند قرار گرفت. تقریباً تا ۲ قرن هر حاکمی که می‌آمد بر دزفول تسلط داشت و سراسر خوزستان به تصرف اعراب درآمده بود. در اواسط سده دوم هجری، دلاوری به نام یعقوب لیث صفاری که مردی شجاع و نخستین دولتمرد کاردان و با تدبیر بود؛ بدون توجه به عوامل خلافت، علم استقلال برافراشت و نخستین دولت مستقل ایرانی را پایه‌گذاری کرد و خوزستان را نیز به کانون آزادی خواهان ایران تبدیل کرد. محمد واصل در جنگ با یعقوب لیث شکست خورد و مورد تعقیب قرار گرفت و وی بر اموال و ذخائر او دست یافت.

بعد از درگذشت یعقوب او را در گندی شاپور یعنی در ۱۲کیلومتری دزفول به خاک سپردند. (ببینید :آرامگاه یعقوب لیث صفاری) و فرمان حکومت مناطقی از ایران از جمله خوزستان و دزفول در زیر حاکمیت خاندان صفاری باقی ماند.

شاه اسماعیل صفوی در سال ۹۱۴ هجری به هویزه رفت و حکمران آنجا را مغلوب و عده کثیری از مشعشعیان را کشت و سرزمینهای آنها را به تصرف خود درآورد. پس از تسلط نیروهای شاه اسماعیل صفوی بر خوزستان حکومت شوشتر و دزفول به شیخ محمد و حاج محمد پسران ملاقوام الدین که به خاندان رعناشی معروف بودند سپرده شد.

در زمان فتحعلیشاه قاجار که بخش شمالی خوزستان یعنی شوشتر و دزفول زیر نظر حکمران کرمانشاهان قرار گرفت و محمدعلی میرزای دولتشاه پسر فتحعلی شاه که یکی از شاهزادگان توانای قاجار بود، اسداله خان بختیاری را که شورش کرده بود پس از آمدن به خوزستان مطیع خود کرد مجدداً نا آرامیهای پراکنده‌ای هم صورت گرفت تا اینکه در سال ۱۲۶۶ ه. ق ناصرالدین شاه,اردشیرمیرزا را به خوزستان فرستاد و او ابتدا دزفول و سپس شوشتر را از چنگ شورشیان درآورد.[۱۴]

دزفول در زمان جنگ ایران و عراق[ویرایش]

ویرانه‌های یک خانه پس از موشک باران دزفول توسط رژیم بعث

با آغاز جنگ ایران و عراق، دزفول یکی از شهرهایی بود که بیش از ۱۶۰ بار به آن یورش موشکی شد. دزفول به عنوان شهری که جزء اهداف اصلی حملات موشکی عراق بود شناخته می‌شده‌است. در تاریخ ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ هواپیماهای عراقی در نخستین روز جنگ به شیوه نیروی هوایی ارتش اسراییل در جنگ شش‌روزه به پایگاه‌های نیروی هوایی ایران یورش بردند. پایگاه چهارم شکاری دزفول (پایگاه وحدتی) یکی از این پایگاه‌ها بود.[۱۵]

پس از آن نیروهای عراقی بارها به شهرهای دزفول و اندیمشک با بمب و موشک یورش بردند دزفول در جنگ هشت ساله ۲٬۶۰۰ کشته داشت. پس از جنگ به پاس پایداری مردم دزفول، این شهر، شهر نمونه نامیده شد.[نیازمند منبع]

دزفول و جنگ هشت ساله[ویرایش]

  • شمار کشته‌شدگان: ۲۶۰۰ تن[۱۶]
  • شمار مفقودین: ۱۰۰ تن
  • شمار موشک‌ها: ۱۷۴ فروند
  • شمار بمب و راکت و توپ: ۱۰۶۴ گلوله
  • کشته‌شدگان براثر برخورد موشک: ۷۱۱ تن
  • کشته‌شدگان در جبهه: ۱۸۸۹ تن
  • کشته‌شدگان زیر پانزده سال: ۳۲۱ تن
  • شمار زنان کشته‌شده: ۴۱۴ تن
  • کشته‌شدگان روحانی: ۲۶ تن
  • کشته‌شدگان در حوادث انقلاب: ۲۸ تن

جغرافیا[ویرایش]

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

شهرستان دزفول از دید جغرافیایی در درازای جغرافیایی ۴۸ درجه و ۲۴ دقیقه خاوری و پهنای جغرافیایی ۳۲ درجه و ۲۲ دقیقه شمالی گسترده شده‌است و بلندای آن از روی دریا ۱۴۰ متر می‌باشد.

اقلیم[ویرایش]

دزفول مانند بیشتر شهرهای خوزستان دارای آب و هوای گرم و شرجی می‌باشد و تابستانی گرم و زمستانی مدیترانه‌ای دارد. میانگین بارش سالانه باران ۴۰۰ میلی‌متر و میانگین دما ۳ درجه سانتی‌گراد در زمستان و ۴۹ درجه سانتی‌گراد در تابستان می‌باشد.

Weather-rain-thunderstorm.svgآب و هوای دزفولNuvola apps kweather.svg
ژانویه فوریه مارس آوریل مـــــه ژوئـن ژوئیـه اوت سپتامبر اکتبـر نوامبر دسامبر سـال
گرم‌ترین
۲۳ ۳۰ ۳۲ ۳۷ ۴۷ ۴۸ ۴۸ ۴۸ ۴۵ ۴۰ ۳۳ ۲۶ ۴۸
میانگین گرم‌ترین‌ها
۱۴ ۱۸ ۲۲ ۲۸ ۳۶ ۴۱ ۴۳ ۴۲ ۴۰ ۳۲ ۲۴ ۱۷ ۳۰
میانگین سردترین‌ها
۷ ۸ ۱۲ ۱۷ ۲۳ ۲۷ ۲۸ ۲۸ ۲۴ ۱۸ ۱۱ ۹ ۱۸
سردترین
۶ ۱۲ ۱۷ ۲۰ ۱۶ ۱۲ ۵ ---
بارش
mm
۷ ۶ ۵ ۳ ۱ --- --- --- ۱ ۱ ۲ ۶ ۳۲


منبع: سایت ودربیس[۱۷] آوریل ۲۰۱۰

رودخانه‌ها[ویرایش]

مهمترین رودخانه دزفول، رود دز می‌باشد که از کوه‌های زاگرس سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از سد دز از میان شهر می‌گذرد و تاکنون ۵ پل بر روی آن ساخته شده است. همچنین در ساحل رودخانه پارک‌ها و تفریحگاه‌هایی ساخته شده که از جاذبه‌های گردشگری شهر به شمار می‌روند.

کوه‌ها[ویرایش]

سالن کوه به ارتفاع ۲۶۵۰ متر

ارتفاعات دزفول در مناطق شمال و شمال شرقی شهرستان و در بخش سردشت و شهیون واقع شده‌اند. مرتفع‌ترین قله در محدوده شهرستان دزفول، سالن کوه با ارتفاع بیش از ۲۶۰۰ متر می‌باشد.

مردم شناسی[ویرایش]

جمعیت[ویرایش]

شهرستان دزفول بعد از اهواز دومین شهرستان پرجمعیت استان خوزستان این شهر برپایه سرشماری سال ۹۰ باداشتن شماری برابر با ۲۴۸٬۳۸۰ تن ۳۱ امین شهر بزرگ کشور بوده‌است[۱۸]

زبان[ویرایش]

نوشتار اصلی: گویش دزفولی

مردم دزفول به گویش دزفولی که از گویش‌های زبان فارسی است سخن می‌گویند. این لهجه شامل دوگویش عمدهٔ حیدرخانه و صحرابدری است.
لهجهٔ غالب دزفول حیدرخانه می‌باشد که به عنوان مثال فعل «مُردَم» را به صورت «مُردُم» تلفظ می‌کنند.[نیازمند منبع]
گویش‌های لری بختیاری و لری خرم‌آبادی نیز در نزد شماری از مردم این شهر به کار می‌رود.[۱۹]

دین و مذهب[ویرایش]

اکثر مردم شهر مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند.

مشاهیر و اهالی دزفول[ویرایش]

مشاهیر علوم اسلامی و عرفاً[ویرایش]

مرتضی انصاری (مجتهد و مرجع تقلید شیعه در حوزه نجف)، اسماعیل قصری (عارف و زاهد بزرگ قرون ابتدایی اسلام)، صدرالدین کاشف دزفولی (عالم دینی، عارف و زاهد)

مسئولین کشوری[ویرایش]

سید احمد آوایی (مؤسس سپاه پاسداران در دزفول، از مؤسسین حزب‌الله لبنان، کاردار اسبق ایران در سوریه، قائم مقام اسبق بنیاد تعاون سپاه پاسداران، نماینده مردم دزفول در دوره‌های هفتم و هشتم مجلس شورای اسلامی)، سردار سرلشکر غلامعلی رشید (جانشین رئیس کل نیروهای مسلح)، سید علیرضا آوایی (رئیس کل دادگستری استان تهران)، دکتر محمدرضا مخبر دزفولی (دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی)، علیرضا قلمبر دزفولی (مدیرعامل شرکت ایرانسل)، سید احمد زرهانی (نماینده دوره اول مجلس شورای اسلامی، معاون اسبق وزیر آموزش و پروش و رئیس سابق سازمان حج و زیارت کشور)، عزت الله ضرغامی (رئیس سازمان صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران)، دکتر محمدعلی رامین (مشاور محمود احمدی نژاد)، غلامرضا فروزش (سهامدار شرکت ایرانسل و وزیر سابق جهاد سازندگی)، محمدعلی صبور (رئیس فدراسیون سه‌گانه ایران)، عبدالمحمد رئوفی نژاد (استاندار سابق کرمان و زنجان)، شکرالله پاک‌نژاد (از بنیان گذاران جبهه دموکراتیک ملی ایرانعبدالحسین خسروپناه (پژوهشگر فلسفه دین و رئیس مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه)

ادبیات، هنر و موسیقی[ویرایش]

احمد محمود (داستان‌نویس)، ابوتراب جلی (شاعر و طنزپرداز)، سیاوش قمیشی (خواننده و آهنگساز)، علی الهیاری (فیلم‌بردار و بازیگر)، شهاب‌الدین عادل (عکاس، مستندساز، پژوهشگر و استاد سینما و عکاسی و عضو هیئت علمی دانشکده سینما تئاتر و ریاست دانشکدهٔ سینما تئاتر)، صادق آهنگران (مداح)، نعمت‌الله آغاسی (خواننده)، عبدالنقی افشارنیا نوازنده نی، مانده میوه چی (خواننده)

ورزشکار[ویرایش]

محمد موسوی عراقی (والیبالیست)، کریم قنبری (مربی فوتبال)، حجت زادمحمود (فوتبالیست)، روح‌الله بیگدلی (فوتبالیست)، عبدالرضا جوکار (وزنه بردار تیم ملی جانبازان، قهرمان چندین دوره پارا المپیک)، عبدالله کرمی (بازیکن تیم‌های فوتبال فولاد خوزستان و سپاهان اصفهان)

فرهنگ[ویرایش]

آداب و رسوم[ویرایش]

بیرق زنون[ویرایش]

از گذشته‌های دور و در شب عید قربان، رسمی تحت عنوان بیرق زدن که موسوم به بیرق زنان یا بیرق زنون می‌باشد، رایج و متدوال است. در این رسم به تعداد افراد خانواده حاجی، بیرق‌های کوچکی که مثلثی شکل هستند، تهیه می‌شود و پایه هر یک از این بیرق‌ها که شبیه پرچم می‌باشد دارای طول‌های مختلفی است. مثلاً طول اولین بیرق از یک یا ۱/۵ یا متر شروع شده و به نسبت افراد کوتاه‌تر می‌شود. یعنی به اندازه سن افراد خانواده برای هر یک از افراد، یک بیرق زده می‌شود که رنگ آنها سفید و سبز است. رنگ سفید که بیرق بزرگ است، برای حاجی یا پدر خانواده است. اگر زن و مرد هر دو به خانه خدا مشرف شده باشند، برای هر دو نفر آنها دو بیرق سفید که باز هم طول پایه بیرق زن کمی کوتاه‌تر از بیرق مرد نصب می‌شود و سپس به تعداد اولاد هر خانواده بیرق تهیه شده و در شب عید قربان که در دزفول به شب بیرق زنان معروف است، همه فامیل و بستگان و آشنایان در منزل حاجی جمع شده و پس از صرف شام و پذیرایی به اجرای مراسم مداحی و دعاخوانی توسط مداحان اقدام به نصب بیرق‌ها در پشت بام می‌کنند. پس از نصب هر بیرق و ذکر نام وی که همراه با خواندن اشعار محلی به گویش دزفولی است صلوات فرستاده و برای سلامتی آنان دعا می‌کنند. این رسم تا پاسی از شب عید قربان در منازل وخانواده‌ها ادامه داشته و مردم به جشن و شعرخوانی می‌پردازند. این رسم کهن تا به امروز در دزفول استمرار داشته است.

دست رزون[ویرایش]

دست رزون یا حنابندان یکی از آداب و رسوم عروسی در نزد اقوام ایرانی و مردم دزفول می‌باشد. جشن حنابندان که به تعبیری آخرین رسم از آداب عروسی ایرانی می‌باشد، جشنی است که در واقع مراسم خداحافظی عروس بوده و در آخرین شب اقامت عروس به طور رسمی در خانه پدری برگزار می‌گردد. «حنا از جنت است» و اثری از بهشت و نشانه‌ای از شادی، مهر و نیکبختی دارد. این باوری است که ایرانیان باستان داشتند و هنوز هم پابرجاست.

در دزفول یک روز قبل از عروسی جهیزیه عروس را به خانه داماد برده ودر طی این روز مراسم حنا بندان را برگزار می‌کنند به این صورت که دست و پای عروس و داماد را حنا زده ودختران دم بخت باقی‌مانده حنای عروسی را به نیت خوش‌یمنی به دست و پای خود می‌زنند به این رسم در دزفول «دست رزون» می‌گویند.

مراسم محرم در دزفول[ویرایش]

در روز نهم و دهم یعنی تاسوعا و عاشورا مراسم خاص در دزفول برگزار می‌کند، بدین صورت که در این روزها مردم سه بار مجزا به طور کامل با هیئت‌های بزرگ خود بیرون می‌آیند و عزاداری می‌کنند. در دزفول بیش از صد هیئت عزاداری وجود دارد و شهر به دو قسمت تقسیم می‌شود که عصر تاسوعا تمامی قسمت جنوبی شهر به طرف قسمت شمالی شهر حرکت می‌کنند و در عصر عاشورا تمامی قسمت شمالی شهر به طرف قسمت جنوبی شهر حرکت می‌کنند و در خیابان‌های اصلی شهر عزاداری می‌کنند.

در صبح عاشورا نیز همه مردم شهر و هیئت‌ها به محلی مشخص به نام رودبند حرکت می‌کند و با گذراندن مسیر خاص سنتی خود که سالها پیش رسم بوده، علمهای بزرگی راآرایش می‌کنند و آنها را بر سر شانه خود حمل می‌کنند تا به امام زاده رودبند ببرند و در مقابل امامزاده به رقصاندن این علم‌ها می‌پردازند که به این کار «علم یراق» گفته می‌شود. برای تزئین علمها از شالهای رنگی سبز، سیاه و یا سفید استفاده می‌کنند و طول برخی از این علم‌ها به ۱۲ متر می‌رسد.

از دیگر رسوم محرم مراسم چوب بازی است که نمادی از صحنه جنگ می‌باشد و بصورت نمایشی همراه با طبل، دهل، صدای شیپور و سرنا در جلو تکایا و در محله‌های عزاداری صورت می‌گیرد. در این مراسم عده‌ای از مردان به دو گروه تقسیم می‌شوند و با چوب، سپر و شمشیر و زره با یکدیگر به مبارزه نمایشی می‌پردازند.

مراسم چلاب زنی و مراسم شبیه خوانی از دیگر مراسم است. در این مراسم عدهای بازیگر در نقشهای مختلف، شخصیتهای مهم تاریخ کربلا را به نمایش می‌گذاشتند. تمامی متن به صورت شعر با لحن و آهنگ خاص و بعضاً همراه با نوحه خوانده می‌شود. این شخصیت‌های مهم تاریخ در صبح تاسوعا با گهواره‌ای از علی اصغر در کنار عزاداران حرکت می‌کنند و مردم نذر خود را به گهواره علی اصغر نذری می‌دهند مرثیه می‌خوانند و مردم هم به عنوان اینکه آن‌ها شخصیت واقعی هستند یا نفرین می‌کنند یا دعا می‌خوانند.

سینما[ویرایش]

شهر دزفول دارای سه سینما است که یکی از آنها جهت بازسازی از سال ۸۶ بسته شده است. مجتمع فرهنگی سینمایی اصلی‌ترین سینمای دزفول است که دارای معماری سنتی می‌باشد. دیگر سینماهای دزفول سینما بهمن و سینما مهتاب می‌باشند.

کتابخانه[ویرایش]

شهر دزفول داری کتابخانه‌های متععدی می‌باشد که از جمله آنها کتابخانه عمومی مخبر، رودبند، غدیر، امام خمینی، شهدای صفی آباد، بوعلی سینا، شاهرکن الدین، فتح المبین، آزادگان، دکتر پاشا، امام حسن مجتبی، شهید زمانی و شهدای سردشت هستند.

رسانه‌ها[ویرایش]

رادیو دزفول که بخشی از مجموعه صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران است، این رادیو در آبان ماه سال ۱۳۵۹ تأسیس شد و هم اینک روزانه بین ۵ تا ۷ ساعت برنامه به زبان فارسی و گویش دزفولی پخش می‌کند. این برنامه‌ها در قالب برنامه‌های فرهنگی، اجتماعی، خبری، محلی و ورزشی هستند. این رادیو شهرهای دزفول، اندیمشک و شوش را پوشش می‌دهد.

کشاورزی[ویرایش]

دزفول یکی از قطب‌های مهم کشاورزی ایران است. خاک حاصلخیز و آب کافی شرایط مناسبی را برای کشت مرکبات، صیفی جات و گل و گیاه فراهم کرده است.

مرکبات دزفول بخصوص پرتقال از سالمترین و مرغوب‌ترین نوع مرکبات کشور محسوب می‌شوند. دزفول از نظر تولید گل‌های رز و مریم در کشور بالاترین رتبه را داراست. بخش عمده‌ای از تولیدات گل دزفول به سایر استان‌ها و خارج از کشور صادر می‌شوند.[۲۰]

کشاورزی در دزفول سابقه‌ای تاریخی دارد. بخش غیر کوهستانی دزفول پرآب‌ترین منطقه کشاورزی استان خوزستان می‌باشد. این امر موجب رونق کشاورزی در این شهرستان گردیده است و دزفول را به عنوان یکی از قطب‌های کشاورزی استان مطرح نموده است. شهرستان دزفول از خاک بسیار مرغوب، هوای مناسب و آب فراوان با شبکه­‌های مدرن آبیاری، وجود مرکز تحقیقات کشاورزی صفی­ آباد با سابقه ۵۲ ساله و نیز دو شرکت بزرگ کشت و صنعت شهید بهشتی و شهید رجایی، برخوردار می­ باشد.

دشت پربار دزفول و گذر رودخانه ­های پر آبی مانند دز و کرخه سبب شده که بیشتر فراورده­‌های کشاورزی مانند گندم، جو، برنج، دانه­‌های روغنی، چغندر، مرکبات، صیفی­ جات، گیاهان زینتی و پرورش انواع دام و طیور و آبزیان به شیوه مدرن انجام می­ شود به طوری­ که قریب به ۶۷ محصول مختلف در این شهرستان پرورش و تولید می­ گردد که از حیث تنوع در کشور بی­ نظیر می­ باشد، همچنین ۲۰ گونه مختلف مرکبات و ده­ گونه از گیاهان زینتی پرورش و تولید می­ گردد و مجموع میزان تولیدات شهرستان دزفول بیش از ۲ میلیون تن را شامل می­ شود.[۲۱]

قلم نی دزفول[ویرایش]

قلم نی دزفول یکی از کالاهای مهم تجاری است که از سیصد سال قبل در دزفول کشت می‌شود و به عنوان مرغوب‌ترین قلم نی در سطح ملّی و جهانی شناخته می‌شود. قلم نی دزفول در گذشته به کشورهای مثل ترکیه و چین صادر می‌شد و اکنون نیز به اغلب شهرهای ایران صادر می‌شود.[۲۲][۲۳]

ترابری[ویرایش]

فرودگاه[ویرایش]

دزفول دارای یک فرودگاه است که به عنوان تنها فرودگاه شمال خوزستان در کنار پایگاه چهارم شکاری دزفول تأسیس شده و پروازهای روزانه آن به تهران و مشهد برقرار می‌باشد. هم چنین در مجاورت این فرودگاه، پایگاه چهارم شکاری دزفول قرار گرفته است.

پایانه مسافربری[ویرایش]

دزفول دارای یک پایانه بزرگ مسافربری در خاور شهر ویک پایانه محلی در جنوب شهر می‌باشد. افزون بر این سازمانها و نهادهای مسافربری بسیاری در جای جای شهر برپا می‌باشد که کار ترابری مسافران را برای سفرهای درون استانی و برون استانی بر دوش دارند. از دزفول روزانه اتوبوس‌هایی راهی تهران - اصفهان - شیراز -کرج- بهبهان- عسلویه - آبادان - اهواز و ماهشهر می‌شوند که از این میان ترددهای بین دزفول و اهواز از همه بیشتر است. در پایانه جنوب شهر مینی بوس‌ها کار جابه جایی مسافران بین دزفول و شهرهای همجوار را انجام می‌دهند

بزرگراه دزفول - اندیمشک

پایانه میوه و تربار[ویرایش]

دزفول دارای ۲ میدان میوه و تره‌بار بزرگ (به نامهای قدیم و جدید) می‌باشد که بخش عظیمی از مرکبات و سیفیجات خوزستان از آنجا به اکثر نقاط کشور حمل می‌شوند. علاوه به آن در اطراف میدان میوه و تره بار ده‌ها پایانه ترابری وجود دارد که این مجموعه دزفول را به قطب میوه و تربار و ترابری خوزستان و غرب کشور تبدیل کرده‌است.[۲۴]

راه‌های زمینی دزفول[ویرایش]

  • بزرگراه دزفول – اندیمشک به درازای ۵ کیلومتر
  • بزرگراه دزفول – شوش به درازای ۲۵ کیلومتر
  • راه آسفالته دزفول – شهیون به درازای ۵۵ کیلومتر
  • راه آسفالته دزفول – شوشتر به درازای ۶۷ کیلومتر
  • راه آسفالته دزفول – لالی به درازای ۸۵ کیلومتر

تاکسیرانی[ویرایش]

سازمان تاکسیرانی دزفول در سال ۱۳۷۶ راه‌اندازی شد و هم اکنون پس از گذشت یک دهه از آغار به کارش با زیر پوشش دادن شمار ۱۲۰۰ دستگاه تاکسی شهری گردشی و خطی و ساماندهی ۱۰۰ دستگاه خودروی مسافربر و همچنین شمار ۲۹۰ دستگاه وانت بار درون شهری به شهروندان خدمت‌رسانی می‌کند.

اتوبوسرانی[ویرایش]

سازمان اتوبوسرانی دزفول در سال ۱۳۶۹ راه‌اندازی شده‌است. هم اکنون بیش از ۱۵۰ دستگاه اتوبوس در ناوگان ترابری درون شهری دزفول به خدمت رسانی می‌پردازند.

گردشگری[ویرایش]

جاذبه‌های طبیعی[ویرایش]

آبشار شوی یکی از بزرگ‌ترین و زیباترین آبشارهای ایران در رشته‌کوه‌های زاگرس و در منطقه سردشت از توابع دزفول قرار گرفته است، همچنین دریاچه شهیون به عنوان یکی از زیباترین دریاچه‌های کشور در شمال شهرستان دزفول و در منطقه‌ای کوهستانی با طبیعت زیبا قرار گرفته است.

عبور رود دز به عنوان یکی از زلال‌ترین و پرآب‌ترین رودهای کشور از میان شهرستان دزفول باعث شده که در ساحل این رود، پارک‌ها و تفریحگاه‌های ساحلی متعددی ساخته شود که از جمله محبوب‌ترین آنها تفریحگاه ساحلی دز (علی کله) می‌باشد که بخصوص در فصول بهار و تابستان گردشگران زیادی را از سطح شهرستان و شهرستان‌های مجاور به خود جذب می‌کند.

یکی دیگر از جاذبه‌های طبیعی شهرستان دزفول که در منطقه سردشت و شمال دزفول واقع شده است، سالن کوه می‌باشد که علاوه بر وجود جاذبه‌های کم‌نظیر طبیعی نظیر سیاه چاله، دشت لاله‌های واژگون و غارها و چشمه‌ها مکانی مناسب برای علاقه‌مندان به ورزش کوهنوردی است.

از دیگر جاذبه‌های طبیعی شهرستان دزفول، پارک ملی دز می‌باشد. این پارک، یکی از پارک‌های ملی ایران است که در شمال استان خوزستان و در محدوده شهر میانرود از توابع شهرستان دزفول واقع است. وجود حیات وحش غنی در کنار چشم اندازهای زیبا نظیر رودخانه، تالاب، این منطقه را به یکی از چشم اندازهای مهم استان خوزستان بویژه از لحاظ پرنده نگری تبدیل نموده. این جنگلها یکی از زیستگاههای مهم گونه نادر گوزن زرد ایرانی می‌باشد.

جاذبه‌های تاریخی[ویرایش]

بازار کهنه (دزفول) در سال ۱۳۵۷

نامی‌ترین سازه تاریخی دزفول «پل قدیم» دزفول است که شاپور نخست ساسانی به کمک زندانیان رومی آن را بر روی رود دز ساخت است از این رو پل رومی نیز خوانده می‌شود. این پل پیشینه‌ای نزدیک به ۱۷۰۰ سال دارد.

همچنین کشف آثاری همچون تپه‌های چغامیش سبب شده که دزفول را شهری از سپیده دم تاریخ بنامند.

آسیاب‌های آبی دزفول، مسجد جامع دزفول، بازار قدیم دزفول، آرامگاه «یعقوب لیث صفاری شهریار ایرانی»، تپه‌های چغامیش، شهر باستانی جندی شاپور و دانشگاه جندی شاپور اولین دانشگاه جهان ساخته شده در زمان ساسانیان، شهر باستانی ایوان کرخه، مجموعه تاریخی شاه رکن‌الدین، خانه تیزنو و خانه سوزنگر از بخش‌های دیدنی و تاریخی این شهرستان به‌شمار می‌آیند.

موزه آجری ایران[ویرایش]

بافت تاریخی دزفول شامل خانه‌ها، مساجد، ساباط‌ها، حمام‌ها و گذرگاه‌های قدیمی است که از نظر معماری یکی از ارزشمندترین بافت‌های تاریخی کشور است و تا کنون بیش از یکصد اثر ملی از آن به ثبت رسیده است. بافت آجری با معماری اصیل ایرانی و تزئینات زیبا، دزفول را به «موزه آجری ایران» معروف کرده است.[۲۵]

اماکن مذهبی[ویرایش]

آرامگاه امامزاده علی شلگهی، مسجد لب خندق، آرامگاه امامزاده رودبند، آرامگاه امامزاده محمد سبزقبا

صنایع دستی[ویرایش]

نمایی از تراش بدنه قلیان بدست یک سازنده قلیان در بازار کهنه (دزفول)

ابزارهای دست ساز چوبی مانند زیرقلیان، قلیان، شمعدان، چوب لباسی، نمکدان و... از سازه‌های دستی شهرستان دزفول به‌شمار می‌آیند. یکی دیگر از سازه‌های دستی این شهر کارهای دستی بر روی فلزها می‌باشد که از آن میان می‌توان ورشوسازی، قلم‌زنی روی زر و سیم و زرگری را نام برد. در کارگاه‌های ورشوسازی بازار کهنه دزفول ابزار چای‌خوری و سینی و آتشدان ساخته می‌شود. نمدمالی، خراطی، کپوبافی و گیوه دوزی[۲۶] نیز از دیگر سازه‌های این شهر به شمار می‌آیند.

هتل‌ها و مراکز اقامتی[ویرایش]

دزفول دارای دو هتل سه ستاره است که عبارتند از:

  • هتل زیگورات (معروف به هتل جهانگردی)
  • هتل دز (معروف به سوم شعبان) [یکی از کاخ‌های محمدرضا پهلوی]

ره آوردهای دزفول (سوغات دزفول)[۲۷][۲۸][ویرایش]

انواع کلوچه خرمایی، کلوچه شکری، کلوچه نمکی، لوزی شکری و نان شیر – معجون کنجد – ارده – شیره (سیلون) – نان کنجدی – قرص نعناع-مرکبات از جمله پرتقال و انواع صنایع دستی

غذاهای محلی دزفول[۲۹][ویرایش]

  • شوربا
  • حریسه
  • باقله توحه
  • شلّی ارده
  • آش ارده
  • ماسووا
  • بنگو
  • حمیس توله
  • برشک
  • برونی
  • اوپیوزی
  • عمرپیاز
  • دنده رو
  • صندلی سلطون
  • قلیه

ساختار شهری[ویرایش]

شهرداری[ویرایش]

شهرداری دزفول یکی از کهن‌ترین شهرداری‌های کشور و نخستین شهرداری استان خوزستان و پنجمین شهرداری کشور بشمار می‌رود که در سال ۱۲۹۹ خورشیدی بنیان نهاده شده‌است. شهرداری دزفول دارای هشت سازمان و ۳ منطقه می‌باشد. همچنین راه‌اندازی منطقه ۴ در دست ساخت می‌باشد.[۳۰][۳۱]

فضای سبز[ویرایش]

دزفول سبزترین شهر استان خوزستان با سرانه فضای سبز ۱۵٫۲ متر مربع به شمار می‌رود که از این دید در میان دیگر استانها از جایگاه بالایی برخوردار است ولی تا رسیدن به استاندارد جهانی (۲۴ متر مربع) راه درازی در پیش دارد. یکی از برنامه‌های آینده شهرداری دزفول رساندن سرانه فضای سبز تا پایان سال ۸۹ خورشیدی به اندازه ۱۹ متر مربع می‌باشد. گلهای رز و مریم و آفتابگردان و بابونه و محمدی و نسترن و... از جمله گلهای زیبایی هستند که در این خطه سر سبز از جلگه خوزستان یافت می‌شوند. همچنین صیفی جات و مرکباتی همچون نارنج- پرتقال- نارنگی و... به وفور در اطراف دزفول به چشم می‌خورد و زیبایی خاصی را به این منطقه بخشیده‌است.

مراکز درمانی[ویرایش]

مراکز تفریحی[ویرایش]

  • تفریحگاه ساحلی دز (علی کله)
  • شهربازی بعثت
  • باغ پرندگان
  • پارک دولت
  • پارک خانواده
  • پارک ملت
  • پارک حضرت ولیعصر (عج)
  • پارک دانشجو
  • پارک آزادگان
  • پارک جنگلی میلاد
  • پارک جنگلی لاله
  • مرکز تفریحی سوم شعبان
  • پارک ساحلی رعنا
  • پارک ساحلی دووه
  • پارک جنگلی شهرداری
  • پارک ساحلی علی کله

ورزشگاه‌ها[ویرایش]

  • ورزشگاه شهید مجدیان
  • ورزشگاه شهید رجایی (کلوپ)
  • ورزشگاه شهید ناحی

مراکز آموزش عالی[ویرایش]

شهرهای خواهرخوانده[ویرایش]

دزفول با یک شهر جهان خواهرخوانده است:

زمان کشور شهر خواهرخوانده
۲۰۱۲ لبنانلبنان صور[۳۲]


جستارهای وابسته[ویرایش]

یادداشت‌ها[ویرایش]

  1. با برشمردن بخش‌های روستایی آن دارای گستردگی برابر ۷۸۴۴ کیلومتر مربع می‌باشد.

منابع[ویرایش]

  1. «جمعیت دزفول 420 هزار نفر است». ۲ آذر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۳۹۲. 
  2. [http://www.irancities.ir/showcity.aspx?code=455&code2=21 | نویسنده=Colin, Mackinnon | عنوان=“Dezful ii. DEZFŪLĪ AND ŠŪŠTARĪ” | ناشر= | تاریخ= | اثر=Encyclopaedia Iranica Online | نشانی=http://www.iranicaonline.org/newsite/index.isc?Article=http://iranicaonline.org/newsite/articles/unicode/v7f4/v7f418.html | تاریخ بازدید=
  3. شهرداری دزفول[۱]
  4. دانشنامهٔ ایرانیکا[۲]
  5. «رسوم و باورهایی از مردم دزفول»(فارسی)‎. روزنامه اطلاعات، ۲۰ آبان ۱۳۸۸. 
  6. ستاره گشت آسمان [۳]
  7. (فارسی)‎. http://www.mydez.com/fa/dezful/origin. 
  8. شهردای دزفول[۴]
  9. سایت ایرانیکا[۵]
  10. شهرداری دزفول[۶]
  11. . http://www.yjc.ir/fa/news/4928655/دزفول-شهری-از-سپیده-دم-تاریخ. 
  12. . http://www.dezfulmiras.ir/?page_id=7. 
  13. (فارسی)‎. http://khouzestan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=39748. 
  14. (فارسی)‎. http://www1.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100931261244. 
  15. بی‌بی‌سی فارسی[۷]
  16. پایگاه اینترنتی اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزان دزفول (آینده‌ساز)[۸]
  17. «آب و هوای دزفول»(انگلیسی)‎. وب‌گاه ودربیس. بازبینی‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۱۰. 
  18. پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران
  19. «زبان مردم دزفول». پورتال رسمی شهرداری دزفول. 
  20. (فارسی)‎. http://www.tabnak.ir/fa/news/352874/کهن‌ترین-سند-دریانوردی-جهان-در-دزفول. 
  21. «دزفول پیشگام در عرصه تولید محصولات کشاورزی در استان خوزستان»(فارسی)‎. 
  22. «تاریخچه قلم نی دزفولی»(فارسی)‎. 
  23. (فارسی)‎. http://www.tabnak.ir/fa/news/352874/کهن‌ترین-سند-دریانوردی-جهان-در-دزفول. 
  24. سایت همکلاس [۹]
  25. (فارسی)‎. http://www.tabnak.ir/fa/news/352874/کهن‌ترین-سند-دریانوردی-جهان-در-دزفول. 
  26. دزفول را بیشتر بشناسید... شهرخمون دزفیل (شهر ما دزفول)[۱۰]
  27. «صنایع دستی و سوغات دزفول»(فارسی)‎. 
  28. «گزارش تصویری از سوغات دزفول»(فارسی)‎. 
  29. (فارسی)‎. http://www.ordup.com/cities/5/دزفول. 
  30. سایت دزفول فردا[۱۱]
  31. شهرداری دزفول[۱۲]
  32. «فردا دزفول و شهر صور لبنان خواهرخوانده می‌شوند».