قلعه ایرج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
قلعه ایرج کشیده شده توسط ژان دیولافوا

قلعه ایرج دژی باستانی است در نزدیکی روستای جعفرآباد، در شمال شرقی ورامین در استان تهران جای دارد. این دژ در سویه شمالی جاده ورامین به پیشوا قرار دارد.

پیشینه[ویرایش]

قلعه ایرج یکی از کم‌مانندترین دژهای خشتی جهان است و با ارتفاع 50 فوت با گسترده 200 هکتار در دوران ساسانی ساخته شده اما به علت نگهداری نکردن به شدت آسیب دیده است.[۱]

کلایس، باستان‌شناس اروپایی در مورد قلعه ایرج آورده است که درازای شمالی-جنوبی قلعه ایرج ورامین 1214 متر و پهنای خاوری-باختری آن 1150 متر است که با هیچ یک از قلعه‌های خشتی و تاریخی جهان قابل مقایسه نیست.[۱]

به باور برخی، قلعه ایرج همان دژ وارنا است که در «وندیداد» نام آن آمده‌است. اعتمادالسلطنه در کتاب "مرآت البلدان" و جرج کرزن در سفرنامه اش[۲] ورامین و قلعهٔ چهارگوش ایرج در نزدیکی آن را با "وارنا" که در اوستا آمده است برابر دانسته‌اند.

چهاردهمین کشور با نزهت که من اهورا مزدا آفریدم وارنای چهارگوش است، زادگاه فریدون، قاتل اژدی هاک.

— وندیداد، اوستا

همچنین چون ایرج نام فرزند فریدون بوده است احتمال این که قلعه ایرج همان وارنا باشد زیاداست.[۳][۴]

ویژگیهای معماری[ویرایش]

ابعاد این قلعه بزرگ خشتی در حدود ۱۴۴۰ در ۱۲۸۰ متر است. در چهار سوی این دژ، دروازه‌هایی برای فراهم ساختن امکان درونشد و برونرفت از آن ساخته شده است.امروزه از چهار دروازه آن، تنها دروازه اصلی باقی مانده است. تنها دیوار دارای پهنایی نزدیک به ۱۷ تا ۲۲ متر و بیشترین بلندای آن ۱۶ متر است. نمای بیرونی دیوار در چهار سو ۱۴۶ برج و نیم دایره ای دارد که میان بازه هر دو برج با چهار تاق‌نما تزئین شده که این تاق‌نما در برخی بخش‌ها به گونه دو سطحی است.

مصالح به کار رفته در آن خشت و گل است و به بزرگترین قلعه خشتی و گلی دفاعی ایران معروف است. درون دیوارهای کلفت دژ ایرج راهروهایی پیش بینی شده که برجک‌های دیده‌بانی را به هم پیوند می‌داده است. ملات دیوارها از خشت و آجر است. در پهنه بیرونی دژ نیز سنگرهایی قرار دارد.[۱]

بازسازی و مرمت[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]