ضرابخانه گنجعلی خان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۰°۱۷′۲۷٫۷۵″ شمالی ۵۷°۴′۴۰٫۷۳″ شرقی / ۳۰٫۲۹۱۰۴۱۷°شمالی ۵۷٫۰۷۷۹۸۰۶°شرقی / 30.2910417; 57.0779806

ضرابخانه گنجعلی خان
ضرابخانه گنجعلی خان.jpg
نام ضرابخانه گنجعلی خان
کشور  ایران
استان استان کرمان
شهرستان کرمان
اطلاعات اثر
نام‌های دیگر موزه سکه
نوع بنا چهار طاقی
کاربری ضرابخانه
کاربری کنونی موزه سکه
دیرینگی صفویه
دورهٔ ساخت اثر صفویه
بانی اثر گنجعلی خان
مالک فعلی اثر ادره میراث فرهنگی استان کرمان
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۸۲۹
تاریخ ثبت ملی ۲۶ اردیبهشت ۱۳۴۷

ضرابخانه گنجعلی خان در قسمت شمالی میدان گنجعلی خان داخل بازار مسگری شمالی و درست رو به روی حمام گنجعلی خان قرار گرفته و از سال ۱۳۷۰ به عنوان یکی از معتبرترین موزه‌های سکه ایران فعالیت می‌کند.[۱][۲]

معماری[ویرایش]

سردر بنا کاملاً ساده و تزئین آن آجرکاری گچی است. نقشه بنا به شکل مربع است که مشتمل بر یک گنبد مرکزی و چهار طاق نمای کم عمق بوده که چهار اتاق در چهار گوشه آن قرار دارد. بادگیری زیبای مدرسه ابراهیم خان از داخل میدان برفراز آن خودنمایی می‌کند که تقابل آن با گنبد چهارسوق، زیبایی خاصی به فضا بخشیده‌است.[۳]

اصلی‌ترین تزئین داخلی بنا را گچ‌بری‌ها تشکیل می‌دهند. بالای گنبدِ بلندِ ضرابخانه گنجعلی خان، یک عمارت کلاه فرنگی قرار گرفته که باعث می‌شود مقدار زیادی نور به داخل ساختمان ضرابخانه راه پیدا کند. حوض مربعی شکلی درست زیر نورگیر قرار گرفته که انعکاس نور بر آن، جلوه زیبایی بخشیده‌است. رنگ اخرایی آجرها نیز زیبایی خاصی به داخل بنا بخشیده‌است. پلان این ضرابخانه، مربعی شکل است و قوس‌های تیزه دار و طاق‌نمای ضربیش از جمله ویژگی‌های معماری آن به‌شمار می‌آید.[۱][۲]

ضرابخانه[ویرایش]

ضرابخانه‌ها محلی برای ساخت سکه بوده‌اند، به این شکل که پس ذوب فلزات، آن‌ها را در قالب‌های مخصوص می‌ریختند تا نقش مورد نظرشان روی سکه حک شود. گاهی بدون استفاده از قالب و تنها با استفاده از پتک یا چکش مخصوص، عمل حک شدن نقش مورد نظر بر روی سکه انجام می‌شده‌است. این روش تا قبل از دوره قاجاریه در ایران کاربرد داشت و پس از ناصرالدین شاه، ضرب سکه با روش‌های جدید در ایران رایج شد.[۱]

موزه سکه[ویرایش]

پیدا شدن سکه‌های مسی و قطعاتی فلزی که از آن برای ضرب سکه استفاده می‌شد در هنگامی بازسازی بنا ادعای ضرابخانه بودنش را تأیید کرد. بیش از ۵۰۰ سکه از دوران‌های مختلف تاریخی از اشکانیان، ساسانیان، امویان، عباسیان، گورکانیان، تیموریان، آق قویونلوها و قراقویونلوها، ایلخانیان، صفویان، افشاریان، زندیان، قاجاریه و پهلوی در این موزه نگه‌داری می‌شوند. اسکناس‌های دوران قاجاریه و پهلوی نیز در بخشی از موزه برای بازدید عموم به نمایش گذاشته شده‌اند. مجسمه‌های مومی در حال ضرب سکه، شما را با چگونگی عملکرد ضرابخانه‌ها در گذشته آشنا می‌کنند.[۱][۴]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ «ضرابخانه گنجعلی خان کرمان».
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «ضرابخانه گنجعلی خان».
  3. «موزه سکه کرمان با قدمت ۴۰۰ سال».
  4. «موزه سکه کرمان».