قراختاییان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Qara Khitai
Western Liao
Kara Khitan (喀喇契丹)
大遼 (Great Liao)
Sinicized ختای empire in آسیای مرکزی
Song-Liao-Xixia-1111.png
 
KaraKhanidAD1000.png
1124–1218
Qara Khitai in Asia, c. 1200.
پایتخت بلاساغون
زبان‌(ها) Khitan
Middle Chinese (for administration, court and dignitaries only)
Old Uyghur[۱]
دین آیین بودایی
Church of the East
اسلام
دولت Monarchy
قراختاییان
 - 1124–1143 Dezong (Yelü Dashi)
 - 1144–1150 Xiao Tabuyan (regent)
 - 1150–1164 Renzong (Yelü Yilie)
 - 1164–1178 Yelü Pusuwan (regent)
 - 1178–1211 Yelü Zhilugu
 - 1211–1218 کوچلک خان
دوره تاریخی Middle Ages
 - Fall of دودمان لیائو 1125
 - تأسیس‌شده 1124
 - Yelü captures بلاساغون 1134
 - کوچلک خان usurps power 1211
 - Kuchlug executed by Mongols 1218
 - All former territories fully absorbed into امپراتوری مغول 1220
مساحت
 - 1210 est. ۲٬۵۰۰٬۰۰۰کیلومترمربع (۹۶۵٬۲۵۵مایل‌مربع)
امروزه بخشی از  چین
 قزاقستان
 قرقیزستان
 مغولستان
 روسیه
 تاجیکستان
 ازبکستان
نقشهٔ قلمرو قراختاییان در پیرامون ۱۲۰۰ میلادی

خان‌نشین قراخِتایی ، قره‌خِتایی یا قراختائیان یا قراختاییان (در بنمایه‌های چینی:西遼 لیائوی باختری )پادشاهی‌ای وابسته به قوم ختایی بود که میان سال‌های ۱۱۲۴ تا ۱۲۱۸ میلادی در آسیای میانه برپا بود.

این دودمان به دست یلو داشی -که رهبر بازماندهٔ دودمان لیائو که از میهن خود در شمال و شمال خاوری چین به آسیای میانه گریخته‌بودند بود- بنیادنهاده‌شد. نایمان‌ها به رهبری کوچلک خان در ۱۲۱۱ میلادی فرمانروایی این امپراتوری را به دست گرفتند و سرانجام این پادشاهی به دست مغولها از میان رفت.

زبان متداول این کشور ختایی و چینی بود. پایتختشان بلاساغون بود که امروزه در قرقیزستان جای دارد و دین‌های رواج‌دار در آن کنفوسیوس‌گرایی، بوداگرایی و اسلام بود.

قره‌ختاییان چندین بار به فرارود تاختند و یکی از دلیل‌های از پا درآمدن سامانیان بودند. علاالدین تکش (۵۶۸-۵۹۸ هجری) با یاری قراختاییان بر خوارزم چیره‌شد. سلطان محمد خوارزمشاه پس از جنگ‌های بسیار در سدهٔ هفتم هجری فرارود را که در آن زمان زیر فرمان قره‌ختاییان بود به زیر فرمان خود درآورد.

تاریخچه[ویرایش]

یلو داشی بنیادگذار این خان‌نشین ۱۰۰هزار ختایی را از منچوری و از راه مغولستان به آسیای میانه رساند. وی در ۱۱۳۴ میلادی بلاساغون را که زیر فرمان قره‌خانیها بود گرفت. به زودی قره‌ختاییان بر کاشغر، ختن و بشبالیق چیره‌شدند. سپس خجند را گشودند و برسراسر دره فرغانه چیرگی خود را گستردند. ۱۱۴۱ بر فرارود دست‌یازیدند و در آینده به خوارزم تاختند. امپراتوری ایشان با گذشت زمان و بر اثر شورش‌ها و نافرمانی‌ها رو به سراشیب نهاد. در ۱۲۰۸ نایمان‌ها -که از دست مغولان از خاستگاه خویش گریخته‌بودند- به مرزهای قره‌ختایی رسیدند و به گور خان پادشاه قراختایی پناهنده‌شد. گور خان ایشان را پذیرفت و دختر وی را به خان ایشان کوچلک به زنی داد.

در ۶۰۷ (هجری) سلطان محمد خوارزمشاه کوشید تا ورارود را از دست قراختاییان بیرون آورد ولی در جنگی که میان او سپاه گورخان در گرفت و با خیانت سران سپاه سلطان محمد شکست سختی خورد و با جامهٔ مبدل از میدان گریخت. در ۱۲۱۱ میلادی کوچلک خان به گور خان خیانت کرد و این واپسین فرمانروای دودمان را به بند کشید و خود به جای او نشست. چون محمد خوارزمشاه در به دست آوردن قلمرو قره‌خانی به کوچلک خان یاری رسانده بود بر این پایه بخشی از سرزمین‌های زیر فرمان ایشان را به دست آورد. سرانجام در ۱۲۱۸ میلادی کوچلک خان به دست مغول‌های تازنده کشته‌شد و کار قره‌ختاییان به انجام رسید.

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Janhunen 2006, p. 114.
  • مرتضی راوندی، تاریخ اجتماعی ایران، جلد دوم، انتشارات امیرکبیر
  • اسدالله معروفی، تاریخ چهارهزارسالهٔ ارتش ایران، جلد یکم، انتشارات ایمان