غزل پست‌مدرن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از غزل پست مدرن)
پرش به: ناوبری، جستجو

غزل پست مدرن به جنبشی ادبی در شعر فارسی اشاره دارد که از اواخر دههٔ هفتادِ شمسی توسط گروهی از شاعران جوان مطرح شد. بازی‌های زبانی، تصویر، هیچ‌انگاری (معناگریزی)، شکستن فرم، جدال با سنت، گسست روایت، چندصدایی، مرگ مؤلف، طنز و ریشخند و … را از مولفه‌های اصلی غزل پست مدرن می‌دانند.[۱] این جنبش موافقان و مخالفان بسیاری دارد. محمدعلی بهمنی از حامیان این جریان می‌باشد در ترکیب «غزل پست مدرن» واژهٔ «غزل» به عنوان مجاز جزء از کلّ تمام قالب‌های کلاسیک و معتقد به چهارچوب قرار گرفته است. پس با این تعریف «غزل پست مدرن»، می‌تواند در قوالبی، مثل: مثنوی، قصیده و… رخ دهد.[۲] منتقدانی نظیر محمد حسینی مقدم این جریان را به سه دورهٔ روایت، نوآوری و ضربه تقسیم می‌کنند که از جدا شدن این جریان از غزل فرم آغاز شده و به همه گیر شدن آن در کشور می‌رسد. شباهت‌ها و تأثیر گرفتن این جریان از ادبیات پسانوگرا در خارج از ایران انکار ناپذیر بوده و بسیاری رضا براهنی را آغازگر این راه می‌نامند.[۳]

این جریان مخالفان زیادی نیز در ایران دارد که می‌توان از مهمترین آنها به جریان‌های اصولگرا اشاره کرد[۴] خبرگزارهای مانند فارس، باشگاه خبرنگاران و روزنامه‌هایی نظیر کیهان از مهمترین منتقدین این جریان بوده‌اند[۵] البته بعضی از شاعران سپیدسرا نیز با توجه به وابستگی این جریان به وزن و قافیه گاهی به نقد آن پرداخته‌اند[۶]
یکی از کسانی که به طور مستقل و رسمی در این باره به تحقیق و پژوهش پرداخت و آثار مستقلی پیرامون شعر پسانوگرا و غزل پست مدرن منتشر کرد، محمود طیّب ـ شاعر و پژوهشگر و استاد دانشگاه ـ است. نخستین پژوهش مستقل، انتقادی و بیطرفانه در این رابطه در ادبیات فارسی توسط محمود طیّب در کتاب مدرنیزم و پست مدرنیزم در غزل امروز ایران بر روی این جریان انجام شده است. او در این کتاب به ریشه‌شناسی و نسب شناسی علمی جریان غزل پست مدرن پرداخته و با ارائهٔ نمونه‌های فراوانی از اشعار و نظریات پیشروان این جریان، به تحلیل پست مدرنیزم در غزل فارسی امروز پرداخته است.[۷]
موافقان این سبک شعر در ایران طبق نظریات و تجزیه و تحلیل‌های گوناگون، آن را دارای اندیشه و محتوای متفاوت از شعر سنتی و مدرن فارسی می‌دانند.

کتاب مدرنیزم و پست مدرنیزم در غزل امروز ایران، محمود طیّب، 1394

از مطرح‌ترین شاعران این جریان در سالهای اخیر می‌توان به شاعرانی مانند سید مهدی موسوی،[۸] مرحوم علیرضا نسیمی،[۹] هدی قریشی شهری، بهمن‌انصاری، حامد داراب، مونا زنده دل،[۱۰] فاطمه اختصاری،[۱۱] مجتبی صادقی، محمدعلی پورشیخعلی، رضا شالبافان، علی کریمی کلایه، صالح سجادی، علیرضا آذر، فاضل نظری، محمد حسینی مقدم، الهام میزبان،[۱۲] وحید نجفی، محسن عاصی، طاهره کوپالی، علیرضا عاشوری، هادی مهری خوانساری، اشرف گیلانی، بنیامین پورحسن، زهرا معتمدی و محمدرضا شالبافان اشاره کرد.

مهدی موسوی در دههٔ هفتاد با انتشار مقالاتی نظیر «تبارشناسی غزل پست مدرن»، «شناسه‌های غزل پست مدرن» و «جستاری در غزل امروز» به صورت‌بندی این جریان پرداخت[۱۳] و در دههٔ هشتاد با انتشار فصلنامهٔ تخصصی غزل پست مدرن (همین فردا بود) به گسترش این جریان کمک کرد. تعدادی از غزل‌سرایان پست‌مدرن از شاگردان کارگاه‌های او در دههٔ هفتاد و هشتاد بوده‌اند. اما خود او در مناظره‌ها و مصاحبه‌هایش بنیانگذاری این جریان را رد کرده و آن را حاصل تلاش گروهی شاعران جوان پیشرو و بیشتر از آن استفاده از دستاوردهای شاعران پیش از خود نظیر رضا براهنی می‌داند.[۱۴]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]