قنات مون

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۳°۲۲′۴۵″ شمالی ۵۲°۲۲′۳۰″ شرقی / ۳۳.۳۷۹۱۷°شمالی ۵۲.۳۷۵۰۰°شرقی / 33.37917; 52.37500

قنات مون
اطلاعات اثر
مکان ایران ایران
نوع فرهنگی
شمارهٔ ثبت ۱۵۰۶–۰۰۸
منطقه آسیا
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۶ (طی نشست ۴۰)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی ۹۰۲۳
تاریخ ثبت ملی ۱۰ خرداد ۱۳۸۲
دیرینگی ۸۰۰ سال
منطقهٔ بر پایهٔ دسته‌بندی یونسکو
قنات دو طبقه مون
نام قنات دو طبقه مون
کشور  ایران
استان اصفهان
شهرستان اردستان
اطلاعات اثر
کاربری قنات
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۹۰۲۳
تاریخ ثبت ملی ۱۰ خرداد ۱۳۸۲
اطلاعات بازدید
امکان بازدید دارد
باغ مون
کشور ایران
استان اصفهان
شهرستان اردستان
مشخصات فنی
طول ۳٬۵ تا ۴ کیلومتر
عمق مادر چاه ۳۱ متر
تعداد میلهٔ چاه ۳۰
دبی ۶۰ لیتر در ثانیه

قنات مون یک قنات دوطبقه است که در هر طبقهٔ آن آبی مستقل جریان دارد به گونه‌ای که آب هیچ‌یک به دیگری نفوذ نمی‌کند. تنها نمونه قنات دوطبقه موجود قنات دوطبقه مون در اردستان ایران است. این اثر شاهکار به عنوان عجیب‌ترین و تنها قنات دو طبقه جهان در تاریخ ۲۶ تیرماه ۱۳۹۵ در اجلاسیه استانبول ترکیه به عنوان بیستمین اثر ایران به ثبت جهانی رسید.

موقعیت و ویژگی‌ها[ویرایش]

این قنات در محلهٔ مون یکی از محلات شهرستان اردستان در استان اصفهان قرار دارد. قنات دو طبقه مون با شماره ۹۰۲۳ در سال ۸۲ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.[۱][۲] این قنات در این محله شامل دو طبقه‌است که در هر طبقهٔ آن آبی مستقل جریان دارد به گونه‌ای که آب هیچ‌یک به دیگری نفوذ نمی‌کند این قنات ۸۰۰ سال پیش احداث شده[۳] که تنها قنات دو طبقهٔ جهان است.[۴]

معماری قنات[ویرایش]

دو کانال موازی که بر روی هم قرار گرفته و در چاه‌های عمودی مشترک، تشکیل شده است. نام گذاری چاه دوقلو به این علت است که در این محل دو میله چاه در کنار هم قرار دارند که یکی از آن‌ها متعلق به چاه رویین به عمق ۲۷ متر و دیگری متعلق به قنات زیرین به عمق ۳۰ متر است که اگر دهانه کوره قنات زیرین را ۱ متر فرض کنیم کل عمق چاه مادر به ۳۱ متر می‌رسد. از این محل به بعد قنات دارای میله‌های مشترک است.

مشخصات قنات[ویرایش]

قنات دو طبقه‌ای اردستان از نمونه کارهای جالب علم مهندسی در قدیم است که برای کاوش و حفر آن مقنیان ورزیده و با در نظر گرفتن شرایطی اقلیمی آن را ایجاد کرده‌اند و سایت گردشگری قنات دوطبقه مون در اردستان ایجاد شده است.[۵] این قنات ۳٫۵ تا ۴ کیلومتر طول دارد و عمق مادر چاه ان ۳۱ متر است دارای ۳۰ میله می‌باشد و مقدار آبدهی آن ۶۰ لیتر در ثانیه می‌باشد و و آب آشامیدنی حدود ۲۰۰ نفر از اهالی محله مون اردستان را تأمین می‌کند.[۶]

جغرافیا[ویرایش]

میله‌های اولیه این قنات در محلهٔ «محال» واقع در جنوب شهر اردستان حفر شده و حدوداً به طرف شمال غرب امتداد دارد مادر چاه قنات «چاه دوقلو» است که در کنار امامزاده اسماعیل قرار دارد.

سابقه تاریخی[ویرایش]

آنچه از منابع مکتوب مشخص است این است که این قنات پیش از اسلام و به خصوص دوران کیانیان و اشکانیان و ساسانیان احداث گردیده و بانی آن را به دوشکل بیان کرده‌اند ۱. به قولی بانی آن را کاوه آهنگر که زاده اردستان بوده است دانسته‌اند. ۲. به قولی دیگر بانی آن را مقنی یزدی می‌دانند که طی دو مرحله آن را ساخته؛ که در مرحله اول پیشنهاد احداث قنات در آن منطقه را به مردم داده است و در بار دوم به علت حفر قنات نا مناسب توسط مردم خود اقدام به اصلاح قنات جهت آبدهی بهتر می‌کند که منجر به حفر میل چاه دوم می‌شود.[نیازمند منبع]

ثبت در میراث جهانی یونسکو[ویرایش]

در چهلمین اجلاس میراث جهانی یونسکو که ژوئیه ۲۰۱۶ در استانبول برگزار شد، یازده قنات ایرانی به عنوان بیستمین اثر ایران بر اساس دو معیار از ۶ معیار فرهنگی کمیته میراث جهانی شامل گواهی بی‌همتا یا دست‌کم استثنایی بر یک سنت فرهنگی و نمونه‌ای برجسته در معماری یا تکنولوژی که مرحله مهمی از تاریخ بشر را نشان دهد، در فهرست میراث جهانی قرار گرفت. پرونده ۱۱ قنات ایرانی با داشتن تکنولوژی متفاوت و با قدمت بیش از ۲۵۰۰ تا ۲۰۰ سال به یونسکو جهت ثبت جهانی ارائه شد و پس از بررسی و تأیید کارشناسان یونسکو این پرونده ثبت و در فهرست آثار جهانی قرار گرفت. یازده قناتی که ثبت جهانی شده‌اند، هرکدام به لحاظ قدمت، نوع معماری، عمق، طول و مشخصاتی از این دست، منحصر به فرد و بی نظیر هستند. در این میان قنات مون در اردستان تنها قنات دو طبقه جهان است که حدود ۸۰۰ سال پیش احداث شده است. این قنات چاه‌های مشترک ولی مادر چاه‌ها و مظهر متفاوت دارد. در هر طبقه این قنات آبی مستقل جریان دارد به گونه‌ای که آب هیچ‌یک به دیگری نفوذ نمی‌کند.[۷]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  2. «ایرانگردی تیشینه». 
  3. «راه‌اندازی سایت گردشگری تنها قنات دوطبقه جهان با ۸۰۰ سال قدمت در شهرستان اردستان». صدا و سیمای مرکز اصفهان، ۸ بهمن ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۸ فوریه ۲۰۱۴. 
  4. بنی طبا. قنات، مطمئن‌ترین روش استحصال آب به همراه معرفی قنات دو طبقه مون اردستان. ۱۳۸۲. ۳۶–۴۳. 
  5. «راه‌اندازی سایت گردشگری قنات دوطبقه جهان در اردستان، واحد مرکزی خبر». 
  6. «راه‌اندازی سایت گردشگری قنات دوطبقه جهان در اردستان، واحد مرکزی خبر». 
  7. ««قنات‌های ایران» در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد». سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری. بازبینی‌شده در ۹ مرداد ۱۳۹۶. 

منابع[ویرایش]